🐠 Türkiye'nin en kapsamlı akvaryum ansiklopedisi
Ana Sayfa › Ansiklopedi › Akvaryum Balık Türleri › Egzotik ve Nadir Türler › Mastacembelus armatus (Tire Track Eel)
Egzotik ve Nadir Türler

Mastacembelus armatus (Tire Track Eel)

📅 20 Kas 2026
Mastacembelus armatus (Tire Track Eel) (Mastacembelus armatus)
Dekorun içinde saklanan bir tire track eel; gündüzleri tam olarak böyle görürsünüz — Fotoğraf: Trougnouf (talk) · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Bilimsel ad Mastacembelus armatus (Lacepède, 1800) Diğer bilimsel adlar: Macrognathus armatus, Mastacembelus undulatus
Takım Synbranchiformes Familya Mastacembelidae Alt familya Mastacembelinae Cins Mastacembelus IUCN LC · Asgari endişe
Türkiye'de tire track eel · armatus İngilizce tire track eel · zig-zag eel · white-spotted spiny eel

Bir bakışta

Boy55 cm (en fazla 90 cm)
Minimum akvaryum500 L / 180 cm uzunluk
GrupTek birey (tek)
Sıcaklık24–28 °C
pH6,5–7,5
Sertlik5–15 °dGH
ZorlukOrta · orta
MizaçTürüne agresif · bölgesel
KatmanAlt · gece
BeslenmeEtçil
ÜremeBilinmiyor · ev akvaryumunda pratikte yok
AkvaryumculardaNadir · 10–15 cm
KapakŞart
BitkilerYer / söker

Köken ve dağılım

Doğal yayılış (havza) Doğal olarak bulunduğu ülke Sonradan yayıldığı ülke Nehir Gözlem kaydı (GBIF)
Köken
Asya
Doğal olarak yaşadığı ülkeler
AfganistanBangladeşBhutanHindistanMyanmarNepalPakistanSri Lanka
Havzalar
GodavariSalweenChilika Lake/LagoonKrishna RiverSarbhang KholaBuxa RiverAdma RiverJayanti RiverChoto JamunaGangesBrahmaputraIndusIrrawaddy
Nehirler
GangesBrahmaputraIndusIrrawaddy
Göller
Bhimtal LakeNaukuchiatal Lake

Güney Asya: Pakistan ve Afganistan'dan Hindistan, Nepal, Bangladeş ve Sri Lanka'ya, doğuda Myanmar'a kadar. Güneydoğu Asya'daki eski 'armatus' kayıtları 2025 revizyonuyla M. favus ve M. dictyon'a aktarıldı.

Haritadaki noktalar GBIF'teki 585 koordinatlı kaydın özetidir; ülke ve havza bilgisi FishBase'ten derlenmiştir. Akvaryumdan kaçan/salınan bireylerin kayıtları da görünebilir.

Doğal yaşam alanı

Doğada sıcaklık22–28 °C
Doğada pH6,5–7,5
Doğada sertlik5–15 °dGH

Yayla derelerinden alçak ova bataklıklarına; çoğunlukla kum, çakıl ya da taş tabanlı akarsular, ayrıca göletler ve kıyı bataklıkları. Gündüz ince tortuya gömülü yatar.

Aynı sularda yaşayan türler
Channa striataNotopterus notopterusDevario aequipinnatusMacrognathus pancalusWallago attuLabeo rohita

Bakım notları ve ilgili türler

Kart verisi: FishBase · GBIF · IUCN Kırmızı Liste · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth; havzalar World Bank (CC BY 4.0).

Gövdesi bej ile kahverengi arasında, uzun ve yılan gibidir; sırtın üçte ikisini kaplayan koyu, zikzaklı çizgileri vardır; burnu hortum gibi uzayan sivri bir burundur. Tire track eel, akvaryumcuların bulabildiği dikenli yılan balıklarının en irilerinden biridir. Yılan balığı adını taşısa da gerçek yılan balıklarıyla (Anguilla) akrabalığı yoktur. Mastacembelidae ailesindendir; sırtındaki küçük diken sırası aileye “dikenli yılan balıkları” adını verir.

Türkiye’de yerleşmiş bir Türkçe adı yoktur. Akvaryumcularda İngilizce adıyla, “tire track eel” diye ya da kısaca bilimsel adının ikinci kelimesiyle, “armatus” diye geçer. Gövdedeki desen bir lastik izine benzer, ad buradan gelir; aynı balığa “zig-zag eel” de denir. Akvaryumcularda nadiren, çoğunlukla 10–15 cm’lik yavrular halinde görülür. Bu yavru birkaç yılda yarım metreyi geçer.

