Myloplus rubripinnis (Red Hook)
Bir bakışta
Köken ve dağılım
Amazon ve Orinoco havzaları ile Guyana Kalkanı nehirleri. Dar anlamıyla tür Guyana Kalkanı'ndaki Essequibo, Maroni, Oyapock, Araguari ve Jari havzalarıyla sınırlandırılmıştır; başka yerlerden gelen kayıtların bir kısmı yakın akraba soylara aittir.
Haritadaki noktalar GBIF'teki 5.536 koordinatlı kaydın özetidir; ülke ve havza bilgisi FishBase'ten derlenmiştir. Akvaryumdan kaçan/salınan bireylerin kayıtları da görünebilir.
Doğal yaşam alanı
Ana nehirlerin sakin kesimleri, kıyıdan suya sarkan bitkilerin altı; sıcak, yumuşak, hafif asidik su. Sürüler halinde yaprak ve su bitkisi yer.
Bakım notları ve ilgili türler
Kart verisi: FishBase · GBIF · IUCN Kırmızı Liste · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth; havzalar World Bank (CC BY 4.0).
Gümüş, yuvarlak, yassı bir balık; ilk bakışta silver dollar sanılır. Farkı alttadır: anal yüzgeç kıpkırmızıdır, kenarı siyahtır ve ön kısmı kanca gibi aşağı doğru uzar. Hobideki adı bu kancadan gelir: red hook ya da red hook silver dollar. Silver dollar gibi Serrasalmidae ailesindendir, yani piranayla ve pacuyla akrabadır. Dişleri güçlüdür ama işi yaprak koparmaktır. Bitki yer.
Türkiye’de yerleşmiş bir Türkçe adı yoktur; bulunduğunda “red hook” ya da “red hook silver dollar” diye satılır. Akvaryumcularda sık görülmez, ithalatçılarda zaman zaman 5–8 cm’lik yavrular gelir. Bu boyda silver dollar sürüsünün arasına karışabilir. Ama red hook çok daha büyür: akvaryumda 20–25 cm olur, doğada 40 cm’yi bulan bireyler vardır. Avuç büyüklüğünde değil, tabak büyüklüğünde bir sürü balığı alıyorsunuz; akvaryumu buna göre düşünün.
Türü 1844’te Johannes Müller ve Franz Troschel tanımladı. Uzun yıllar Myleus rubripinnis adıyla bilindi, hobide hâlâ çoğunlukla bu adla geçer; bugün Myloplus cinsindedir. Cinsin sistematiği karışıktır: “rubripinnis” adı altında aslında birkaç ayrı soy toplanmıştır ve hangi bölgenin balığının gerçek M. rubripinnis olduğu hâlâ tartışılır. Bakım açısından bu fark önemli değildir.

Nasıl Tanınır
Gövde yüksek, neredeyse yuvarlak ve yanlardan basıktır. Renk gümüştür; ışığa göre hafif yeşilimsi ya da altın parlar. Kafa küçük, göz iri, ağız küçük ve kalın dudaklıdır. Sırt yüzgeci yüksek ve sivridir. Kuyruk yüzgecinin kenarı çoğu bireyde ince bir kırmızı ya da siyah çizgiyle biter.
Asıl işaret anal yüzgeçtir. Yüzgeç kırmızıdır, kenarı siyahtır; ön ışınları uzayıp aşağı ve geriye kıvrılan bir kanca oluşturur. Bu kanca yetişkinde çok belirgindir, gençte kısa ve soluktur. Gençlerde kırmızı daha çok yüzgecin ön kısmında toplanır.
Gövde deseni bireyden bireye değişir. Bazı balıklar düz gümüştür, bazılarının yanlarında turuncu, kırmızı ya da sarımsı benekler ve lekeler bulunur. Benekler yaşla ve kondisyonla artıp azalabilir.
Erkekle dişiyi ayırmak kolay değildir. Olgun erkeklerde anal yüzgecin ortasında ikinci bir lob gelişir ve yüzgeç iki loblu görünür; kanca da erkekte daha uzun ve canlı renkli olur. Gençlerde fark yoktur.
