🐠 Türkiye'nin en kapsamlı akvaryum ansiklopedisi
Ana Sayfa › Ansiklopedi › Akvaryum Balık Türleri › Egzotik ve Nadir Türler › Senegal Bişiri
Egzotik ve Nadir Türler

Senegal Bişiri

📅 19 Kas 2026
Senegal Bişiri (Polypterus senegalus)
Senegal bişiri (Polypterus senegalus), normal renkli birey — Fotoğraf: 5snake5 · CC0 · Wikimedia Commons
Bilimsel ad Polypterus senegalus Cuvier, 1829 Diğer bilimsel adlar: Polypterus senegalus meridionalis, Polypterus senegalus senegalus
Takım Polypteriformes Familya Polypteridae Cins Polypterus IUCN LC · Asgari endişe
Türkiye'de Senegal bişiri · bişir · gri bişir · dinozor bişir · albino bişir (renk formu) İngilizce Senegal bichir · grey bichir · Cuvier's bichir · dinosaur bichir · dinosaur eel · dragon fish

Bir bakışta

Boy32 cm (en fazla 50 cm)
Ömür15–30 yıl
Minimum akvaryum250 L / 120 cm uzunluk
GrupTek birey (tek)
Sıcaklık24–28 °C
pH6,2–7,8
Sertlik5–20 °dGH
ZorlukKolay · dayanıklı
MizaçBarışçıl
KatmanAlt · gece
BeslenmeEtçil
ÜremeYaprak/bitki yumurtlayıcı · zor
AkvaryumculardaYaygın · 5–10 cm
KapakŞart
BitkilerZarar vermez

Köken ve dağılım

Doğal yayılış (havza) Doğal olarak bulunduğu ülke Sonradan yayıldığı ülke Nehir Gözlem kaydı (GBIF)
Köken
Afrika
Doğal olarak yaşadığı ülkeler
BeninBurkina FasoEtiyopyaFildişi SahiliGambiyaGanaGineGine-BissauGüney SudanKamerunKenyaKongo Demokratik CumhuriyetiMaliNijerNijeryaOrta Afrika CumhuriyetiSenegalSudanTogoUgandaÇad
Sonradan yayıldığı ülkeler (1)
Endonezya
Havzalar
NileCongoNigerVoltaSenegalChadGambiaBenueCrossOuéméMonoGébaKogonCorubalOgunLualabaMiddle CongoUpper LualabaWagenia FallsSioChari-LogoneWhite Nile
Nehirler
SenegalGambiaNigerBenueVoltaChariWhite NileLualaba
Göller
KainjiTurkanaAlbertChadLake ChadLake AlbertLake Turkana

Bişirlerin en geniş yayılışlısı: Senegal ve Gambiya'dan Nijer, Volta, Çad Gölü havzası ve Nil'e (Albert ve Turkana gölleri dahil), Kongo Havzası'nın orta ve yukarı kesimine kadar. Endonezya'da (Cava, Sumatra) çiftlik kaynaklı yabani popülasyonlar var.

Haritadaki noktalar GBIF'teki 502 koordinatlı kaydın özetidir; ülke ve havza bilgisi FishBase'ten derlenmiştir. Akvaryumdan kaçan/salınan bireylerin kayıtları da görünebilir.

Doğal yaşam alanı

Doğada sıcaklık25–28 °C
Doğada pH6–8

Nehir kenarı bataklıklar, sazlıklar, lagünler ve taşkın alanları; bitkilerle örtülü, durgun ya da çok yavaş, sıcak ve çoğu zaman oksijeni az su.

Aynı sularda yaşayan türler
Synodontis eupterusSynodontis schallGymnarchus niloticusPantodon buchholziHemichromis fasciatusProtopterus annectens

Bakım notları ve ilgili türler

Kart verisi: FishBase · GBIF · IUCN Kırmızı Liste · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth; havzalar World Bank (CC BY 4.0).

Senegal bişiri, akvaryumcuların “dinozor balığı” dediği bişirlerin en yaygın ve en küçük kalanlarından biridir. Uzun, zırhlı gövdesi, sırtında dizilmiş yüzgeççikleri ve göğüs yüzgeçlerine dayanarak dipte “yürüyüşü” ile ilk bakışta balıktan çok küçük bir sürüngene benzer. Akciğeri vardır, yüzeye çıkıp hava yutar. Bişirlerle tanışmak isteyen çoğu hobicinin ilk balığı budur: dayanıklıdır, her yeme alışır ve akrabalarının çoğunun yarısı boyunda kalır.

