🐠 Türkiye'nin en kapsamlı akvaryum ansiklopedisi
Ana Sayfa › Ansiklopedi › Akvaryum Bitki Türleri › Soğanlı ve Yumrulu Bitkiler › Aponogeton Boivinianus
Soğanlı ve Yumrulu Bitkiler

Aponogeton Boivinianus

📅 21 Kas 2026
Bilimsel ad Aponogeton boivinianus Baill. ex Jum.
Familya Aponogetonaceae Cins Aponogeton Grup Soğanlı / yumrulu IUCN NE · Değerlendirilmemiş
Türkiye'de Aponogeton boivinianus İngilizce Boivin's aponogeton

Bir bakışta

ZorlukOrta
IşıkOrta ışık
KarbondioksitGerekmez
Büyüme hızıHızlı
Boy30–60 cm · genişlik 30–50 cm
Akvaryumdaki yeriArka
Dikim şekliTabana dikilir
BeslenmeKökten beslenir · besinli taban faydalı
Sıcaklık20–26 °C
pH6–8
ÇoğaltmaTohum, soğan-yumru
AkvaryumculardaAra sıra bulunur · soğan-yumru

Hangi ihtiyaca uyar

Köken ve doğal yaşam alanı

Doğal olarak yetiştiği ülke Gözlem kaydı (GBIF)
Köken
Madagaskar
Doğal olarak yetiştiği ülkeler
Madagaskar

Kuzey Madagaskar'a (Antsiranana bölgesi) ve Nosy Be adasına özgüdür; Komor Takımadaları'ndaki Mayotte adasından da toplanmıştır.

Doğada yetiştiği yer

Volkanik kayalar üzerinden akan nehir ve derelerde, çağlayanlardan yavaş akan bölümlere kadar, derin ya da sığ suda, güneşte ve gölgede tamamen su altında yetişir.

Haritadaki noktalar GBIF'teki 42 koordinatlı kaydının ülkelere dengeli dağıtılmış bir özetidir. Havuzlardan ve akvaryumlardan doğaya karışmış popülasyonların kayıtları da görünebilir.

Bakım notları ve ilgili bitkiler

Kart verisi: Kew Plants of the World Online · GBIF · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth.

Aponogeton boivinianus, büyük akvaryumun arka alanına tek başına konan iri bir soğanlı bitkidir. Bakımı orta zorluktadır. Karbondioksit (CO2) sistemi istemez ve orta güçte bir ışıkla hızlı büyür, ama doyurulması gereken bir iştahı vardır. Besinini kökten aldığı için soğanın dibine düzenli olarak kök tableti gömülür. Soğan kuma yarısına kadar bastırılır, filizin çıktığı tepe açıkta kalır. Yaprakları 40–60 cm’ye uzar ve bitki yarım metre genişliğe yayılır; bu yüzden 150 litrenin altındaki akvaryuma uygun değildir. Bitki zaman zaman bütün yapraklarını döküp dinlenmeye geçer. Bu dinlenme olağandır ve soğan sağlam kaldığı sürece bitki yeniden sürer.

Bitkiyi öteki aponogetonlardan ilk bakışta ayıran şey yapraklarıdır. Koyu yeşil ve sert yaprakların yüzeyi, damarların arasında sıra sıra kabarır ve bakır bir levhaya çekiçle vurulmuş gibi görünür. Bu kabarık doku, yaprağa akıntıda salınan ince yapraklı akrabalarından çok daha dolgun ve ağır bir görünüm verir. Yaprak serttir ve akvaryumda kolay yırtılmaz.

Türkiye’de akvaryumcularda ve çevrimiçi bitki satıcılarında “Aponogeton Boivinianus” adıyla, yapraksız kuru soğan olarak satılır. Yerleşik bir Türkçe adı yoktur. Bitki yalnızca kuzey Madagaskar’da ve yakınındaki adalarda yetişir. Türün adını Fransız botanikçi Henri Baillon koydu, ama tanımını 1922’de Henri Jumelle yayımladı. Tür adı, 19. yüzyılda Hint Okyanusu adalarında bitki toplayan Fransız botanikçi Louis Hyacinthe Boivin’i anar.