Renk Formları ve Varyeteler
Ticarette “luna” diye satılan, gövdesi turuncu-kırmızı beneklerle kaplı bireyler vardır. “Luna” adı aslında eski bir bilimsel addan gelir (Myletes luna) ve bugün M. rubripinnis‘in eş anlamlısı sayılır. Yani ayrı bir tür değil, benekli bir yerel form ya da benekli bireylerin ticari adıdır. Bakımı aynıdır. Benek yoğunluğu balığın geldiği yere göre değişir; seçerek üretilmiş bir renk formu yoktur, çünkü tür akvaryumda üretilmez.
Doğada Nerede Yaşar
Kuzey Güney Amerika’dan gelir: Amazon ve Orinoco havzaları ile Guyana Kalkanı’nın kuzeye ve doğuya akan nehirleri. Dar anlamıyla M. rubripinnis son çalışmalarda Guyana Kalkanı nehirleriyle, yani Essequibo, Maroni, Oyapock, Araguari ve Jari havzalarıyla sınırlandırılmıştır. Amazon’un ve Orinoco’nun öteki kesimlerinden gelen “red hook”lar büyük olasılıkla yakın akraba soylardır.
Ana nehirlerin sakin kesimlerinde, kıyıdan suya sarkan bitkilerin altında sürüler halinde yaşar. Yaprak, sudaki ve kıyıdaki bitkiler ana besinidir. Su sıcak, yumuşak ve hafif asidiktir. Yerel balıkçılıkta da avlanır.
Tür “Asgari Endişe” sınıfındadır; yayılımı geniş, doğada yaygındır. Akvaryuma gelen balıkların neredeyse tamamı doğadan toplanır.
Akvaryum Nasıl Olmalı
Yetişkin bir sürü için en az 200 cm uzunluk, 60 cm derinlik ve 700 litre gerekir. Daha büyüğü daha iyidir. Hızlı yüzen, ürkünce hep birlikte fırlayan büyük bir balıktır; uzun ve geniş bir yüzme alanı ister. Yavrular 120 cm’lik bir akvaryumda bir süre idare eder ama hızlı büyür. Büyük akvaryum yoksa almayın.
Kapak sıkı olmalı. Ürken red hook sudan atlar ya da camlara çarpar. Akvaryumu sakin bir köşeye koyun; ışık loş olsun. Arka ve yanlarda büyük kökler, iri taşlar ve yapay bitkilerle saklanma yeri bırakın, ön ve orta kısım açık kalsın. Dekor pürüzsüz olmalı; sivri taş ürken balığı yaralar.
Canlı bitki koymayın, yer. Anubias ve Java eğreltisi gibi sert yapraklılar bir süre dayanır, ama aç bir red hook sürüsü onları da bitirir. Kumaş ya da silikon yapay bitkiler iyi bir çözümdür.
Filtre güçlü olmalı. İri, çok yiyen bir sürü bol atık çıkarır. Saatte akvaryum hacminin dört-beş katını çeviren bir filtre ve iyi oksijenlenmiş su kullanın. Akıntı orta olsun, ama sakin dinlenme köşeleri kalsın.
Su Değerleri
Su sıcak, yumuşak, hafif asidik ile nötr olsun: Değerler 24–27 °C, pH 6,0–7,0 ve GH 10’un altında olmalıdır. Değerlerin sabit kalması rakamın kendisinden önemlidir. Yüksek nitrata duyarlıdır; haftada %30–40 su değiştirin.
Beslenme
Otçuldur. Doğada neredeyse yalnızca yaprak yer. Akvaryumda yemin büyük kısmı bitkisel olmalı: spirulinalı pul ve granül yem, yosun tableti, batan sebze peleti, haşlanmış bezelye, kabak, salatalık, ıspanak, marul ve tere. Muz ve kavun gibi yumuşak meyveleri de severek yer. Sebzeyi bir ağırlıkla dibe sabitleyin ya da kıskaçla cama tutturun.
Haftada bir-iki kez dondurulmuş kan kurdu, artemia ya da mysis verebilirsiniz; büyük bireyler doğranmış karidesi de alır. Etli yem ana yem olmasın. Günde iki öğün verin, birkaç saatte yenmeyen sebzeyi çıkarın.
Davranış ve Tank Arkadaşları
Barışçıl, ürkek bir sürü balığıdır. En az beş, daha iyisi altı-sekiz tane birlikte tutun. Az sayıda kalan red hook sürekli saklanır, korkar, camlara çarpar. Kalabalık sürü orta katmanda birlikte dolaşır ve daha cesur olur.
