Severum
Bir bakışta
Köken ve dağılım
Amazon havzası: Peru'da Ucayali ve Amazon kolları, Brezilya'da Solimões–Amazonas ana yatağı ve taşkın gölleri. Orinoko ve Rio Negro'nun yukarı kesimlerindeki Heros'lar başka türlerdir.
Haritadaki noktalar GBIF'teki 380 koordinatlı kaydın özetidir; ülke ve havza bilgisi FishBase'ten derlenmiştir. Akvaryumdan kaçan/salınan bireylerin kayıtları da görünebilir.
Doğal yaşam alanı
Yavaş akan nehir kolları, taşkın gölleri ve su basmış orman; devrik ağaç ve köklerin arasında, loş ve sakin su.
Bakım notları ve ilgili türler
Kart verisi: FishBase · GBIF · IUCN Kırmızı Liste · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth; havzalar World Bank (CC BY 4.0).
Akvaryumcularda 5–7 cm’lik, yassı, yuvarlak gövdeli, üzerinde koyu dikey bantlar taşıyan ya da baştan sona sarı bir yavru olarak durur. Birkaç yıl içinde avuç içinden büyük, 20–25 cm’lik, iri gözlü, ağır hareketli bir ciklite dönüşür. İri Güney Amerika ciklitleri içinde en sakin olanlardan biridir; bu yüzden oskar ya da green terror gibi kavgacı akrabalarına göre daha kolay bir ortak akvaryum balığıdır.
Türkiye’de adı kısaca “severum”dur; yabani renkli bireylere “yeşil severum”, sarı forma “gold severum” denir, “severyum” yazımı da görülür. Eski etiketlerde ve kitaplarda hâlâ Cichlasoma severum ya da Heros severus yazar. Yetişkin bir çift 300 litre ister, akvaryumda on yılı rahat aşar.
Akvaryumcuların severumu aslında Heros efasciatus‘tır. Johann Jakob Heckel aynı yıl, 1840’ta, Brezilya’dan gelen örneklerle hem H. severus‘u hem H. efasciatus‘u tanımladı. Bir buçuk asır boyunca ticaretteki bütün severumlara H. severus dendi. Oysa gerçek H. severus yalnızca Orinoko’nun ve Rio Negro’nun yukarı kesimindeki kara sularda yaşar ve ticarette nadirdir. Venezuela’dan 1990’larda gelen ve yavrusunu ağzında kuluçkaya yatıran “ağız kuluçkacı severum” da uzun süre H. severus sanıldı; 2015’te ayrı tür olarak H. liberifer adıyla tanımlandı. Amazon’dan gelen yeşil severum, gold severum ve kırmızı benekli formların hepsi H. efasciatus soyundandır ve hepsi yumurtasını taşa bırakır.

Nasıl Tanınır
Gövde yüksek, yandan basık, neredeyse diskus gibi yuvarlaktır; sırt ve anal yüzgeç arkaya doğru uzayıp kuyruğa yaklaşır. Yabani renkli bireylerde zemin yeşilimsi zeytin ya da kahverengi, karın sarımsıdır. Yavrularda gövdede sekiz koyu dikey bant bulunur; bunlar yetişkinde büyük ölçüde silikleşir; en belirgin kalan, sırt yüzgecinin arkasından anal yüzgece inen koyu banttır. Göz iri ve kırmızımsıdır.
Erkek daha iri olur, sırt ve anal yüzgeci daha uzun ve sivri biter, yaşla alnı hafifçe kabarır. En işe yarar ipucu yanaktır: erkeğin yanağında ve solungaç kapağında kırmızı-kahverengi solucan gibi kıvrık çizgiler ve benekler bulunur, dişide bu desen yoktur ya da yalnızca birkaç dağınık benektir. Dişinin sırt yüzgecinde çoğu zaman koyu bir leke durur. 8–10 cm’nin altındaki yavrularda cinsiyet güvenilir biçimde ayrılmaz.
Renk Formları ve Varyeteler
Akvaryumcularda görülen formların çoğu Güneydoğu Asya ve Avrupa çiftliklerinde seçilerek üretilir ve aralarında melezler boldur.
