Öpüşen Gurami

Nasıl Tanınır

Gövde yüksek, oval ve yandan iyice basık. Sırt ve anal yüzgeç uzun tabanlı, birbirine benzer. Karın yüzgeçleri normal yapıda; asıl guramilerdeki iplik gibi uzun karın yüzgeçleri bu balıkta yok. Onu bir bakışta ayıran şey bu.

Asıl özellik ağız. Ağız uçta, öne doğru boru gibi uzar; dudaklar kalın, etli ve iç kenarları sıra sıra minik dişlerle kaplı. Çenede diş yok, dişler doğrudan dudakta. Alt çenedeki ek bir eklem ağzın neredeyse 180 derece açılmasını sağlar; dudaklar yüzeye dümdüz oturur ve kazır. Bu ağız emmede zayıftır: Balık suyun ortasından geçen yemi kaçırır, yüzeyde ya da dipte duranı alır.

Erkek-dişi ayrımı pratikte yapılmaz. Yumurtayla dolan dişinin karnı yuvarlaklaşır; başka güvenilir dış fark yok. Yavruyla yetişkin arasındaki fark ise boyda ve gövde yüksekliğinde: 5 cm’lik yavru narin bir balıktır, iki yaşındaki birey avuç içini doldurur.

Renk Formları ve Varyeteler

Satılan balığın neredeyse tamamı pembe form. Bu albino değil, lösistik bir formdur: Gövde pembemsi beyaz ya da şeftali tonunda, göz koyu. Doğada yaşamaz; Güneydoğu Asya’da yemeklik balık havuzlarında üretilir, akvaryum ticareti bu üretimin yan ürünüdür.

Yabani form gümüşi gri-yeşildir; pul sıralarını izleyen ince koyu boyuna çizgiler ve kuyruk dibinde koyu bir bant taşır. Akvaryumcularda zaman zaman “yeşil öpüşen” diye gelir. Pembe zeminde gri-yeşil lekeli “alaca” bireyler nadirdir. “Balon” ya da “cüce öpüşen” diye satılan kısa, yuvarlak gövdeli balıklar ayrı tür değil, omurgası kısaltılmış bir seçim ürünüdür. Yüzmekte zorlanır, kısa yaşar; almayın.

Doğada Nerede Yaşar

Güneydoğu Asya balığı: Tayland, Kamboçya ve güney Vietnam’da Mekong ve Chao Phraya havzaları, Malezya Yarımadası, Sumatra, Borneo’nun batısı ve güneyi, Java. Yemeklik balık olarak çok taşındığı için doğal yayılışın sınırı bazı yerlerde bulanık; Filipinler’deki popülasyon sonradan getirilmiştir.

Yaşadığı su durgun ya da çok yavaş akar: taşkın ovası gölleri, eski nehir kolları, bataklıklar, kanallar. Su bitkili, yazın sıcak ve oksijeni az. Öpüşen gurami labirent organıyla yüzeyden hava solur, bu yüzden bu sularda rahat yaşar. Yağmur mevsiminde su basan ovalara göçer, orada ürer. Doğada diyatome, yeşil yosun ve zooplanktonla, yani suyun ve yüzeylerin “yeşil filmi” ile beslenir. Koruma durumu “Asgari Endişe”: Bölgenin en yaygın balıklarından biri, pazarlarda yemeklik olarak satılır.

Akvaryum Nasıl Olmalı

Yetişkin için 150 cm uzunluk ve 300 litre. Yavrular ilk yılı 100 litrede geçirebilir; ama ikinci yılın akvaryumu alırken belli olmalı. Bu balığı 60 litreye koymayın: Büyümesi durur, gövdesi bodurlaşır, ömrü kısalır.

Düzen sade olsun; bu bir akvaskap balığı değil. Açık yüzme alanı, kum ya da iri çakıl taban, kök odun ve yassı taşlar yeter. Odun ve taşlardaki yosun örtüsü balığın gün boyu kazıyacağı otlaktır; camın arka yüzünü temizlemeyin. Yumuşak yapraklı bitkiler didiklenir. Anubias, Microsorum ve Java yosunu dayanır; Vallisneria çoğunlukla sağ kalır.