Türü 1800’de Fransız doğabilimci Bernard Germain de Lacépède tanımladı. Tür adı armatus “silahlı, zırhlı” demektir ve sırttaki dikenlere işaret eder. Anavatanında önce bir yemeklik balıktır: Hindistan ve Bangladeş’te pazarlarda taze satılır, eti sevilir ve iyi para eder.

Nasıl Tanınır

Gövde uzun, silindir biçimli ve kalındır; kuyruğa doğru yanlardan yassılaşır. Burun uzun ve etlidir, ucunda iki küçük tüp gibi burun deliği taşır. Balık kumu bu burunla yoklar, yemini kokuyla bulur. Gözler küçüktür ve içinden koyu bir şerit geçer. Karın yüzgeci yoktur. Sırt ve anal yüzgeçler arkada kuyruk yüzgeciyle birleşir ve gövdenin arka yarısını bir yüzgeç saçağı gibi sarar.

Sırtta, yumuşak sırt yüzgecinin önünde 35’ten fazla küçük, ayrı ayrı duran diken dizilidir. Balık heyecanlanınca bunlar kalkar. İnsana zarar vermez ama kepçenin ağına takılır; balığı yakalarken ağ yerine bir kap ya da poşet kullanın. Pulları çok küçüktür ve derinin içine gömülüdür; balık dokunulunca pulsuz ve kaygan gelir.

Zemin rengi sırtta koyu bej, karında açık kahverengi ile sarımsı arasındadır. Gövdenin üst üçte ikisinde bir ile üç koyu kahverengi, dalgalı ya da zikzaklı uzunlamasına çizgi uzanır; bunlar yer yer kısa dikey çizgilerle birbirine bağlanır. Sırt yüzgecinin dibinde bir sıra koyu, yuvarlak benek vardır. Desen bireyden bireye değişir; yavrularda daha düzenli, yetişkinlerde daha dağınıktır. Ağzın ve gözün çevresi gümüşi beje çalar.

Akvaryumda 50–60 cm olur; büyük akvaryumda yıllar içinde daha da uzar. Doğada 90 cm’ye ulaşır. Erkekle dişiyi dışarıdan ayırmak zordur. Olgun dişinin karnı yumurta döneminde belirgin biçimde şişer, ürogenital çıkıntısı yuvarlak ve kabarıktır. Olgun erkeğin karnı düz, ürogenital çıkıntısı uzun ve sivridir. Yavrularda fark görünmez.

Doğada Nerede Yaşar

Güney Asya’nın türüdür: Pakistan ve Afganistan’dan Hindistan, Nepal, Bangladeş ve Sri Lanka’ya, doğuda Myanmar’a kadar. Ganj, Brahmaputra, İndus ve İravadi havzalarında yaygındır. Yayla derelerinden alçak ova bataklıklarına kadar geniş bir yelpazede yaşar. Çoğu zaman kum, çakıl ya da iri taş tabanlı akarsulardadır; Sri Lanka’nın kurak bölgesindeki göletler ve kıyı bataklıkları gibi durgun sularda da bulunur. Bazen hafif tuzlu suya da girer.

Gündüz dipte, çoğu zaman ince tortuya yarı gömülü yatar; gece dibi dolaşıp böcek larvası, kurtçuk ve küçük balık avlar, bazen su bitkisi de yer. Muson döneminde sular yükselince kanallara, göllere ve taşkın ovalarına yayılır; üreme mevsimi mayıs ile temmuz arasıdır.

Tür “Asgari Endişe” sınıfındadır; geniş bir alana yayılır ve yaygındır. Ama Bangladeş’te yoğun avcılık ve sulak alan kaybıyla azalmış, ülkenin kendi kırmızı listesinde tehlike altındaki türler arasına girmiştir. Satılan balıkların çoğu doğadan gelir.

Güneydoğu Asya’dan (Tayland, Laos, Kamboçya, Vietnam, Malezya) gelen ve yıllarca “armatus” diye anılan balıklar 2025’teki bir revizyonla başka türlere ayrıldı. Bunların bir kısmı Mastacembelus favus, Mekong’dakilerin bir kısmı ise yeni tanımlanan Mastacembelus dictyon‘dur. Gerçek armatus Hindistan ve Myanmar’dan bilinen türdür. Akvaryumcularda “tire track eel” diye satılan balık bu üçünden biri olabilir; bakımları aynıdır.

