Hydrocotyle Leucocephala
Bir bakışta
Hangi ihtiyaca uyar
Köken ve doğal yaşam alanı
Güney Meksika'dan Arjantin'in kuzeydoğusuna ve Uruguay'a kadar Orta ve Güney Amerika'da yetişir, en geniş yayılışı Brezilya'dadır. Réunion'da yerleşmiştir; Sri Lanka'da üretim alanları çevresinde ve Java'da Bogor botanik bahçesinde yabani popülasyonlar kurmuştur.
Bataklıklarda, dere kenarlarında ve ıslak çayırlarda nemli toprak üzerinde sürünerek yayılır. Su yükseldiğinde sapları suya yatar ve yüzeyde yüzer.
Réunion'da yerleşmiş, Sri Lanka ve Java'da akvaryum bitkisi üretiminden doğaya kaçmıştır; budama artıklarını dereye, göle ya da havuz dışına atmayın.
Haritadaki noktalar GBIF'teki 1.763 koordinatlı kaydının ülkelere dengeli dağıtılmış bir özetidir. Havuzlardan ve akvaryumlardan doğaya karışmış popülasyonların kayıtları da görünebilir.
Bakım notları ve ilgili bitkiler
Kart verisi: Kew Plants of the World Online · GBIF · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth.
Hydrocotyle leucocephala, bitkili akvaryuma yeni başlayan birinin rahatça alabileceği kolay ve hızlı büyüyen bir sap bitkisidir. Karbondioksit (CO2) sistemi istemez ve standart akvaryum lambasının altında büyür. Bitkiyi tabana dikebilir, yüzeyde serbest bırakabilir ya da uzun saplarını bir kökün üstüne yatırabilirsiniz. Her boğumundan kök verdiği için hangi yolu seçerseniz seçin tutunur. Dikilen sap kısa sürede yüzeye ulaşır ve suyun üstünde yatay olarak ilerlemeye başlar.
Bu bitkiyi tanıtan şey, ince ve kıvrımlı bir sapın üzerine sıralanan yuvarlak, parlak yeşil yapraklarıdır. Sap ışığa doğru büyür. Bu yüzden bitki akvaryumda bir yerde durmaz, sürekli lambaya doğru yol alır. Hızlı büyümesi suyun fazla besinini çeker ve yosunla yarışır; karşılığında haftada bir budanmak ister. Budanmazsa yüzeyi kapatır ve altındaki bitkileri gölgede bırakır.
Türkiye’de akvaryumcularda bilimsel adıyla, “Hydrocotyle leucocephala” ya da kısaca “Hydrocotyle” diye satılır; yerleşik bir Türkçe adı yoktur. İngilizce adı “Brazilian pennywort”tür. “Leucocephala” adı beyaz baş anlamına gelir ve bitkinin su üstünde açtığı küçük beyaz çiçek topuzlarını anlatır. Türü 1826’da Adelbert von Chamisso ile Diederich von Schlechtendal tanımladı. Bitki uzun yıllar maydanozgiller içinde sayıldı; bugün sarmaşık ve şemsiye ağacıyla aynı aileye, Araliaceae’ye konur.

Nasıl Tanınır
Yaprakları yuvarlak ya da böbrek biçimlidir ve kenarları sığ dilimlidir. Bir yaprakta on iki on üç kadar yuvarlak dilim sayılır. Yaprağın üst yüzü parlak açık yeşil, alt yüzü daha soluktur. Yaprak sapı ayanın kenarındaki girintiye bağlanır, ortasına bağlanmaz. Bu ayrıntı onu akrabalarından ayırmanın en kolay yoludur. Su altındaki yapraklar birkaç cm çapındadır; yüzeye ve su üstüne çıkan yapraklar daha iri olur.