- Yeşil severum: Yabani renge en yakın form. Bantlı yavru, yetişkinde zeytin yeşili gövde, sarı karın.
- Gold severum: Koyu pigmenti azalmış sarı-turuncu form; bantlar yoktur ya da çok silik kalır. Erkeğin yüzü turuncuya döner. Yeşil forma göre daha sakin olduğu, üretim döneminde de daha az saldırdığı yaygın kanıdır.
- Kırmızı benekli severum: Gold soyundan seçilmiş; gövdeyi sıra sıra kırmızı benekler kaplar. “Super red”, “red spot” adlarıyla da satılır. Benek yoğunluğu yaşla ve renk yemiyle artar.
- Turkuaz severum: Pulları mavi-yeşil parlayan bireyler. Bir kısmı Peru’dan gelen yabani ya da yarı yabani balıklardır, eski etiketlerde Heros appendiculatus yazar; bu ad bugün H. efasciatus‘un eş anlamlısı sayılır. Bir kısmı da çiftlik seçimidir.
- Rotkeil (kırmızı omuzlu severum): Mavi-yeşil gövdede solungaç kapağının arkasında kırmızı bir omuz lekesi taşır. Kuzey Peru’dan, Iquitos çevresinden getirildiği söylenir; henüz bilimsel olarak tanımlanmamış bir Heros türü olduğu düşünülür, çiftlik melezi olduğunu savunanlar da vardır. Etikette Heros sp. “Rotkeil” yazar. Bakımı yeşil severumla aynıdır.
Doğada Nerede Yaşar
Amazon havzasının balığıdır: Peru’da Ucayali ve Amazon’un kolları, Brezilya’da Solimões–Amazonas ana yatağı ve ona bağlı göller. Yavaş akan nehir kollarında, taşkın göllerinde ve su basmış ormanda, suya devrilmiş ağaç ve köklerin arasında yaşar. Yağmur mevsiminde ormana yayılır ve büyük ölçüde suya düşen meyve ve tohumla beslenir; meyve yiyen az sayıdaki ciklitten biridir.
Doğada seyrek bir balıktır ve yumurta sayısı ciklitler için düşüktür; Amazonas’taki çalışmalarda dişilerin 9–10 cm’de olgunlaştığı, ekim–ocak arasında, sular yükselirken ürediği görülmüştür. Dünya Doğayı Koruma Birliği türü “Asgari Endişe” sayar. Akvaryumcularda satılanların neredeyse tamamı çiftlik üretimidir.
Akvaryum Nasıl Olmalı
Yetişkin tek severum ya da bir çift için 120 cm’lik, en az 250–300 litrelik akvaryum alt sınırdır. Gövdesi yüksek olduğu için derinlik de önemlidir; 50 cm su yüksekliği bu balığa yakışır. Başka iri balıklarla paylaşılacaksa 400 litreden aşağısını düşünmeyin.
Doğal ortamı kökler ve devrik dallardan oluşan, loş bir sudur. Taban ince kum olsun, birkaç büyük kök ve yuvarlak taş yeter, ortada geniş bir yüzme alanı bırakın. Ses ve hareketten ürken bir balıktır; açıkta, saklanacak yeri olmayan severum soluk ve çekingen durur.
Bitki konusunda dürüst olalım: severum bitki yer. Yumuşak yapraklı bitkileri kısa sürede bitirir, kökleri de kazar. Anubias ve Java eğreltisi gibi sert yapraklı, köke bağlanan türler çoğu zaman sağ kalır; kalanını yedek yem olarak görün. Çok yiyen, çok kirleten bir balık olduğu için saatte hacmin 4–5 katını çeviren güçlü bir dış filtre kullanın.
Su Değerleri
Sıcak suyu sever: 25–29 °C idealdir. Yumuşak, hafif asidik suyun balığıdır, ama çiftlik üretimi bireyler pH 6,0–7,5 ve orta sertlikteki şebeke suyuna sorunsuz uyum sağlar. Asıl dikkat edilecek şey düşük nitrattır; haftada %30 su değişimi yapın.
