Lysimachia Nummularia
Bir bakışta
Hangi ihtiyaca uyar
Köken ve doğal yaşam alanı
Avrupa'nın büyük bölümünde, Türkiye'de, Kuzey Kafkasya'da ve Batı Sibirya'da doğal olarak yetişir. Kuzey Amerika'ya bahçe bitkisi olarak götürülmüş ve doğaya yayılmıştır; Avustralya'da Victoria, Tazmanya ve Yeni Güney Galler'de yerleşmiştir.
Nemli çayırlarda, dere, göl ve gölet kıyılarında, taşkın ormanlarında yerde sürünerek yetişir. Taşkınlarda bir süre su altında kalır ama yılın çoğunu ıslak toprakta geçirir.
Kuzey Amerika'da ve Avustralya'da ıslak alanlarda yerli bitkileri bastıran örtüler oluşturur; budama artıklarını dereye, göle ya da doğaya atmayın.
Haritadaki noktalar GBIF'teki 380.376 koordinatlı kaydının ülkelere dengeli dağıtılmış bir özetidir. Havuzlardan ve akvaryumlardan doğaya karışmış popülasyonların kayıtları da görünebilir.
Bakım notları ve ilgili bitkiler
Kart verisi: Kew Plants of the World Online · GBIF · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth.
Lysimachia nummularia, serin akvaryumlar için kolay bir sap bitkisidir. Karbondioksit (CO2) sistemi istemez, orta güçte bir akvaryum lambası ona yeter ve sert sudan da yumuşak sudan da hoşlanır. Yeri akvaryumun orta ve arka alanıdır. Demet olarak gelir; demetin lastiği ya da kurşunu çıkarılır ve gövdeler tabana tek tek dikilir. Bu bitkiyi seçmeden önce akvaryumunuzun suyuna bakın. Isıtıcısız bir akvaryumda, japon balığı akvaryumunda ya da 20–24 °C’de tutulan bir düzende yıllarca yaşar. Sürekli 26 °C’nin üstünde tutulan tropikal akvaryumda ise büyümesi aylar içinde yavaşlar ve gövdelerin alt kısmı çürümeye başlar.
Bunun nedeni, bitkinin gerçek bir su bitkisi olmamasıdır. Lysimachia nummularia, Avrupa’da ve Türkiye’de nemli çayırlarda, dere ve göl kıyılarında yerde sürünerek yayılan bir bataklık bitkisidir. Taşkın sularının altında haftalarca yaşayabilir ve akvaryumda da su altında büyümeye uyum sağlar. Doğadaki asıl yaşam alanı ise yılın büyük bölümünde suyun üstünde kalan ıslak topraktır. Akvaryumda onu kalıcı bir dekor gibi değil, tepesi kesilip yeniden dikilerek yenilenen bir bitki gibi düşünün.
Türkiye’de akvaryumcular ve satıcılar onu bilimsel adıyla, “Lysimachia nummularia” diye satar. Sarı yapraklı formu “Lysimachia Aurea” ya da “Lysimachia nummularia Aurea” adıyla ayrıca bulunur. Türkçe bitki adları sarıkız, para otu ve altın kolyedir; bu adlar akvaryumcularda pek kullanılmaz. “Nummularia” sözcüğü Latincede madeni para demektir ve yuvarlak yapraklara işaret eder. İngilizcedeki “moneywort” ve “creeping Jenny” adları da aynı bitkiyi anlatır. Bitkiyi 1753’te Carl Linnaeus tanımladı. Çuha çiçeğigiller familyasındandır ve akvaryum hobisinin ilk yıllarından beri su altında yetiştirilir.

Nasıl Tanınır
Yapraklar gövde boyunca karşılıklı çiftler hâlinde dizilir. Yaprak ayası yuvarlak ya da geniş yumurta biçimlidir, kenarı düzdür ve boyu 1–3,5 cm arasındadır. Yaprağın birkaç milimetrelik kısa bir sapı vardır. Yaprak ince ve yumuşaktır; ezildiğinde koku vermez. Gövde ince ve çıplaktır, ışıkta çoğu zaman kırmızımsı bir renk alır.