Gövdesi ince, tüysüz ve açık yeşildir. Yapraklar sapın üzerinde sırayla, birer birer dizilir ve her yaprağın dibindeki boğumdan beyaz kökler sarkar. Bu kökler suyun içinde serbestçe asılı durur ve besini doğrudan sudan alır. Dikilmiş bir sap düz yukarı çıkmaz, zikzak çizerek ve hafifçe kıvrılarak ışığa yönelir.
Akvaryumcuya gelen bitki çoğunlukla serada su üstünde yetiştirilmiştir. Su üstü formunun yaprakları daha kalın ve daha koyudur, sapları kısadır. Su altına girdikten sonra bitki ilk yeni yapraklarını daha ince ve daha açık renkli çıkarır. Bu değişim bitkinin hastalandığını göstermez.
Sap suyun yüzeyini aştığında bitki birkaç cm yüksekliğinde dik saplar üzerinde küçük beyaz çiçeklerden oluşan topuzlar açar. Çiçek su altında açmaz; kapağı açık ya da su seviyesi düşük akvaryumlarda görülür.
Doğada Nerede Yetişir
Bitki Meksika’nın güneyinden Arjantin’in kuzeydoğusuna, Uruguay’a kadar Orta ve Güney Amerika’nın sulak yerlerinde yetişir. En geniş yayılışı Brezilya’dadır. Bataklıklarda, dere kenarlarında, ıslak çayırlarda ve gölgeli orman kenarlarında nemli toprağın üzerinde sürünerek yayılır. Suyun yükseldiği dönemde sapları suya yatar ve yüzeyde yüzer. Akvaryumda her biçime uyum sağlamasının sebebi budur. Bitki doğada da kimi zaman toprağa kök salar, kimi zaman suyun üstünde yaşar.
Uluslararası koruma listesinde değerlendirilmemiştir. Tehlike altında olduğuna dair bir işaret yoktur. Tersine, akvaryum ve süs bitkisi ticaretiyle birçok tropik ülkeye taşınmış ve bazılarında doğaya karışmıştır. Hint Okyanusu’ndaki Réunion adasında yerleşiktir. Sri Lanka’da akvaryum bitkisi üretim alanlarının çevresindeki su yollarında yayılmaktadır ve orada orta düzeyde istila riski taşıyan türler arasında sayılır. Java adasında da botanik bahçesinin içinde ve çevresinde yabani popülasyonlar kurmuştur. Budamadan çıkan parçaları dereye, göle ya da süs havuzunun dışına atmayın.
Akvaryumdaki Yeri ve Dikimi
Bu bitkiyi üç biçimde kullanabilirsiniz. Dikildiğinde orta ve arka alanda bir sap grubu oluşturur. Yüzeyde serbest bırakıldığında yüzen bir örtü olur. Kökün üstüne yatırıldığında da ahşabı saran sarkık bir yeşillik verir. Hangisini seçerseniz seçin, sap kısa sürede ışığa ulaşır ve yüzeyde ilerlemeye başlar.
Tabana dikmek için şu sırayı izleyin:
- Bitkiyi saksısından çıkarın ve köklerin arasındaki taş yününü tamamen ayıklayın. Demet hâlinde geldiyse sapları birbirine tutan kurşun şeridi ya da lastiği çıkarın.
- Sapları tek tek ayırın. Çürümüş, ezilmiş ya da yumuşamış uçları kesin.
- Her sapın en alt bir iki boğumundaki yaprakları koparın. Gömülecek boğum yapraksız kalmalıdır, çünkü kum altında kalan yaprak çürür.
- Sapları cımbızla 3–4 cm derinliğe, aralarında birkaç cm boşluk bırakarak tek tek dikin. Gömülen boğumlar birkaç gün içinde kök verir.
En sık yapılan hata sapları demet hâlinde, lastiğiyle birlikte dikmektir. Sıkışan saplar dipten çürür ve bitki kopup yüzeye çıkar. İkinci hata da dikimden sonra bitkinin yukarı çıkmasını beklemektir. Bitki dik bir sap gibi değil, lambaya doğru uzanan bir sarmaşık gibi büyür. Sap birkaç hafta içinde yüzeye ulaşır ve orada yataylaşır.
