🐠 Türkiye'nin en kapsamlı akvaryum ansiklopedisi
Ana Sayfa › Ansiklopedi › Akvaryum Balık Türleri › Egzotik ve Nadir Türler › Polypterus endlicherii (Saddled Bichir)
Egzotik ve Nadir Türler

Polypterus endlicherii (Saddled Bichir)

📅 22 Kas 2026
Polypterus endlicherii (Saddled Bichir) (Polypterus endlicherii)
Fotoğraf: opencage · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Bilimsel ad Polypterus endlicherii Heckel, 1847 Diğer bilimsel adlar: Polypterus endlicheri, Polypterus endlicheri endlicheri
Takım Polypteriformes Familya Polypteridae Cins Polypterus IUCN LC · Asgari endişe
Türkiye'de Endlicheri · Endlicheri bichir İngilizce Saddled bichir · Endlicher's bichir

Bir bakışta

Boy55 cm (en fazla 75 cm)
Minimum akvaryum1.000 L / 200 cm uzunluk
GrupTek birey (tek)
Sıcaklık24–27 °C
pH6–8
Sertlik5–25 °dGH
ZorlukOrta · dayanıklı
MizaçYarı agresif
KatmanAlt · gece
BeslenmeEtçil
ÜremeYaprak/bitki yumurtlayıcı · ev akvaryumunda pratikte yok
AkvaryumculardaNadir
KapakŞart
BitkilerZarar vermez

Köken ve dağılım

Doğal yayılış (havza) Doğal olarak bulunduğu ülke Sonradan yayıldığı ülke Nehir Gözlem kaydı (GBIF)
Köken
Afrika
Doğal olarak yaşadığı ülkeler
BeninBurkina FasoEtiyopyaFildişi SahiliGanaGineGine-BissauGüney SudanKamerunMaliNijeryaOrta Afrika CumhuriyetiSudanÇad
Havzalar
NileNigerVoltaChadBandamaBenueComoéSassandraOuéméGébaAgnébiÉbriéBoubo
Nehirler
White NileNigerBenueVoltaOuéméComoéBandamaChari
Göller
KainjiLake Chad

Nil (Beyaz Nil dahil), Çad Gölü havzası, Nijer-Benue, Volta ve Batı Afrika kıyı nehirleri (Ouémé, Comoé, Bandama). Kongo Havzası ve Tanganika'daki form ayrı tür (P. congicus).

Haritadaki noktalar GBIF'teki 94 koordinatlı kaydın özetidir; ülke ve havza bilgisi FishBase'ten derlenmiştir. Akvaryumdan kaçan/salınan bireylerin kayıtları da görünebilir.

Doğal yaşam alanı

Büyük nehirlerin kenarları, bataklıklar, sazlıklar ve taşkın düzlükleri; bitkili, yavaş akan, sıcak, bulanık ve çoğu zaman oksijeni az su.

Aynı sularda yaşayan türler
Polypterus senegalusPolypterus bichirGymnarchus niloticusHeterotis niloticusSynodontis schallProtopterus annectens

Bakım notları ve ilgili türler

Kart verisi: FishBase · GBIF · IUCN Kırmızı Liste · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth; havzalar World Bank (CC BY 4.0).

Endlicheri, bişirlerin en irilerinden biridir. Dipte yatan, zırhlı pullarla kaplı, sırtında testere dişi gibi yüzgeççikler dizili bu balık 60 cm’yi rahatça geçer. Sarımsı kahverengi gövdesinin üstünden yanlara doğru inen geniş, koyu eyerleri ve öne çıkık alt çenesiyle akrabalarından kolayca ayrılır. Akciğeri vardır; yüzeye çıkıp hava yutar, ıslak zeminde göğüs yüzgeçlerine dayanarak sürünebilir.