Türkiye’de “Senegal bişiri” adıyla satılır; “bişir”, İngilizcedeki “bichir”in okunduğu gibi yazılmış hâlidir. Gri bişir, dinozor bişir ve kısaca “polypterus” adları da kullanılır. Akvaryumcularda çoğunlukla 5–10 cm’lik yavrular bulunur; normal renkli olanın yanında albino formu da düzenli gelir. Satılanların büyük kısmı Güneydoğu Asya’daki, özellikle Endonezya’daki çiftliklerin üretimidir.

Türü 1829’da Georges Cuvier, Senegal’den gelen örneklerle tanımladı. Ait olduğu Polypteridae ailesi, yaşayan ışınsal yüzgeçli balıkların en eski soylarından biridir; bugün yalnızca Afrika’da yaşar. Kongo Havzası’ndaki bişirler bir dönem ayrı bir alt tür (Polypterus senegalus meridionalis) sayılıyordu; 2019’da yapılan aile revizyonu bu ayrımı kaldırdı ve hepsini aynı türde birleştirdi.

Senegal Bişiri – Albino Senegal bişiri: pembe-beyaz gövde, kırmızı göz
Albino Senegal bişiri: pembe-beyaz gövde, kırmızı göz — Fotoğraf: 5snake5 · CC0 · Wikimedia Commons

Nasıl Tanınır

Gövde uzun ve silindiriktir, kuyruğa doğru hafifçe yandan basıklaşır. Baş yassı ve geniştir; üst çene alt çeneden biraz öne çıkar. Burun deliklerinin ucunda kısa tüpler vardır; balık yemini bunlarla, kokudan bulur. Gözleri küçüktür ve iyi görmez.

Gövdeyi baklava biçimli, kalın ve parlak pullar kaplar; pullar birbirinin üstüne binmez, zırh gibi kenetlenir. Sırtta tek bir sırt yüzgeci yerine, her birinin önünde küçük bir diken taşıyan 8–11 yüzgeççik dizilidir. Balık rahatken yatık durur, heyecanlanınca kalkar. Göğüs yüzgeçleri etli bir sapın ucundadır; balık dipte bunlara dayanır ve yavaş ilerlerken kol gibi kullanır. Başın üstünde, gözlerin arkasında iki küçük delik (spiraküller) görülür; bişir bunlardan da hava çeker.

Normal renkli birey düz gridir; sırt zeytin-gri ya da kahverengimsi, karın krem ya da beyazımsıdır. Bant ya da belirgin desen yoktur; bazı bireylerde sırtta seyrek koyu benekler bulunur. Bu düz renk, onu bantlı ya da benekli akrabalarından ayıran en kolay işarettir.

Akvaryumda 30–35 cm olur; çok yaşlı ve iyi beslenen bireyler 40 cm’yi geçebilir. Erkek ile dişiyi yetişkinlikte anal yüzgeçten ayırırsınız: erkeğin anal yüzgeci belirgin biçimde kalın, geniş ve etlidir; dişininki ince ve daha küçüktür. Fark 15–20 cm’den sonra görünür hâle gelir. Çok küçük yavruların başının iki yanında dışarıda duran tüylü solungaçlar vardır; balık büyüdükçe kaybolur.

Renk Formları ve Varyeteler

Albino Senegal bişiri pembe-beyaz gövdeli, kırmızı gözlüdür ve normal renkli olan kadar yaygındır. Bakımı aynıdır; tek farkı ışığa biraz daha duyarlı olmasıdır, loş akvaryumda daha rahat eder. Platin form ise neredeyse beyaz, sedef parlaklıkta bir gövde taşır ama gözleri koyudur; daha seyrek gelir. Çiftliklerde seçilerek üretilen uzun yüzgeçli bireyler de vardır: sırt yüzgeççikleri ve kuyruk normalinden belirgin biçimde uzundur. Bu formların hepsi aynı türdür; boyları, davranışları ve su istekleri değişmez.

