Rotala Wallichii
Bir bakışta
Hangi ihtiyaca uyar
Köken ve doğal yaşam alanı
Hindistan'ın doğusu ve Bangladeş'ten Myanmar, Tayland, Laos, Vietnam, Malay Yarımadası, Güneydoğu Çin ve Tayvan'a kadar yayılır. Akvaryumdan doğaya kaçıp yerleştiği bir yer bilinmez.
Sığ sularda, göletlerde, hendeklerde ve pirinç tarlalarında yetişen tek yıllık bir otsu bitkidir. Yağmur mevsiminde su altında kalır, su çekilince çamurda su üstü formuna döner.
Haritadaki noktalar GBIF'teki 20 koordinatlı kaydının ülkelere dengeli dağıtılmış bir özetidir. Havuzlardan ve akvaryumlardan doğaya karışmış popülasyonların kayıtları da görünebilir.
Bakım notları ve ilgili bitkiler
Kart verisi: Kew Plants of the World Online · GBIF · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth.
Rotala wallichii, bitkili akvaryumun en ince yapraklı ve en zor sap bitkilerinden biridir. Yeni başlayan biri için uygun değildir. Güçlü ışık, karbondioksit (CO2) ve düzenli gübre ister; yumuşak ve hafif asidik suda en iyi sonucu verir. Karbondioksit sistemi olmayan bir akvaryumda bir süre yaşar, ama sapları incelir, yaprakları seyrekleşir ve bitki birkaç ay içinde geriler. Yeri akvaryumun orta ve arka alanıdır. Saplar tek tek ayrılır ve beş on sap bir arada, öbek hâlinde tabana dikilir.
Bu zahmete katlananlar onu yaprak dokusu için alır. Sapın her boğumunda iğne gibi ince yapraklar halka hâlinde dizilir ve bitki uzaktan küçük bir çam dalını andırır. Gövdesi ve yaprakların büyük bölümü yeşil kalır; güçlü ışık altında sürgün uçları pembeye, turuncuya ve kızıla döner. Sık dikilmiş bir öbek, iri yapraklı bitkilerin arasında yumuşak ve tüylü bir leke gibi durur. Bu renk ve sıklık ancak ışık, karbondioksit ve gübre birlikte yeterli olduğunda ortaya çıkar.
Türkiye’de akvaryumcularda bilimsel adıyla, “Rotala wallichii” ya da tek i ile “Rotala wallichi” olarak satılır. Bitki Güney ve Güneydoğu Asya’nın sığ sularında yetişen bir otsu bitkidir. Joseph Dalton Hooker onu 1867’de Hydrolythrum wallichii adıyla tanımladı. Tanıma esas olan örnek, 1827’de bugünkü Myanmar’ın Dawei kentinde toplanıp Nathaniel Wallich’in Hindistan bitkileri koleksiyonuna giren bir bitkiydi; tür adı da Wallich’ten gelir. Bernhard Koehne 1880’de türü Rotala cinsine taşıdı. Akvaryum hobisinde en az 1970’lerden beri yetiştirilir.
Nasıl Tanınır
Rotala wallichii, ince ve dik bir sapın her boğumunda halka hâlinde dizilmiş çok sayıda iğne gibi yaprakla tanınır. Su altındaki yapraklar ip kadar incedir ve 1 cm civarında uzunluktadır. Sapın tepesindeki yaprak halkası 2 cm civarında bir çapa ulaşır, bu yüzden her sürgünün ucu küçük bir fırçaya benzer. Bitki akvaryumda 15–40 cm boylanır ve tek bir sap yanlara 2–4 cm yayılır.
Renk ışığa bağlıdır. Orta ışıkta bitki baştan sona açık yeşildir. Güçlü ışıkta, iyi gübre ve karbondioksit altında, yüzeye en yakın sürgün uçları pembe ya da turuncu-kırmızı renk alır; sapın alt bölümü ise yeşil kalır. Sap çoğu zaman kızılımsıdır.
