🐠 Türkiye'nin en kapsamlı akvaryum ansiklopedisi
Ana Sayfa › Ansiklopedi › Akvaryum Balık Türleri › Egzotik ve Nadir Türler › Scat
Egzotik ve Nadir Türler

Scat

📅 20 Kas 2026
Scat (Scatophagus argus)
Fotoğraf: The Great Mule of Eupatoria · CC BY 4.0 · Wikimedia Commons
Bilimsel ad Scatophagus argus (Linnaeus, 1766) Diğer bilimsel adlar: Chaetodon argus, Scatophagus rubrifrons (ticari ad, geçersiz), Scatophagus atromaculatus, Scatophagus ornatus
Familya Scatophagidae Cins Scatophagus IUCN LC · Asgari endişe
Türkiye'de Scat · Green scat · Red scat · Ruby scat İngilizce Spotted scat · Green scat · Red scat · Ruby scat · Argus fish · Spotted butterfish

Bir bakışta

Boy25 cm (en fazla 45 cm)
Minimum akvaryum500 L / 150 cm uzunluk
GrupEn az 3 birey (sürü)
Sıcaklık24–28 °C
pH7,5–8,5
Sertlik15–30 °dGH
ZorlukOrta · dayanıklı
MizaçBarışçıl
KatmanHer katman · gündüz
BeslenmeHepçil
AkvaryumculardaAra sıra bulunur · 3–5 cm
KapakŞart
BitkilerYer / söker

Köken ve dağılım

Doğal yayılış (havza) Doğal olarak bulunduğu ülke Sonradan yayıldığı ülke Nehir Gözlem kaydı (GBIF)
Köken
Asya
Doğal olarak yaşadığı ülkeler
AvustralyaBahreynBangladeşBirleşik Arap EmirlikleriDoğu TimorEndonezyaFijiFilipinlerFransız PolinezyasıGüney KoreHindistanHong KongIrakJaponyaKamboçyaKatarKuveytMalezyaMikronezyaMyanmarPakistanPalauPapua Yeni GineSamoaSingapurSri LankaSuudi ArabistanTaylandTayvanTongaUmmanVanuatuVietnamYeni KaledonyaÇinİran
Sonradan yayıldığı ülkeler (1)
Malta
Havzalar
MekongGodavariChilika Lake/LagoonTsengwen RiverShiliao RiverChiku RiverTanshui RiverErhjen RiverRuerhmen RiverShihtsao RiverSikao CreekEuphrates and Tigris Delta
Göller
Laguna de BayTaal LakeNaujan LakeLake Mainit

Hint-Pasifik kıyıları: Basra Körfezi'nden Hindistan, Güneydoğu Asya, Filipinler ve Endonezya üzerinden Fiji'ye; kuzeyde güney Japonya, güneyde Avustralya ve Yeni Kaledonya. Malta'da akvaryum kökenli küçük bir topluluk var.

Haritadaki noktalar GBIF'teki 2.431 koordinatlı kaydın özetidir; ülke ve havza bilgisi FishBase'ten derlenmiştir. Akvaryumdan kaçan/salınan bireylerin kayıtları da görünebilir.

Doğal yaşam alanı

Doğada sıcaklık20–28 °C

Limanlar, koylar, nehir ağızları ve nehirlerin alt kesimleri; çoğunlukla mangrovlar arasında, 5 m'den sığ, çamurlu, tuzluluğu değişen sular. Denizde ürer, yavrular acı suya girer.

Aynı sularda yaşayan türler

Bakım notları ve ilgili türler

Kart verisi: FishBase · GBIF · IUCN Kırmızı Liste · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth; havzalar World Bank (CC BY 4.0).

Scat, Hint-Pasifik kıyılarının nehir ağızlarından, mangrovlarından ve limanlarından gelen yüksek gövdeli, yandan basık, iri benekli bir balıktır. Türkiye’de İngilizce adıyla “scat” diye bilinir; yeşilimsi zeminli olanına “green scat”, başı ve sırtı turuncu-kırmızı olanına “red scat” ya da “ruby scat” denir. İkisi de aynı türdür.

Önce şunu bilin: Akvaryumcularda tatlı su tanklarında, 3–5 cm’lik sevimli yavrular olarak satılır, ama bu bir tatlı su balığı değildir. Yavru acı suda büyür, yetişkin balık güçlü acı suda ya da tam deniz suyunda yaşar. Akvaryumda 20–30 cm olur, sürü hâlinde gezen hareketli ve oburca yiyen bir balıktır; 150 cm’lik bir akvaryum ve zamanla artırılan tuzluluk ister. Bunu karşılayamayacaksanız almayın.

