🐠 Türkiye'nin en kapsamlı akvaryum ansiklopedisi
Ana Sayfa › Ansiklopedi › Akvaryum Bitki Türleri › Sap Bitkileri › Cardamine Lyrata
Sap Bitkileri

Cardamine Lyrata

📅 18 Kas 2026
Bilimsel ad Cardamine lyrata Bunge Diğer bilimsel adlar: Cardamine argyi
Familya Brassicaceae Cins Cardamine Grup Sap bitkisi
Türkiye'de Cardamine lyrata İngilizce Japanese cress · Chinese ivy

Bir bakışta

ZorlukOrta
IşıkOrta ışık
KarbondioksitGerekmez
Büyüme hızıHızlı
Boy20–50 cm
Akvaryumdaki yeriOrta, arka
Dikim şekliTabana dikilir
BeslenmeSudan beslenir
Sıcaklık15–24 °C · ısıtıcısız olur
pH6–8
Karbonat sertliği5–15 °dKH
ÇoğaltmaSap çeliği, yan sürgün
Su üstündeYetişir · paludaryuma uygun
AkvaryumculardaYaygın · saksı, demet, doku kültürü

Hangi ihtiyaca uyar

Köken ve doğal yaşam alanı

Doğal olarak yetiştiği ülke Gözlem kaydı (GBIF)
Köken
Asya
Doğal olarak yetiştiği ülkeler
Güney KoreJaponyaKuzey KoreMoğolistanRusyaÇin

Doğu Asya'nın ılıman kuşağında, Japonya ve Kore'den Çin'in kuzeydoğu, orta ve güneydoğu kesimlerine, Moğolistan'a ve Rusya'nın Uzak Doğu bölgelerine kadar yetişir.

Doğada yetiştiği yer

Pirinç tarlası kenarlarında, yavaş akan derelerde, sığ sularda ve ıslak çayırlarda yaşayan bir bataklık bitkisidir. Kışı soğuk geçen bölgelerde yılın bir bölümünü su üstünde, bir bölümünü sığ suda geçirir.

Haritadaki noktalar GBIF'teki 512 koordinatlı kaydının ülkelere dengeli dağıtılmış bir özetidir. Havuzlardan ve akvaryumlardan doğaya karışmış popülasyonların kayıtları da görünebilir.

Bakım notları ve ilgili bitkiler

Kart verisi: Kew Plants of the World Online · GBIF · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth.

Cardamine lyrata, ısıtıcısız ya da serin tutulan akvaryumlar için yetiştirilen kolay ve hızlı büyüyen bir sap bitkisidir. Karbondioksit (CO2) sistemi olmadan da sağlıklı büyür, orta güçte bir akvaryum lambası ona yeter ve saplar tabana dikilir. Bakımındaki tek ciddi sınır sıcaklıktır. Su 24 °C’yi geçtiğinde yaprakları küçülür, 27 °C’nin üstünde ise bitki seyrelip geriler. Isıtıcısı 26 °C’ye ayarlı tropikal bir akvaryuma uygun değildir; oda sıcaklığındaki bir akvaryumda, serin su balıklarının ve karideslerin yanında ise kendini gösterir.

Narin, açık yeşil ve yuvarlak yapraklı uzun sapları komşu bitkilerin arasından sarmaşık gibi yükselir. Doğru sıcaklıkta hızlı uzar ve orta ve arka alanı çabuk doldurur. Hızlı büyüyen her bitki gibi sudaki fazla besini de kullanır ve yeni kurulan serin bir akvaryumda yosuna karşı işe yarar.

Türkiye’de akvaryumcularda bilimsel adıyla, “Cardamine lyrata” olarak satılır ve yerleşmiş bir Türkçe adı yoktur. Bitki, turpgiller ailesindendir ve aslında Doğu Asya’nın pirinç tarlalarında, dere kenarlarında yetişen bir bataklık bitkisidir. Türü 1833’te Alexander von Bunge, Kuzey Çin bitkilerini listelediği eserinde tanımladı. Tür adı “lyrata”, su üstündeki yapraklarının lir biçimini anlatır: bu yapraklarda ucu iri ve yuvarlak bir yaprakçık, dibinde de birkaç çift küçük yan yaprakçık bulunur.

