🐠 Türkiye'nin en kapsamlı akvaryum ansiklopedisi
Ana Sayfa › Ansiklopedi › Akvaryum Bitki Türleri › Sap Bitkileri › Mayaca Fluviatilis
Sap Bitkileri

Mayaca Fluviatilis

📅 21 Kas 2026
Mayaca Fluviatilis
Fotoğraf: Egleria · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Bilimsel ad Mayaca fluviatilis Aubl. Diğer bilimsel adlar: Mayaca aubletii
Familya Mayacaceae Cins Mayaca Grup Sap bitkisi
Türkiye'de Mayaca fluviatilis · Mayaca İngilizce Stream bogmoss · Bogmoss

Bir bakışta

ZorlukOrta
IşıkOrta ışık
KarbondioksitFaydalı, şart değil
Büyüme hızıHızlı
Boy15–50 cm
Akvaryumdaki yeriArka, orta
Dikim şekliTabana dikilir
BeslenmeSudan beslenir
Sıcaklık20–28 °C
pH5–7
Karbonat sertliği0–6 °dKH
ÇoğaltmaSap çeliği
Su üstündeYetişir
AkvaryumculardaAra sıra bulunur · saksı, doku kültürü, demet

Hangi ihtiyaca uyar

Köken ve doğal yaşam alanı

Doğal olarak yetiştiği ülke Sonradan yayıldığı ülke Gözlem kaydı (GBIF)
Köken
Kuzey AmerikaOrta AmerikaGüney Amerika
Doğal olarak yetiştiği ülkeler (23)
ABDArjantinBelizeBolivyaBrezilyaEkvadorFransız GuyanasıGuatemalaGuyanaHondurasJamaikaKolombiyaKosta RikaKübaMeksikaNikaraguaPanamaParaguayPeruSurinamTrinidad ve TobagoUruguayVenezuela
Sonradan yayıldığı ülkeler (3)
AvustralyaSingapurSri Lanka

ABD'nin güneydoğusundan Meksika, Orta Amerika ve Karayipler üzerinden Arjantin'in kuzeydoğusuna ve Uruguay'a kadar yayılır. Akvaryum ticaretiyle Sri Lanka, Singapur ve Avustralya'da doğaya yerleşmiş, 2019'da Çin'in Guangdong eyaletinde tek bir bölgede kaydedilmiştir.

Doğada yetiştiği yer

Kaynak sularıyla beslenen küçük derelerde, hendeklerde ve bataklık kıyılarında, yumuşak ve asidik suda yetişir. Sapları suyun içinde uzar ya da kıyıdaki ıslak toprakta sürünür.

Sri Lanka, Singapur, Avustralya ve Çin'de doğaya yerleşmiştir ve küçük sap parçalarından çoğalır; budama artıklarını ve fazla bitkiyi asla dereye, göle ya da lavaboya atmayın.

Haritadaki noktalar GBIF'teki 1.613 koordinatlı kaydının ülkelere dengeli dağıtılmış bir özetidir. Havuzlardan ve akvaryumlardan doğaya karışmış popülasyonların kayıtları da görünebilir.

Bakım notları ve ilgili bitkiler

Kart verisi: Kew Plants of the World Online · GBIF · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth.

Mayaca fluviatilis, iğne gibi ince yapraklarıyla akvaryumun arka ve orta bölümüne yumuşak, açık yeşil bir doku veren hızlı büyüyen bir sap bitkisidir. Bakımı orta zorluktadır. Orta güçte bir lamba ister. Karbondioksit (CO2) verilmeyen akvaryumda yaşar, ama sapları seyrekleşir ve yeni sürgünleri solgun çıkar; dolgun bir öbek için karbondioksit büyük fark yaratır. Tabana sap sap dikilir. En çok iki şeye önem verir: yumuşak, hafif asidik suya ve düzenli verilen demire.

Bu bitki akvaryumda demir eksikliğini ilk gösteren bitkidir. Suda demir azaldığında sürgün uçları birkaç gün içinde açık sarıya, sonra beyaza döner. Uçları beyazlayan Mayaca hasta değildir, aç kalmıştır. Demir içeren sıvı gübre verildiğinde yeni çıkan yapraklar yeniden yeşil gelir. Sert ve bazik suda da yaşar, ancak bu suda demir bitkiye zor geçtiği için uç beyazlaması daha sık görülür.