Bitkinin karada ve su altında aldığı biçimler birbirinden çok farklıdır. Karada gövdeler toprağın üstünde yatar, boğumlarından kök salar ve yere sinmiş bir örtü oluşturur. Su altında aynı gövdeler dikleşir ve yukarı doğru büyür. Yaprak çiftleri arasındaki mesafe açılır ve bitki merdiven basamaklarını andıran bir görünüm kazanır. Akvaryumda gövdeler 15–40 cm boylanır ve az yan dal verir. Su altında çıkan yapraklar karadaki yapraklardan biraz daha ince ve açık renklidir.
Çiçekleri altın sarısıdır, kâse biçimlidir ve 2 cm kadar genişliktedir. Yaprak koltuklarından tek tek çıkar ve yaz aylarında, bitki su üstünde büyürken açar. Bitki doğada nadiren tohum bağlar ve gövdeleriyle yayılır.
Varyeteler ve Ticari Formlar
Akvaryumcularda iki form satılır. Yeşil form, yabani bitkinin kendisidir. ‘Aurea’ ise bahçecilikte seçilmiş sarı yapraklı bir kültivardır. Yaprakları açık yeşilden limon ve altın sarısına kadar değişir. Rengi ışığa ve suyun besin düzeyine bağlıdır. Güçlü ışık ve yeterli nitrat altında yapraklar parlak sarı çıkar. Zayıf ışıkta ve besinsiz suda ise yeni yapraklar yeşile döner. Yeni dikilen ‘Aurea’ rengini birkaç hafta içinde geri kazanır.
‘Aurea’ su altında yeşil formdan daha dik büyür, yanlara az dal verir ve ince bir sütun gibi yükselir. İki formun bakımı aynıdır. Isıtıcısız akvaryumdaki davranışları ve sıcak suya karşı hassasiyetleri de birbirine benzer.
Doğada Nerede Yetişir
Doğal yayılış alanı Avrupa’nın büyük bölümünü, Türkiye’yi, Kafkasya’nın kuzeyini ve Batı Sibirya’yı kapsar. Türkiye’nin yerli florasında yer alır; Trakya’da ve Anadolu’da sulak alanların kıyısında yetişir. Nemli çayırlar, dere ve ırmak kıyıları, göl ve gölet kenarları, taşkın ormanları ve hendekler en sık görüldüğü yerlerdir. Güneşte de gölgede de büyür.
Taşkınlara dayanıklıdır ve bütünüyle su altında kaldığı taşkınlardan sağ çıkar. Yılın çoğunu suyla dolu geçiren bataklıklarda ise tutunamaz. Akvaryumdaki davranışı buradan gelir: bitki su altında yaşayabilir ama yapısı ıslak toprağa göredir. Doğada serin iklimlerin bitkisidir ve Orta Avrupa’nın kışında dışarıda donmadan kışı geçirir.
Tohum bağlaması nadirdir. Hücre bölünmesindeki düzensizlikler polenin büyük bölümünü işe yaramaz hâle getirir. Bitki kendi kendini de dölleyemez; aynı gövdelerden çoğalmış bir topluluk bu yüzden çoğu zaman tohum vermez. Verimli bireyler Güneydoğu Avrupa’da daha sıktır. Bitki yayılmasını büyük ölçüde boğumlarından kök salan gövdelerine borçludur.
Kuzey Amerika’ya bahçe bitkisi ve yer örtüsü olarak götürüldü. 18. yüzyıldan beri oradadır ve bahçelerden kaçarak ıslak çayırlara, taşkın ormanlarına ve dere kıyılarına yayıldı. Bu alanlarda kalın örtüler oluşturur ve yerli bitkileri bastırabilir. Avustralya’da da Victoria, Tazmanya ve Yeni Güney Galler’de doğaya yerleşmiştir. Uluslararası koruma listesinde “Asgari Endişe” sınıfındadır ve doğal alanında yaygındır.
