Kör Balık

Nasıl Tanınır

Gövde tipik bir tetra gövdesi: yandan hafif basık, sırt yüzgeciyle kuyruk arasında küçük bir yağ yüzgeci. Akvaryumda 8–9 cm olur; 12 cm’ye ulaşan birey nadirdir.

Kör formda göz yuvası boştur, üzerini deri kapatmıştır. Gövde pembe-beyaz; pembelik, pigmenti azalmış deriden görünen kandır. Bazı bireylerde gri lekeler ya da hafif gümüşi parıltı olur; bu normaldir. Gözlü yüzey formu bambaşka görünür: gümüşi gövde, zeytin yeşili sırt, gövde ortasından kuyruk dibindeki koyu beneğe uzanan bir bant, sarımsı-kırmızımsı yüzgeçler.

Erkek-dişi farkı ancak yetişkinde okunur. Dişi daha iri, yumurtalıyken belirgin dolgundur. Erkek ince kalır, anal yüzgecinin kenarı hafif kavislidir; dişininki düzdür.

Renk Formları ve Varyeteler

Satılan balıkların neredeyse hepsi kör formdur ve Uzak Doğu çiftliklerinde üretilir; dünyadaki akvaryum soyunun 1936’da Cueva Chica’dan toplanan bir avuç balıktan geldiği kabul edilir. Gözlü yüzey formu Avrupa’da “Mexican tetra” adıyla ara sıra satılır, Türkiye’de nadirdir.

Bir de ara biçimler var. İki form çiftleşirse birinci kuşak yavrular küçük ama gören gözlerle büyür; sonraki kuşaklarda tam körden tam gözlüye her derece çıkar. Gözleri yarı gelişmiş bir “kör balık” görürseniz bu hastalık değil, soyundaki karışmanın izidir. Albino, uzun yüzgeçli ya da boyalı seçilmiş form yoktur.

Doğada Nerede Yaşar

Gözlü form güney Teksas’tan (Rio Grande, Pecos, Nueces) doğu Meksika’ya kadar uzanır. Nehirlerin kayalık ve kumlu kesimlerinde, durgun kollarda, kaynak havuzlarında yaşar; kışın daha ılık sulara çekilir. Su genellikle orta sert ile sert arası ve hafif alkalidir.

Kör form yalnızca kuzeydoğu Meksika’da, San Luis Potosí ve Tamaulipas’taki üç kireçtaşı dağ silsilesinin otuz kadar mağarasında yaşar. Mağaralar ayrı ayrı kolonize edilmiş; aynı körlük farklı mağaralarda birbirinden bağımsız ortaya çıkmış. Mağara suyu sabit değildir: sıcaklık mevsime göre 17 ile 27 °C arasında oynar, bazı havuzlarda oksijen çoğu balığı öldürecek kadar düşer. Besin, selle gelen organik artık, yarasa gübresi ve bunlarla beslenen küçük omurgasızlardır.

Tür bütünüyle “Asgari Endişe” sınıfındadır. Mağara formu ayrıca değerlendirildiğinde “Tehlikede” sayılır: alanı birkaç dağla sınırlı, mağaralar kirlilik, su çekimi ve turizm baskısı altında. Akvaryumdaki balıkların tamamı çiftlik üretimidir; ticaret mağaralara yük getirmez.

Akvaryum Nasıl Olmalı

Beş altı balıklık bir grup için en az 80 cm uzunluk ve 80 litre. Durmadan yüzen bir balık olduğu için 100 cm hem ona hem komşularına rahatlık verir.

Kör formun ışığa ihtiyacı yoktur. Koyu ince kum, arka ve yan duvarlara yaslanmış yassı taşlar, ortada geniş yüzme alanı yeterli. Keskin kenarlı dekor kullanmayın. Balık ortamı yan çizgisiyle ezberler ve birkaç günde engellere çarpmadan dolaşır; ama yeni bir taşı öğrenene kadar sürtünür. Dekoru sık değiştirmeyin. Karma akvaryumda Anubias, Java eğreltisi ve Vallisneria gibi dayanıklı bitkiler olur. Loş ya da mavi tonlu ışık pembe gövdeyi öne çıkarır.

Filtre güçlü, akıntı dağıtılmış olsun; havalandırma bol olsun. Kapağı kapatın, açık akvaryumdan atlar. Oda kışın 18 °C’nin altına inmiyorsa ısıtıcı şart değildir.

Su Değerleri

Serin, nötr ya da hafif alkali, orta sert su ister: 20–25 °C, pH 6,5–8. Türkiye’deki şebeke sularının çoğu işlem görmeden uygundur. Tropikal sıcaklık istemez; 26 °C’nin üstünde uzun süre tutmayın. Tek gerçek hassasiyeti ani değişimdir.

Beslenme

Hayvansal ağırlıklı hepçildir; doğada böcek, kabuklu ve solucan yer, mağarada ne bulursa. Yemi koku ve yan çizgisiyle bulur. Kör form sudaki küçük titreşimlere doğru yüzer; akvaryumda “yemi bulamaz” kaygısı yersizdir, çoğu zaman herkesten önce bulur.

Temel öğün pul ya da küçük batan granül olsun; batan yem kör formun arama biçimine daha uygundur. Haftada üç dört kez dondurulmuş kan kurdu, artemia ya da mysis verin. Günde bir iki öğün, iki dakikada bitecek kadar.

Asıl tehlike açlık değil, şişmanlıktır. Mağara formunda iştahı düzenleyen genler değişmiştir: balık doymak bilmez ve yüzey formundan kat kat fazla yağ depolar. Aylarca besin gelmeyen bir mağarada bu hayat kurtarır; akvaryumda hantal, kısa ömürlü bir balık yapar. Az verin, haftada bir gün hiç vermeyin.