Filtre güçlü olsun, akıntı yumuşak. Balık sürekli yer, bol dışkı yapar; haftada %30 su değişimi şart. Akvaryumu ağzına kadar doldurmayın ve kapağı kapatın: Su ile kapak arasında kalan ılık, nemli hava labirent organını korur. Yüzen bitkiler yüzeyin tamamını örtmesin; balığın hava almak için açık yüzeye ihtiyacı var.

Su Değerleri

Su kimyasında rahat bir balık; Türkiye’deki şebeke sularının çoğu uyar. 24–27 °C en iyi aralık; 22 °C’nin altına düşürmeyin. Rakamdan çok temizliğe bakın: sıfır amonyak ve nitrit, düşük nitrat. Bu kadar iri ve obur bir balıkta nitrat hızlı birikir.

Beslenme

Her şeyi yer ama hiçbir şeyi ısıramaz. Büyük parçayı koparamaz, suyun ortasından geçen yemi iyi yakalayamaz. Ona uygun yem yüzeyde duran ya da dibe yavaş inen küçük parçadır: spirulinalı pul yem ve küçük granül. Haftada üç dört kez dondurulmuş kan kurdu, artemia ya da dafni verin. Haşlanmış marul, ıspanak, kabak dilimi ve kabuğu soyulmuş bezelye dudaklarla kazınabildiği için en sevdiği takviyedir; artanı ertesi gün çıkarın.

Günde bir iki küçük öğün yeter; haftada bir gün aç bırakmak kabızlığı önler. Akvaryumda yosun varsa onu da yer, ama “yosun yiyici” diye alınacak balık değil. Dikkat: Yassı ve yavaş balıkların gövdesinden mukus emmeye heveslidir. Melek balığı ve diskusun yanında bu “öpücükler” yaraya dönüşür.

Davranış ve Tank Arkadaşları

Gündüz balığı; orta ve üst katmanda dolaşır, birkaç dakikada bir hava almak için yüzeye çıkar. Gün boyu cama, taşa, yaprağa “öpücük” kondurur. Bu beslenmedir, endişe edecek bir şey yok.

Ağız güreşi ise kendi türüne yöneliktir; sıralama ve muhtemelen bölge kavgasıdır. Çoğunlukla yara açmaz. Asıl tehlike iki balıklı küçük akvaryum: Güçlü olan zayıfı yemden uzaklaştırır, sürekli iter; zayıf olan birkaç hafta içinde çöker. Kural net: İki tane almayın. Ya tek alın ya da beş altı yavruyu aynı anda alıp birlikte büyütün. Yetişkin öpüşen gurami sürü balığı değil, yalnız da mutlu yaşar.

Farklı türlere çoğunlukla ilgisizdir. İyi komşular iri, hızlı ve sağlam balıklar: büyük barblar, dev danio, iri tetralar, palyaço çöpçü, vantuzlu kedi balıkları ve büyük akvaryumda öteki iri guramiler. Kendine benzeyen yassı, aynı boy ya da daha büyük balıklarla güreşe girer. Neon ve lepistes ağzına sığmaz ama sürekli itilir; yavru karidesler yem olur. Melek balığı ve diskus en kötü eşleşme.

Üretim

Öpüşen gurami labirentli balıkların çoğunun tersine köpük yuva yapmaz, yumurtasına bakmaz. Yüzen bitkilerin altına binlerce yüzer yumurta saçar ve gider. Akvaryumda nadiren üretilir; zorluk teknikte değil, lojistikte: iri bir çift, büyük kap ve binlerce yavruyu büyütecek yer gerekir.