Başka balıklara saldırmaz, ama ağzına sığanı yer. Neon, lepistes gibi küçük balıklar ve karidesler yem olur. Dişleri güçlüdür; elle tutarken ya da akvaryumda çalışırken dikkatli olun, ısırığı can yakar. En iyi arkadaşları büyük, barışçıl Güney Amerika çiklitleri, vatozlar ve büyük dip kedi balıklarıdır.
| Tür | Bilimsel ad | Uyum |
|---|---|---|
| Severum | Heros severus | Uyumlu: sakin, büyük, aynı su |
| Oskar | Astronotus ocellatus | Uyumlu: yetişkin red hook ağzına sığmaz; yavru red hook’u yetişkin oskarla koymayın |
| Geophagus | Geophagus spp. | Uyumlu: dipte kum eşeler, katman çatışması yok |
| Vatoz | Pterygoplichthys spp. | Uyumlu: dibi temizler, sebzeyi paylaşır |
| Konuşan kedi balığı | Platydoras armatulus | Uyumlu: gece dipte dolaşır |
| Silver dollar | Metynnis spp. | Uyumlu: aynı bakım; karışık sürü kurulabilir |
| Tinfoil barb | Barbonymus schwanenfeldii | Uyumlu: benzer boy ve hız; çok büyük akvaryum gerekir |
| Discus | Symphysodon spp. | Dikkatli: aynı su ama discus sakinlik ister, yemde geri kalır |
| Neon tetra | Paracheirodon innesi | Uyumsuz: yem olur |
| Kiraz karides | Neocaridina davidi | Uyumsuz: yem olur |
| Japon balığı | Carassius auratus | Uyumsuz: soğuk su ister, uzun yüzgeçleri kemirilebilir |
Üretim
Red hook ev akvaryumunda üretilmemiştir. Satılan balıkların hepsi doğadan gelir. Bunun başlıca nedeni boyudur: olgunlaşan bir sürü birkaç bin litrelik bir hacim ister ve ticari üretim için havuz gerekir.
Doğadaki üreme davranışı hakkında bilinen azdır. Serrasalmidae ailesindeki yakın akrabaları gibi yumurtalarını serbestçe saçan bir tür olduğu düşünülür; yağmur mevsiminde, sular yükselip taşkın ormanı suyla dolunca ürediği tahmin edilir. Anal yüzgeçteki kancanın ve erkekteki ikinci lobun üreme sırasında yumurtayı tabana bırakırken iş gördüğüne dair görüşler vardır, ama gözlemle doğrulanmamıştır.
Hastalıklar ve Korunma
Uygun akvaryumda dayanıklıdır. Sorunların çoğu küçük akvaryumdan, az sayıdan ve kirli sudan çıkar. Ürküp camlara ve dekora çarpan balıkta burun yaraları ve pul kaybı olur; bu yaralar kirli suda bakteri kapar. Akvaryumu sakin bir yere koyun, sabah önce oda ışığını açın.
Nitrat birikince yüzgeç kenarları ve solungaçlar etkilenir, balık iştahsızlaşır. Bol su değişimi en iyi korunmadır. Sebze eksikliğinde balık zayıflar ve rengi solar.
Balıklar doğadan geldiği için iç ve dış parazit taşıyabilir; deri altında kist yapan parazitler bu ailede görülür. Yeni gelen balıkları birkaç hafta ayrı bir akvaryumda gözlemleyin. Beyaz benek gibi genel hastalıklar diğer tropikal balıklardaki gibi tedavi edilir.
Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme
Sürü halinde yüzen, karnı dolgun, pulları tam bireyleri seçin. Anal yüzgece bakın: gençte bile önde kırmızı bir leke ve siyah kenar görünmelidir. Karnı çökmüş, burnu yaralı, yanlarında kızarıklık olan balığı almayın. Taşınmada çarpan balıkta burun yarası sık olur; iyileşmesini bekleyip öyle alın.
Hepsini aynı anda, en az beş tane alın. Akvaryuma koymadan önce kapağın sıkı olduğundan emin olun. İlk günler ışığı kısık tutun ve ilk haftalarda bol sebze verin; doğadan gelen balıklar yeni yemlere bir süre alışamayabilir.
Benzer Türler ve Karıştırılma Riski
- Silver dollar (Metynnis argenteus): aynı gümüş disk görünüşü. Akvaryumda 12–15 cm’de kalır. Erkeğin anal yüzgecinde kırmızımsı bir lob olur, ama red hook’taki gibi uzun, kıvrık bir kanca yoktur. Sırtın arkasındaki yağ yüzgeci uzun tabanlıdır.