Türü 1766’da Carl Linnaeus tanımladı. Cins adı Yunanca “dışkı yiyen” demektir; balık bu adı limanlarda ve kanalizasyon çıkışlarının çevresinde dolaştığı için aldı. Asıl yediği ise çoğunlukla yosun ve bitkisel kırıntıdır. Tür adı argus ise Yunan mitolojisindeki yüz gözlü bekçiye, yani gövdedeki beneklere gönderme yapar. Asya’da yemeklik balık olarak da avlanır ve yetiştirilir.

Scat – Yetişkin scat: zemin gümüşileşir, benekler seyrekleşir
Yetişkin scat: zemin gümüşileşir, benekler seyrekleşir — Fotoğraf: Pelagic · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Nasıl Tanınır

Gövde neredeyse dörtgen, çok yüksek ve yandan basıktır. Baş küçük, ağız küçük ve uç kısımdadır; alın gözün üstünden sırta doğru dik yükselir. Sırt yüzgeci iki bölümlüdür: Önde sivri, sert dikenli bölüm, arkada yumuşak ışınlı, yuvarlak bölüm. Anal yüzgeç de önde dört sert diken taşır. Kuyruk yüzgeci kesik ya da hafif içbükeydir.

Zemin rengi yeşilimsi kahveden gümüşi bronza kadar değişir; yanlarda koyu kahve ile siyah arası yuvarlak benekler dizilir. Yavrular daha koyu ve daha benekli olur, bazen yanlarında açık ve koyu dikey bantlar da görülür. Balık büyüdükçe zemin gümüşileşip sarılaşır, benekler özellikle karın tarafında seyrekleşir ve solar.

Akvaryumda 20–30 cm olur; doğada 40 cm’yi geçen birey de çıkar. Erkek ile dişiyi dışarıdan ayırmanın güvenilir bir yolu yoktur.

Dikenler zehirlidir

Sırt, anal ve karın yüzgecindeki sert dikenlerin dibinde zehir bezleri vardır; bu bezler yavruda da bulunur. Batma, arı sokmasına benzeyen ama daha uzun süren, zonklayan bir acı verir. Ölümcül değildir. Balığı elle tutmayın, kepçeyle değil kapla yakalayın; akvaryuma elinizi sokarken dikkat edin. Batarsa yarayı katlanabileceğiniz kadar sıcak suda bekletmek acıyı hafifletir; şişme ya da alerji belirtisi olursa doktora gidin.

Renk Formları ve Varyeteler

Green scat türün olağan görünüşüdür: yeşilimsi bronz zemin üstünde koyu benekler. Red scat ya da ruby scat, bazı coğrafi topluluklardan gelen, başın üstünde, alnında ve sırt yüzgecinin altında turuncu-kırmızı lekeler taşıyan balıklardır. Ticarette “rubrifrons” diye etiketlenir, ama bu ayrı bir tür ya da alt tür değildir. Kırmızı renk en çok yavruda belirgindir; balık büyüdükçe solar. Bakımı ve boyu green scat ile aynıdır.

Hindistan’daki Hooghly Nehri’nden gelen balıklarda yan benekler daha iri olur ve yer yer kısa bantlara dönüşür. Bunlar da aynı türdür.

Doğada Nerede Yaşar

Basra Körfezi’nden doğuya Hindistan, Güneydoğu Asya, Filipinler ve Endonezya üzerinden Fiji’ye; kuzeyde güney Japonya’ya, güneyde Avustralya kıyılarına ve Yeni Kaledonya’ya kadar yayılır. Samoa ve Tonga’dan da kayıtları vardır. Kızıldeniz’de doğal olarak yaşamaz.

Yetişkinler limanlarda, koylarda, nehir ağızlarında ve tatlı suya karışan nehirlerin alt kesimlerinde, çoğunlukla mangrovların arasında, 5 metreden sığ, çamurlu sularda gezer. Yaşam döngüsü tuza bağlıdır: Balık denizde ürer, larvalar ve yavrular kıyıya, acı sulara ve nehir ağızlarına gelir, büyüdükçe yeniden daha tuzlu sulara döner. Akvaryumda tuzluluğu yaşla birlikte artırmamızın sebebi budur.