Adım adım:

1. Çift bulmak için beş altı yavruyu birlikte büyütün. Balıklar 12–15 cm’de olgunlaşır; dişi yumurtayla dolunca karnı belirgin yuvarlaklaşır.
2. En az 100 cm uzunlukta, 200 litre civarında bir üretim akvaryumu hazırlayın; su derinliği 20–25 cm yeter. Sıcaklığı 26–28 °C’ye çıkarın.
3. Yüzeyi yüzen bitkiyle kaplayın, üstüne bir iki büyük marul yaprağı bırakın. Yumurtalar yaprağın altına tutunur; çürüyen yaprak yavruların ilk yemi olan infusoriayı üretir.
4. Filtre olarak yalnızca kısık bir sünger filtre kullanın; akıntı yüzen yumurtaları dağıtır.
5. Çifti iki hafta canlı ve dondurulmuş yemle kondisyona sokun.
6. Yumurtlama yüzeyin hemen altında saatlerce sürer. Bitince ebeveynleri hemen alın; yumurtaları yerler.
7. Yumurtalar 24–36 saatte açılır, larvalar iki gün sonra serbest yüzer. İlk hafta infusoria ve sıvı yavru yemi, ardından yeni çıkmış artemia verin.
8. Su değişimlerini küçük, sık ve aynı sıcaklıkta yapın. Yüzeydeki havayı ılık tutun; labirent organı gelişene kadar yavrular soğuk havaya hassastır. Büyüyen yavruları boylarına göre ayırın.

Hastalıklar ve Korunma

Kalabalık havuzlardan gelen, dayanıklı bir balık. Sorunların çoğu yeni ithal yavrularla gelir. En sık görülen beyaz benek: tuz tanesi gibi noktalar, sürtünme, kısık yüzgeç. Sıcağa dayanıklı olduğu için ısı tedavisini iyi kaldırır; sıcaklığı yavaşça 29–30 °C’ye çıkarıp iki hafta tutun.

Dudaklar hem silahı hem zayıf noktası. Güreşte ve sert yüzey kazırken açılan sıyrıklar columnaris ve ağız mantarına kapı açar. Dudakta beyaz pamuksu tabaka, yemden kesilme ya da aşınma görürseniz balığı ayırıp antibakteriyel tedavi uygulayın. Sürekli yiyen bu balıkta kabızlık da sıktır: şişkin karın, uzun dışkı ipliği. Bir iki gün aç bırakın, ardından haşlanmış bezelye verin. Bu türde deri altına yerleşen bir yosun, deride koyu yeşil-siyah lekeler yapar; tedavisi yok, lekeli bireyi almayın. Yüzgeç çürümesi ve halsizliğin arkasında hemen her zaman biriken nitrat vardır; ilk adım büyük su değişimi.

İyi koşulda uzun yaşar: 10 yılı rahat geçer, 20 yılı aşan bireyler var. Küçük akvaryumda büyütülen balıklar ise beş altı yılı zor görür.

Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme

Sağlıklı yavru dudaklarını sürekli oynatır, cama ve dekora “öpücük” kondurur, yüzgeçlerini açık tutar. Dudak kenarında aşınma, deride koyu leke, beyaz nokta ve kısık yüzgeç uzak durma işareti. Karın hattı neredeyse yarım daire çizen, çok kısa gövdeli yavrular balon formudur; almayın.

Tek balık ya da aynı anda beş altı yavru; iki tane değil. Poşeti ılık taşıyın; kışın poşetteki havanın soğuması, hava soluyan bir balık için su sıcaklığı kadar önemli. Yeni geleni üç dört hafta ayrı bir karantina akvaryumunda tutun; beyaz benek ve dudak enfeksiyonu bu sürede kendini gösterir. İlk gün yem almaması normal; ertesi gün camı kazımaya başlaması iyi işaret.

Benzer Türler ve Karıştırılma Riski

Pembe form hiçbir türle karışmaz. Yeşil yabani form ise genç dev gurami (Osphronemus goramy) ve yılan derisi gurami (Trichopodus pectoralis) ile karışabilir. Ayrım kolay: İkisinde de karın yüzgeçleri iplik gibi uzundur, öpüşen guramide normaldir. Dev guraminin alt çenesi öne çıkık; öpüşen guraminin dudakları kalın ve uçtadır. Dev gurami bambaşka bir boyuta, 60–70 cm’ye çıkar; yanlış alınırsa sonucu ağır olur. “Balon öpüşen” ve “cüce öpüşen” ise ayrı tür değil, aynı balığın kısa gövdeli formudur.