Akvaryumdaki Yeri ve Dikimi
En iyi yeri orta ve arka alandır. Yeşil form, birkaç gövdenin yan yana dikildiği sıralarda orta alanda düzgün bir yeşil şerit oluşturur. ‘Aurea’, koyu yeşil bitkilerin önünde renk vurgusu olarak kullanılır. Gövdeler yukarı doğru uzadığı için ön alanda ancak sık budanarak tutulur. Dikim şu sırayla yapılır:
- Demetin lastiğini, kurşun şeridini ve süngerini çıkarın. Saksılı bitkide taş yününü köklerden ayıklayın.
- Gövdeleri birbirinden ayırın. Ezilmiş ve çürümüş uçları keskin bir makasla kesin.
- Her gövdenin alttaki iki üç yaprak çiftini koparın. Tabanın altında kalan yaprak çürür.
- Gövdeleri cımbızla tek tek, 3–4 cm derinliğe dikin. Aralarında 2–3 cm boşluk bırakın.
En sık yapılan hata, demeti olduğu gibi, lastiğiyle ya da kurşunuyla birlikte dikmektir. Sıkışan gövdeler dipten çürür ve birkaç hafta içinde bütün demet devrilir. Tek tek dikilen gövdeler ise taban altındaki boğumlarından kısa sürede kök salar.
Işık, Karbondioksit ve Gübre
Orta güçte bir akvaryum lambası, günde 8 saat yandığında ona yeter. Işık zayıf kaldığında gövdeler incelir, yaprak çiftleri arasındaki boşluk açılır ve ‘Aurea’ yeşile döner. Güçlü ışık altında gövdeler daha sık yapraklı ve kısa kalır, ‘Aurea’nın rengi de parlaklaşır.
Karbondioksit sistemi gerekmez. Karbondioksit verilen akvaryumda daha hızlı ve dolgun büyür, ama gübresiz ya da az ışıklı bir düzende fark sınırlı kalır.
Besinini hem sudan hem de boğumlarından çıkan köklerle tabandan alır. Nitrat eksikliğine erken tepki veren bir bitkidir. Suda nitrat çok azaldığında yeni yapraklar küçülür, solar ve büyüme durur. Balık sayısı az, bitkisi çok olan akvaryumlarda haftada bir sıvı gübre verin. Kökleri yerleştikten sonra gövdelerin dibine gömülen kök tableti de işe yarar.
Su Değerleri
Su sertliğinde ve pH’ta seçici değildir. Yumuşak sudan sert suya kadar geniş bir aralıkta büyür; Türkiye’deki şebeke sularının hemen hepsi ona uyar. Asıl sınırı sıcaklıktır. En iyi 18–22 °C’de büyür ve 10 °C’ye kadar inen ısıtıcısız suda yaşamaya devam eder. Su 25 °C’yi geçtiğinde büyümesi yavaşlar. Yaz sıcağında birkaç hafta 28 °C’yi gören bir akvaryum onu öldürmez. Yıl boyu 26 °C’nin üstünde tutulan bir akvaryum ise bu bitki için uygun değildir.
Budama ve Bakım
Gövde yüzeye yaklaştığında tepesinden 10–15 cm kesilir. Kesilen tepe, alt yaprakları koparılarak yeniden dikilir. Taban kısmında kalan gövde kesilen yerin altındaki boğumlardan yeni sürgün verir. Yüzeye ulaşan gövde suyun dışına çıkarak büyümeye devam eder. Kapaksız bir akvaryumda ya da paludaryumda bu sürgünler akvaryumun kenarından sarkar.