Yüzen örtü istiyorsanız birkaç sapı dikmeden suya bırakmanız yeterlidir. Saplar boğumlarından kök sarkıtarak yüzeyde dallanır. Bitkiyi kökün üstünde kullanmak için uzun bir sapı ahşabın üzerine yatırın, gerekirse bir iki yerinden pamuk ipliğiyle ya da misinayla hafifçe bağlayın. Boğumlardan çıkan kökler ahşaba tutunur, ama bitki taşa bağlanan bitkiler kadar sıkı yapışmaz. Bitkinin yine de ışığa doğru uzanacağını unutmayın.
Işık, Karbondioksit ve Gübre
Orta düzeyde ışık ister. Standart akvaryum lambası günde 8 saat yandığında büyümesi için yeterlidir. Işık arttıkça bitki sıklaşır, boğum araları kısalır ve yaprakları büyür. Çok zayıf ışıkta yaşamayı sürdürür, ancak sapları incelir, boğum araları uzar ve bitki hızla yüzeye kaçar. Bitkinin her zaman ışığa yöneldiğini akılda tutun; dikilen grubun bir süre sonra yüzeyde toplanması bundandır.
Karbondioksit sistemi gerekmez. Balıklı ve CO2’siz bir akvaryumda sağlıklı ve hızlı büyür. Karbondioksit verilen akvaryumda büyüme daha da hızlanır ve yapraklar büyür, ancak bu bitki için ayrıca bir sistem kurmaya gerek yoktur.
Besinini ağırlıklı olarak sudan, boğumlarından sarkan köklerle alır. Bu yüzden kök tableti yerine sıvı gübre işe yarar. Hızlı büyüdüğü için besini de hızlı tüketir. Yaprak kenarlarının sararması demir eksikliğini gösterir ve demir içeren bir sıvı gübreyle düzelir. Yeni yaprakların küçük ve sarımsı çıkması azot eksikliğinin işaretidir. Yaprakların koyu ve mavimsi yeşile dönmesi ise suda besinin bol olduğunu gösterir. Bu duyarlılık, bitkiyi akvaryumdaki besin durumunun iyi bir göstergesi yapar.
Su Değerleri
Su değerlerinde seçici değildir. Yumuşak sudan sert suya kadar geniş bir aralıkta yaşar ve Türkiye’deki şebeke sularının hemen hepsi ona uyar. En iyi 22–28 °C arasında büyür. Su 30 °C’nin üstüne çıktığında büyümesi yavaşlar ve yapraklar küçülür. Isıtıcısız akvaryumda da bir süre yaşar, ancak kışın su 18 °C’nin altına indiğinde büyümesi durur ve bitki seyrekleşir.
Budama ve Bakım
Hızlı büyüyen bir bitki olduğu için haftada bir budanmak ister. Yüzeye ulaşıp yataylaşan sapları istediğiniz uzunlukta, bir boğumun hemen üstünden makasla kesin. Kesilen yerin altındaki boğumdan bir ya da iki yeni sürgün çıkar ve bitki sıklaşır. Kesilen uçları atmayın; dikerek ya da yüzdürerek yeni bitki elde edersiniz.
Yüzeyi kaplayan sapları düzenli olarak inceltin. Yüzeyin yarısından fazlasını kaplayan örtü, altındaki bitkilerin ışığını keser. Su değişimi sırasında fazla sapları çekip almak yeterlidir.
Dikilmiş bir grubun alt kısmı zamanla yapraksız kalır. Böyle olduğunda sapları kökünden çekip çıkarmayın. Yapraklı üst kısımlarını kesip yeniden dikin, yapraksız eski dipleri de atın. Bu yenileme grubun düzgün görünmesini sağlar.
