Bal Gurami

Nasıl Tanınır

Gövde yandan basık, cüce guramiye göre daha uzun ve daha alçak. Karın yüzgeçleri tek bir uzun ipliğe dönüşmüş; balık onlarla yaprağa, taşa, komşusuna dokunur. Cinsin diğer türlerinde dikey ya da çapraz çizgiler vardır; bal guramide yoktur. Zemin bej, gözden kuyruk sapına uzanan kahverengi bir boyuna bant taşır.

Akvaryumda erkek 4, dişi 5 cm olur; 5,5 cm’yi geçen birey nadirdir. Dişi erkekten iri ve dolgun, boyuna bandı daha geniş ve koyudur. Sakin erkek hafif turuncuya çalar; sırt yüzgecinin ön kenarı sarımsıdır. Kondisyondaki erkek bambaşka bir balığa dönüşür: gövde ve solungaç kapağı parlak turuncu; baş, boğaz, karın ve anal yüzgecin dikenli kısmı mavi-siyah; sırt yüzgecinin kenarı limon sarısı. Yavrularda bu farklar yoktur; 3 cm’nin altındaki balığın cinsiyeti söylenemez. Ömrü 4–5 yıl, iyi koşulda biraz daha uzun.

Renk Formları ve Varyeteler

Ticarette yabani formun yanında üç yetiştirme hattı dolaşır: altın (gold, yellow), kırmızı (red) ve “sunset”. Altın formun erkeği tümüyle sarıdır, yabaniden biraz küçük kalır, siyah boğazı zayıftır ya da hiç yoktur. Kırmızı formun bir kısmı kalın dudaklı guramiyle melezlemeden gelmiş olabilir. Bakımları yabani formla aynıdır.

Asıl dikkat edilecek nokta “sunset”, “sunset honey” ve “red honey” etiketleri. Bu adlarla satılan turuncu balıkların çoğu Myanmar kökenli kalın dudaklı gurami Trichogaster labiosa‘nın desensiz yetiştirme formudur. Ayırmak kolay: kalın dudaklı gurami 9–10 cm’ye ulaşır, kuyruğu şeffaf-beyazımsıdır, dişisi de erkek kadar renklidir ve hiçbir bireyde siyah boğaz çıkmaz. Gerçek bal gurami 5 cm’de kalır ve üreme renklerindeki erkeği siyah boğazıyla hemen tanınır.

Doğada Nerede Yaşar

Kuzey Hindistan’daki Ganj sistemi, Bangladeş’teki deltası ve kuzeydoğu Hindistan’daki Brahmaputra havzasında yaşar; Nepal’den de kayıtları vardır. Evi akıntısız, sık bitkili sığ sular: gölcükler, hendekler, su basmış pirinç ve jüt tarlaları, “beel” denen taşkın gölleri. Haziran–ekim musonu suyun hacmini, bulanıklığını ve kimyasını değiştirir; kurak mevsimde su sıcak, durgun ve oksijensizdir. Bal gurami bunu labirent organıyla, yüzeyden hava yutarak atlatır.

Doğada esas olarak su yüzeyine düşen ya da bitkilere konan böcekleri ve küçük omurgasızları yer. Cinsin bütün türleri gibi yaprak üstündeki böceği su püskürterek düşürebilir. Koruma durumu “Asgari Endişe”: yaygın bir türdür. Tehdit ticaret değil, sulak alanların kurutulması ve pirinç tarlalarına atılan böcek ilaçlarıdır. Hobideki balıkların tamamı çiftlik üretimidir.

Akvaryum Nasıl Olmalı

Bir çift ya da 4–6 balıklık küçük bir grup için 60 cm uzunluk, 54 litre yeter. Belirleyici olan litre değil saklanma yeri: ne kadar çok bitki ve gölge, o kadar çok renk. Çıplak, parlak ışıklı bir akvaryumda bu balık bütün ömrü boyunca bej kalır.