Davranış ve Tank Arkadaşları

Orta ve alt katmanda, gece gündüz dolaşır. Kör form çok az uyur; karanlıkta yüzmesi normaldir. Grup balığıdır, en az beş tane alın.

İki form huyca da ayrışır. Gözlü form sürü içinde sıra kavgası yapar, yaşlandıkça komşusunun yüzgecini çimdikleyebilir. Kör form bu kavgacılığı kaybetmiştir. Yem zamanı yanından geçen her şeyi ağzıyla dener; bu saldırı değil, arama yöntemidir. Yine de uzun, salınan yüzgeçli balıklar bundan zarar görür.

Komşu seçerken üç şeye bakın: 20–25 °C’yi sevmeli, yem yarışına dayanacak kadar çevik olmalı, uzun yüzgeç taşımamalı. Karides yem olur.

Üretim

Yumurtasını serbest saçar, yavruya bakmaz. Üretimi kolaydır; laboratuvarlar yılda defalarca yüzlerce yumurta alır.

1. Altı sekiz balık büyütün, çiftlerin kendiliğinden oluşmasını bekleyin. Dolgun dişiyi ve onu kovalayan erkeği seçin.
2. Birkaç hafta 20–22 °C’de tutun, canlı ve dondurulmuş yemle kondisyon verin.
3. 40–60 litrelik üretim akvaryumu hazırlayın: tabanda yumurtaların düşeceği plastik file, bilye ya da Java yosunu, köşede kısık sünger filtre. Işık gerekmez.
4. Çifti akşam taşıyın. Büyük bir su değişimi yapın, sıcaklığı iki üç günde 25–26 °C’ye çıkarın. Yumurtlama genellikle gece ya da sabaha karşı olur.
5. Bir dişi yüzlerce, bazen bine yakın yapışkan yumurta bırakır. Ebeveynler yumurtayı yer; hemen alın. Bir gün içinde yumurta yoksa başka bir çift deneyin.
6. Yumurtalar sıcaklığa göre bir iki günde açılır. Larva kesesini 5–7 günde tüketip serbest yüzer.
7. İlk hafta infusoria ya da sıvı yavru yemi, ardından yeni çıkmış artemia ve toz yem verin. Her gün az su değiştirin.

Yavrular dört altı ayda olgunlaşır. En çok sorulan şey gözlerdir: Kör formun yavruları gözle doğar. Göz birkaç hafta içinde geriler, deri üzerini örter. Bu genetik bir programdır, ışıkla ilgisi yoktur; yavruyu karanlıkta büyütmek gözü yok etmez, aydınlıkta büyütmek korumaz. Gözünü koruyan yavru, soyunda yüzey formu olduğunu gösterir. Böyle yavruları “kör balık” diye satmayın.

Hastalıklar ve Korunma

Türe özgü bir hastalığı yoktur. Sorunlar üç yerden gelir: yeni gelen balıkla taşınan parazitler, çarpma yaralarına yerleşen mantar ve aşırı besleme.

Göz yuvasını örten deri zaman zaman sıyrılır. Orada pamuksu beyazlık ya da kızarıklık görürseniz metilen mavisi çoğu zaman yeter; yara iz bırakmadan kapanır. Keskin dekor bu yaraların başlıca nedenidir.

Beyaz benek serin suda yavaş ilerler, geç fark edilir. Sıcaklığı yavaşça 26–27 °C’ye çıkarın ve beyaz benek ilacını kutusundaki süre boyunca uygulayın; bu balık yüksek ısıyı sevmediği için yalnızca ısıyla tedaviye güvenmeyin. Şişkin karın ve yan yatarak yüzme çoğu zaman aşırı beslemedendir; yemi kısın. Korunmanın özeti: temiz su, az yem, kenarsız dekor, yeni balığa karantina.

Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme

Kör balık her mağazada bulunmaz; Uzak Doğu’dan gelen karma partilerle yavru boyda gelir ve çabuk tükenir. Dolgun karınlı, hareketli, yüzgeçleri bütün bireyleri seçin. Göz yuvasındaki gri lekeler normaldir; pamuksu beyazlık ve saçaklı yüzgeç değildir. Gözleri yarı gelişmiş bireyler hasta değildir ama üretim düşünüyorsanız onlardan kaçının.

Beş altı balığı baştan birlikte alın; sonradan ikişer eklemek sıra kavgası çıkarır. Akvaryuma alıştırırken acele etmeyin. İlk saatlerde cama ve taşlara sürtünmesi normaldir; ortamı bir iki günde ezberler. İlk hafta dekoru yerinden oynatmayın.

Benzer Türler ve Karıştırılma Riski

Kör formu başka bir balıkla karıştırmak zordur; Türkiye’deki ticarette başka kör balık yoktur. Tek karışıklık albinolarla olur. Albino siyah tetra (“beyaz tetra”) ve albino çöpçüler de pembe-beyazdır ama kırmızı gözleri vardır; kör balıkta göz yoktur.

Gözlü yüzey formu ise cins içinde ayırt edilmesi en zor balıklardandır. Yakın akrabalarından ancak yüzgeç ışını ve pul sayımıyla, çoğu zaman da yakalandığı yerle ayrılır. Gümüşi gövdesi ve kuyruk beneğiyle Buenos Aires tetrasına da benzer; onun yüzgeçleri daha kırmızı, kuyruk beneği baklava biçimlidir. Etiketlerdeki Astyanax jordani, Anoptichthys jordani, Astyanax fasciatus mexicanus ve Astyanax mexicanus aynı balıktır.