Su üstünde yetiştirilen bitki çok farklı görünür. Yaprakları daha kısa, daha geniş ve uzunca yumurta biçimlidir; sap daha kalın ve kısadır. Saksıda satılan bitkiler çoğunlukla bu su üstü formuyla gelir. Akvaryuma girince yeni sürgünler iğne yapraklı su altı formuyla çıkar. Su üstündeki bitki boğumlardan çıkan küçük salkımlarda mor-pembe çiçekler açar. Akvaryumda su altında çiçek açmaz.
Varyeteler ve Ticari Formlar
Bazı satıcılar daha uzun yapraklı bir bitkiyi Rotala wallichii ‘Long Leaf’ adıyla satar. Bakımı aynıdır, renkleri biraz daha kızıldır. Rotala ‘Vietnam’ ve Rotala ‘Nanjenshan’ da zaman zaman bu türün formu sanılır. Bu iki bitkinin kimliği botanik açıdan henüz kesinleşmemiştir; aşağıdaki “Benzer Bitkiler” bölümünde anlatılırlar.
Doğada Nerede Yetişir
Rotala wallichii Hindistan’ın doğusundan ve Bangladeş’ten Myanmar’a, Tayland’a, Laos’a, Vietnam’a, Malay Yarımadası’na, Güneydoğu Çin’e ve Tayvan’a kadar yayılır. Sığ sularda, göletlerde, hendeklerde, pirinç tarlalarında ve ıslak çayırlarda yetişir. Doğada tek yıllık bir otsu bitkidir. Yağmur mevsiminde su altında kalır, su çekilince ıslak çamurda su üstü formuna döner ve çiçek açar.
Bu yaşam akvaryumdaki bakımını da açıklar. Bitki yumuşak, besince zengin ve ılık sığ suya, açık havanın güçlü güneşine alışıktır. Akvaryumda da bol ışık, karbondioksit ve gübre ister; sert suda ise zorlanır. Tür uluslararası koruma listesinde henüz değerlendirilmemiştir. Doğadaki yayılış alanı geniştir ve tehdit altında sayılmaz. Akvaryumculardaki bitkiler üretim seralarından ve doku kültürü laboratuvarlarından gelir. Akvaryumdan doğaya kaçıp yerleştiği bir yer bilinmez.
Akvaryumdaki Yeri ve Dikimi
En iyi yeri orta alanın arkası ya da arka alanın lambaya yakın bir köşesidir. Tek sap akvaryumda kaybolur. Bitki ancak sık dikilmiş bir öbek olduğunda göze çarpar. Küçük bir akvaryumda beş altı sap, büyük akvaryumda on beş yirmi sap bir arada dikilir. Uzun ve iri yapraklı bitkilerin gölgesine koymayın, çünkü gölgede kalan saplar alttan yapraklarını döker. Dikim şu sırayla yapılır:
- Saksıdan çıkan bitkinin köklerindeki taş yününü tamamen ayıklayın ve sapları tek tek birbirinden ayırın.
- Her sapın alt iki üç boğumundaki yaprakları parmaklarınızla sıyırın. Gömülecek bölümde yaprak kalmamalıdır, çünkü toprak altındaki yaprak çürür.
- Ezilmiş ya da kahverengileşmiş sap uçlarını keskin bir makasla kesin.
- Sapları ince bir cımbızla tutup 3–4 cm derinliğe, aralarında 1–2 cm boşluk bırakarak tek tek dikin. Öbeği önden arkaya hafif yükselen sıralar hâlinde kurun.
En sık yapılan hata, demetin lastiğiyle ya da saksısıyla birlikte toprağa gömülmesidir. Sıkışık saplar birbirini gölgeler ve dipten çürür. İnce saplar kolay ezilir. Bu yüzden onları parmakla bastırmak yerine cımbızla tabana itmek daha güvenlidir. Hafif tabanda yerinden çıkan sap yüzeye kalkar; yüzeye çıkan sapı yeniden dikin, birkaç gün içinde kök salar.
