Üç Noktalı Gurami

Nasıl Tanınır

Gövde oval, yanlardan basık; inci guramiden daha uzun ve daha az yüksektir. Sırt yüzgeci kısa tabanlıdır, anal yüzgeç ise karından kuyruk dibine kadar uzanır. Karın yüzgeçleri gövde boyunu aşan tek birer ipliktir; balık bunlarla çevresini yoklar, yeni konan her taşa, her yeme önce iplikleriyle dokunur. Yabani renkte zemin gümüşi mavi-gridir, iki nokta siyahtır, anal yüzgecin kenarı turuncuya çalar ve yüzgeçlerde açık renkli küçük benekler vardır. Gövdede silik, dalgalı enine çizgiler bulunur; balık heyecanlanınca ya da korkunca belirginleşir.

Akvaryumda 10–12 cm olur; iyi bakılan erkekler 15 cm’yi bulur. Bu boy, inci guraminin birkaç santim üstü, cüce guraminin iki katıdır.

Erkek-dişi ayrımı cinsin en kolayıdır. Erkeğin sırt yüzgeci uzun ve sivri uçludur; geriye yatınca kuyruk yüzgecine ulaşır. Dişininki kısa ve yuvarlaktır, en fazla kuyruk dibine değer. Dişi karından dolgun ve genellikle daha küçüktür. Ayrım 5–6 cm’den itibaren yapılabilir; daha küçük yavruda tahmindir.

Renk Formları ve Varyeteler

Ticaretteki balıkların neredeyse tamamı yetiştirme formudur. Formlar birbiriyle serbestçe çiftleşir; bakım, boy ve mizaç hepsinde aynıdır. “Altın gurami daha sakin olur” gibi sözlerin dayanağı yoktur.

• Mavi gurami: Yabani renge en yakın hat; zemin parlak mavi, iki nokta korunmuş. Türkiye’de en çok bu adla satılır.
• Altın gurami: Sarı-turuncu gövde, üzerinde silik dalgalı koyu çizgiler; noktalar kaybolmuştur.
• Opal gurami (Cosby, mermer): Gümüş mavi zemin üzerinde noktaların yerini alan düzensiz koyu mavi lekeler.
• Platin gurami: Neredeyse beyaz, desensiz; ayışığı guramisiyle en çok bu form karışır.
• Lavanta gurami: Mavi ile altının karışımından gelen pembemsi-leylak tonlu hat.

Doğada Nerede Yaşar

Dağılımın çekirdeği Mekong havzasıdır: Laos, Yunnan, Tayland, Kamboçya ve Vietnam. Myanmar’dan Malezya’ya, Sumatra ve Borneo’ya kadar uzanır; Sumatra’daki Trichopodus türleri içinde en geniş yayılışı bu türe aittir. Yaşadığı yerler alçak bataklıklar, kanallar ve pirinç tarlalarıdır: durgun, sığ, yumuşak tabanlı, yüzen bitkiyle örtülü su. Tayland derelerinde pH’si 5,8–7,4 arasında, yumuşaktan sertçeye değişen sularda bulunur. Yağmur mevsiminde kalıcı sulardan taşkın ormanlarına ve çayırlara yayılır, kurak mevsimde geri döner.

Bu sularda oksijen kıttır; tür havadan nefes almadan yaşayamaz. Güneydoğu Asya’da yemeklik balık olarak da avlanır ve “sepat” adıyla bilinir. Koruma durumu “Asgari Endişe” sınıfındadır: geniş yayılışlı, hızlı üreyen, avcılığa dayanıklı bir tür. Asıl sorun tersidir: Salınan akvaryum balıkları Filipinler’den Kolombiya’ya, Avustralya’ya kadar pek çok ülkede yabani popülasyon kurdu. Vazgeçtiğiniz balığı doğal suya bırakmayın.

Akvaryum Nasıl Olmalı

Tek balık ya da bir çift için 90 cm uzunluk ve 100 litre. Bir erkek ve iki üç dişi için 120 cm ve 150 litre gerekir. Erkeğin kavgacılığı küçük akvaryumda katlanır; 100 litrenin altında bu balığı topluluk akvaryumuna koymayın.