Türkiye’de yerleşik bir adı yoktur. Akvaryumcular onu tür adının kısaltmasıyla “endlicheri” ya da “endlicheri bichir” diye anar; İngilizce adı “saddled bichir”, yani eyerli bişirdir. Düzenli satılan bir balık değildir; ithalatçılara zaman zaman ya da ön siparişle gelir. Gelenler çoğunlukla Endonezya’daki çiftliklerde üretilmiş 8–12 cm’lik yavrulardır. Yavru, Senegal bişiri yavrusundan pek büyük görünmez; ama birkaç yıl içinde onun iki katı boya ve kat kat ağırlığa ulaşır. Bu balığı almadan önce yetişkinine yer olup olmadığını düşünün.

Türü 1847’de Avusturyalı ihtiyolog Johann Jakob Heckel tanımladı ve adını botanikçi Stephan Endlicher’e ithaf etti. Geçerli yazımı çift “i” ile endlicherii‘dir; hobide tek “i”li “endlicheri” yazımı yaygındır. Kongo Havzası’ndaki iri form uzun süre bu türün alt türü (Polypterus endlicheri congicus) sayıldı. 2019’daki aile revizyonu onu ayrı tür, Polypterus congicus olarak kabul etti; bu sayfa yalnızca Nil’den Batı Afrika’ya uzanan asıl endlicheri’yi anlatır.

Nasıl Tanınır

Gövde uzun, kalın ve silindiriktir. Baş geniş ve yassıdır. Endlicheri’yi tanımanın en kolay yolu ağzıdır: alt çene üst çeneden belirgin biçimde öne çıkar. Gözler başın üstüne yakın durur ve hafifçe yukarı bakar. Bu “alt çenesi önde” yapı, bişirler arasında yalnızca dört türde görülür: endlicheri, P. congicus, P. bichir ve P. ansorgii. Senegal, delhezi ve süslü bişir gibi akvaryumda sık görülen türlerin hepsinde ise üst çene öndedir.

Zemin rengi bej, sarımsı ya da zeytin-kahverengidir. Sırttan yanlara doğru eğik inen dört-altı geniş, koyu kahverengi ya da siyahımsı eyer bulunur; eyerlerin kenarı düzgün değildir, dağınık lekelere ayrılır. Baş ve yüzgeçler küçük koyu beneklerle kaplıdır; kuyruk ve sırt yüzgeççikleri bantlıdır. Sırtta 11–14 yüzgeççik dizilidir; her birinin önünde küçük bir diken vardır. Burun deliklerinin ucunda kısa tüpler bulunur; balık yemini gözüyle değil kokusuyla bulur.

Akvaryumda 50–60 cm olur; doğada 70 cm’yi geçen bireyler yakalanır. 3 kg’ı aşan bir balıktan söz ediyoruz. Eşeysel olgunluğa 35–40 cm civarında ulaşır. Erkeğin anal yüzgeci kalın, geniş ve etlidir; dişininki ince ve küçüktür. Fark ancak yarı yetişkinlikte belirginleşir. Çok küçük yavruların başının iki yanında tüylü dış solungaçlar vardır, büyüdükçe kaybolur. Yavrularda desen daha kontrastlı ve beneklidir; eyerler yaşla genişler ve kenarları dağılır.

Renk Formları ve Varyeteler

Çiftliklerde seçilerek üretilmiş platin form neredeyse beyaz, eyerleri soluk bir gövde taşır. Uzun yüzgeçli bireylerin sırt yüzgeççikleri ve kuyruğu normalinden belirgin biçimde uzundur. Gine’den gelen yabani bir popülasyonda zemin rengi altın sarısıdır; bu bireyler ticarette “altın endlicheri” diye seyrek görülür. Hepsi aynı türdür; boy, bakım ve davranış değişmez.

Doğada Nerede Yaşar

Kuzey ve Batı Afrika’nın geniş bir kuşağında yaşar: Nil (Beyaz Nil dahil), Çad Gölü havzası, Nijer ve Benue, Volta, Ouémé, Comoé ve Bandama nehirleri. Kongo Havzası ve Tanganika Gölü’ndeki iri bişirler bugün ayrı tür olan P. congicus‘tur.