Işık, Karbondioksit ve Gübre
Güçlü ışık ister. Akvaryumla birlikte gelen standart lamba bu bitkiye yetmez; güçlü bir LED, günde 7–8 saat yanmalıdır. Az ışıkta saplar ışığa doğru incelir, boğum araları açılır ve yapraklar seyrekleşir. Bitki o zaman yeşil, cılız bir ip demetine döner. Işık güçlendikçe sürgün uçları sıklaşır ve renklenir.
Karbondioksit bu bitki için gereklidir. Karbondioksit verilmeyen akvaryumda bitki bir süre yaşar, ama yeni sürgünler gittikçe küçülür ve bitki birkaç ay içinde geriler. Basınçlı tüple ya da mayalı bir düzenekle verilen karbondioksit büyümeyi belirgin biçimde hızlandırır ve rengi açar. Karbondioksidi sabit tutun. Gün içinde dalgalanan karbondioksit yeni sürgünlerin bozuk ve kıvrık çıkmasına yol açabilir.
Besinini hem kökten hem sudan alır. Haftada birkaç kez demir ve iz element içeren bir sıvı gübre verin. Bu bitkide demir, kırmızı rengin de beyaz sürgün ucunun da anahtarıdır. Nitrat ve fosfat tamamen bitmemelidir, çünkü bu besinleri sıfıra inen suda uçlar solar ve büyüme durur. Besinli bir taban ya da grubun dibine gömülen kök tableti işe yarar, ama sudan verilen gübrenin yerini tutmaz.
Su Değerleri
Yumuşak ve hafif asidik suyu sever. En iyi pH 6–7 arasında, karbonat sertliği düşük suda büyür. Sert ve bazik suda büyümesi yavaşlar, renkleri solar ve sürgün uçları bozulur. Şebeke suyunuz sertse onu arıtılmış suyla karıştırarak yumuşatın. Tamamen arıtılmış suda ise kalsiyum ve magnezyum eksikliği başlar; bu yüzden suyu sıfıra indirmeyin. En iyi 24–28 °C’de büyür. Isıtıcısız akvaryuma uygun değildir.
Budama ve Bakım
Saplar yüzeye yaklaşınca budanır. Budamanın en iyi yolu, sapın üst 8–10 cm’lik bölümünü kesip yeniden dikmektir. Kesilen uç birkaç gün içinde kök salar ve öbek yeniden sıklaşır. Kalan alt bölüm de kesilen boğumdan yeni yan sürgünler verir.
Alttan yaprak dökmüş, çıplak kalmış saplarda alt bölümü tutmanın anlamı yoktur. O sapların sağlıklı tepesini kesin, alt bölümünü sökün ve tepeyi aynı yere yeniden dikin. Öbeği birkaç ayda bir bu yolla baştan kurmak, onu sık ve dolgun tutmanın en kolay yoludur. Öbeği tek boyda değil, önden arkaya farklı yüksekliklerde kesin. Böylece öndeki saplar arkadakileri gölgelemez.
İnce yaprakların arasına çökelti ve ölü yaprak takılır. Su değişimi sırasında öbeğin üstünden hortumla hafif bir akıntı geçirin.
Çoğaltma
Rotala wallichii sap çeliğiyle çoğaltılır. Sağlıklı bir sapın tepesinden 8–10 cm’lik bir parça kesin. Alt iki boğumun yapraklarını sıyırın ve parçayı tabana dikin. Su değerleri uygunsa kökler birkaç gün içinde çıkar ve parça büyümeye başlar. Ana sap da kesilen yerden bir iki yan sürgün verir; bu sürgünler yeterince uzayınca onları da kesip dikebilirsiniz. Tohumla üretim akvaryumda yapılmaz.