Koyu ince kum bal rengini öne çıkarır. Arkaya yüzeye ulaşan sık sap bitkileri (Hygrophila, Limnophila, Rotala), köke bağlı Microsorum ve Java yosunu koyun; yüzeyi kısmen Ceratopteris ya da Limnobium gibi yüzen bitkilerle örtün. Birkaç Hint bademi yaprağı ve küçük bir kök odun sığınak sağlar. Aydınlatma loş olsun.

Filtre zayıf akıntılı olmalı; hava ile çalışan sünger filtre en uygunu. Kapak şart: balık sıçrar, ayrıca yuttuğu havanın ılık ve nemli olması gerekir. Suyu kapağa kadar doldurmayın, yüzeyle kapak arasında birkaç santim hava bırakın. Haftada %25–30 su değişimi yeterlidir.

Su Değerleri

22–27 °C, pH 6,0–7,5 ve GH 2–15 arasında rahat eder; Türkiye şebeke sularının çoğu bu aralığa girer. Üretim için sıcaklığı 27 °C’ye çekin. Asıl düşman değerin kendisi değil ani değişimdir; sıfır amonyak ve nitrit, 20 mg/L altında nitrat her şeyden önemli.

Beslenme

Hepçildir, sunulan hemen her yemi kabul eder. Temel yem küçük pul ya da ince granül olsun; haftada birkaç kez dafni, artemia ve kan kurdu verin. Yalnızca pul yemle beslenen erkeğin boğazı tam kararmaz. Kapağa konan meyve sineğini su püskürterek düşürdüğünü akvaryumda da izleyebilirsiniz.

Ağzı küçüktür, yemi ufalayın. Yavaş ve çekingen yer: hızlı komşular yemi kaparken köşede bekler. Yemi birkaç noktadan verin ve onun da yediğinden emin olun. Günde iki küçük öğün yeter.

Davranış ve Tank Arkadaşları

Orta ve üst katmanda yaşar, birkaç dakikada bir yüzeye çıkıp hava yutar; bu normaldir. Sürü balığı değildir ama kendi türünden bireylerle daha rahat eder. Grupta hafif bir sıralama kurulur: baskın birey yem saatinde diğerlerini kovalar, ama yaralamaz. Erkek dişiye cüce gurami erkeğinden çok daha nazik davranır. Üreme döneminde yuvanın çevresindeki bir avuç alanı savunur.

Türün zayıf noktası saldırganlık değil ürkekliktir. Hareketli, iri ya da yüzgeç kemiren komşularla rengini kapatır, yeme çıkmaz, zamanla zayıflar. Komşular küçük ve sakin olmalı: rasboralar, küçük tetralar, Corydoras, otocinclus, kuhli çöpçü. Tetrazon, palyaço barb ve iri guramilerle koymayın. Cüce guramiyle melezleşebilir; ikisini aynı akvaryumda üretmeyin. Kiraz karidesi yavrularını yer, yetişkin Amano karidesi güvendedir.

Üretim

Köpük yuva yapar, geçici çift kurar ve üretmesi kolaydır; zor olan yavruları büyütmektir. Yetişkinde cinsiyet kolay anlaşılır. Altın ve kırmızı formlarda erkek siyah boğaz göstermeyebilir; en güvenilir yol 5–6 yavru büyütüp yuva kuran bireyi erkek saymaktır.

1. Kondisyon: Çifti iki hafta artemia, dafni ve kan kurduyla, günde iki üç küçük öğünle besleyin.
2. Üretim akvaryumu: 20–30 litre, 15 cm su derinliği, 27 °C, kısık sünger filtre, sıkı kapak. Yüzeyin bir kısmını yüzen bitkiyle örtün; erkek yuvayı çoğunlukla geniş bir yaprağın altına ya da köşede cama yaslayarak kurar.
3. Yumurtlama: Yuva hazır olunca erkek dişiyi altına çağırır, gövdesiyle sarıp ters çevirir. Dibe düşen yumurtaları ağzıyla toplayıp yuvaya yerleştirir. Yuva başlayınca filtreyi kapatın ya da iyice kısın.
4. Dişiyi alın: Yumurtlama bitince dişiyi çıkarın; erkek onu yuvadan kovalar.
5. Açılma: Yumurtalar 24–36 saatte açılır, larvalar bir iki gün daha yuvada asılı kalır. Yavrular yatay yüzmeye başlayınca erkeği de alın.
6. İlk yem: İlk hafta infusoria ya da sıvı yavru yemi, ikinci haftadan itibaren yeni çıkmış artemia ve mikro kurt.