Çoğaltma
Hydrocotyle leucocephala sap çeliğiyle ve yan sürgünlerle çoğaltılır. Akvaryumda kendiliğinden çoğalır; çoğu akvaryumcu bitkiyi çoğaltmaktan çok azaltmakla uğraşır.
- En az dört beş yapraklı bir sap ucunu bir boğumun altından kesin.
- Alt boğumdaki yaprağı koparın ve sapı bu boğum gömülecek biçimde tabana dikin.
- Yüzdürmek istiyorsanız çeliği doğrudan suya bırakın. Boğumlardan birkaç gün içinde kök çıkar.
Yanlara uzanan sürgünler de bulunduğu boğumdan ayrılıp aynı biçimde dikilir. Su üstünde, nemli bir paludaryumda yetiştirilen bitki toprağın üstünde sürünerek yayılır ve çok sayıda sürgün verir.
Sık Görülen Sorunlar
Alt yapraklar dökülüyor, sap çıplak kalıyor
Dikilmiş grubun alt kısmındaki yapraklar sararır ve düşer, sapın dibi çıplak kalır. Bunun nedeni, bitkinin enerjisini yüzeydeki ışığa uzanan uca vermesi ve alttaki yaprakların gölgede kalmasıdır. Yüzeydeki örtü ne kadar sıksa sorun o kadar hızlı ilerler. Yüzeyi düzenli olarak inceltin ve yapraksız kalan sapları üst kısımlarından keserek yeniden dikin.
Yaprak kenarları sararıyor
Yapraklar ortadan yeşil kalırken kenarlarından sararıyorsa suda demir eksiktir. Demir içeren bir sıvı gübre bu sorunu birkaç hafta içinde düzeltir. Yeni yapraklar baştan küçük ve soluk çıkıyorsa suda azot da yetmiyordur. Bu durumda tam içerikli bir sıvı gübreye geçin.
Yapraklar küçülüyor, sap ipince uzuyor
Boğum aralarının uzaması ve yaprakların küçülmesi ışığın yetersiz olduğunu gösterir. Lamba süresini artırın ya da bitkiyi lambaya yakın bir yere alın. Su 30 °C’nin üstüne çıktığında da aynı belirti görülür.
Bitki yerinden kopup yüzüyor
Dikilen sap dipten çürürse ya da balıklar onu çekiştirirse bitki yüzeye çıkar. Yüzen bitki zarar görmez ve yüzeyde büyümeye devam eder. Yeniden dikmek isterseniz çürümüş dibini kesin, alt boğumdaki yaprağı alın ve sapı daha derine dikin.
Bitki yüzeyi tamamen kapattı
Yüzeyde budanmadan bırakılan bitki birkaç hafta içinde suyun üstünü bir örtü gibi kaplar. Bu örtü altındaki bitkileri gölgede bırakır ve suyun yüzeyle temasını azaltır. Örtüyü her hafta inceltin ve yüzeyin büyük kısmını açık tutun.
Hangi Akvaryuma Uyar
Hydrocotyle leucocephala sakin ve ılık su seven topluluk akvaryumlarının bitkisidir. En çok işe yaradığı yer betta ve yavru akvaryumlarıdır. Beta, yüzeye yakın duran yuvarlak yaprakların üstünde dinlenir ve köpük yuvasını yüzen sapların arasına kurar. Yüzeydeki örtü lepistes ve diğer canlı doğuranların yavrularına iyi bir saklanma yeri sunar. Karidesler de sarkan köklerin arasında dolaşır ve yapraklardaki biyofilmi otlar.