Doğada Nerede Yaşar

Bişirlerin en geniş yayılışlı olanıdır. Batı Afrika’da Senegal ve Gambiya nehirlerinden Gine-Bissau’ya, Nijer (Benue koluyla), Volta, Ouémé ve Mono havzalarına; oradan Çad Gölü havzası ve Şari-Logone üzerinden Nil’e, Beyaz Nil’e, Albert ve Turkana göllerine kadar yayılır. Kongo Havzası’nın orta ve yukarı kesiminde, Lualaba’da da yaşar.

Nehir kenarlarındaki bataklıklarda, sazlıklarda, lagünlerde ve yağmur mevsiminde taşan sığ alanlarda, bitkilerle örtülü, durgun ya da çok yavaş akan suda bulunur. Bu sular sıcaktır ve çoğu zaman oksijeni azdır; akciğer burada işe yarar. Gündüz bitkilerin ve çamurun arasında yatar, gece böcek larvası, kabuklu, salyangoz, kurbağa ve küçük balık avlar.

Koruma durumu “Asgari Endişe”dir; bu kadar geniş yayılan bir tür için bilinen bir tehdit yoktur. Endonezya’da, Cava ve Sumatra nehirlerinde akvaryum ve çiftlik kaynaklı, kendi kendine çoğalan yabani popülasyonlar bulunmuştur. Bu yüzden balığı hiçbir koşulda doğaya ya da gölete bırakmayın.

Akvaryum Nasıl Olmalı

Tek bir yetişkin için en az 120 cm uzunluk, 45–50 cm derinlik ve yaklaşık 250 litre gerekir. İki ya da daha fazla bişir için 150 cm ve üstünü planlayın. Yükseklik değil taban alanı belirleyicidir; balık zamanının neredeyse tamamını dipte geçirir. 6–8 cm’lik yavru ilk aylarda 80–100 litrede büyüyebilir, ama ilk yıl içinde büyük akvaryuma geçmesi gerekir.

Kapak şarttır ve sıkı olmalıdır. Senegal bişiri kaçmasıyla bilinir: kapak ile cam arasındaki aralıktan, kablo ve hortum deliklerinden çıkar, gece yere düşer ve kurur. Bütün boşlukları sünger ya da file ile kapatın. Ama su ile kapak arasında birkaç santimlik hava boşluğu bırakın; balık düzenli olarak yüzeye çıkıp hava yutar.

Taban ince kum olsun. Balık karnını tabana sürterek ilerler ve yemle birlikte kum yutabilir; iri, köşeli çakıl derisini çizer. Kökler, düz taşlardan mağaralar ve kalın PVC borular saklanma yeri olur. Işığı loş tutun; yüzen bitkiler ışığı kırar ve balığı gündüz de ortaya çıkarır. Akıntı hafif olsun.

Bitkilere zarar vermez, ama iri gövdesiyle ince bitkileri ezer, kökü zayıf olanları söker. Anubias, Java eğreltisi ve Bolbitis’i köke ya da taşa bağlayın; iri Kriptokorin ve Amazon kılıcı da dayanır.

Su Değerleri

Su kimyası konusunda çok rahat bir balıktır: 24–28 °C, pH 6,2–7,8 ve GH 5–20 aralığında sorunsuz yaşar. Türkiye’deki şebeke sularının çoğu, dinlendirilip klordan arındırılınca uyar. Asıl dikkat edilecek şey ani pH değişimi ve kirli sudur. Etçil, iri bir dip balığıdır; artık yem kumun içinde çürür. Haftada %30 su değiştirin, güçlü bir filtre kullanın ve tabanı sifonlayın.

Beslenme

Etçildir ve neredeyse her etli yemi kabul eder. Temel yem olarak dondurulmuş kan kurdu, mysis, doğranmış karides, midye ve beyaz balık eti verin. Toprak solucanı ve doğranmış solucan en sevdiği yemlerdendir. Çiftlik üretimi bireylerin çoğu batan etçil granüle ve tablete de kolayca alışır; bu, beslemeyi çok kolaylaştırır. Pul yemi genelde almaz.