Nasıl Tanınır

Su altındaki bitkinin gövdesi ince, açık yeşil ve kırılgandır. Yapraklar sapın üzerinde sırayla, birer birer dizilir. Su altı yaprağı basit ve yuvarlaktır, dibi böbrek gibi hafifçe içe girer ve kenarı sığ dalgalıdır. Yaprak ayası ince, yumuşak ve mattır; rengi parlak açık yeşildir. Serin suda yapraklar iri çıkar, sıcak suda ise tırnak büyüklüğüne iner. Boğumlardan ince beyaz kökler sarkar ve bu kökler sık büyüyen öbeğin içinde çoğu zaman görünmez.

Akvaryumda saplar 20–50 cm uzar. Bitki kendi başına dik bir sütun oluşturmaz. Sapları yandaki bitkilere, köke ya da taşa yaslanarak yükselir ve yüzeye yaklaştıkça yana doğru dağılır.

Su üstündeki bitki bambaşka görünür. Su üstü formunun sapları dik ve kalındır, yaprakları da bir ana yaprakçık ile iki ila beş çift yan yaprakçıktan oluşan tüysü bir yapıdadır. Bu saplar 30–70 cm boylanır ve uçlarında beyaz, dört taç yapraklı çiçekler açar. Çiçeğin ardından ince ve yassı tohum kınları oluşur. Saksıyla gelen bitki serada su üstünde yetiştirildiyse, su altına girdikten sonra yuvarlak yapraklı ince sürgünler vermeye başlar. Eski yaprakların bu sırada sararıp dökülmesi olağandır.

Doğada Nerede Yetişir

Cardamine lyrata, Doğu Asya’nın ılıman kuşağında yetişir. Yayılışı Japonya’nın orta ve güney kesimlerinden Kore’ye, Çin’in kuzeydoğusu, orta ve güneydoğusuna, Moğolistan’a ve Rusya’nın Amur ve Primorye bölgelerine kadar uzanır. Pirinç tarlalarının kenarlarında, yavaş akan derelerde, sığ sularda ve ıslak çayırlarda yaşar. Bölgede genç sapları ve yaprakları yerel olarak sebze diye toplanır.

Bu yaşam alanı, bitkinin akvaryumdaki davranışını açıklar. Yetiştiği yerlerde kışlar soğuk geçer ve bitki yılın bir bölümünü su üstünde, bir bölümünü sığ suyun içinde geçirir. Serin suya alışık olduğu için ılık tropikal suda gerilemesi de bu yüzdendir. Tür, uluslararası koruma listesinde değerlendirilmemiştir ve yayılış alanında yaygın bir bitkidir.

Akvaryumdaki Yeri ve Dikimi

En iyi yeri orta alan ve arka alandır. Kök dallarının arasından, taşların yanından ya da başka sap bitkilerinin arasından yükselecek biçimde dikildiğinde sarmaşık görünümü en iyi hâliyle ortaya çıkar. Saplar ince olduğu için tek tek değil, üç dört sap bir arada küçük gruplar hâlinde dikilir. Dikim şu sırayla yapılır:

  1. Saksılı bitkiyi saksıdan çıkarın, taş yününü köklerden dikkatle ayıklayın ve sapları birbirinden ayırın. Demet hâlinde gelen saplarda lastiği ya da kurşun şeridi çıkarın.
  2. Her sapın en alttaki bir iki boğumundaki yaprakları koparın. Kökler bu boğumlardan çıkar.
  3. Sapı cımbızla tutup tabana 3–4 cm gömün. Gövde kırılgan olduğu için sapı uçtan değil, dip kısmından tutun.
  4. Gruplar arasında birkaç cm boşluk bırakın, böylece alttaki yapraklar da ışık alır.

Doku kültürü kabıyla gelen bitkinin jelini akan suyun altında yıkayın ve küçük öbekleri bölmeden, birkaç sürgünlük topaklar hâlinde dikin. En sık yapılan hata, bitkiyi lambanın gölgesinde kalan, uzun bitkilerin arkasına sıkıştırmaktır. Gölgede kalan saplar incelir ve yaprak araları açılır.