Beslenme
Hepçildir, ama bitkisel tarafı ağır basar. Temel yem spirulina ya da bitkisel katkılı batan ciklit peleti olsun. Haşlanmış bezelye, ıspanak, kabak, salatalık dilimleri ve marul severumun en sevdiği şeylerdir; bunları haftada birkaç kez verin. Etli yem olarak dondurulmuş kan kurdu, artemia, misis, karides ve toprak solucanı uygundur.
Dana yüreği ve kırmızı et vermeyin; sindirimi zorlar, suyu kirletir. Kırmızı benekli ve gold formlarda rengin canlı kalması karotenoidli renk yemlerine bağlıdır. Yetişkine günde bir iki öğün, birkaç dakikada bitecek kadar yem yeter.
Davranış ve Tank Arkadaşları
Orta katmanda, ağır ağır gezinen bir ciklittir. Büyük ciklitler arasında sakin sayılır; üretim dışında komşularıyla pek uğraşmaz. Yine de bir ciklittir: çift kurduğunda yumurtladığı köşeyi sert biçimde korur, ağzına sığan küçük balığı ve karidesi yer. Tek başına büyüyen bazı bireyler yaşla huysuzlaşır; birkaç yavruyu birlikte büyütmek bu riski azaltır, ama tamamen ortadan kaldırmaz.
En uyumlu arkadaşları aynı suyu seven, benzer boyda, sakin Güney Amerika balıklarıdır. Oskar ve green terror gibi kavgacı iri ciklitlerle ancak çok geniş ve bölünmüş akvaryumda yaşar; severum genellikle bu ilişkide ezilen taraftır.
| Tür | Bilimsel Ad | Uyum | Not |
|---|---|---|---|
| Gümüş dolar | Metynnis türleri | Uyumlu | Hızlı orta katman sürüsü; o da bitki yer |
| İri tetralar | Brycon, Chalceus vb. | Uyumlu | Ağza sığmayacak boyda olsun |
| Pleco | Pterygoplichthys, Panaque vb. | Uyumlu | Zırhlı taban sakini; mağara verin |
| Hoplo yayın balıkları | Megalechis, Hoplosternum | Uyumlu | Sağlam taban balıkları |
| Geophagus türleri | Geophagus, Satanoperca | Uyumlu | Sakin, kum eleyen ciklitler; geniş taban ister |
| Uaru | Uaru amphiacanthoides | Uyumlu | Aynı yaşam alanı, aynı bitkisel beslenme |
| Melek balığı | Pterophyllum scalare | Dikkatli | Yetişkin, iri bireylerle; küçükleri yenir |
| Oskar | Astronotus ocellatus | Dikkatli | Yalnızca çok geniş akvaryumda; ikisi de çok kirletir |
| Green terror | Andinoacara rivulatus | Dikkatli | Daha kavgacı; severum çoğu zaman ezilir |
| Küçük tetralar, karides | Paracheirodon, Neocaridina vb. | Uyumsuz | Yem olur |
| Afrika ciklitleri | Malawi, Tanganika türleri | Uyumsuz | Farklı su, farklı mizaç |
Üretim
Severum yassı bir taşa ya da köke yumurtlar, iki ebeveyn birlikte bakar. Zor olan yumurtlatmak değil, çift kurmaktır: severum eş konusunda seçicidir. En sağlam yol altı sekiz yavruyu birlikte büyütmek ve kendiliğinden eşleşen çifti ayırmaktır. Balıklar 10–12 cm’de olgunlaşır.
- Kondisyon: İki üç hafta günde iki öğün çeşitli yem verin: pelet, dondurulmuş kan kurdu, karides, bol sebze.
- Akvaryum: Çift için 200 litre ve üzeri ayrı bir akvaryum en rahatıdır. 27–29 °C, yumuşak ve hafif asidik su üretimi hızlandırır. Yassı bir taş ya da geniş bir kök koyun, filtre olarak sünger filtre kullanın.
- Tetik: Biraz daha yumuşak suyla yapılan büyük bir su değişimi ve sıcaklığı bir iki derece artırmak çoğu çifti harekete geçirir.