Canlı yem balığı vermeyin; hastalık ve parazit taşır, avcılık içgüdüsünü komşulara yöneltir. Yalnızca kan kurduyla beslemeyin; yemi çeşitlendirin. Yemi akşam, ışıklar kısılınca ve balığın önüne düşecek şekilde verin. Yavaş yer; hızlı komşular yemi o bulamadan bitirebilir. Yavruya günde iki küçük öğün, yetişkine günde bir öğün yeterlidir; haftada bir gün aç bırakın. Fazla beslenen bişir şişmanlar.

Davranış ve Tank Arkadaşları

Gece aktiftir. Gündüz mağarasında ya da kökün altında yatar; düzene alışınca gündüz de dolaşır, göğüs yüzgeçlerine dayanıp başını kaldırarak çevreyi izler. Yemleme saatini öğrenir ve öne gelir. Kendi türüne ve başka bişirlere karşı genelde hoşgörülüdür; yeterli alan ve her birey için ayrı saklanma yeri varsa birkaç bişir birlikte yaşar. Aynı mağara için itişme olur, ciddi yaralanma nadirdir.

Başka balıklara saldırmaz ama tek bir kuralı vardır: ağzına sığan her şey yemdir. Ağzı göründüğünden geniştir; gece uyuyan küçük balıkları dipten ve camın önünden toplar. Komşular en az onun ağzından iri, tercihen boyunun yarısı kadar olmalıdır. Yüzgeç kemiren ve yemini elinden alan hırslı türlerden de kaçının.

Tür Bilimsel ad Uyum
Diğer bişirler Polypterus spp. Uyumlu: her bireye ayrı saklanma yeri; iri türlerle boy farkına dikkat
Synodontis Synodontis spp. (iri türler) Uyumlu: aynı kıtadan, iri ve sakin
Melek balığı Pterophyllum scalare Uyumlu: yetişkini iri ve yüksek gövdelidir, orta ve üst katmanda yaşar
Datnoid Datnioides spp. Uyumlu: iri ve sakin; büyük akvaryum ister
Kongo tetra Phenacogrammus interruptus Dikkatli: yetişkin kongo tetra büyük ölçüde güvendedir, küçük bireyler yem olur
Oskar Astronotus ocellatus Dikkatli: boyca uyar, ama yemi önce kapar ve yavru bişirin yüzgeçlerini ısırabilir
Kelebek balığı Pantodon buchholzi Dikkatli: yüzeyde yaşar ama küçük kalır; o da atlar, kapak ikisi için şart
Neon tetra Paracheirodon innesi Uyumsuz: yem olur
Kiraz karides Neocaridina davidi Uyumsuz: yem olur
Sumatra Puntigrus tetrazona Uyumsuz: yüzgeç kemirir, yavaş dip balığını rahatsız eder

Üretim

Senegal bişiri akvaryumda üretilmiş ilk bişirlerdendir; 1960’larda akvaryumda yumurtlaması ayrıntılı olarak tarif edildi. Yine de ev akvaryumunda yumurta almak hâlâ nadirdir ve tekrarlanabilir bir yöntem yoktur. Satılan yavruların neredeyse tamamı Güneydoğu Asya’daki çiftliklerde, büyük havuzlarda üretilir.

Doğada yağmur mevsiminde, sular yükselip taşkın alanları dolunca yumurtlar. Akvaryumda bunu taklit etmek için olgun bir çifti, yoğun bitkili ya da yumurtlama püskülü konmuş geniş bir akvaryuma alın. Birkaç hafta boyunca suyu yavaş yavaş yumuşatın, pH’ı hafif asidiğe çekin ve biraz daha serin, büyük su değişimleri yapın. Bol ve çeşitli etçil yemle kondisyon verin.

Erkek dişiyi bitkilerin arasında izler, başıyla dürter. Dişi durunca erkek kalın anal yüzgecini dişinin genital açıklığının altına bir kepçe gibi kıvırır. Dişi birkaç yumurtayı bu kepçenin içine bırakır; yumurtalar orada döllenir ve erkek onları kuyruk darbeleriyle bitkilerin arasına savurur. Bu, dişinin yumurtası bitene kadar tekrarlanır. Yumurtalar yapışkandır ve bitkiye tutunur.