Diskus akvaryumunun sıcak suyuna dayanır, ancak 30 °C’ye yaklaşan suda büyümesi yavaşlar. Japon balıkları ve otçul balıklar ise yumuşak yapraklarını yer ve bitkiyi söker. Bu balıklarla bitkinin uzun süre ayakta kalmasını beklemeyin.
| Balık / canlı | Durum | Not |
|---|---|---|
| Beta balığı | Uyumlu | Yüzeydeki yapraklarda dinlenir, köpük yuvasını sapların arasına kurar. |
| Lepistes ve diğer canlı doğuranlar | Uyumlu | Yüzen örtü yavrular için saklanma yeri olur. |
| Tetra, rasbora ve diğer küçük topluluk balıkları | Uyumlu | Bitkiye dokunmazlar. |
| Cüce karidesler | Uyumlu | Sarkan köklerde ve yapraklarda biyofilm otlarlar. Yeni bitkiyi ilaç kalıntısına karşı birkaç gün ayrı suda bekletin. |
| Diskus | Dikkat | Sıcak suya dayanır, ancak 30 °C’ye yaklaşan suda büyümesi yavaşlar. |
| Japon balığı | Uyumsuz | Yumuşak yapraklarını yer, dikili sapları söker. |
| Gümüş dolar ve diğer otçul balıklar | Uyumsuz | Yaprakları kısa sürede yiyip bitirirler. |
| İri cikletler | Uyumsuz | Bitkiyi söker ve parçalar; yüzdürülen bitki de dağılır. |
| Salyangozlar | Dikkat | Çoğu tür sağlıklı yaprağa dokunmaz, ama yumuşak yaprak bazı türlerin hoşuna gider. |
Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme
Akvaryumcularda saksıda ya da tek tek sap olarak satılır ve kolay bulunur. Saksılı bitki taş yününe köklenmiş birkaç saptan oluşur. Sap olarak satılan bitki ise birkaç boğumlu parçalar hâlinde gelir. Yurt dışında doku kültürü kabında da satılır.
Sağlıklı bitkinin sapları sert ve yeşil, yaprakları parlak ve deliksizdir. Sapı dipten kahverengileşmiş, yumuşamış ya da yaprakları sararmış bitkiyi almayın. Boğumlarda beyaz köklerin görünmesi bitkinin canlı olduğunu gösterir.
Saksılı ve çıplak saplı bitkiler salyangoz yumurtası, yosun ve böcek ilacı kalıntısı taşıyabilir. Bitkiyi akvaryuma koymadan önce akan suyun altında yaprak yaprak yıkayın. Karides akvaryumuna girecek bitkiyi birkaç gün ayrı bir kapta, suyunu her gün değiştirerek bekletin. Doku kültürü kabındaki bitki bu riskleri taşımaz.
İlk haftalarda su üstünde yetişmiş eski yapraklardan bir kısmı sararıp düşebilir. Bitki bu sırada su altına uygun yeni yapraklar çıkarır. Saplardan yeni kök çıktığında bitki yerine alışmıştır ve hızla büyümeye başlar.
Benzer Bitkiler ve Karıştırılma Riski
Hydrocotyle tripartita akvaryumcularda çoğunlukla ‘Japan’ adıyla satılır. Yaprakları birkaç milimetre boyunda, küçük ve üç parçalıdır. Bitki tabanı kaplayan bir halı oluşturur ve yüzeye uzanmaz. İki bitki aynı cinsten olsa da kullanımları tamamen farklıdır.
Hydrocotyle verticillata da yuvarlak yapraklıdır, ancak yaprak sapı ayanın tam ortasına bağlanır ve yaprak küçük bir şemsiye gibi durur. Yapraklar tabanda sürünen bir gövdeden tek tek, dik olarak çıkar. Bitki ön alanda alçak kalır ve leucocephala gibi sarmaşık biçiminde uzamaz. Yaprak sapının ayanın kenarındaki girintiye bağlanıp bağlanmadığına bakarak ikisini kolayca ayırırsınız.