- Yumurtlama: Çift seçtiği yüzeyi günlerce temizler. Dişi yumurtaları sıra sıra bırakır, erkek arkasından döller. Olgun bir dişi 1.000 ve üzeri yumurta bırakabilir.
- Kuluçka: Dişi yumurtaları yüzgeçleriyle yelpazeler, erkek bölgeyi korur. Yumurtalar 27 °C’de üç dört günde açılır.
- Larvalar: Ebeveynler larvaları ağızlarında taşıyıp tabanda açtıkları çukurlara bırakır, sık sık yer değiştirir. Beş yedi gün sonra yavrular serbest yüzer.
- Yavru yemi: Yeni çıkmış artemia ve toz yem; günde dört beş küçük öğün.
- Ayırma: Ebeveynler yavrulara haftalarca bakar. Yavrular 1–1,5 cm olunca ya da ebeveynler yeniden yumurtlamaya hazırlanınca ayırın.
Genç çiftlerin ilk birkaç yumurtlamayı yemesi ya da yumurtaların döllenmemesi olağandır; vazgeçmeyin. İki dişinin birbiriyle eşleşip döllenmemiş yumurta bırakması da olur; yumurtalar bir iki gün içinde beyazlıyorsa bunu düşünün. Gold ve yeşil form birlikte ürer, yavrular arada renkli çıkar.
Hastalıklar ve Korunma
Sağlam bir balıktır; sorunlarının çoğu kirli sudan gelir. Uzun süre yüksek nitratlı suda, tek tip ve bitkisel payı az yemle tutulan severumda kafada delik hastalığı görülür: baş ve yanal çizgi boyunca küçük çukurlar. Tedavi su kalitesini düzeltmek, yemi zenginleştirmek ve gerekirse metronidazoldür.
Bitkisel ağırlıklı beslenen bir balık olduğu için yalnızca etle beslenen severumda sindirim sorunları, karın şişliği ve beyaz, ipliksi dışkı sık görülür. Beyaz benek, yüzgeç çürümesi ve deri parazitleri diğer iri ciklitlerdeki gibi seyreder. Korunma basittir: düşük nitrat, haftalık su değişimi, bol sebzeli yem ve her yeni balığa 3–4 hafta karantina.
Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme
Yeşil ve gold severum akvaryumcularda yaygındır; çoğunlukla 5–8 cm’lik, cinsiyeti belirsiz yavrular satılır. Kırmızı benekli formlar sık, turkuaz ve rotkeil ise ara sıra gelir. Yüzgeçleri açık, gövdesi dolgun, gözleri parlak, bantları ya da rengi düzgün bireyleri seçin. Karnı çökük, köşeye sinmiş, hızlı solunum yapan ya da başında çukurlar olan balıkları almayın.
Çift istiyorsanız altı yavru alın, eşleşen çifti ayırıp kalanları verin. Karışık akvaryumda severumu diğer iri balıklardan önce ya da onlarla aynı anda ekleyin; kavgacı bir ciklitin bölgesine sonradan giren severum çekingen kalır. İlk günlerde rengini soldurması ve saklanması normaldir.
Benzer Türler ve Karıştırılma Riski
Ticarette karşılaşılabilecek diğer Heros türleri nadirdir ama vardır. Benekli severum (H. notatus) Rio Negro ve Essequibo havzalarından gelir; gövdesinde dağınık koyu benekler taşır. Gerçek H. severus Orinoko’nun ve Rio Negro’nun yukarı kesimlerinin kara sularında yaşar, hobide “Inirida” adıyla bilinir ve daha yumuşak su ister. Ağız kuluçkacı H. liberifer Venezuela’nın Orinoko havzasından gelir; gövdesinin alt yarısındaki yatay kırmızı benek sıraları ve parlak kırmızı gözüyle ayrılır; yavrusunu ağzında taşır. H. spurius ise Guaporé havzasının türüdür. Bu türleri yeşil severumla aynı akvaryumda üretmeyin; melezleri ayırmak imkânsızlaşır.