Nasıl Tanınır

Bitki iri bir yumrudan çıkar. Yumru yuvarlak ya da yassı bir disk biçimindedir ve 3 cm çapa ulaşır. Akvaryumcuların “soğan” dediği şey bu yumrudur. Yapraklar yumrunun tepesinden rozet hâlinde çıkar ve hepsi su altında kalır; bitki yüzen yaprak yapmaz.

Yaprak ayası mızrak ya da uzun şerit biçimlidir, tabanı yuvarlak ya da sapa doğru hafifçe daralmıştır, ucu ise sivri ve uzundur. Orta damar geniştir ve her iki yanında üç dört boyuna damar uzanır. Bu damarların arasındaki doku dışa doğru kabarır; yaprağa çekiçlenmiş görünümünü veren budur. Kenarlar hafif dalgalıdır ama kıvırcık değildir. Akvaryumda yaprak ayası 30–50 cm uzar, 5–8 cm genişler ve 6–13 cm’lik bir sapla yumruya bağlanır. Çok büyük ve derin bir akvaryumda yapraklar 80 cm’yi bulabilir.

Yeni yapraklar açık yeşil, bazen kahverengimsi çıkar ve büyüdükçe koyulaşır. Yaşlı yapraklar koyu yeşildir. Kuru soğandan çıkan ilk yapraklar kısa ve dardır. Bitki kök saldıkça her yeni yaprak bir öncekinden uzun ve geniş olur, kabarık doku da ancak birkaç yaprak sonra iyice belirginleşir.

Akvaryumda çiçek açabilir. Çiçek sapı yarım metreyi bulur ve suyun yüzeyine kadar uzanır. Sapın ucunda çoğunlukla iki, ender olarak üç beyaz başak açılır; pembe çiçekli bitkiler azdır. Çiçeklerin kokusu yoktur.

Doğada Nerede Yetişir

Aponogeton boivinianus, kuzey Madagaskar’a, Antsiranana (eski adıyla Diego-Suarez) bölgesine ve kuzeybatı kıyısındaki Nosy Be adasına özgüdür. Komor Takımadaları’ndaki Mayotte adasından da toplanmıştır. Bitki, bazalt ve lav gibi volkanik kayaların üzerinden akan nehirlerde ve derelerde yetişir. Çağlayanlarda da, yavaş akan sularda da görülür. Kimi yerde derin suda, kimi yerde sığda, kimi yerde güneşte, kimi yerde gölgede bulunur. Deniz kıyısına yakın alçak yerlerden 500 metre yüksekliğe kadar çıkar ve eylülden şubata kadar çiçek açar.

Akan suda yaşaması, akvaryumda da hafif bir akıntıyı sevmesini açıklar. Kuzey Madagaskar’da yağışlar mevsime bağlıdır ve akarsuların bir kısmı kurak aylarda çekilir. Bitkinin yapraklarını dökerek dinlenen yumrusu, bu döngüye uyum olarak görülür.

Türün koruma durumu uluslararası listede henüz değerlendirilmemiştir. Akvaryumculardaki soğanlar üretim tesislerinde yetiştirilir.

Akvaryumdaki Yeri ve Dikimi

Yeri akvaryumun arka alanıdır. 150 litre ve üstü bir akvaryumda arka köşelerden birine ya da arka alanın ortasına tek bir soğan dikin ve çevresinde en az 40–50 cm boşluk bırakın. Yaprakları yüzeye ulaşacağı için 50 cm’den sığ bir akvaryumda yapraklar kısa sürede yüzeye yatar. Filtre çıkışının hafif bir akıntı yarattığı bir yer ona iyi gelir. Dikim şu sırayla yapılır:

  1. Soğanı inceleyin. Sert ve dolgun olmalı, parmakla bastırıldığında çökmemelidir. Tepedeki filiz ya da sivri uç büyüme noktasıdır; kökler alttaki yüzeyden çıkar.
  2. Soğanın konacağı yerin hemen altına, 3–4 cm derinliğe bir kök tableti gömün.
  3. Soğanı büyüme noktası yukarıda kalacak biçimde kuma yerleştirin. Yarısını kuma bastırın. Tepesi ve filizin çıktığı uç tabanın üstünde kalmalıdır.
  4. Kuru soğan kumda durmuyorsa onu küçük bir taşla hafifçe destekleyin. Taşı filizin üstüne koymayın.

En sık yapılan iki hata soğanı ters dikmek ve onu kuma bütünüyle gömmektir. Ters dikilen soğan çoğu zaman kendini toparlayamaz. Büyüme noktası gömülen soğan da havasız kalır ve çürür. Kökleri tabana tutunmuş bir bitkiyi yeniden dikerken soğanı derine itmeyin, yalnızca köklerini kuma gömün.

Işık, Karbondioksit ve Gübre

Orta güçte ışık ister. Akvaryumla birlikte gelen zayıf lamba altında yapraklar ince ve uzun çıkar, kabarık doku da belirginleşmez. Günde 8 saat yanan iyi bir LED, yaprakları geniş, koyu ve dolgun tutar. Güçlü ışıkta bitki daha da hızlı büyür; bu da daha çok gübre ve daha sık yaprak budaması demektir.

Karbondioksit sistemi gerekmez. Bitki karbondioksitsiz akvaryumda sağlıklı büyür ve düzenli yaprak verir. Karbondioksit verilen akvaryumda yaprak sayısı artar, ama bu bitki için ayrıca bir sistem kurmaya gerek yoktur.

Besinini ağırlıklı olarak kökten alır ve çok yer. Kök tableti bu bitkinin büyümesini gözle görülür biçimde artırır. Tableti ilk dikimde soğanın altına gömün ve her ay soğanın birkaç santim yanına yenisini ekleyin. Besinli taban kullanılan akvaryumda tablet aralığı uzatılabilir. Demir içeren bir sıvı gübre yeni yaprakların rengini korur. İyi beslenen soğan büyür ve dinlenmeye güçlü girer; aç kalan soğan küçülür ve birkaç dinlenmeden sonra tükenebilir.

Su Değerleri

Su değerlerinde seçici değildir. Hafif asidikten hafif baziğe kadar geniş bir aralıkta yaşar ve orta sert ile sert suda iyi büyür. Türkiye’deki şebeke sularının çoğu ona uyar. En iyi 22–26 °C’de büyür. Isıtıcısız akvaryuma uygun değildir; su 20 °C’nin altına indiğinde büyümesi yavaşlar.

Budama ve Bakım

Bakımın büyük kısmı yaprak budamasıdır. Yüzeye ulaşıp yüzeyde yatan, sararan ya da yosun tutan yaprağı sapının soğana yakın yerinden kesin. Yaprağı ortasından kesmeyin, çünkü geride kalan sap çürür ve çürüme soğana ulaşabilir. Yüzeyi kapatan yaprakları düzenli olarak almak, alttaki bitkilerin ışığını korur. Ölen yaprakları akvaryumda bekletmeyin.

Çiçek sapını, çiçekler solduktan sonra dipten kesebilirsiniz. Tohum almak istiyorsanız sapı bırakın.

Dinlenme dönemi

Bu türde dinlenme bakımın olağan bir parçasıdır. Birkaç ay hızla büyüyen bitki yeni yaprak çıkarmayı bırakır ve eski yapraklarını birer birer döker. Sonunda soğanın üstünde hiç yaprak kalmayabilir. Soğan sert kaldığı sürece bitki ölmemiştir. Bu dönemde iki yol izlenir.