Akvaryum Nasıl Olmalı

Yetişkin bir tire track eel için en az 180 cm uzunluk ve 500 litre; 200 cm daha rahattır. Uzunluk hacimden önemlidir: yarım metreyi geçen bir balığın dipte rahatça dönebilmesi gerekir. 10–15 cm’lik yavru ilk yıl 100–120 cm’lik bir akvaryumda büyüyebilir, ama hızlı büyür. Balığı almadan önce büyük akvaryumu planlayın.

Kapak şarttır. Dikenli yılan balıkları kaçmasıyla bilinir; gövdesi kayar, en küçük boşluktan geçer. Filtre hortumlarının, ısıtıcı kablolarının ve askı filtrelerin açtığı boşlukları tıkayın, kapağın kenarlarını kontrol edin. Akvaryumdan kaçan balık sabah yerde kurumuş bulunur.

Taban ince, yumuşak kum olsun ve en az 5–8 cm kalınlıkta olsun. Bu balık kuma gömülür; çoğu zaman yalnızca başı dışarıda kalır. Kaba çakıl ve keskin kum derisini çizer, açılan yara enfekte olur. Kökler, düz taşlarla kurulmuş mağaralar ve 6–10 cm çaplı PVC borular saklanma yeri olur. Taşları doğrudan cama ya da tabana oturtun; balık altlarını kazar, kumun üstündeki taş devrilebilir. Işık loş olsun, akıntı hafif olsun.

Köklü bitkileri söker. Bitki koyacaksanız Anubias, Java eğreltisi ve Bolbitis gibi köke ya da taşa bağlanan türleri seçin; yüzen bitkiler ışığı kırar ve balığın gündüz de ortaya çıkmasını sağlar.

Su Değerleri

Su sıcak, yumuşak ile orta sert, hafif asidik ile hafif bazik olsun: 24–28 °C ve pH 6,5–7,5 uygundur. Su değerlerine uyumlu bir balıktır; asıl dikkat edilecek şey suyun temizliğidir. İri, etçil ve dipte yaşayan bir balıktır; artık yem kumun içinde çürür. Haftada %30 su değiştirin, güçlü bir filtre kullanın ve kumun yüzeyini düzenli sifonlayın. Ani pH ve sıcaklık değişimlerini sevmez. Doğada hafif tuzlu suya da girer, ama akvaryumda tuz gerekmez.

Beslenme

Etçildir. Doğada dibi kokuyla tarayıp böcek larvası, kurtçuk ve küçük kabuklu yer; ağzına sığan küçük balığı da yakalar. Akvaryumda da yemin büyük kısmı et olmalıdır.

Yavruya kan kurdu, tubifex, artemia ve mysis verin. Büyüdükçe toprak solucanı, doğranmış karides, midye, kril ve beyaz balık eti temel yem olur. Toprak solucanı neredeyse her bireyin kabul ettiği yemdir; yeni gelen ve yemeyen balıkta ilk denenecek şey odur. Pul yemi almaz. Pek çok birey zamanla batan etçil pelet ya da tablete alışır; bu, beslenmeyi kolaylaştırır ama tek yem olmamalıdır.

Yeni gelen balık çoğu zaman bir iki hafta yem almaz. Yemi akşam, ışıklar kısılınca verin ve önüne düşürün. Zamanla yem saatini öğrenir, gündüz de çıkar; cımbızdan yemeyi öğrenen birey çoktur. Yetişkine günde bir öğün yeter; haftada bir gün yem vermeyin. Yemi az ama düzenli verin, kumun içinde kalan artığı sifonla alın.

Davranış ve Tank Arkadaşları

Gece balığıdır. Gündüz kuma gömülü ya da borunun içinde yatar; akvaryuma alışınca gündüz de dolaşır, başını kumdan çıkarıp çevreyi izler. Sahibini tanır ve yemleme saatinde öne gelir.

Başka türlere karşı barışçıldır; ağzına sığmayan balıkla ilgilenmez. Ağzına sığanı ise gece yer. Yetişkin bir tire track eel neon, lepistes, rasbora, küçük tetralar ve karidesleri kısa sürede bitirir. Kendi türüne ve öteki dikenli yılan balıklarına karşı ise geçimsizdir; aynı saklanma yerleri için kavga eder. Akvaryuma tek birey koyun. Çok büyük akvaryumda birkaç bireyi birlikte tutanlar vardır, ama sonucu her zaman öngörülemez.

Komşuları boyuna göre seçin: ağzına sığmayacak kadar iri, ama onu ısırmayacak ve yemini elinden almayacak kadar sakin türler. Yüzgeç kemiren barbları ve iri, saldırgan çiklitleri bu balıkla tutmayın.