Türkiye’de akvaryumcularda Türkçe bir adı yoktur; bilimsel adıyla, “Mayaca fluviatilis” olarak satılır. Saksıda, doku kültürü kabında ya da birkaç saptan oluşan bir bağ hâlinde gelir ve her akvaryumcuda bulunmaz. Görünüşü bir moss’u andırdığı için İngilizcede “bataklık yosunu” anlamına gelen bir adla anılır, ama moss değildir; çiçek açan, kökü ve iletim dokusu olan bir otsu bitkidir. Türü Fransız botanikçi Jean Baptiste Aublet 1775’te Fransız Guyanası’ndaki bir derenin kıyısında ve suyunda topladığı örneklerden tanımladı. Tür adı Latincede “akarsuya ait” demektir.

Mayaca Fluviatilis – Su üstü saptaki çiçek
Su üstü saptaki çiçek — Fotoğraf: Alex Abair · CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Nasıl Tanınır

Mayaca fluviatilis’in gövdesi ince, yumuşak ve kolay eğilir; kalınlığı 1–1,5 milimetreyi geçmez. Yapraklar sapın çevresine sarmal biçimde dizilir ve sapa doğrudan oturur. Her yaprak dar, düz kenarlı ve tek parçadır. Ucu sivri ya da çok küçük iki dişlidir. Su üstünde büyüyen yaprak yarım santimetre kadar kalır. Su altında yapraklar uzar, incelir, yarı saydam olur ve sap boyunca daha seyrek dizilir. Bitki bu yüzden su altında tüylü, havadar bir görünüm alır.

Rengi açık, parlak bir yeşildir. Sürgün ucu, sapın aşağısından biraz daha açık renkte olur. Sap koltuklarından kolayca dallanır ve birkaç hafta içinde sık bir öbeğe dönüşür. Akvaryumda 15–50 cm boylanır; budanmazsa yüzeye ulaşır ve orada yatarak ilerler.

Akvaryumcuya gelen saksılı bitki çoğunlukla serada, su üstünde yetiştirilmiştir. Su üstü formunun sapları kısa ve kalın, yaprakları kısa, kalın ve birbirine sıkı dizilidir. Bu form akvaryumda su altı formuna döner. Eski yapraklar bir süre durur, yeni sürgünler ise uzun ve ince yapraklı çıkar.

Su üstünde kalan sap uçları küçük, üç taçyapraklı çiçekler açar. Çiçeğin taçyaprakları açık mor-pembedir, dibi beyazdır ve ortasında üç sarı başçık durur. Çiçek su altında genellikle görülmez.

Doğada Nerede Yetişir

Mayaca fluviatilis Amerika kıtasına özgüdür. Amerika Birleşik Devletleri’nin güneydoğusundaki kıyı ovalarından Meksika, Orta Amerika ve Karayipler üzerinden Arjantin’in kuzeydoğusuna ve Uruguay’a kadar yayılır. Mayacaceae ailesinin tek cinsi olan Mayaca‘nın tip türüdür ve cinsin en geniş alana yayılan üyesidir.

Kaynak sularıyla beslenen küçük derelerde, hendeklerde, gölet ve bataklık kıyılarında yetişir. Bu yerlerin suyu çoğu zaman yumuşak, organik maddece zengin ve belirgin biçimde asidiktir. Bitki ya suyun içinde sap uzatır ya da kıyıdaki ıslak toprakta ve diğer mossların üstünde sürünür. Su altındaki sapları doğada bir metreyi bulur ve yüzeyde yoğun örtüler oluşturur. Akvaryumda yumuşak suyu sevmesi ve demir eksikliğine hemen tepki vermesi bu kökenden gelir.

Akvaryum ticaretiyle Asya’ya ve Avustralya’ya taşınmıştır. Sri Lanka’da, Singapur’daki baraj göllerinin kıyılarında ve Avustralya’nın doğusunda doğaya yerleşmiştir; 2019’da Çin’in güneyinde de kaydedilmiştir. Sri Lanka’da istilacı olabileceği uyarısı yapılmıştır. Bitki yeni yerlerinde tohumdan çok kopan sap parçalarıyla çoğalır ve küçük bir parça bile yeni bir öbek kurabilir. Tür uluslararası koruma listesinde henüz değerlendirilmemiştir; doğal yayılış alanında geniş bir bölgede yaygındır.