Zamanla gövdelerin alt kısmı yapraklarını döker ve kahverengileşir. Bu durumda gövdeyi sökün, sağlam tepesini kesip yeniden dikin, çıplak kalan alt kısmı atın. Tropikal akvaryumda bu yenilemeyi birkaç ayda bir yapmak gerekir.
Çoğaltma
Lysimachia nummularia sap çeliğiyle çoğaltılır.
- Sağlıklı bir gövdenin tepesinden en az dört beş yaprak çifti taşıyan bir parça kesin.
- Parçanın alttaki iki yaprak çiftini koparın.
- Çeliği tabana dikin. Taban altında kalan boğumlar birkaç gün içinde kök verir.
Az sayıda çıkan yan dallar da ayrılıp dikilebilir. Paludaryumun kara kısmında ya da bir göletin kıyısında gövdeler yere yatırıldığında her boğum kendiliğinden kök salar ve bitki kısa sürede bir örtü oluşturur. Bitki doku kültürüyle de kolay çoğalır. Türkiye’de yapılan bir çalışmada boğum parçalarından çoğaltılan bitkiler akvaryuma başarıyla alıştırıldı.
Sık Görülen Sorunlar
Sıcak suda büyüme duruyor, gövdeler çürüyor
Belirtiler yavaş gelir. Yeni yapraklar küçülür, yaprak çiftleri arası açılır ve gövdenin dibi önce kahverengileşir, sonra yumuşar. Sonunda gövde tabandan kopar ve suya devrilir. Nedeni, bitkinin serin suya göre yapılmış olmasıdır; sürekli sıcak su onu aylar içinde tüketir. Akvaryumunuzu serinletemiyorsanız sağlam tepeleri düzenli olarak kesip yeniden dikin. Sıcak akvaryum için kalıcı bir sap bitkisi istiyorsanız aşağıda anlatılan Bacopa türlerine bakın.
Yeni bitki yaprak döküyor
Akvaryumculardaki demetler çoğu zaman serada, su üstünde yetiştirilir. Böyle bir bitki suya girdikten sonra eski yapraklarının bir kısmını sarartıp dökebilir. Tepeden çıkan yeni yapraklar sağlam ise endişelenmeyin; bitki su altına geçiyordur. Dökülen yaprakları sudan alın.
‘Aurea’ yeşile dönüyor
Sarı renk ışık ve besin ister. Zayıf ışıkta ya da nitratı tükenmiş suda yeni yapraklar yeşil çıkar. Bitkiyi lambaya daha yakın bir yere alın ve sıvı gübreyi düzenli verin. Sarı renk birkaç hafta içinde geri gelir.
Gövde dipten çürüyor
Yeni dikilmiş bitkide dipten başlayan çürüme çoğunlukla sıkışık dikimden gelir. Demetin lastikle ya da kurşunla dikilmesi, gövdelerin birbirine değecek kadar sık dikilmesi ve taban altında yaprak bırakılması bu çürümeye yol açar. Çürüyen gövdeyi sökün, sağlam kısmından kesip tek başına yeniden dikin.
Hangi Akvaryuma Uyar
Asıl yeri ısıtıcısız akvaryumlardır. Ev sıcaklığında tutulan bir akvaryumda, beyaz bulut balıkları, medakalar ya da zebra danyolarla birlikte sorunsuz yaşar. Bu tür akvaryumlarda bitki seçeneği azdır; Lysimachia nummularia o boşluğu dolduran birkaç sap bitkisinden biridir. Cüce karidesler de serin suda yaşadığı için bu düzene iyi uyar.
Japon balığı akvaryumunun serin suyu bitkiye uygundur. Sorun balığın kendisidir. Japon balıkları yumuşak yapraklı sap bitkilerini kemirir ve tabanı eşeleyerek söker. Bitkiyi bu akvaryumda ancak gövdeler kök tutana kadar korunursa ve yedek tepeler elde tutulursa yaşatabilirsiniz. Japon balığı akvaryumunun genel düzeni için japon balığı akvaryumu rehberine bakın.