Işık, Karbondioksit ve Gübre

Orta güçte ışık ister. Akvaryumla birlikte gelen zayıf bir lamba altında yaşar ama sapları iplik gibi incelir ve yaprakları küçük kalır. Günde 8 saat yanan, akvaryumun boyuna uygun bir LED lamba, sık ve dolgun bir öbek için yeterlidir. Daha güçlü ışıkta büyümesi hızlanır ve sık budama ister.

Karbondioksit sistemi gerekmez. Bitki CO2 verilmeyen akvaryumda da hızlı ve sağlıklı büyür. Karbondioksit verilen akvaryumda yaprakları biraz daha iri çıkar ve büyüme hızlanır, ancak bu bitki için bir sistem kurmaya gerek yoktur.

Hızlı büyüdüğü için besinini ağırlıklı olarak sudan alır. Balık yükü az olan bir akvaryumda haftada bir sıvı gübre, özellikle demir ve iz elementler içeren bir karışım işine yarar. Yeni yapraklar soluk ve sarımsı çıkıyorsa gübre azdır.

Su Değerleri

Su sertliği konusunda seçici değildir. Yumuşak sudan sert suya kadar geniş bir aralıkta yaşar ve Türkiye’deki şebeke sularının çoğuna uyum sağlar. Belirleyici değer sıcaklıktır. En iyi 18–23 °C’de büyür; bu aralıkta yaprakları iri ve sık çıkar. Soğuğa dayanıklıdır ve kışın 10 °C’nin altına inen bir oda akvaryumunda da yaşar, yalnızca büyümesi yavaşlar. Su 24 °C’yi geçince yapraklar küçülür, 27–28 °C’nin üstünde ise bitki seyrelip erir.

Budama ve Bakım

Doğru koşullarda hızlı büyüdüğü için sık budanır. Yüzeye ulaşan sapları uçtan 8–10 cm kadar kısaltın ve kesilen ucu yeniden tabana dikin. Kesilen sap, kesim yerinin altındaki boğumlardan yan sürgün verir ve öbek sıklaşır.

Orta alanda çalı gibi toplu bir görünüm isteniyorsa budama daha sık yapılır, çünkü saplar sürekli dışarı ve yukarı doğru uzanır. Yaşlanıp alttan yapraklarını döken sapları birkaç haftada bir sökün ve yerlerine sağlıklı uçları dikin. Gövde kırılgan olduğu için bu işi cımbızla yapın.

Çoğaltma

Cardamine lyrata sap çeliğiyle kolayca çoğaltılır.

  1. Sağlıklı bir sapın ucundan, en az dört beş yapraklı 8–10 cm’lik bir parça kesin.
  2. Alttaki iki boğumdaki yaprakları alın.
  3. Parçayı tabana dikin. Çelik birkaç gün içinde boğumlarından kök salar ve büyümeye başlar.

Ana saptan çıkan yan sürgünler de ayrı ayrı dikilerek yeni bitkiye dönüşür. Suyun yüzeyinde kopup yüzen parçalar havada da kök verir; bu parçaları toplayıp dikmek yeterlidir. Su üstünde, nemli bir paludaryumda çiçek açan bitki tohum da bağlar, ama akvaryumda tohumla üretim yapılmaz.

Sık Görülen Sorunlar

Yapraklar küçülüyor ve saplar uzayıp seyreliyor

Yapraklar tırnaktan küçük çıkar, boğum araları uzar ve bitki çıplak bir ip gibi görünür. En sık nedeni sıcaklıktır. Su 24 °C’yi geçtiğinde yaprak küçülür; yaz aylarında oda sıcaklığı yükselen akvaryumlarda bu durum kendiliğinden ortaya çıkar. Isıtıcıyı kapatın ya da daha düşük bir dereceye ayarlayın, yazın lambanın süresini kısaltın ve akvaryumu güneş almayan bir yere taşıyın. Su soğuyunca yeni yapraklar yeniden iri çıkar. Işık azsa da aynı görüntü ortaya çıkar; bu durumda sapları daha aydınlık bir yere taşıyın.

Bitki eriyor

Yapraklar saydamlaşır, yumuşar ve dağılır; sapın alt kısmı çürür. Su sürekli 27–28 °C’nin üstündeyse bitki bu sıcaklıkta uzun süre yaşamaz. Tropikal bir akvaryumda bu bitkiyi tutmaya çalışmayın, onu serin su akvaryumuna ya da yazın bahçe havuzuna alın. Yeni alınan saksılı bitkide eski su üstü yapraklarının erimesi ise geçicidir; sap sağlamsa yeni su altı yaprakları çıkar.