Akvaryumdaki Yeri ve Dikimi

Mayaca’nın yeri akvaryumun arka ya da orta bölümüdür. İnce yapraklı öbek, geniş yapraklı bitkilerin ve kökün arkasında yumuşak bir fon oluşturur. Bitkiyi tek tek saplar hâlinde değil, beş on saplık kümeler hâlinde dikin. Seyrek dikilen tek sap zayıf görünür, kümeler ise birkaç hafta içinde birleşir. Dikim şu sırayla yapılır:

  1. Saksılı bitkiyi saksısından çıkarın ve köklerin arasındaki taş yününü dikkatle ayıklayın. Saplar çok yumuşak olduğu için onları çekmeyin, yünü parmaklarınızla açarak ayırın.
  2. Bağ hâlinde gelen bitkinin dibindeki kurşun kelepçeyi ya da süngeri çıkarın. Kelepçenin sıktığı yer çoğu zaman ezilmiştir; o kısmı makasla kesip atın.
  3. Sapları birbirinden ayırın ve her sapın alttaki 4–5 cm’lik bölümündeki yaprakları alın. Bu yapraklar kuma gömülürse çürür.
  4. Her sapı uzun bir cımbızla dibinden tutun ve tabana 3–4 cm derinliğe itin. Saplar arasında bir iki santimetre boşluk bırakın ki alttaki yapraklara da ışık ulaşsın.

En sık yapılan hata, bağı lastiğiyle ya da kurşunuyla birlikte dikmektir. Sıkışan sapların dibi çürür ve bitki birkaç hafta içinde kopup yüzeye çıkar. Yumuşak saplar ince ve hafif kumda kolayca yerinden çıktığı için tabanın bitkiyi tutacak kadar derin olmasına dikkat edin.

Işık, Karbondioksit ve Gübre

Mayaca orta güçte ışık ister. Günde 7–8 saat yanan iyi bir LED, öbeğin sık ve yeşil kalmasına yeter. Zayıf lambalı akvaryumda saplar ışığa doğru uzar, yaprak araları açılır ve öbeğin alt kısmı yapraklarını döker. Çok güçlü ışıkta karbondioksit ve gübre yetersizse ince yapraklara yosun yerleşir.

Karbondioksit şart değildir, ama faydası büyüktür. Karbondioksitsiz bir akvaryumda bitki yaşar ve büyür; ancak sapları daha ince ve seyrek, rengi daha soluk olur. Karbondioksit verilen akvaryumda sık dallanır ve gerçekten hızlı büyür.

Besinini büyük ölçüde sudan alır. Bu yüzden sıvı gübre kök tabletinden daha çok işe yarar. Demir içeren bir sıvı gübreyi haftada bir iki kez, düzenli verin. Sürgün uçları solmaya başladığında demiri artırın. Mayaca’nın uçları yeşil kalıyorsa akvaryumdaki öteki bitkilerin de demiri büyük olasılıkla yetiyordur. Nitrat ve potasyum eksik kalırsa da büyüme yavaşlar; dengeli, tam bir sıvı gübre bu yüzden yalnız demirden iyidir.

Su Değerleri

En iyi yumuşak ve hafif asidik suda büyür. Orta sertlikteki suda da yaşar, ama Türkiye’deki sert ve bazik şebeke sularında uç beyazlaması sıklaşır ve öbek seyrekleşir. Sert su kullanıyorsanız suyu arıtılmış suyla yumuşatmak ya da demiri daha sık vermek gerekir. En iyi 23–25 °C’de büyür; 20 °C’nin altında büyümesi yavaşlar ve ısıtıcısız akvaryuma uymaz.

Budama ve Bakım

Hızlı büyüdüğü için iki üç haftada bir budanır. Uzayan sapı istediğiniz boyun birkaç santimetre altından keskin bir makasla kesin. Kesilen yerin altından iki ya da daha fazla yeni sürgün çıkar ve öbek sıklaşır. Kesilen uç parçaları atmayın, yeniden dikin.