  • Akvaryumda bırakmak: Ölen yaprakları kesin, soğanı yerinde bırakın ve yanına yeni kök tableti gömmeyin. Soğan birkaç hafta ile birkaç ay içinde kendiliğinden yeniden sürer.
  • Soğanı dışarıda dinlendirmek: Yapraklar döküldüğünde soğanı çıkarın ve köklerini kısaltın. Soğanı nemli kuma gömüp kapalı bir kapta, ılık olmayan bir yerde saklayın ya da ısıtıcısız ayrı bir kapta su altında bekletin. Tepede yeni bir filiz belirince soğanı eskisi gibi, tepesi açıkta kalacak biçimde dikin.

Dinlenme ne kadar uzun sürerse sürsün, soğanı ayda bir parmakla yoklayın. Sert soğan sağlıklıdır, yumuşayan soğanda ise çürüme başlamıştır.

Çoğaltma

Akvaryumda çoğaltmanın asıl yolu tohumdur. Yaşlı ve iri bir soğanın yanında ara sıra küçük bir yan soğan çıkar; bu yan soğan kendi kökleri oluştuktan sonra keskin bir bıçakla ayrılıp ayrı dikilebilir.

  1. Çiçek sapı yüzeye ulaşıp başaklar açınca, polen dökülen çiçekleri ince bir fırçayla birbirine sürün.
  2. Döllenen başak su altına çekilir ve ucu gagalı, kızıl-kahverengi meyveler bağlar. Meyveler olgunlaşıp dağılmadan önce sapı kesip sığ bir kaba alın.
  3. Tohumları ince kum serili sığ bir kapta su altında bekletin. Çimlenen fideler birkaç yaprak verince besinli bir tabana tek tek dikin.

Topluluk akvaryumunda dökülen tohumlar ve küçük fideler çoğunlukla balıklara yem olur. Fideden tam boylu bir bitki elde etmek birkaç büyüme dönemi sürer.

Sık Görülen Sorunlar

Soğan çürüyor

Çürüyen soğan yumuşar, rengi koyulaşır ve kötü kokar; yeni yaprak çıkmaz. En sık nedeni soğanın büyüme noktasıyla birlikte kuma gömülmesi ya da ters dikilmesidir. Yolda ezilmiş ya da uzun süre kuru bekletilmiş soğan da çürüyebilir. Soğanı çıkarın ve yumuşak kısmı sağlam dokuya kadar kesin. Kesik yüzey kuruyunca soğanı tepesi açıkta kalacak biçimde yeniden dikin. Bütünüyle yumuşamış soğan kurtulmaz.

Bütün yapraklar döküldü

Aylarca iyi büyüyen bitkinin yapraklarını dökmesi dinlenmenin başlangıcıdır. Soğanı sıkın; sertse bekleyin ya da soğanı dışarıda dinlendirin. Yeni alınan ve henüz kök salmamış bitki de ilk yapraklarını eritebilir. Soğan sağlamsa yeni yapraklar kısa sürede gelir.

Yapraklar küçülüyor, kabarıklık kayboluyor

Her yeni yaprak bir öncekinden küçük ve düz çıkıyorsa soğan aç kalmıştır ya da ışık yetmiyordur. Kök tabletini yenileyin, demirli sıvı gübre verin ve aydınlatmayı gözden geçirin. Uzun süre aç kalan ve dinlenmeden çıkamayan soğan zamanla tükenir.

Yapraklar yosun tutuyor

Sert ve uzun ömürlü yapraklar, özellikle yüzeye yakın kısımlarda yosun tutabilir. Kaplanmış yaprağı dipten kesin; bitki onun yerine hızla yenisini verir. Yosun yiyen salyangozlar ve karidesler yaprak yüzeyini temiz tutmaya yardım eder.

Hangi Akvaryuma Uyar

Aponogeton boivinianus, sakin balıkların yaşadığı büyük bir topluluk akvaryumuna uyar. Tetralar, rasboralar, guramiler ve melek balıkları bitkiye dokunmaz; uzun yaprakların arası bu balıklara saklanma yeri olur. Bitkinin boyu küçük akvaryumlarla bağdaşmaz. Beta balığının tek başına yaşadığı küçük bir akvaryuma da, 30 litrenin altındaki nano akvaryuma da uygun değildir.