Büyük nehirlerin kenarlarında, bataklıklarda, sazlıklarda ve yağmur mevsiminde taşan sığ düzlüklerde, bitkili ve yavaş akan suda bulunur. Bu sular sıcak, bulanık ve çoğu zaman oksijeni azdır. Gündüz dipte, bitki ve çamurun arasında yatar; gece avlanır. Esas olarak balık avcısıdır: Çad Gölü’nde incelenen bireylerin midesinden en çok küçük tilapyalar ve kedi balıkları, ardından yusufçuk ve mayıs sineği larvaları çıktı. Salyangoz ve kabukluları da yer.

Koruma durumu “Asgari Endişe”dir. Yayılışı çok geniştir ve bilinen ciddi bir tehdit yoktur; yerel balıkçılıkta besin olarak avlanır.

Akvaryum Nasıl Olmalı

Bu bir dev akvaryum balığıdır. Tek yetişkin için en az 200 cm uzunluk ve 70–80 cm en gerekir; bu da 1.000 litre civarı demektir. Yükseklik ikinci plandadır, 50–60 cm yeter; belirleyici olan taban alanıdır, çünkü balık zamanının neredeyse tamamını dipte geçirir ve dönerken boyunun tamamına ihtiyaç duyar. Yavru ilk yıl 200–300 litrede büyüyebilir, ama 30 cm’yi geçtiğinde büyük akvaryum hazır olmalıdır. Bu akvaryumu kuramayacaksanız bu balığı almayın.

Kapak şarttır ve ağır olmalıdır. Endlicheri güçlü bir balıktır; hafif bir kapağı kafasıyla itip açabilir, kablo ve hortum deliklerinden dışarı sürünebilir. Kapağı kilitleyin ya da üstüne ağırlık koyun, bütün boşlukları kapatın. Su ile kapak arasında birkaç santimlik hava boşluğu bırakın; balık düzenli olarak yüzeye çıkıp hava yutar.

Taban ince kum olsun. Balık karnını tabana sürterek ilerler ve yemle birlikte taban malzemesi yutar; iri, köşeli çakıl derisini çizer, küçük çakıl bağırsakta takılabilir. Büyük kökler, düz taş levhalar ve geniş PVC borular saklanma yeri olur; yetişkinin içine rahatça sığacak boyda seçin. Işık loş olsun, akıntı hafif olsun. Ağır bir balık dekoru devirebilir; taşları doğrudan cama değil, tabana oturtun.

Bitkileri yemez ama iri gövdesiyle ezer ve söker. Anubias ve Java eğreltisini köke ya da taşa bağlayın; yüzen bitkiler ışığı kırar ve balığı gündüz de ortaya çıkarır.

Su Değerleri

Su kimyasına karşı dayanıklıdır: 24–27 °C, pH 6,0–8,0 ve GH 5–25 arasında sorunsuz yaşar. Türkiye’deki şebeke sularının çoğu, klordan arındırılınca uyar. Asıl sorun kirdir: 1.000 litrede bile iri bir etçil balık suyu hızla kirletir. Akvaryumun hacmine göre güçlü, tercihen dış ya da sump filtre kullanın, haftada %30 su değiştirin ve yem artıklarını tabandan sifonlayın.

Beslenme

Etçil ve avcıdır. Akvaryumda temel yem olarak bütün ya da doğranmış beyaz balık eti, karides, midye, kalamar ve toprak solucanı verin. Yavruya kan kurdu, mysis ve doğranmış karides uygundur. Çiftlik üretimi bireylerin çoğu iri, batan etçil granüle alışır; bu, yemi çeşitlendirmeyi kolaylaştırır. Pul yemi genelde almaz.

Canlı yem balığı vermeyin. Japon ve lepistes gibi yem balıkları parazit ve hastalık taşır. Doğadan ya da yetiştiricilerden toplanan canlı kurtlar da parazit taşıyabilir; solucanı güvendiğiniz bir kaynaktan alın, şüpheliyse dondurarak verin. Yemi akşam, ışıklar kısılınca ve balığın önüne düşecek şekilde verin. Yavruya günde bir, yetişkine haftada üç-dört öğün yeterlidir; şişman bir endlicheri tembelleşir ve kısa yaşar.