Alt yapraklar dökülüyor

Öbeğin içi ve alt kısmı yapraksız kalır. Sık büyüyen üst kısım alttaki yaprakların ışığını keser. Sapları düzenli budayın ve yaşlanan sapları sağlıklı uçlarla değiştirin.

Yeni yapraklar soluk çıkıyor

Genç yapraklar sarımsı ya da beyazımsı yeşil çıkar. Hızlı büyüyen bu bitkide en sık neden demir eksikliğidir. Demir içeren bir sıvı gübreyle durum birkaç haftada düzelir.

Hangi Akvaryuma Uyar

Cardamine lyrata’nın asıl yeri ısıtıcısız akvaryumlardır. Beyaz bulut balığı, medaka ve oda sıcaklığında tutulan zebra danyo akvaryumlarında da, serin sudaki cüce karides akvaryumlarında da rahat yaşar. Karides akvaryumunun gübresiz, CO2’siz düzeni ona yeter ve karidesler sık yapraklar arasında biyofilm otlar. Paludaryumda da kullanılır, çünkü su üstünde nemli toprakta dik saplar oluşturup çiçek açar.

Japon balığı serin suyu paylaştığı hâlde iyi bir eş değildir. Yumuşak ve ince yapraklar japon balıklarının sık kemirdiği türden yapraklardır ve balıklar tabanı eşelerken ince sapları söker. Beta, lepistes ve diskus gibi sıcak su isteyen balıkların akvaryumunda ise bitki sıcaklık yüzünden geriler.

Balık / canlı Durum Not
Beyaz bulut balığı Uyumlu Isıtıcısız akvaryumu paylaşırlar; bitkiye dokunmaz.
Medaka Uyumlu Serin suyu paylaşırlar; yapraklar arası saklanma yeri olur.
Zebra danyo Uyumlu Oda sıcaklığında tutulan akvaryumda sorunsuzdur.
Cüce karidesler Uyumlu Yapraklarda biyofilm otlarlar; bitki CO2’siz düzende büyür.
Japon balıkları Uyumsuz Yumuşak yaprakları kemirir, ince sapları söker.
Beta balığı Uyumsuz Betanın istediği 26–28 °C’de bitki seyrelir ve erir.
Lepistes, moli ve plati Dikkat Balıklar bitkiye dokunmaz, ama akvaryum 24 °C’nin üstündeyse yapraklar küçülür.
Diskus ve öteki sıcak su balıkları Uyumsuz 28–30 °C’lik suda bitki uzun süre yaşamaz.
Otçul cikletler ve iri kerevitler Uyumsuz Narin sapları koparır ve yerler.

Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme

Akvaryumcularda üç biçimde satılır. En sık görülen saksılı bitki, çoğu zaman serada su üstünde yetiştirilmiştir. Bazı satıcılar sapları tek tek ya da demet hâlinde satar. Doku kültürü kabında satılan bitki de bulunur. Bitki satan akvaryumcularda ve internet mağazalarında bulunur, ancak ılık su istemediği için her akvaryumcu bulundurmaz.

Sağlıklı bitkinin sapları sert ve açık yeşildir, yaprakları saydamlaşmamıştır. Sapın dibi kahverengi ve yumuşaksa, yapraklar sarkıyorsa almayın. Yazın kargoyla gelen bitki sıcak kutuda zarar görebilir; mümkünse serin havalarda sipariş verin.

Saksılı ve demet hâlindeki bitki salyangoz yumurtası, yosun ve böcek ilacı kalıntısı taşıyabilir. Bitkiyi akan suyun altında yıkayın. Karides akvaryumuna girecek bitkiyi birkaç gün ayrı bir kapta, suyunu her gün değiştirerek bekletin. Doku kültürü kabındaki bitki bu risklerin hiçbirini taşımaz. Su üstü formundan gelen bitki ilk iki üç haftada eski yapraklarını döker ve sonra ince su altı sürgünlerini verir.