Düzen klasik labirentli akvaryumudur: koyu kum, kenarlarda sık bitki, ortada açık yüzme alanı, yüzeyde yüzen bitki. Yüzen bitkiler erkeğe yuva çatısı, dişiye ve komşulara kaçış yolu verir; görüş engeli arttıkça kovalama azalır. Vallisneria, Hygrophila, Cryptocoryne ve yüzeyde Pistia iyi gider; balık bitkileri yemez, sökmez. Akıntıyı düşük tutun, filtre çıkışını yüzeyi çalkalamayacak şekilde yönlendirin. Kapak şarttır: Balık yüzeyden hava yutar ve yuttuğu hava su kadar ılık olmalıdır; soğuk hava labirent organını zorlar. Haftada %25–30 su değişimi yeter.

Su Değerleri

24–28 °C, pH 6–8 ve orta sertlikte su idealdir. Türkiye’nin şebeke suları bu aralıkların içindedir; asıl risk kışın ısıtıcısız akvaryumdur. 20 °C’de üreme durur, 18 °C’nin altı öldürücü olabilir. Kısa süreli 30 °C’yi sorunsuz kaldırır.

Beslenme

Doğada fırsatçı bir hepçildir: zooplankton, küçük kabuklular, böcek larvaları, yanında bol miktarda alg ve siyanobakteri. Akvaryumda sunulan hemen her şeyi yer. Temel yem bitkisel içerikli pul ya da yüzen granül olsun; haftada üç dört kez kan kurdu, artemia ya da dafni, ara sıra haşlanmış bezelye ve alg tableti verin. Hidra ve küçük salyangozları da temizler. Günde bir iki öğün, iki üç dakikada bitecek kadar yeterlidir; aşırı beslenen bireylerde kabızlık sık görülür.

Davranış ve Tank Arkadaşları

Üst ve orta katmanda yaşar, düzenli aralıklarla yüzeye çıkıp hava yutar. Meraklıdır, yeni gelen her şeyi iplikleriyle yoklar. Mizaç bireyden bireye değişir: Bazıları olgunlaşınca akvaryumun tamamını hırpalar, bazıları ömür boyu sakin kalır. Hangisinin hangisi olacağını yavruyken bilemezsiniz.

Sorun erkeklerdir. Birbirine karşı bölgeseldir ve üreme döneminde iyice saldırganlaşır; küçük akvaryumda iki erkek çoğu zaman birinin ölümüyle biter. Erkek dişiye de baskı yapar; bu yüzden erkek başına iki üç dişi alın. Komşular ya guraminin yetişemeyeceği kadar hızlı, ya umursamayacağı kadar iri, ya da taban katında yaşayan balıklar olmalı. Uzun yüzgeçli, yavaş balıklar ilk hedeftir. İnci gurami kovalanan taraftır, üç noktalı kovalayan; ikisini birlikte tutmayın. Karides yemdir. Saldırganlık başladığında tek kalıcı çözüm çoğu zaman erkeği ayırmaktır.

Üretim

Köpük yuva yapan bir türdür ve labirentlilerin en kolay üretilenlerindendir. Çiftlikte üç ayda, 7 cm’de üremeye başlar; ev akvaryumunda bu biraz daha geç gelir.

1. Kondisyon: Erkek ve dişiyi iki hafta ayrı tutun. Günde iki üç öğün protein ağırlıklı yem ile kan kurdu verin. Hazır dişinin karnı belirgin biçimde dolgunlaşır.
2. Üretim akvaryumu: 40–60 litre yeter. Su seviyesini 15–20 cm’ye indirin, sıcaklığı 27–28 °C’ye ayarlayın. Yüzeyi Pistia ya da su mercimeğiyle kısmen kapatın, dişiye saklanacak sık bitki koyun. Işığı loş tutun; filtreyi ve havalandırmayı kapatın ya da çok hafif bir sünger filtre kullanın. Kapak mutlaka kapalı olsun.
3. Yuva ve yumurtlama: Önce erkeği koyun, dişiyi birkaç saat sonra ekleyin. Erkek genellikle aynı gün yuvaya başlar; bitince yüzgeçlerini açıp dişiyi yuvanın altına çağırır, onu sarıp ters çevirir. Yağlı yumurtalar yüzeye yükselir, erkek kaçanları ağzıyla toplayıp yuvaya taşır. Yumurtlama birkaç gün sürebilir; toplam 500–1.000 yumurta olağandır. Büyük yuva yapan erkek daha çok yavru demektir.
4. Dişiyi alın: Yumurtlama bitince dişiyi hemen çıkarın; erkek onu kovar ve yaralar. Dişi yumurtlamadan kaçıyorsa hazır değildir; bir hafta daha kondisyon verin.
5. Kuluçka: Yumurtalar 27 °C’de bir günde açılır. Larvalar iki üç gün yuvada asılı kalır, dördüncü beşinci gün serbest yüzer. O gün erkeği de çıkarın.
6. Yavru yemi: İlk hafta infusoria, rotifer ya da sıvı yavru yemi; sonra yeni çıkmış artemia ve toz yem, ikinci haftadan itibaren mikro kurt ve ezilmiş pul yem. Yavrular kardeşlerini yer; boylarına göre ayırın.
7. Üçüncü hafta: Labirent organı bu dönemde gelişir; en çok kayıp burada olur. Su sıcaklığı ile akvaryumun üstündeki hava sıcaklığı aynı kalsın, kapağı açmayın, küçük ve sık su değişimi yapın.