Yumurtlamadan sonra yetişkinleri alın; yoksa yumurtaları yerler. Yumurtalar 3–4 günde açılır. Dış solungaçlı larvalar yaklaşık üç gün sonra yem almaya başlar; ilk yem artemia nauplii ve mikro kurttur. Yavrular iyi yüzmez; yemi önlerine koyun ve suyu çok temiz tutun. Büyüdükçe birbirlerini yiyebilirler; boylarına göre ayırın.

Hastalıklar ve Korunma

Senegal bişiri çok dayanıklıdır ve düzgün kurulmuş akvaryumda nadiren hastalanır. Kayıpların çoğu hastalıktan değil; kaçmaktan, yüzeye ulaşamamaktan, yutulan çakıldan ve kirli sudan olur. Solungacı vardır ama oksijeni az suda havaya muhtaçtır; yüzeyi kapatan bir düzende boğulabilir.

Bu eski soyun ilginç bir yanı yüzgeç yenilenmesidir. Kopan ya da ısırılan göğüs yüzgeci, iskeletiyle birlikte bir iki ay içinde neredeyse eksiksiz yeniden çıkar. Bunun için suyun temiz olması yeter; yaraya ilaç sürmeyin.

İlaç verirken dikkatli olun. Bişirler bazı ilaçlara sıradan pullu balıklardan daha hassas tepki verir. Bakırlı ilaçları kullanmayın; formalin ve malahit yeşili içeren ilaçlarda yarım dozla başlayın, havalandırmayı artırın. En sık görülen sorunlar beyaz benek ve bakteriyel deri yaralarıdır; ikisi de çoğunlukla yeni gelen bir balıkla ya da kirli suyla başlar. Doğadan gelen bireyler iç parazit taşıyabilir; ilk haftalarda balığın yem alıp almadığını ve kilo kaybedip kaybetmediğini izleyin.

Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme

Gövdesi dolgun, karnı çökmemiş, derisi yarasız ve rengi düzgün bir birey seçin. Satış akvaryumunda dipte yatması normaldir; ama sürekli telaşla yüzeye çıkıyorsa, gövdesinde beyaz lekeler ya da kızarıklık varsa almayın. Satıcıdan önünüzde kan kurdu vermesini isteyin; yiyen balık iyi başlar. Çiftlik üretimi yavrular yeme daha kolay alışır.

Tek birey yeter; bişir sürü balığı değildir. Birden fazla tutacaksanız akvaryumu ve saklanma yerlerini baştan buna göre kurun. Balığı koymadan önce kapağın bütün deliklerini kapatın. İlk günler ışığı kısık tutun, yemi akşam verin. Yeni balık bir hafta kadar pek ortaya çıkmayabilir; yemin eksilip eksilmediğine bakın.

Benzer Türler ve Karıştırılma Riski

Delhezi bişiri (Polypterus delhezi) gri-zeytin zemin üzerinde 7–8 kalın, düzgün kenarlı koyu bant taşır ve 35–40 cm’yi bulur. Senegal bişiri bantsız, düz gri olduğu için ondan hemen ayrılır.

Süslü bişir (Polypterus ornatipinnis) koyu zemin üzerinde ağ gibi yayılan açık beneklerle kaplıdır ve 50–60 cm’ye ulaşır. Endlicheri (Polypterus endlicherii) geniş, eğimli bantlıdır, alt çenesi öne çıkıktır ve 60 cm’yi geçer; yavruyken Senegal ile aynı boyda satılır, ama kısa sürede onu iki katı geçer. Polypterus palmas 30 cm civarında kalır ama gövdesi koyu benekli, bulanık desenlidir.

Akrabaları arasında yılana benzeyen ropefish (Erpetoichthys calabaricus) ise ip gibi ince ve uzun gövdesi, karın yüzgecinin olmaması ve zeytin-yeşil rengiyle ayrılır. Albino Senegal bişiri ile albino ya da açık renkli başka bişirler bazen karışık satılır; düz gövde, üstte öne çıkan çene ve 8–11 yüzgeççik Senegal’i gösterir.

Sıkça Sorulan Sorular

Senegal bişiri kaç cm olur?

Akvaryumda 30–35 cm olur; çok yaşlı bireyler 40 cm’yi geçebilir. 5–10 cm’lik yavru olarak satılır ve ilk iki yılda hızlı büyür. Bişirlerin en küçük kalanlarındandır.