Davranış ve Tank Arkadaşları

Gece aktiftir. Gündüz saklandığı yerde yatar; düzene alışınca gündüz de dolaşır, başını kaldırıp çevreyi koklayarak ilerler. Yemleme saatini öğrenir ve öne gelir. Kendi türüne ve başka iri bişirlere karşı genelde hoşgörülüdür; geniş akvaryumda ve her bireye ayrı saklanma yeri varsa birkaç bişir birlikte yaşar.

Kuralı basittir: ağzına sığan her şey yemdir. Ağzı göründüğünden çok geniştir ve yemini bütün yutar. Yetişkin bir endlicheri 15–20 cm’lik balıkları yer; buna küçük kalan bişirler de dahildir. Senegal ve delhezi bişirini ancak boyları birbirine yakınsa birlikte tutun. Komşular en az onun ağzının iki katı iri olmalı; sakin, dip balığını rahatsız etmeyen türlerden seçin. Yüzgeç ısıran ve yemi önce kapan hırslı balıklar ona da zarar verir.

Tür Bilimsel ad Uyum
İri bişirler Polypterus bichir, P. ornatipinnis, P. congicus Uyumlu: boylar yakın olmalı, her bireye ayrı saklanma yeri
Datnoid Datnioides spp. Uyumlu: iri ve sakin, orta katmanda yaşar
İri Synodontis Synodontis spp. (25 cm üstü türler) Uyumlu: aynı kıtadan, iri ve dayanıklı
Arowana Osteoglossum bicirrhosum Uyumlu: üst katmanda yaşar; o da atlar, kapak ikisi için şart
Palyaço bıçak balığı Chitala ornata Uyumlu: iri, gece aktif, dev akvaryum ister
Oskar Astronotus ocellatus Dikkatli: boyca uyar ama yemi önce kapar, yavru bişiri ısırabilir
Melek balığı Pterophyllum scalare Dikkatli: yetişkin endlicheri küçük ve orta boy melek balığını yutabilir
Senegal bişiri Polypterus senegalus Dikkatli: yalnızca boylar yakınsa; yetişkin endlicheri onu yer
Neon tetra Paracheirodon innesi Uyumsuz: yem olur
Sumatra Puntigrus tetrazona Uyumsuz: hem yem olur hem yavru bişirin yüzgeçlerini ısırır

Üretim

Ev akvaryumunda üretim pratikte yoktur. Olgun bir çift için gereken alan ve damızlıkların boyu sıradan bir hobi akvaryumunu aşar. Satılan yavruların neredeyse tamamı Endonezya’daki çiftliklerde, havuzlarda üretilir; bu çiftlik üretimi yabani yakalanan bireylere göre çok daha sağlıklı ve yeme kolay alışan yavrular sağlamıştır.

Çok büyük akvaryumlarda yumurta alındığı olmuştur ve süreç akrabalarınınkine benzer. Doğada yağmur mevsiminde, sular yükselince yumurtlar. Akvaryumda bunu suyu yavaş yavaş yumuşatarak, hafif asidiğe çekerek ve serin, büyük su değişimleriyle taklit ederler. Erkek, kalın anal yüzgecini dişinin genital açıklığının altına kepçe gibi kıvırır; dişi yumurtaları bu kepçeye bırakır, erkek onları döller ve bitkilerin arasına savurur. Yumurtalar yapışkandır, 3–4 günde açılır; larvalar üç gün kadar sonra artemia nauplii ile beslenmeye başlar. Yetişkinler yumurtayı ve yavruyu yer; yumurtlamadan sonra ayrılmaları gerekir.