Uaru (Uaru amphiacanthoides) da yuvarlak gövdeli, bitki yiyen, sakin bir Amazon ciklitidir ve yavrusu severumla karıştırılabilir; uarunun gövdesinin ortasında büyük, koyu bir leke vardır. Yavru astronot balığı (oskar) ise daha uzun gövdeli, kuyruk sapında halkalı bir göz lekesi taşır. Green terror yavruları da zaman zaman severumla birlikte satılır; daha ince gövdeli olur ve yanağında mavi çizgiler taşır.
Sıkça Sorulan Sorular
Severum kaç cm olur?
Akvaryumda 20–25 cm’ye ulaşır; erkek dişiden iridir. Akvaryumcularda satılan 5–8 cm’lik yavrular iki üç yılda yetişkin boyuna gelir.
Severum kaç litrelik akvaryumda bakılır?
Tek yetişkin ya da bir çift için 120 cm uzunluğunda, 250–300 litrelik akvaryum alt sınırdır. Başka iri balıklarla birlikte tutulacaksa 400 litre ve üzeri gerekir.
Severum bitki yer mi?
Evet. Yumuşak yapraklı bitkileri yer, köklü bitkileri kazar. Anubias ve Java eğreltisi gibi sert yapraklı, köke bağlanan bitkiler çoğu zaman dayanır. Yemine düzenli olarak haşlanmış bezelye, ıspanak ve kabak eklemek bitkilere olan ilgisini azaltır.
Gold severum ile yeşil severum aynı tür mü?
Evet. Gold severum, yeşil severumdan (Heros efasciatus) seçilerek üretilmiş sarı renk formudur. Kırmızı benekli severum da gold soyundan gelir. Birlikte üreyebilirler.
Severumun erkeği ile dişisi nasıl ayırt edilir?
Erkeğin yanağında ve solungaç kapağında kırmızı-kahverengi kıvrık çizgiler ve benekler bulunur, sırt ve anal yüzgeç uçları daha uzun ve sivridir. Dişinin yanağı düzdür, sırt yüzgecinde çoğu zaman koyu bir leke taşır. 8–10 cm’nin altındaki yavrularda ayrım güvenilir değildir.
Severum oskarla yaşar mı?
Çok geniş, bölünmüş bir akvaryumda yaşayabilir, ama oskar daha kavgacıdır ve severum çoğu zaman ezilen taraf olur. İkisi de çok kirletir. Severum için daha iyi arkadaşlar gümüş dolar, uaru, geophagus türleri ve plecolardır.
Kaynakça
- Heckel, J. J. (1840). Johann Natterer’s neue Flussfische Brasilien’s nach den Beobachtungen und Mittheilungen des Entdeckers beschrieben (Erste Abtheilung, die Labroiden). Annalen des Wiener Museums der Naturgeschichte, 2, 325–471.
- Kullander, S. O. (1986). Cichlid fishes of the Amazon River drainage of Peru. Swedish Museum of Natural History, Stockholm.
- Kullander, S. O. (2003). Family Cichlidae (Cichlids). In: Reis, R. E., Kullander, S. O. & Ferraris, C. J. Jr. (Eds.), Check List of the Freshwater Fishes of South and Central America. EDIPUCRS, Porto Alegre, 605–654.
- Staeck, W. & Schindler, I. (2015). Description of a new Heros species (Teleostei, Cichlidae) from the Rio Orinoco drainage and notes on Heros severus Heckel, 1840. Bulletin of Fish Biology, 15(1/2), 121–136.
- Favero, J. M. del, Pompeu, P. S. & Prado-Valladares, A. C. (2010). Biologia reprodutiva de Heros efasciatus Heckel, 1840 (Pisces, Cichlidae) na Reserva de Desenvolvimento Sustentável Amanã-AM, visando o manejo sustentável da espécie. Acta Amazonica, 40(2), 373–380.
- IUCN (2020). Heros efasciatus. The IUCN Red List of Threatened Species. Asgari Endişe (LC).
- Froese, R. & Pauly, D. (Ed.) (2025). FishBase. Heros efasciatus Heckel, 1840. www.fishbase.se.
- Seriously Fish (2025). Heros efasciatus – Severum. www.seriouslyfish.com.
💬 Yorum Yaz