Senegal bişiri kaç litrelik akvaryumda bakılır?

Tek yetişkin için en az 120 cm uzunluk ve yaklaşık 250 litre gerekir. Birden fazla bişir için 150 cm ve üstü gerekir. Yükseklikten çok taban alanı önemlidir ve kapak mutlaka sıkı olmalıdır.

Senegal bişiri diğer balıkları yer mi?

Ağzına sığanları yer. Saldırgan değildir, iri balıklarla sorunsuz yaşar; ama neon, lepistes, rasbora ve karidesi gece avlar. Komşuları ağzından iri, sakin türlerden seçin: iri Synodontis, melek balığı, datnoid ve başka bişirler.

Senegal bişiri sudan çıkabilir mi?

Çıkabilir. Akciğeriyle hava solur ve ıslak zeminde göğüs yüzgeçleriyle kısa mesafe sürünür. Karada büyütülen yavruların daha iyi “yürüdüğü” ve omuz kemiklerinin değiştiği deneyle gösterildi. Akvaryumda bu, kaçmak demektir: kapağı sıkı kapatın, ama yüzeyde hava boşluğu bırakın.

Albino bişir ayrı bir tür mü?

Hayır. Albino ve platin formlar Senegal bişirinin çiftliklerde seçilerek üretilmiş renk formlarıdır. Boyları, davranışları ve bakımları normal renkli olanla aynıdır; albino olan loş ışığı daha çok sever.

Senegal bişiri akvaryumda ürer mi?

Nadiren. Erkek, kalın anal yüzgecini kepçe gibi kullanıp yumurtaları döller ve bitkilere savurur. Yumuşak, hafif asidik su ve yoğun bitkiyle yumurta alınabilir, ama tekrarlanabilir bir yöntem yoktur; satılanların çoğu çiftlik üretimidir.

Kaynakça

  1. Moritz, T. & Britz, R. (2019). Revision of the extant Polypteridae (Actinopterygii: Cladistia). Ichthyological Exploration of Freshwaters, 29(2). doi:10.23788/IEF-1094.
  2. Arnoult, J. (1964). Comportement et reproduction en captivité de Polypterus senegalus Cuvier. Acta Zoologica, 45(3), 191–199. doi:10.1111/j.1463-6395.1964.tb00719.x.
  3. Britz, R. & Bartsch, P. (1998). On the reproduction and early development of Erpetoichthys calabaricus, Polypterus senegalus, and Polypterus ornatipinnis (Actinopterygii: Polypteridae). Ichthyological Exploration of Freshwaters, 9(4), 325–334.
  4. Standen, E. M., Du, T. Y. & Larsson, H. C. E. (2014). Developmental plasticity and the origin of tetrapods. Nature, 513, 54–58. doi:10.1038/nature13708.
  5. Cuervo, R., Hernández-Martínez, R., Chimal-Monroy, J., Merchant-Larios, H. & Covarrubias, L. (2012). Full regeneration of the tribasal Polypterus fin. PNAS, 109(10), 3838–3843. doi:10.1073/pnas.1006619109.
  6. Graham, J. B., Wegner, N. C., Miller, L. A., Jew, C. J., Lai, N. C., Berquist, R. M., Frank, L. R. & Long, J. A. (2014). Spiracular air breathing in polypterid fishes and its implications for aerial respiration in stem tetrapods. Nature Communications, 5, 3022. doi:10.1038/ncomms4022.
  7. Akmal, S. G., Yonvitner, Jerikho, R., Yulianda, F., Wardiatno, Y., Novák, J., Kalous, L., Slavík, O. & Patoka, J. (2022). Culture, trade and establishment of Polypterus senegalus in Indonesia with first record of wild populations. Aquaculture Environment Interactions, 14, 127–133. doi:10.3354/aei00433.
  8. IUCN Red List: Polypterus senegalus (değerlendirme 2019).
  9. Froese, R. & Pauly, D. (ed.). FishBase: Polypterus senegalus. www.fishbase.se.
  10. Seriously Fish: Polypterus senegalus. www.seriouslyfish.com.

💬 Yorum Yaz

🐟 akvaryumpedia