Hastalıklar ve Korunma

Endlicheri çok dayanıklı bir balıktır ve düzgün kurulmuş akvaryumda nadiren hastalanır. Kayıpların çoğu hastalıktan değil; kaçmaktan, yüzeye ulaşamamaktan, yutulan çakıldan, küçük akvaryumda kirlenen sudan ve aşırı beslemeden olur. Solungacı vardır ama oksijeni az suda havaya muhtaçtır; yüzeyi tamamen kapatan bir düzende boğulabilir.

Yabani yakalanan bireyler iç ve dış parazit taşıyabilir. Kurtla beslenen bir endlicheride, pulların arasındaki bir kistten çıkan parazit nematod larvası bulunmuştur; bu parazit balığa kurtlar üzerinden geçer. Yeni gelen balığı ilk haftalarda yemi alıp almadığı ve kilo kaybı açısından izleyin. Bişirler bazı ilaçlara sıradan balıklardan daha hassastır: bakırlı ilaçları kullanmayın, formalin ve malahit yeşilinde yarım dozla başlayın ve havalandırmayı artırın.

Balığı veterinere götürecekseniz şunu bilin: akciğerle hava aldığı için anestezik banyoya sıradan balıklardan farklı tepki verir. Bir vakada, deri tümörü ameliyatı sırasında standart dozun çok altında bir anestezik dozu yeterli olmuştur. Bu, yanlış dozda bayıltmanın tehlikeli olabileceği anlamına gelir; balık sudan hava alamazsa boğulabilir.

Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme

Gövdesi dolgun, karnı çökmemiş, derisi yarasız ve pulları düzgün bir birey seçin. Dipte yatması normaldir, ama sürekli telaşla yüzeye çıkıyorsa, derisinde beyaz lekeler, kızarıklık ya da kemirilmiş yüzgeç varsa almayın. Satıcıdan önünüzde yem vermesini isteyin; yiyen balık iyi başlar. Çiftlik üretimi yavrular yeme yabani yakalananlardan çok daha kolay alışır.

Tek birey yeter; sürü balığı değildir. Etiketlere dikkat edin: “endlicheri” diye satılan büyük bireylerin bir kısmı Kongo kökenli P. congicus ya da melez olabilir. Alt çenesi önde, eyerleri geniş ve eğik olmalıdır. Balığı koymadan önce kapağın bütün deliklerini kapatın, ilk günler ışığı kısık tutun ve yemi akşam verin.

Benzer Türler ve Karıştırılma Riski

Endlicheri’nin en yakın akrabaları öteki “alt çenesi önde” bişirlerdir. Polypterus congicus Kongo Havzası ve Tanganika Gölü’nde yaşar, daha uzun ve ince gövdelidir ve doğada 90 cm’yi aşar. Desenleri birbirine çok benzer; iki türü, özellikle yavruyken, ayırt etmek zordur. Satıcıya balığın kökenini sorun.

Polypterus bichir Nil, Çad ve Nijer havzalarında endlicheri ile aynı sularda yaşar. Sırtında daha fazla yüzgeççik (14–18) taşır, gövdesi daha düz renklidir ve endlicheri’deki geniş, eğik eyerler yoktur; o da 70 cm’yi geçebilir. Polypterus ansorgii Gine ve Gine-Bissau’nun kıyı nehirlerinde yaşar ve ticarette çok nadirdir; akvaryumcularda karşılaşma ihtimali düşüktür.

Akvaryumda sık görülen Senegal bişiri (P. senegalus) düz gri ve bantsızdır. Delhezi bişiri (P. delhezi) düzgün kenarlı 7–8 kalın bant taşır. Süslü bişir (P. ornatipinnis) koyu zeminde ağ gibi yayılan açık beneklerle kaplıdır. Üçünde de üst çene öndedir; bu tek işaret endlicheri’yi onlardan ayırmaya yeter.

Sıkça Sorulan Sorular

Endlicheri bişir kaç cm olur?

Akvaryumda 50–60 cm olur; doğada 70 cm’yi geçen ve 3 kg’ı aşan bireyler vardır. 8–12 cm’lik yavru olarak satılır ve ilk yıllarda hızlı büyür. Kongo kökenli akrabası P. congicus ise 90 cm’yi aşabilir.