Bin yavru yetiştirmek kolay, dağıtmak zordur. Ev akvaryumu için birkaç yüz yavruyla yetinin.

Hastalıklar ve Korunma

Hobide satılan en dayanıklı balıklardan biridir; sorunların çoğu soğuk su, kirli su ya da kavga yarasından çıkar. Kopan iplikler ve yırtılan yüzgeçler mantar ve bakteriyel enfeksiyona kapı açar; kavgayı önlemek ilacın yarısıdır. Beyaz benek genellikle yeni balıkla ya da ani sıcaklık düşüşüyle gelir; sıcaklığı yavaşça 29–30 °C’ye çıkarıp 10–14 gün tutun, tür bunu rahat kaldırır. Hızlı solunum ve cama sürtünme solungaç kurdu ya da trichodina habercisidir; yaradaki pamuksu leke mantardır.

Türe özgü asıl endişe virüstür. Guramiler, dalak ve böbrekte sistemik enfeksiyon yapan megalositivirüslerin bilinen taşıyıcılarındandır; bu grubun yeni bir üyesi ilk kez süs balığı ticaretinden gelen üç noktalı guramilerde tanımlandı. Belirtileri halsizlik, iştahsızlık ve kararmadır; tedavisi yoktur ve guramiler arasında bulaşır. Tek korunma yolu yeni balıkları 3–4 hafta karantinada tutmaktır.

Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme

Akvaryumcularda 4–6 cm’lik yavrular satılır ve neredeyse her yerde bulunur. Yüzgeçleri açık, iplikleri sağlam, gövdesi dolgun, hareketli bireyleri seçin. Yüzgeçleri kapalı, yüzeyde asılı duran ya da kararmış balıklardan uzak durun; aynı akvaryumda ölü gurami varsa hiç almayın. Sırt yüzgeci kuyruğa uzanan bireyler erkektir. Bir erkek ve iki üç dişi alın; dişi bulamazsanız tek erkek alın, iki erkek asla.

Karantina sonrası ana akvaryuma akşam, ışıklar kapalıyken ekleyin. Akvaryumda zaten bir erkek varsa yenisini eklemeyin. Guramiyi diğer balıklardan sonra eklemek, bölgeyi baştan sahiplenmesini bir ölçüde önler.

Benzer Türler ve Karıştırılma Riski

En çok inci gurami Trichopodus leerii ile karışır, özellikle yavruyken. İnci guraminin gövdesi baştan kuyruğa sedef benekle kaplıdır, gözden kuyruğa siyah bir çizgi uzanır ve erkeğin boğazı turuncudur. Mizaçları zıttır; birini alırken diğerini almadığınızdan emin olun.

Ayışığı guramisi Trichopodus microlepis gümüşi, desensizdir ve burnu yukarı kıvrıktır. Platin guramiyle karışır; ayışığının karın iplikleri erkekte turuncu-kırmızıdır ve gövdesinde nokta yoktur. Yılan derisi gurami Trichopodus pectoralis 20 cm’yi aşar, gövdesinde eğik koyu çizgiler ve baştan kuyruğa kırık bir boy şeridi taşır. Yavrusu üç noktalı gibi görünebilir; çizgiler belirdiğinde fark ortaya çıkar.

Ad karmaşasını unutmayın: mavi, altın, opal, Cosby, mermer, platin ve lavanta gurami tek türdür, Trichogaster trichopterus da aynı balığın eski adıdır. Hangi adla alırsanız alın, 12–15 cm’lik bölgesel bir erkek almış olabilirsiniz.