Sık Görülen Sorunlar
Sürgün uçları beyaz ya da soluk çıkıyor
Yeni yaprakların tepede beyaz, soluk sarı ya da cam gibi saydam çıkması bu bitkinin en tanıdık sorunudur. En sık nedeni demir ve iz element eksikliğidir. Güçlü ışık altında hızlı büyüyen bitki suyun demirini çabuk tüketir. Demir içeren sıvı gübrenin dozunu artırın ya da gübrelemeyi haftada birkaç küçük doza bölün. Soluk uç birkaç hafta içinde yeniden renklenmezse kesip atın.
Sürgün uçları büzülüyor, büyüme duruyor
Tepe yaprakları küçük, kıvrık ve bozuk çıkar; sapın ucu bir noktada büyümeyi bırakır. Bu bodurluk çoğunlukla karbondioksidin dalgalanmasından, iz element eksikliğinden ya da çok yumuşak suda kalsiyumun bitmesinden kaynaklanır. Karbondioksidi ışıkla birlikte açılıp kapanan sabit bir düzene bağlayın, gübreyi düzenli verin ve arıtılmış suya mineral katın. Bozuk ucu kesin; sağlıklı yan sürgünler çıktıktan sonra bitki toparlanır.
Sapların alt kısmı çıplak kalıyor
Alttaki yapraklar sararır, dökülür ve sapın dibinde çıplak bir gövde kalır. Bunun nedeni ışığın sapın altına ulaşmamasıdır. Bunu ya öbeğin kendi üst katı ya da öndeki uzun bitkiler yapar. Sapları seyrekleştirin, öndeki bitkileri kısaltın ve çıplak sapları budama bölümünde anlatıldığı gibi tepeleriyle yenileyin.
Bitki yeşil kalıyor, saplar inceliyor
Bitki hiç renk almıyor ve boğum araları uzuyorsa ışık ya da karbondioksit yetmiyordur. Lamba süresini artırmak tek başına çoğu zaman yetmez; daha güçlü bir lamba ya da karbondioksit gerekir. Sert su da rengi bastırır.
Yeni gelen bitki yaprak döküyor
Su üstünde yetiştirilmiş saksılı bitki akvaryuma girince eski yapraklarının bir bölümünü dökebilir. Bu, sap bitkilerinde olağan bir geçiştir. Sap sert ve yeşil kaldıkça bitki ölmemiştir; birkaç hafta içinde iğne yapraklı yeni sürgünler çıkar.
Yapraklar yosun tutuyor
İnce yaprakların arasına tüy yosunu ve ip yosunu kolayca takılır. Bunun nedeni çoğunlukla güçlü ışığa karşılık karbondioksit ya da gübrenin eksik kalmasıdır. Yosunlu sap uçlarını kesip atın ve ışık, karbondioksit ve gübre dengesini düzeltin. Cüce karidesler ve küçük yosun yiyen balıklar ince yaprakları temiz tutmaya yardım eder.
Hangi Akvaryuma Uyar
Rotala wallichii, karbondioksitli ve güçlü ışıklı bir bitkili akvaryumun bitkisidir. Küçük balıklarla, karideslerle ve sakin topluluk balıklarıyla sorunsuz yaşar. Budandıkça boyu kontrol edilebildiği için 30 litrenin altındaki küçük bitkili akvaryumlarda da kullanılır. Japon balığı akvaryumuna uymaz, çünkü japon balığı yumuşak yaprağı yer ve bitki serin suda yaşamaz. Ciklet akvaryumuna da uymaz. İri cikletler sapları söker; Malavi ve Tanganyika cikletlerinin sert ve bazik suyunda ise bitki zaten gelişmez. Yumuşak yapraklı bu bitkiyi otçul balıklar özellikle sever.