Aynı sapı aylarca tekrar tekrar kestiğinizde alt kısım çıplaklaşır ve odunsu bir görünüm alır. Bu durumda öbeği tamamen sökün, sağlıklı uç parçalarını yeniden dikin ve eski dipleri atın. Yüzeye ulaşan saplar akvaryumun geri kalanını gölgelediği için onları beklemeden kesin.

İnce yaprakların arasında yem artığı ve tortu birikir. Su değişimi sırasında öbeğin üstünden hortumu yavaşça geçirip birikintiyi alın. Bitkiyi sert akıntılı bir köşeye koymayın; ince saplar akıntıda yatar ve kırılır.

Çoğaltma

Mayaca sap çeliğiyle çoğaltılır ve bu iş budamanın kendiliğinden bir sonucudur.

  1. Sağlıklı, yeşil uçlu bir saptan 8–10 cm’lik bir uç parçası kesin.
  2. Parçanın alttaki birkaç santimetresindeki yaprakları alın.
  3. Parçayı cımbızla tabana dikin. Birkaç gün içinde kök verir ve büyümeye başlar.

Ana sapın yanından çıkan yan dallar da ayrılıp dikilebilir. Yüzeyde serbest bırakılan bir sap parçası da bir süre yaşar ve kök salar, ama dikilen parça kadar düzgün büyümez. Akvaryumda tohumla üretim yapılmaz.

Sık Görülen Sorunlar

Sürgün uçları beyazlıyor

Sapın en ucundaki yapraklar soluk sarı ya da beyaz çıkar, sapın aşağısı ise yeşil kalır. Nedeni hemen her zaman demir eksikliğidir. Sert ve bazik suda demir bitkiye zor geçtiği için gübre verilse bile bu tablo görülebilir. Demir içeren sıvı gübreyi artırın ve suyun pH’ını düşürmeyi düşünün. Hızla büyüyen bir sapın en uçtaki birkaç milimetresinin biraz açık renkli olması ise olağandır; sorun, beyazlık birkaç santimetre aşağı indiğinde başlar.

Alt kısım yaprak döküyor

Öbeğin dibindeki yapraklar kahverengileşir ve dökülür, sap çıplak kalır. Nedeni çoğunlukla alt kısma ışık ulaşmamasıdır. Saplar çok sık dikilmişse ya da yüzeydeki saplar ışığı kesiyorsa bu olur. Sapları seyreltin, yüzeye ulaşanları kesin ve gerekirse öbeği uç parçalardan baştan dikin.

Saplar ince, seyrek ve uzuyor

Yaprak araları açılır, saplar ip gibi incelir ve bitki yüzeye doğru hızla uzar. Işık zayıftır ya da karbondioksit azdır. Lambayı güçlendirin ya da süresini uzatın; mümkünse karbondioksit verin.

Yaprakları yosun tutuyor

İnce yaprakların arasına ip yosunu ve tüylü yosun yerleşir. Güçlü ışık, düzensiz gübreleme ve karbondioksit dalgalanması bunun en sık nedenidir. Yosunlu sapları kesip atın, ışık süresini kısaltın ve gübrelemeyi düzene sokun. Yosun yiyen karidesler ince yaprakların arasını temiz tutmaya yardım eder.

Yeni bitki eriyor ya da saplar kopuyor

Saksıdan çıkan su üstü formu, su altına girdiğinde eski yapraklarının bir kısmını bırakabilir. Uçtan yeni ve uzun yapraklı sürgün çıkıyorsa bitki alışıyordur. Dipten çürüyüp kopan saplar ise çoğunlukla ezilerek ya da bağıyla dikilmiştir. Çürüyen dibi kesin ve sağlam üst kısmı yeniden dikin.

Hangi Akvaryuma Uyar

Mayaca en iyi yumuşak sulu, bitkili topluluk akvaryumuna uyar. Neon tetra, kardinal tetra ve küçük rasboralar gibi yumuşak suyu seven sürü balıklarıyla aynı koşulları ister. İnce ve yumuşak yaprakları otçul balıklara dayanmaz. Kazıcı cikletler ise yumuşak sapları kolayca söker. Japon balığı akvaryumuna da uymaz, çünkü hem yumuşak bitkileri didikleyen bu balıklar hem de ısıtıcısız serin su bitkiye zarar verir.