Cardamine lyrata ise Doğu Asya’dan gelen, başka bir aileye ait bir sap bitkisidir. Yaprakları da yuvarlaktır, ancak daha küçük, daha ince ve açık yeşildir. Sapı dik büyür ve yüzeyde sarmaşık gibi ilerlemez. Serin suyu sever, 28 °C’nin üstünde yaprakları küçülür. Leucocephala’nın parlak, sığ dilimli ve daha iri yaprakları onu bu bitkiden ayırır.
Sıkça Sorulan Sorular
Hydrocotyle leucocephala CO2 ister mi?
Hydrocotyle leucocephala karbondioksit sistemi istemez. Standart lamba altında, CO2 verilmeyen balıklı bir akvaryumda hızlı büyür. Karbondioksit verilirse büyüme biraz daha hızlanır ve yapraklar büyür.
Hydrocotyle leucocephala nasıl dikilir?
Saplar taş yününden ve lastiğinden temizlenip tek tek ayrılır. Her sapın alt boğumundaki yaprak koparılır ve sap cımbızla 3–4 cm derinliğe dikilir. Gömülen boğumlar birkaç gün içinde kök verir.
Hydrocotyle yüzen bitki olarak kullanılır mı?
Hydrocotyle leucocephala dikilmeden suya bırakılırsa yüzeyde büyür. Boğumlarından kök sarkıtır ve yüzeyde dallanarak bir örtü oluşturur. Bu örtü beta ve yavru akvaryumlarında saklanma yeri olur, ancak her hafta inceltilmelidir.
Hydrocotyle neden yüzeye doğru büyüyor?
Hydrocotyle leucocephala her zaman ışığa doğru büyür. Dikilen sap birkaç hafta içinde yüzeye ulaşır ve orada yataylaşır. Bitkiyi alçak tutmak için yüzeye ulaşan sapları düzenli olarak kesip yeniden dikin.
Hydrocotyle alt yaprakları neden dökülüyor?
Alt yapraklar yüzeydeki sık örtünün gölgesinde kaldığı için sararıp dökülür. Yüzeyi inceltin ve yapraksız kalan sapların üst kısımlarını kesip yeniden dikin. Yaprak kenarları sararıyorsa suya demir içeren sıvı gübre verin.
Japon balığı Hydrocotyle yer mi?
Japon balığı Hydrocotyle leucocephala’nın yumuşak yapraklarını yer ve dikili sapları söker. Bu bitki japon balığı akvaryumuna uygun değildir.
Kaynakça
- Solihah, F. M., Hariri, M. R. & Turhadi, T. (2024). Pemetaan spesies asing invasif Hydrocotyle leucocephala Cham. & Schltdl. di Kebun Raya Bogor. Bioscientist: Jurnal Ilmiah Biologi, 12(1), 654–661. doi:10.33394/bioscientist.v12i1.10841
- Nissanka, W. A. P. D. T. B., Nimanthika, W. J., Senevirathna, A. M. W. K. & Kaliyadasa, P. E. (2018). Potential penetration of exotic aquatic plants into natural environment through ornamental plant industry in Sri Lanka. Journal of Agriculture and Value Addition, 1(2), 73–84.
- Chamisso, A. von & Schlechtendal, D. F. L. von (1826). De plantis in expeditione speculatoria Romanzoffiana observatis. Linnaea, 1(3), 364.
- POWO (2026). Hydrocotyle leucocephala Cham. & Schltdl. Plants of the World Online, Royal Botanic Gardens, Kew. powo.science.kew.org.
- GBIF Secretariat (2026). Hydrocotyle leucocephala Cham. & Schltdl. GBIF Backbone Taxonomy. www.gbif.org.
- Flowgrow (2026). Hydrocotyle leucocephala. Aquatic Plant Database. www.flowgrow.de.
- Dennerle Plants (2026). Hydrocotyle leucocephala, bitki veri sayfası. dennerleplants.com.
- Tropica Aquarium Plants (2026). Hydrocotyle tripartita, Hydrocotyle verticillata ve Cardamine lyrata bitki veri sayfaları. tropica.com.
💬 Yorum Yaz