| Balık / canlı | Durum | Not |
|---|---|---|
| Tetra, rasbora ve küçük topluluk balıkları | Uyumlu | Bitkiye dokunmazlar. Bu balıkların çoğu yumuşak ve hafif asidik suyu bitkiyle paylaşır. |
| Cüce karidesler | Uyumlu | İnce yapraklarda biyofilm otlarlar. Karbondioksidi karidesleri boğacak kadar yükseltmeyin ve yeni bitkiyi ilaç kalıntısına karşı birkaç gün ayrı suda bekletin. |
| Beta balığı | Uyumlu | Sık öbekte saklanır. Bitki için gereken güçlü ışık ve karbondioksit betanın küçük akvaryumunda da sağlanmalıdır. |
| Corydoras ve küçük yosun yiyen balıklar | Uyumlu | Bitkiye zarar vermezler; yeni dikilen sapların dibini eşeleyebilirler. |
| Japon balığı | Uyumsuz | Yumuşak yaprakları yer ve sapları söker. Bitki ısıtıcısız akvaryumun serin suyunda da yaşamaz. |
| Astronot balığı ve öteki iri cikletler | Uyumsuz | Tabanı kazar, ince sapları söker. |
| Malavi ve Tanganyika cikletleri | Uyumsuz | Sert ve bazik su bu bitkiye uymaz; cikletler de sapları söker. |
| Gümüş dolar ve öteki otçul balıklar | Uyumsuz | Yumuşak ve ince yapraklı bitkileri öncelikle yerler. |
| İri kerevitler ve yengeçler | Uyumsuz | Sapları keser ve söker. |
Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme
Akvaryumcularda ve bitki satan internet mağazalarında saksıyla satılır; bir saksıda birkaç sap bulunur. Bazı satıcılar doku kültürü kabında da getirir. Bulunabilirliği iyidir, ama her akvaryumcuda bulunmaz ve zaman zaman stoktan düşer.
Sağlıklı bitkinin sapları sert ve diktir; sapı hafifçe bükün, ezilip katlanmamalıdır. Sürgün uçlarının sık ve canlı olmasına bakın. Dibi kararmış, yumuşamış ya da yaprakları dökülüp çıplak kalmış sapları almayın. Kargoyla gelen bitki çoğu zaman nemli kâğıda sarılı gelir. Bitkiyi geldiği gün dikin.
Saksılı bitki salyangoz yumurtası, yosun ve ilaç kalıntısı taşıyabilir. Sapları akan suyun altında yıkayın. Karides akvaryumuna girecek bitkiyi birkaç gün ayrı bir kapta, suyunu her gün değiştirerek bekletin. Doku kültürü kabındaki bitki bu risklerin hiçbirini taşımaz. Kaptaki bitkiler küçüktür, bu yüzden onları jelinden arındırıp küçük öbekler hâlinde dikin.
İlk iki üç hafta büyük bir büyüme beklemeyin. Su üstü formuyla gelen bitki önce kök salar, birkaç eski yaprağını döker, sonra iğne yapraklı su altı sürgünlerini verir. Renklenme ancak bitki yerine alıştıktan sonra başlar.
Benzer Bitkiler ve Karıştırılma Riski
Rotala rotundifolia aynı cinsin en yaygın ve en kolay türüdür. Yaprakları her boğumda karşılıklı ikişer dizilir ve daha geniştir; iğne gibi değildir. Karbondioksitsiz akvaryumda da büyür. Rotala wallichii’yi isteyen biri bu bitkiyi ondan yaprak dizilişine bakarak kolayca ayırır.
Rotala ‘Vietnam’ ve Rotala ‘Nanjenshan’ ise gerçekten benzer. ‘Vietnam’ formunun yaprakları daha uzun ve ince, rengi daha kızıldır; kimliği hâlâ tartışmalıdır. ‘Nanjenshan’ Tayvan’da tek bir yerde bulunmuş bir formdur ve wallichii ile rotundifolia arasında doğal bir melez olabileceği düşünülür. Bakımları Rotala wallichii’ninkine yakındır, ikisi de yumuşak ve karbondioksitli su ister.