Bahçe havuzunda ve göletlerde bitki suyun içine değil kıyısına dikilir. Kıyıdan suya sarkan gövdeler havuz kenarını yumuşatır ve bitki kışı dışarıda geçirir. Paludaryumda ise hem kara kısmında sürünen bir örtü hem de su kısmında dik bir sap bitkisi olarak kullanılır.
| Balık / canlı | Durum | Not |
|---|---|---|
| Beyaz bulut balığı, medaka, zebra danyo | Uyumlu | Isıtıcısız serin suyu paylaşırlar ve bitkiye dokunmazlar. |
| Cüce karidesler | Uyumlu | Serin suya uyarlar ve yapraklardaki tortuyu otlarlar. |
| Japon balığı | Dikkat | Su sıcaklığı uygundur, ama balık yumuşak yaprağı kemirir ve gövdeleri söker. |
| Beta balığı | Dikkat | Beta 26 °C civarında sıcak su ister; bu sıcaklıkta bitki uzun dayanmaz. |
| Tetra ve rasbora gibi tropikal topluluk balıkları | Dikkat | Balıklar bitkiye dokunmaz. 24 °C’de bitki yaşar, daha sıcak suda zamanla geriler. |
| Diskus ve sıcak su isteyen öteki balıklar | Uyumsuz | Yüksek su sıcaklığı bitkiyi kısa sürede tüketir. |
| Gümüş dolar ve otçul cikletler | Uyumsuz | Yumuşak yaprakları yer, gövdeleri koparırlar. |
Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme
Akvaryumcularda dal sayısıyla satılan demetler ya da saksılar hâlinde bulunur. Yeşil form da ‘Aurea’ da yaygındır. Sağlıklı gövde sert ve diri durur, yaprakları deliksiz ve parlaktır. Gövdesi dipten kararmış, yumuşamış ya da yaprakları sararmış demeti almayın. ‘Aurea’da tepe yapraklarının sarı olması gerekir; mağaza ışığında biraz yeşile çalan bir demet evde iyi ışık altında rengini geri kazanır.
Aynı bitki bahçe ve fidan satıcılarında yer örtüsü ve sarkan saksı bitkisi olarak da satılır. Bu bitkiler toprakta yetiştirilmiştir ve zirai ilaç görmüş olabilir. Akvaryuma girecek bitkiyi akvaryum bitkisi satan bir yerden alın. Saksı ve demetler salyangoz yumurtası ve yosun da taşıyabilir. Bitkiyi akvaryuma koymadan önce akan suyun altında yaprak yaprak yıkayın. Karides akvaryumuna girecek bitkiyi birkaç gün ayrı bir kapta, suyunu her gün değiştirerek bekletin.
Dikildikten sonraki iki üç hafta içinde birkaç eski yaprak dökülebilir. Tepeden yeni ve diri yapraklar çıkmaya başladığında bitki yerine alışmış demektir.
Benzer Bitkiler ve Karıştırılma Riski
En çok karıştırıldığı bitkiler Bacopa türleridir. Hepsi karşılıklı yapraklı, dik büyüyen sap bitkileridir ve akvaryumcularda yan yana satılır. Ayrım yaprakların dokusundan ve sapından yapılır.
Bacopa monnieri İngilizcede de “moneywort” adıyla anılır ve iki bitki bu yüzden sık karıştırılır. Bacopa monnierinin yaprakları daha küçük, dar, kaşık biçimli ve etlidir. Yaprakları sapsızdır ve doğrudan gövdeye oturur. Çiçeği beyaz ya da açık pembedir. Sıcak suya çok daha dayanıklıdır; tropikal akvaryum için doğru seçim odur.
Bacopa caroliniana kalın ve etli yapraklarıyla ayrılır. Yaprağın geniş tabanı gövdeyi sarar ve ezilen yaprak limon gibi kokar. Güçlü ışık altında tepe yaprakları bronzlaşır. Lysimachia nummularianın yaprağı ise ince ve yumuşaktır, kısa bir sapla gövdeye bağlanır ve kokusuzdur.