Tür Bilimsel ad Uyum
Tinfoil barb Barbonymus schwanenfeldii Uyumlu: iri ve sakin; orta ve üst katmanda yüzer
Gümüş köpek balığı Balantiocheilos melanopterus Uyumlu: iri, barışçıl, sürü halinde yüzer; o da atlar, kapak ikisi için şart
Dev danio Devario aequipinnatus Uyumlu: aynı bölgeden, hızlı ve üst katmanda; yetişkin eel’in ağzına sığmayacak boyda olmalı
Dev gurami Osphronemus goramy Uyumlu: iri ve sakin; büyük akvaryum ister
Palyaço bıçak balığı Chitala ornata Dikkatli: o da gece avlanır; yemde rekabet olur
Palyaço botia Chromobotia macracanthus Dikkatli: büyük grup halinde uyar; dipte yem için yarışır
Fire eel ya da başka dikenli yılan balığı Mastacembelus, Macrognathus spp. Uyumsuz: aynı dipte kavga ederler
Neon tetra Paracheirodon innesi Uyumsuz: yem olur
Kiraz karides Neocaridina davidi Uyumsuz: yem olur
Sumatra Puntigrus tetrazona Uyumsuz: yüzgeç kemirir, yavaş dip balığını rahatsız eder

Üretim

Ev akvaryumunda üretilmez. Akvaryumda kendiliğinden yumurtlayan bir çift kaydı yoktur. Bunun iki nedeni var: birden çok yetişkini aynı akvaryumda tutmak zordur ve türün yumurtalıkları kapalı ortamda çoğu zaman olgunlaşmaz. Doğada nasıl yumurtladığı da tam bilinmez.

Bangladeş’te türün çiftlikte üretimi için hormonla sağım denendi. Doğadan toplanan balıklar beton havuzlarda iki yıl büyütüldü; dişiler 32 cm, erkekler 34 cm civarında olgunlaştı. Üreme mevsiminde (mayıs–temmuz) dişilere sazan hipofizi özütü iğnesi yapıldı, 30–42 saat sonra yumurtlar elle sağılıp erkeklerin spermiyle döllendi. En iyi sonuç orta dozdan alındı: döllenme %90’ın üzerinde, açılma yaklaşık %58 oldu. Yumurtalar yapışkandır ve kahverengimsi sarıdır; bir dişi 3.000 ile 25.000 arasında yumurta taşır. Bu yöntem çiftlik içindir, evde uygulanacak bir yol değildir.

Hastalıklar ve Korunma

Bu balığın zayıf noktası derisidir. Pulları çok küçük ve gömülü olduğu için deri açıktadır; ilaçlara pullu balıklardan daha sert tepki verdiği kabul edilir. Bakırlı ilaçlardan kaçının. Formalin, malahit yeşili ve metilen mavisi içeren ilaçları yarım dozla başlatın, havalandırmayı artırın, balığı izleyin. Beyaz benekte sıcaklığı yavaşça 29–30 °C’ye çıkarmak, ilacı düşük dozda vermeyi kolaylaştırır.

Kaba taban ve sert dekor deriyi çizer; açılan yara kirli suda bakteri ve mantar kapar. Kumu ince, suyu temiz tutun. Doğadan gelen dikenli yılan balıklarında bağırsak kurtları sık görülür. Yemine rağmen zayıflayan, karnı çöken ya da anüsünden kırmızı kurt sarkan balığa veteriner kontrolünde kurt ilacı verin.

Kayıpların bir kısmı hastalıktan değil, kaçmaktan ve açlıktan olur. Kapağı kapatın, balığın yemini aldığından emin olun.

Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme

Gövdesi dolgun, karnı çökmemiş, derisi yarasız bir birey seçin. Burun ucunda ve yüzgeç kenarlarında yara, deride beyaz pamuk ya da kızarıklık varsa almayın. Satış akvaryumunda dipte yatması normaldir. Satıcıdan önünüzde kan kurdu ya da solucan vermesini isteyin; yiyen balık iyi başlar.

Tek alın. Akvaryuma koymadan önce kapağın deliklerini kapatın, kumu ve saklanma yerlerini hazırlayın. Yavaş aklimasyon yapın. İlk günlerde ışığı kısık tutun, yemi akşam verin. Yeni balık bir iki hafta ortaya çıkmayabilir; yemin eksilip eksilmediğine bakın.