Soğanı eşeleyen ve yaprak koparan balıklar bu bitkiyle sorun çıkarır. Japon balıkları tabanı eşeler, soğanı söker ve serin suları da bitkiye uymaz. İri cikletler bitkiyi yerinden söker. Bitkinin sert yaprağı otçul balıklara ince yapraklı akrabalarından daha iyi dayanır, ama gümüş dolar gibi iri otçullar taze yaprakları koparır.

Balık / canlı Durum Not
Tetra, rasbora ve danio gibi topluluk balıkları Uyumlu Bitkiye dokunmazlar; uzun yaprakların arasında saklanırlar.
Melek balığı ve guramiler Uyumlu Uzun yapraklı bitkilerin arasında rahat ederler; bitki onların büyük akvaryumuna yakışır.
Cüce karidesler Uyumlu Bitkiye zarar vermezler, yaprak yüzeyindeki tortuyu ve ölen dokuyu temizlerler.
Beta balığı Dikkat Büyük bir topluluk akvaryumunda sorun çıkmaz, ama bitki küçük beta akvaryumuna sığmaz.
Gümüş dolar gibi iri otçul balıklar Dikkat Sert yaprağı ince yapraklılardan geç yerler, ama taze sürgünleri koparırlar.
Japon balığı Uyumsuz Tabanı eşeleyip soğanı söker; serin su da bitkiye uymaz.
Astronot balığı ve öteki iri cikletler Uyumsuz Bitkiyi söker ve yapraklarını parçalar.

Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme

Türkiye’de bazı akvaryumcularda ve çevrimiçi bitki satıcılarında zaman zaman bulunur. Bitki ithal edilir ve yapraksız, tek kuru soğan olarak satılır. Stoğu sınırlıdır ve kolay tükenir.

Sağlıklı soğan sert ve dolgundur. Parmakla bastırıldığında çökmez, üzerinde küf, yumuşak leke ya da kötü koku yoktur. Tepesinde küçük bir filiz ya da altında kök uçları görülmesi, soğanın canlı olduğunu gösterir. Kuru, büzüşmüş ve hafif soğanı almayın.

Kuru soğan salyangoz ve yosun taşımaz; saksılı bitkilerdeki bu riskler burada yoktur. Soğanı dikmeden önce ılık suda kısa süre yıkamak yeter. İlk filiz çoğunlukla bir iki hafta içinde çıkar, ama bazı soğanlar bir ayı bulur. Bu sürede soğanı kumdan çıkarıp kurcalamayın, yalnızca sertliğini yoklayın. Bitkinin tam boyuna ulaşması birkaç ay sürer.

Benzer Bitkiler ve Karıştırılma Riski

Kuru soğan hâlinde Madagaskar aponogetonlarını birbirinden ayırmak zordur. Kimlik ancak yapraklar çıkınca belli olur. Boivinianusu tanıtan, koyu yeşil ve sert yaprağın damar aralarındaki sık kabarıklardır.

Aponogeton Ulvaceus‘un yaprakları açık yeşil, ince ve yarı saydamdır. Kenarları sık dalgalanır, yaprak boyunca da burgu gibi kıvrılır; yüzeyinde kabarıklık yoktur. Aponogeton Madagascariensis‘in yaprağında ise damarların arasındaki doku kaybolur ve yaprak bir file gibi görünür. Onun bakımı da boivinianusunkinden çok daha zordur. Aponogeton capuronii boyu ve rengiyle boivinianusa benzer, ama yaprakları düzdür ve kabarık değildir. Aponogeton longiplumulosus ise daha dar, daha uzun ve kenarı dalgalı yapraklar yapar.