Benzer Bitkiler ve Karıştırılma Riski

En sık karıştırıldığı bitki Hydrocotyle leucocephala‘dır. İki bitkinin de açık yeşil ve yuvarlak yaprakları vardır, ikisi de sarmaşık gibi uzar. Leucocephala’nın yaprakları daha iri ve parlaktır, kenarları da belirgin, yuvarlak dilimlidir. Cardamine lyrata’nın yaprağı daha küçük, ince ve mattır, kenarı yalnızca hafif dalgalıdır. Leucocephala sıcak suya dayanır ve yüzeyde yatay ilerler. Cardamine lyrata ise serin su ister ve sıcakta yapraklarını küçültür. Sıcaklığı 24 °C’nin üstünde olan bir akvaryumda yuvarlak yapraklı bir sap bitkisi istiyorsanız leucocephalayı seçin.

Lysimachia nummularia da yuvarlak yapraklı ve soğuğa dayanıklı bir bitkidir. Yaprakları sapın iki yanında karşılıklı çiftler hâlinde dizilir, daha kalın ve parlaktır. Cardamine lyrata’nın yaprakları ise sapın üzerinde tek tek ve sırayla çıkar.

Sıkça Sorulan Sorular

Cardamine lyrata CO2 ister mi?

Cardamine lyrata karbondioksit sistemi istemez. Orta güçte bir lamba altında, CO2 verilmeyen bir akvaryumda hızlı büyür. Karbondioksit verilirse yaprakları biraz daha iri çıkar.

Cardamine lyrata kaç derecede yaşar?

Cardamine lyrata en iyi 18–23 °C’de büyür. Soğuğa dayanıklıdır ve ısıtıcısız akvaryumda yaşar. Su 24 °C’yi geçince yaprakları küçülür, 27–28 °C’nin üstünde ise bitki seyrelip erir.

Cardamine lyrata neden eriyor?

Cardamine lyrata’nın erimesinin en sık nedeni sıcak sudur. Bitki 27–28 °C’nin üstündeki suda uzun süre yaşamaz. Yeni alınan saksılı bitkide ise su üstünde yetişmiş eski yaprakların erimesi geçicidir; sağlam saplar yeni su altı yaprakları verir.

Cardamine lyrata nasıl dikilir?

Saplar taş yününden ve lastiğinden temizlenir, alttaki iki boğumun yaprakları koparılır. Üç dört sap bir arada, cımbızla tabana 3–4 cm gömülür. Gruplar arasında birkaç cm boşluk bırakılır.

Isıtıcısız akvaryuma hangi bitki konur?

Cardamine lyrata ısıtıcısız akvaryum için uygun bitkilerden biridir, çünkü serin suda en iyi hâlini alır ve kışın soğuğa dayanır. Japon balıkları yumuşak yapraklarını kemirdiği için onu beyaz bulut balığı, medaka ya da karides akvaryumunda kullanın.

Cardamine lyrata çoğaltma nasıl yapılır?

Sağlıklı bir sapın ucundan 8–10 cm’lik bir parça kesilir, alt boğumlarının yaprakları alınır ve parça tabana dikilir. Çelik birkaç gün içinde kök salar. Yan sürgünler de ayrı ayrı dikilerek çoğaltılır.

Kaynakça

  1. Xu, X., Yao, X., Zhang, C. & Xia, P. (2022). Characterization of the complete chloroplast genome sequence of Cardamine lyrata Bunge (Brassicaceae). Mitochondrial DNA Part B, 7(6), 936–937.
  2. Ohwi, J. (1965). Flora of Japan (İngilizce baskı). Smithsonian Institution, Washington.
  3. POWO (2026). Cardamine lyrata Bunge. Plants of the World Online, Royal Botanic Gardens, Kew. powo.science.kew.org.
  4. IPNI (2026). Cardamine lyrata Bunge, Enum. Pl. China Bor. International Plant Names Index. www.ipni.org.
  5. GBIF Secretariat (2026). Cardamine lyrata Bunge. GBIF Backbone Taxonomy. www.gbif.org.
  6. Tropica Aquarium Plants (2026). Cardamine lyrata (024), bitki veri sayfası. tropica.com.
  7. Flowgrow (2026). Cardamine lyrata. Aquatic Plant Database. www.flowgrow.de.
  8. Aquasabi (2026). Cardamine lyrata, bitki veri sayfası. www.aquasabi.de.

💬 Yorum Yaz

🐟 akvaryumpedia