Kontrollü çiftlik koşullarında bile larvaların ancak üçte biri yaşar; evde bir yuvadan birkaç düzine yavru büyütmek iyi sonuçtur. Kayıpların başlıca nedeni ani su değişimi, kirli su ve aşırı yemdir: suyu az az ve aynı sıcaklıkta değiştirin, artan yemi sifonla alın. Labirent organı 3–6 haftada gelişir; bu dönemde akvaryumun üstünü streç film ya da sıkı kapakla örtün, yüzeyin üzerindeki hava soğursa yavrular toplu ölür. Büyüme yavaştır.

Hastalıklar ve Korunma

Sağlıklı çiftlik bireyi dayanıklıdır; sorunların çoğu kökenden ve taşımadan gelir. Bu türün kendine özgü zayıflığı soğuk havadır: yüzeyle kapak arasındaki hava soğuk kalırsa solunum yolları tahriş olur, yavrularda labirent organı bozulur. Kapağı kapalı tutun, ısıtıcıyı yeterli seçin.

Cüce guramide yaygın olan iridovirüsün bu türü ne ölçüde etkilediği net değil; yine de iki türü birlikte alıyorsanız ayrı karantinadan geçirin. Karın şişmesi, renk kaybı ve açık yaralar bu virüsün belirtisidir, tedavisi yoktur. Yeni gelen bireylerde en sık kadife (altın tozu gibi ince kaplama, hızlı solunum), beyaz benek ve iç parazit görülür; 3–4 haftalık karantina bunları ana akvaryuma girmeden yakalar. Kabızlıkta bir iki gün aç bırakıp haşlanmış bezelye verin.

Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme

Rengi değil duruşu seçin: bal gurami satış akvaryumunda hemen her zaman soluk ve bejdir, bu normaldir. Yüzgeçleri açık, iki karın ipliği de sağlam, karnı ne çökük ne şişkin bireyleri alın; yüzeyde hareketsiz asılı kalanlardan ve hızlı soluyanlardan uzak durun. 6 cm’yi geçmiş, kuyruğu şeffaf-beyaz turuncu bir balık bal gurami değildir.

Bir erkek bir dişi ya da 4–6 yavru alın. Poşeti ılık ve karanlık taşıyın, ışıklar kapalıyken yavaşça alıştırın. İlk günlerde bitkilerin arasına saklanması normaldir. Renk bir iki haftada, erkeğin siyah boğazı ise ancak balık kendini güvende hissedince gelir.

Benzer Türler ve Karıştırılma Riski

En sık karıştırıldığı tür cüce gurami Trichogaster lalius: ikisi de küçük kalır ve aynı rafta satılır. Cüce guraminin gövdesi daha yüksek ve yuvarlaktır; yabani erkek mavi zemin üzerinde kırmızı çapraz çizgiler taşır, “flame” ve “powder blue” formları parlak kırmızı ya da mavidir. Bal guramide çizgi deseni yoktur.

Kalın dudaklı gurami T. labiosa‘nın “sunset” formu yukarıda anlatıldığı gibi bal gurami adıyla satılır: iri, şeffaf kuyruklu, iki cinsiyeti de renkli ve siyah boğazsız. Bantlı gurami T. fasciata 10 cm’yi aşar ve turuncu-mavi dikey bantlıdır. Kökeni belirsiz, iri ve her iki cinsiyeti de renkli bir “bal gurami” büyük olasılıkla bal gurami değildir.