Benzer Türler ve Karıştırılma Riski

En sık karıştırılan, aynı adla satılan Mastacembelus favus‘tur. O da iri bir türdür ve bakımı aynıdır. Farkı desendedir: favus‘ta koyu ağ deseni bütün gövdeyi, karın dahil kaplar ve aralarda yuvarlak, açık lekeler kalır; gerçek armatus‘ta zikzak çizgiler sırtın üçte ikisinde kalır, karın düz renklidir. Bu kural her bireyde işlemez. Mekong’dan gelen Mastacembelus dictyon da benzer bir ağ deseni taşır. Bu türleri canlı balıkta kesin ayırmak çoğu zaman mümkün değildir; ayrım omur ve kuyruk yüzgeci ışını sayısıyla yapılır.

Fire eel (Mastacembelus erythrotaenia) aynı boyda bir akrabasıdır; koyu, neredeyse siyah gövdesi ve kırmızı çizgileri ile benekleriyle hemen ayrılır. Yavru fire eel’in kırmızısı soluksa karışabilir; desende kırmızı ya da turuncu varsa balık fire eel’dir.

Peacock eel (Macrognathus siamensis) çok daha küçüktür, akvaryumda 20–30 cm olur. Açık kahverengi gövdesi ve sırt yüzgecinin dibindeki iri, açık kenarlı göz benekleriyle ayrılır. Yavru tire track eel ile peacock eel aynı satış akvaryumunda durabilir; birinin yarım metreyi geçeceğini unutmayın. Bu iki tür aynı akvaryuma uygun değildir; büyüyen eel küçüğünü rahatsız eder.

Sıkça Sorulan Sorular

Tire track eel ne kadar büyür?

Akvaryumda 50–60 cm olur, büyük akvaryumda daha da uzar; doğada 90 cm’ye ulaşır. Akvaryumcularda 10–15 cm’lik yavrular satılır ve bunlar birkaç yılda yarım metreyi geçer.

Tire track eel kaç litrelik akvaryumda bakılır?

Yetişkin için en az 180 cm uzunluk ve 500 litre; 200 cm daha rahattır. Yükseklikten çok taban alanı önemlidir. Taban ince kum olmalı, kapak sıkı kapanmalıdır.

Tire track eel akvaryumdan kaçar mı?

Kaçar. Kaygan gövdesiyle kapaktaki en küçük boşluktan, hortum ve kablo deliklerinden çıkar. Kapağı sıkı kapatın ve bütün boşlukları tıkayın.

Tire track eel küçük balıkları yer mi?

Yer. Ağzına sığmayan balığa dokunmaz, ama neon, lepistes, rasbora ve karides gece kaybolur. Tinfoil barb, gümüş köpek balığı ve dev gurami gibi iri ve sakin türlerle iyi geçinir.

Tire track eel ile fire eel aynı akvaryumda olur mu?

Önerilmez. İki tür de dipte yaşar, aynı saklanma yerlerini ister ve dikenli yılan balıkları birbirine karşı geçimsizdir. Akvaryuma tek dikenli yılan balığı koyun.

Tire track eel ne yer?

Etçildir. Yavruya kan kurdu ve artemia, yetişkine toprak solucanı, karides, midye ve beyaz balık eti verin. Pul yemi almaz; pek çok birey zamanla batan etçil pelete alışır.

Kaynakça

  1. Britz, R. & Kottelat, M. (2025). Spiny eels of the genus Mastacembelus in the Mekong drainage in Laos, with description of M. dictyon (Teleostei: Synbranchiformes). Raffles Bulletin of Zoology, 73, 652–678. doi:10.26107/RBZ-2025-0042
  2. Ali, M. R., Mollah, M. F. A. & Sarder, M. R. I. (2018). Induced breeding of endangered spiny eel (Mastacembelus armatus) using PG extract. Progressive Agriculture, 29(3), 267–275.
  3. Britz, R. (2007). Two new species of Mastacembelus from Myanmar (Teleostei: Synbranchiformes: Mastacembelidae). Ichthyological Exploration of Freshwaters, 18(3), 257–268.
  4. Roberts, T. R. (1986). Systematic review of the Mastacembelidae or spiny eels of Burma and Thailand, with description of two new species of Macrognathus. Japanese Journal of Ichthyology, 33(2), 95–109.
  5. Han, C., Li, Q., Lin, J., Zhang, Z. & Huang, J. (2018). Characterization of complete mitochondrial genomes of Mastacembelus erythrotaenia and Mastacembelus armatus (Synbranchiformes: Mastacembelidae) and phylogenetic studies of Mastacembelidae. Conservation Genetics Resources, 10, 295–299.
  6. IUCN Red List: Mastacembelus armatus (değerlendirme 2019).
  7. Froese, R. & Pauly, D. (ed.). FishBase: Mastacembelus armatus. www.fishbase.se.
  8. Seriously Fish: Mastacembelus armatus. www.seriouslyfish.com.

💬 Yorum Yaz

🐟 akvaryumpedia