Endlicheri kaç litrelik akvaryumda bakılır?

Tek yetişkin için en az 200 cm uzunluk, 70–80 cm en ve 1.000 litre civarı gerekir. Yükseklikten çok taban alanı önemlidir. Kapak ağır ve sıkı olmalıdır. Yavru ilk yıl daha küçük akvaryumda büyüyebilir, ama yetişkin akvaryumu baştan planlanmalıdır.

Endlicheri başka balıkları yer mi?

Evet, ağzına sığan her balığı yer. Yetişkini 15–20 cm’lik balıkları, küçük bişirleri ve orta boy melek balığını yutabilir. Ağzı göründüğünden geniştir. Komşularını iri, sakin türlerden seçin: datnoid, iri Synodontis, arowana, bıçak balığı ve boyca yakın iri bişirler.

Endlicheri ile Senegal bişiri nasıl ayırt edilir?

Ağıza bakın. Endlicheri’nin alt çenesi üst çeneden öne çıkar; Senegal bişirinde üst çene öndedir. Endlicheri sarımsı kahverengi zeminde geniş, eğik koyu eyerler taşır, Senegal bişiri ise düz gridir. Yavrular aynı boyda satılsa da endlicheri sonunda iki kat büyür.

Polypterus endlicheri congicus ayrı bir tür mü?

Evet. Kongo Havzası ve Tanganika Gölü’ndeki form uzun süre endlicheri’nin alt türü sayıldı; 2019’daki aile revizyonuyla ayrı tür, Polypterus congicus oldu. Daha uzun ve ince gövdelidir ve daha büyür; yavruyken endlicheri’den ayırt etmek zordur.

Endlicheri akvaryumda ürer mi?

Ev akvaryumunda pratikte üremez; damızlıkların boyu ve gereken alan sıradan akvaryumu aşar. Satılan yavrular Endonezya’daki çiftliklerde, havuzlarda üretilir. Çok büyük akvaryumlarda yumurta alındığı olmuştur; erkek anal yüzgecini kepçe gibi kullanıp yumurtaları döller ve bitkilere savurur.

Kaynakça

  1. Moritz, T. & Britz, R. (2019). Revision of the extant Polypteridae (Actinopterygii: Cladistia). Ichthyological Exploration of Freshwaters, 29(2). doi:10.23788/IEF-1094.
  2. Suzuki, D., Brandley, M. C. & Tokita, M. (2010). The mitochondrial phylogeny of an ancient lineage of ray-finned fishes (Polypteridae) with implications for the evolution of body elongation, pelvic fin loss, and craniofacial morphology in Osteichthyes. BMC Evolutionary Biology, 10, 21. doi:10.1186/1471-2148-10-21.
  3. Phillips Savage, A. C. N. & Frontera-Acevedo, K. (2022). Gular cutaneous fibrosarcoma and anatomophysiological considerations for anaesthesia in a saddled bichir, Polypterus endlicheri. Case Reports in Veterinary Medicine, 2022. doi:10.1155/2022/2199005.
  4. Lignon, J. S., Stainki, T. M. & Monteiro, S. G. (2023). Eustrongylides spp. (Nematoda: Eustrongylidae) in Polypterus endlicheri in central Rio Grande do Sul, Brazil. Ciência Animal Brasileira, 24, e-74213. doi:10.1590/1809-6891v24e-74213e.
  5. Britz, R. & Bartsch, P. (1998). On the reproduction and early development of Erpetoichthys calabaricus, Polypterus senegalus, and Polypterus ornatipinnis (Actinopterygii: Polypteridae). Ichthyological Exploration of Freshwaters, 9(4), 325–334.
  6. IUCN Red List: Polypterus endlicherii (değerlendirme 2019).
  7. Froese, R. & Pauly, D. (ed.). FishBase: Polypterus endlicherii ve Polypterus congicus. www.fishbase.se.
  8. Seriously Fish: Polypterus endlicherii. www.seriouslyfish.com.

💬 Yorum Yaz

🐟 akvaryumpedia