Mayaca fluviatilis da ince ve yumuşak yapraklı, açık yeşil bir sap bitkisidir ve yumuşak su ister. Yaprakları ise boğumlarda halka hâlinde değil, sap boyunca sarmal dizilir ve uçları kızarmaz. Pogostemon erectus iğne gibi yapraklarıyla en çok benzeyen bitkidir. Onun yaprakları daha sert ve diktir, renk almaz ve bitki daha az karbondioksitle büyür. Pogostemon stellatus da yapraklarını boğumlarda halka hâlinde dizer, ancak yaprakları birkaç kat uzun ve geniştir; bitki de çok daha iri olur. Myriophyllum mattogrossense ve Cabomba caroliniana uzaktan benzer görünür. Bu iki bitkinin yaprakları tüy gibi parçalı, Rotala wallichii’nin yaprakları ise tek parça iğnedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Rotala wallichii CO2 ister mi?
Rotala wallichii karbondioksit ister. Karbondioksitsiz akvaryumda bir süre yaşar, ama sapları incelir, yaprakları seyrekleşir ve bitki birkaç ay içinde geriler. Sık ve renkli bir öbek için karbondioksit, güçlü ışık ve düzenli gübre birlikte gerekir.
Rotala wallichii nasıl dikilir?
Saplar saksıdan çıkarılıp tek tek ayrılır ve alt iki üç boğumun yaprakları sıyrılır. Her sap cımbızla 3–4 cm derinliğe, aralarında 1–2 cm boşluk bırakılarak dikilir. Bitki tek sap olarak değil, beş on saplık sık bir öbek olarak dikildiğinde güzel görünür.
Rotala wallichii neden kırmızı olmuyor?
Rotala wallichii’nin gövdesi zaten yeşildir; yalnızca sürgün uçları pembe ya da kızıl renk alır. Uçlar da renk almıyorsa ışık, karbondioksit ya da demir yetmiyordur. Sert su da rengi bastırır.
Rotala wallichii’nin uçları neden beyaz çıkıyor?
Beyaz ya da soluk sürgün ucu çoğunlukla demir ve iz element eksikliğini gösterir. Demir içeren sıvı gübreyi düzenli verin, dozu haftaya yayın. Soluk uç birkaç hafta içinde renklenmezse kesip atın.
Rotala wallichii yeni başlayanlar için uygun mu?
Rotala wallichii yeni başlayanlar için uygun değildir. Güçlü ışık, karbondioksit, düzenli gübre ve yumuşak su ister. Kolay bir rotala arayan biri Rotala rotundifolia ile başlamalıdır.
Rotala wallichii nasıl budanır?
Saplar yüzeye yaklaşınca üst 8–10 cm’lik bölüm kesilir ve aynı yere yeniden dikilir. Alttan çıplak kalmış saplar sökülür, yerlerine sağlıklı tepeleri dikilir. Öbeği farklı yüksekliklerde kesmek alt yaprakların ışık almasını sağlar.
Kaynakça
- Cook, C. D. K. (1979). A revision of the genus Rotala (Lythraceae). Boissiera, 29, 1–156.
- Prasanth, A. & Sardesai, M. M. (2024). Nomenclatural notes on type materials of fourteen names in Lythraceae. Phytotaxa, 660(3), 243–258.
- USDA APHIS (2015). Weed Risk Assessment for Rotala wallichii (Hook. f.) Koehne (Lythraceae) – Whorly rotala. Plant Epidemiology and Risk Analysis Laboratory, Raleigh.
- POWO (2026). Rotala wallichii (Hook.f.) Koehne. Plants of the World Online, Royal Botanic Gardens, Kew. powo.science.kew.org.
- GBIF Secretariat (2026). Rotala wallichii (Hook.f.) Koehne. GBIF Backbone Taxonomy ve WCVP veri kümesi. www.gbif.org.
- Tropica Aquarium Plants (2026). Rotala wallichii, bitki veri sayfası. tropica.com.
- Flowgrow (2026). Rotala wallichii; Rotala sp. ‘Vietnam’; Rotala sp. ‘Nanjenshan’. Aquatic Plant Database. www.flowgrow.de.
- Aquasabi (2026). Rotala wallichii, bitki veri sayfası. www.aquasabi.de.
💬 Yorum Yaz