Karidesler ince yaprakların arasında biyofilm otlar ve bitkiye zarar vermez. Karides akvaryumunda bitkinin istediği düzenli gübrelemeyi dikkatli yapın ve bakır içeren gübre kullanmayın. Beta balığı ince yaprakların arasında dolaşır ve onlara zarar vermez. Ancak Mayaca beta için kullanılan küçük ve zayıf ışıklı akvaryumlarda seyrekleşir.

Balık / canlı Durum Not
Neon tetra, kardinal tetra ve rasboralar Uyumlu Aynı yumuşak ve hafif asidik suyu isterler; bitkiye dokunmazlar.
Cüce karidesler Uyumlu İnce yaprakların arasında otlarlar. Bakır içeren gübre kullanmayın.
Beta balığı Dikkat Balık bitkiye zarar vermez; bitki ise küçük ve zayıf ışıklı akvaryumda seyrekleşir.
Diskus Dikkat Yumuşak suyu ortaktır; ancak bitki en iyi 23–25 °C’de büyür ve diskusun sıcak suyunda büyümesi yavaşlayabilir.
Lepistes, moli ve plati Dikkat Balıklar uyar, ama bu akvaryumların sert ve bazik suyunda uç beyazlaması sıklaşır.
Japon balığı Uyumsuz Yumuşak yaprakları didikler; bitki ısıtıcısız serin suya da dayanmaz.
Astronot balığı ve kazıcı cikletler Uyumsuz Yumuşak sapları söker ve ezerler.
Gümüş dolar gibi otçul balıklar Uyumsuz Yumuşak yapraklı bitkileri yerler.

Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme

Türkiye’de üç biçimde satılır. Saksılı bitki taş yününe köklenmiş hâlde ve çoğunlukla su üstü formuyla gelir. Doku kültürü kabındaki bitki küçüktür ama salyangoz, yosun ve ilaç kalıntısı taşımaz. Bağ hâlinde satılan bitki ise birkaç sapın dibinden kurşunla toplanmasıyla gelir. Her akvaryumcuda bulunmaz; bitki satan akvaryumcularda ve internet satıcılarında zaman zaman stoğa girer.

Sağlıklı bitkinin sapları sert değil ama dik ve yeşildir, uçları da yeşildir. Dipleri kahverengileşmiş, ezilmiş ya da uçları beyazlamış bitkiyi almayın. Su altında yetiştirilmiş bağlar salyangoz yumurtası ve küçük omurgasızlar taşıyabilir. Bu yüzden bitkiyi akvaryuma koymadan önce akan suyun altında dikkatle çalkalayın. Karides akvaryumuna girecek bitkiyi birkaç gün ayrı bir kapta, suyunu her gün değiştirerek bekletin.

İlk iki üç hafta bitki yerine alışır. Su üstü formu bu sürede eski yapraklarının bir kısmını bırakabilir. Sap uçlarından uzun ve ince yapraklı yeni sürgünlerin çıkması, bitkinin akvaryuma alıştığını gösterir. Bu dönemde demiri eksik etmeyin.

Benzer Bitkiler ve Karıştırılma Riski

Mayaca’yı benzerlerinden ayıran en kolay işaret yaprak dizilişidir. Yapraklar sapın çevresine tek tek ve sarmal olarak dizilir, yaprak ise bölünmemiş tek bir şerittir. Benzer görünen bitkilerin çoğunda yapraklar sap üzerinde aynı hizada halka oluşturur.

Rotala wallichii de ince iğne yapraklıdır. Ancak yaprakları halka hâlinde dizilir ve güçlü ışıkta sürgün uçları pembe-kırmızıya döner. Myriophyllum mattogrossense ve Cabomba caroliniana ince görünür ama yaprakları tüy ya da yelpaze biçiminde parçalıdır. Elodea ve doğada Mayaca’nın yanında görülebilen Hydrilla verticillata daha geniş yapraklıdır. Hydrilla‘nın yaprak kenarında küçük dişler bulunur, Mayaca’nın yaprak kenarı ise düzdür.