- Siyah bantlı myleus (Myloplus schomburgkii): aynı boyda, aynı bakımı isteyen bir akraba; gövdenin ortasında dikey, geniş siyah bir bant vardır. Hobide eski adıyla Myleus schomburgkii diye geçer ve zaman zaman “red hook” etiketiyle satılır.
- Yelken yüzgeçli red hook (Myleus setiger): erkeğin sırt yüzgeci uzun ipliklere dönüşür. Ticarette nadir görülür.
- Pacu yavruları (Piaractus brachypomus, Colossoma macropomum): gümüş, yuvarlak ve göğsü kırmızıdır; yavruyken red hook’a benzer. Ama 80 cm’yi geçer ve ev akvaryumuna sığmaz. Pacuda kırmızı göğüste ve karındadır, anal yüzgeçte kanca yoktur.
Pacu yavrusunu red hook diye almak en pahalı hatadır. Kancalı kırmızı anal yüzgeci görmeden balık almayın.
Sıkça Sorulan Sorular
Red hook kaç cm olur?
Akvaryumda 20–25 cm olur; doğada 40 cm’yi bulan bireyler vardır. Silver dollar’dan çok daha büyüktür. Satılan yavrular 5–8 cm’dir ve hızlı büyür.
Red hook kaç litrelik akvaryumda bakılır?
Yetişkin bir sürü için en az 200 cm uzunluk ve 700 litre gerekir. Yavrular 120 cm’lik akvaryumda bir süre idare eder, ama büyük akvaryumu baştan planlayın.
Red hook bitki yer mi?
Yer. Otçuldur ve doğada neredeyse yalnızca yaprakla beslenir. Canlı bitki koymayın; düzeni kök, taş ve yapay bitkiyle kurun, yemine bol sebze ekleyin.
Red hook pirana mı, ısırır mı?
Pirana değildir ama aynı ailedendir. Balıklara karşı barışçıldır, yalnızca ağzına sığan küçük balıkları ve karidesleri yer. Dişleri güçlüdür; elle tutulunca ısırabilir ve ısırığı can yakar.
Red hook’un erkeği ve dişisi nasıl ayrılır?
Kolay ayrılmaz. Olgun erkeğin anal yüzgecinde ikinci bir lob gelişir ve kanca daha uzun, daha canlı renkli olur. Gençlerde fark görünmez.
Red hook akvaryumda ürer mi?
Hayır. Ev akvaryumunda üretilmemiştir; satılan balıkların hepsi doğadan gelir. Olgunlaşan bir sürünün boyu ev akvaryumunun sınırlarını aşar.
Kaynakça
- Müller, J. & Troschel, F. H. (1844). Synopsis generum et specierum familiae Characinorum. Archiv für Naturgeschichte, 10(1) (özgün tanım: Myletes rubripinnis).
- Andrade, M. C., Jégu, M. & Gama, C. S. (2018). A new species of Myloplus Gill (Characiformes, Serrasalmidae) from the Tumucumaque Mountain Range, Brazil and French Guiana, with comments on M. rubripinnis. Zootaxa, 4403(1), 111–122.
- Ota, R. P., Machado, V. N., Andrade, M. C., Collins, R. A., Farias, I. P. & Hrbek, T. (2020). Integrative taxonomy reveals a new species of pacu (Characiformes: Serrasalmidae: Myloplus) from the Brazilian Amazon. Neotropical Ichthyology, 18(1): e190112. doi:10.1590/1982-0224-20190112.
- Machado, V. N., Collins, R. A., Ota, R. P., Andrade, M. C., Farias, I. P. & Hrbek, T. (2018). One thousand DNA barcodes of piranhas and pacus reveal geographic structure and unrecognised diversity in the Amazon. Scientific Reports, 8: 8387.
- van der Sleen, P. & Albert, J. S. (ed.) (2018). Field Guide to the Fishes of the Amazon, Orinoco, and Guianas. Princeton University Press.
- IUCN Red List: Myloplus rubripinnis (değerlendirme 2020).
- Froese, R. & Pauly, D. (ed.). FishBase: Myloplus rubripinnis. www.fishbase.se.
- Seriously Fish: Myloplus rubripinnis. www.seriouslyfish.com.
💬 Yorum Yaz