Sri Lanka kökenli Aponogeton Crispus daha küçük kalır, kenarları kıvırcık ve düz yüzlü yapraklar yapar. Çiçek sapında tek bir başak açar. Madagaskar kökenli öteki soğanlı türler için Aponogeton Capuronii ve Aponogeton Longiplumulosus sayfalarına bakın.

Sıkça Sorulan Sorular

Aponogeton boivinianus soğanı nasıl dikilir?

Soğan, büyüme noktası yukarıda kalacak biçimde kuma yerleştirilir ve yarısına kadar kuma bastırılır. Filizin çıktığı tepe açıkta kalmalıdır. Soğanın altına bir kök tableti gömülür. Soğanı ters dikmek ya da bütünüyle gömmek çürümesine yol açar.

Aponogeton boivinianus CO2 ister mi?

Aponogeton boivinianus karbondioksit sistemi istemez. Orta güçte ışık ve düzenli kök tabletiyle karbondioksitsiz akvaryumda da hızlı büyür. Karbondioksit verilirse yaprak sayısı biraz artar.

Aponogeton boivinianus neden yaprak döküyor?

Aponogeton boivinianus birkaç ay büyüdükten sonra bütün yapraklarını döküp dinlenmeye geçer. Soğan sert kaldığı sürece bitki ölmemiştir ve birkaç hafta ile birkaç ay içinde yeniden sürer. Soğan yumuşadıysa çürüme vardır.

Aponogeton boivinianus kaç litre akvaryum ister?

Aponogeton boivinianusun yaprakları 40–60 cm uzar ve bitki yarım metre genişliğe yayılır. Bu yüzden 150 litre ve üstü, en az 50 cm derinliğinde bir akvaryumun arka alanına tek başına dikilmelidir.

Aponogeton soğanı neden filiz vermiyor?

Kuru soğanın filiz vermesi bir iki hafta, bazen bir ay sürer. Soğan sert kaldığı sürece beklemek gerekir. Soğan ters dikildiyse, bütünüyle gömüldüyse ya da yumuşamışsa çürüyordur. Tepesini açığa çıkarın ve yumuşak kısmı kesin.

Aponogeton boivinianus yaprakları neden kabarık?

Aponogeton boivinianusun yaprağında damarların arasındaki doku dışa doğru kabarır ve yaprak çekiçlenmiş gibi görünür. Bu kabarıklık türün en belirgin işaretidir. Kuru soğandan çıkan ilk yapraklarda ve zayıf ışıkta büyüyen bitkide daha az belirgindir.

Kaynakça

  1. van Bruggen, H. W. E. (1968). Revision of the genus Aponogeton (Aponogetonaceae) I. The species of Madagascar. Blumea, 16(1), 243–265.
  2. van Bruggen, H. W. E. (1985). Monograph of the genus Aponogeton (Aponogetonaceae). Bibliotheca Botanica 137. Stuttgart: Schweizerbart.
  3. Chen, L.-Y., Grimm, G. W., Wang, Q.-F. & Renner, S. S. (2015). A phylogeny and biogeographic analysis for the Cape-Pondweed family Aponogetonaceae (Alismatales). Molecular Phylogenetics and Evolution, 82, 111–117.
  4. Jumelle, H. (1922). Aponogeton boivinianus Baill. ex Jum. Annales du Musée Colonial de Marseille (IPNI 82936-1).
  5. POWO (2026). Aponogeton boivinianus Baill. ex Jum. Plants of the World Online, Royal Botanic Gardens, Kew. powo.science.kew.org.
  6. GBIF Secretariat (2026). Aponogeton boivinianus Baill. ex Jum. GBIF Backbone Taxonomy. www.gbif.org.
  7. Tropica Aquarium Plants (2026). Aponogeton boivinianus (088), bitki veri sayfası. tropica.com.
  8. Dennerle Plants (2026). Aponogeton boivinianus (402), bitki profili. dennerleplants.com.
  9. Flowgrow (2026). Aponogeton boivinianus. Aquatic Plant Database. www.flowgrow.de.

💬 Yorum Yaz

🐟 akvaryumpedia