Sıkça Sorulan Sorular
Lysimachia nummularia CO2 ister mi?
Lysimachia nummularia karbondioksit sistemi istemez. Orta güçte bir lamba ve düzenli sıvı gübreyle sağlıklı büyür. Karbondioksit verilen akvaryumda daha hızlı ve dolgun büyür.
Lysimachia ısıtıcısız akvaryumda yaşar mı?
Lysimachia nummularia ısıtıcısız akvaryumda yaşar ve en iyi 18–22 °C’de büyür. 10 °C’ye inen suya dayanır. Asıl zorlandığı yer, yıl boyu 26 °C’nin üstünde tutulan tropikal akvaryumdur.
Lysimachia nasıl dikilir?
Demetin lastiği ve kurşunu çıkarılır, gövdeler birbirinden ayrılır. Her gövdenin alttaki iki üç yaprak çifti koparılır ve gövdeler cımbızla tek tek, 3–4 cm derinliğe dikilir. Gövdeler arasında 2–3 cm boşluk bırakılır.
Lysimachia neden çürür?
Lysimachia nummularia en çok iki nedenle çürür. Birincisi demetin lastiğiyle ya da kurşunuyla sıkışık dikilmesidir. İkincisi suyun uzun süre 26 °C’nin üstünde kalmasıdır; serin suya göre yapılmış bitki sıcakta aylar içinde dipten çürür.
Lysimachia Aurea neden yeşile döner?
‘Aurea’nın sarı rengi güçlü ışık ve yeterli nitrat ister. Zayıf ışıkta ya da besini tükenmiş suda yeni yapraklar yeşil çıkar. Işığı artırıp sıvı gübre verdiğinizde renk birkaç hafta içinde geri gelir.
Lysimachia japon balığı akvaryumuna konur mu?
Japon balığı akvaryumunun serin suyu Lysimachia nummularia için uygundur. Ancak japon balıkları yumuşak yapraklarını kemirir ve gövdeleri söker. Bitki bu akvaryumda ancak yedek tepeler elde tutularak yaşatılır.
Kaynakça
- Bittrich, V. & Kadereit, J. W. (1988). Cytogenetical and geographical aspects of sterility in Lysimachia nummularia. Nordic Journal of Botany, 8(4), 325–328.
- Dahlgren, K. V. O. (1922). Selbststerilität innerhalb Klonen von Lysimachia nummularia. Hereditas, 3(2), 200–210.
- Kodela, P. G. & Jobson, R. W. (2016). Lysimachia nummularia (Primulaceae) naturalised in New South Wales, Australia. Telopea, 19, 153–157.
- Doğan, M. (2018). Tıbbi bitki Lysimachia nummularia L.’nın boğum eksplantlarından in vitro mikroçoğaltımı. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi, 21(6), 875–881.
- Innes, R. J. (2011). Lysimachia nummularia. Fire Effects Information System. U.S. Department of Agriculture, Forest Service, Rocky Mountain Research Station.
- Lansdown, R. V. (2014). Lysimachia nummularia. The IUCN Red List of Threatened Species 2014: e.T167913A42403938.
- POWO (2026). Lysimachia nummularia L. Plants of the World Online, Royal Botanic Gardens, Kew. powo.science.kew.org.
- GBIF Secretariat (2026). Lysimachia nummularia L. GBIF Backbone Taxonomy. www.gbif.org.
- Flowgrow (2026). Lysimachia nummularia; Lysimachia nummularia ‘Aurea’. Aquatic Plant Database. www.flowgrow.de.
- Aquasabi (2026). Lysimachia nummularia ‘Aurea’, bitki veri sayfası. aquasabi.com.
- Dennerle (2026). Lysimachia nummularia ‘Aurea’, bitki veri sayfası. dennerle.com.
💬 Yorum Yaz