Adı en çok karıştırılan bitki Tonina fluviatilis‘tir. Tür adları aynıdır, ikisi de yumuşak ve asidik su ister, ama Tonina başka bir ailedendir. Yaprakları Mayaca’nınkinden geniş, kalın ve serttir; bitki de çok daha yavaş büyür.

Sıkça Sorulan Sorular

Mayaca fluviatilis CO2 ister mi?

Mayaca fluviatilis karbondioksitsiz akvaryumda yaşar, ama sapları ince ve seyrek, rengi soluk kalır. Karbondioksit verilen akvaryumda sık dallanır ve hızlı büyür. Karbondioksit şart değildir, ancak dolgun bir öbek isteyen için büyük fark yaratır.

Mayaca uçları neden beyazlıyor?

Mayaca’nın sürgün uçlarının beyazlaması demir eksikliğini gösterir. Demir içeren sıvı gübreyi düzenli verin. Sert ve bazik suda demir bitkiye zor geçtiği için suyu yumuşatmak da işe yarar. Yeni yapraklar birkaç gün içinde yeniden yeşil çıkar.

Mayaca fluviatilis nasıl dikilir?

Saksıdaki taş yünü ya da bağdaki kurşun çıkarılır, saplar birbirinden ayrılır ve alttaki 4–5 cm’nin yaprakları alınır. Her sap cımbızla tabana 3–4 cm derinliğe itilir. Saplar beş on saplık kümeler hâlinde, aralarında küçük boşluk bırakılarak dikilir.

Mayaca sert suda yaşar mı?

Mayaca orta sertlikteki suda yaşar, ama en iyi yumuşak ve hafif asidik suda büyür. Sert ve bazik suda demir bitkiye zor geçer ve sürgün uçları beyazlar. Bu suda demiri daha sık vermek ya da suyu arıtılmış suyla yumuşatmak gerekir.

Mayaca fluviatilis bir moss mudur?

Mayaca fluviatilis moss değildir. Görünüşü moss’u andırsa da kökü, iletim dokusu olan ve çiçek açan bir sap bitkisidir. Taşa ya da köke bağlanmaz, tabana dikilir.

Mayaca ne kadar hızlı büyür?

Mayaca iyi ışık, karbondioksit ve gübreyle hızlı büyür ve iki üç haftada bir budama ister. Karbondioksitsiz ve zayıf ışıklı akvaryumda büyümesi yavaşlar, saplar da incelir.

Kaynakça

  1. Aublet, J. B. C. F. (1775). Histoire des plantes de la Guiane françoise, 1: 42, pl. 15. Paris.
  2. Thieret, J. W. (1975). The Mayacaceae in the southeastern United States. Journal of the Arnold Arboretum, 56, 248–255.
  3. Niissalo, M. A. & Leong-Škorničková, J. (2019). Mayaca fluviatilis Aubl. (Mayacaceae), a new record of a naturalised aquatic monocotyledon in Singapore. Nature in Singapore, 12, 7–9.
  4. Niissalo, M. A. & Leong-Škorničková, J. (2019). Mayacaceae. Flora of Singapore, 7, 31–35.
  5. Yakandawala, K. & Dissanayake, D. M. G. S. (2010). Mayaca fluviatilis Aubl.: an ornamental aquatic with invasive potential in Sri Lanka. Hydrobiologia, 656(1), 199–204.
  6. Su, F., Guo, Y.-N., Zhou, X.-X. & Wang, R.-J. (2020). Mayacaceae, a newly naturalized family for the Flora of China. Phytotaxa, 447(1). doi:10.11646/phytotaxa.447.1.9.
  7. POWO (2026). Mayaca fluviatilis Aubl. Plants of the World Online, Royal Botanic Gardens, Kew. powo.science.kew.org.
  8. GBIF Secretariat (2026). Mayaca fluviatilis Aubl. GBIF Backbone Taxonomy. www.gbif.org.
  9. Tropica Aquarium Plants (2026). Mayaca fluviatilis, bitki veri sayfası. tropica.com.
  10. Flowgrow (2026). Mayaca fluviatilis. Aquatic Plant Database. www.flowgrow.de.

💬 Yorum Yaz

🐟 akvaryumpedia