Yetişkinler büyük ölçüde otçuldur, yosun ve bitkisel kırıntı yer; yavrular daha çok zooplankton ve küçük kabuklu avlar. Koruma durumu “Düşük Endişe” (LC) olarak değerlendirilir. Malta’da 2007’den beri küçük bir topluluk yaşar; büyük olasılıkla akvaryumdan bırakılan balıklardan türemiştir. Elinizdeki balığı hiçbir koşulda denize ya da göle bırakmayın.

Akvaryum Nasıl Olmalı

Üç dört yetişkinlik bir grup için en az 150 cm uzunluğunda, 500 litrenin üstünde bir akvaryum gerekir; daha büyüğü daha iyidir. Akvaryumcularda satılan 3–5 cm’lik yavrular ilk yıl 200–250 litrede idare eder, ama scat hızlı büyür ve bir iki yılda 20 cm’ye yaklaşır. Büyük akvaryumu baştan planlayın.

Önde ve ortada geniş bir yüzme alanı bırakın; arkaya ve kenarlara kök, büyük taş ve dekor koyun. Taban kum ya da ince çakıl olsun. Canlı bitki koymayın: Scat yumuşak bitkiyi kısa sürede yer, sert yapraklı bitkileri de kemirir. Yeşillik istiyorsanız yapay bitki kullanın. Kapak gerekir; ürkünce zıplar.

Scat çok yer ve çok kirletir. Akvaryum hacminin en az 5–6 katını saatte döndüren güçlü bir dış filtre ya da sump kullanın, iyi havalandırın. Tuzluluk 1,012’yi geçtikten sonra protein skimmer çok işe yarar.

Su Değerleri

24–28 °C, pH 7,5–8,5 ve sert, karbonatlı su ister. Yavruyu 1,003–1,005 özgül ağırlıkla başlatın, her hafta yaklaşık 0,002 artırarak 12 cm civarında 1,010–1,012’ye, yetişkinlikte 1,015–1,020’ye çıkarın; isterseniz tam deniz suyuna (1,023–1,025) geçebilirsiniz. Tuzu deniz tuzuyla ayarlayın, ölçümü refraktometreyle yapın. Amonyak ve nitrit sıfır, nitrat düşük olsun; haftada %25 su değiştirin.

Beslenme

Scat önüne geleni yer ve hiç doymaz. Doğada yetişkinlerin menüsünün büyük kısmı bitkiseldir; akvaryumda da yetişkin balığın yeminin en az yarıya yakını bitkisel olmalıdır. Spirulinalı pul ve granül yem, yosun tableti, nori, haşlanmış marul, ıspanak, kabak ve bezelye verin.

Bunların yanına dondurulmuş misis, artemia, krill ve kan kurdu ekleyin. Yavrulara günde iki üç küçük öğün, yetişkinlere günde bir iki öğün yeter. Birkaç dakikada bitecek kadar verin; artan yem suyu hızla bozar. Yalnızca etli yemle beslenen scatlarda baş ve yan çizgide çukurlaşma ile bağırsak sorunları sık görülür.

Davranış ve Tank Arkadaşları

Gündüz aktif, meraklı ve hareketli bir sürü balığıdır; bütün katmanlarda gezer. Sahibini çabuk tanır, yem saatinde ön camda toplanır. Tek tutulan ya da ikili tutulan scat ürkek ve gergin olur. En az üç, mümkünse beş altı balık birlikte alın. Gruptakiler birbirini biraz kovalar ama ciddi bir zarar vermez.

Başka türlere karşı genellikle barışçıldır, ama yem yarışında hırslıdır ve ağzına sığacak kadar küçük balığı, karidesi ve salyangozu yer. Tank arkadaşı aynı tuzluluğa dayanan, boyca yakın ve hızlı balıklar arasından seçilir. Monolarla karışık bir sürü en klasik acı su düzenidir.

Tür Bilimsel Ad Uyum Not
Mono Monodactylus argenteus Uyumlu Aynı suyu ister; karışık sürü kurulur
Okçu balığı Toxotes jaculatrix Uyumlu Yüzeyde yaşar; yemi scat kapmasın diye yüzeyde verin
Yeşil kromid Etroplus suratensis Uyumlu Acı su çiklidi, boyca denk
Colombian shark catfish Ariopsis seemanni Uyumlu Acı suya dayanan iri yayın; dipte yaşar
Green spotted puffer Dichotomyctere nigroviridis Dikkatle Yüzgeç ısırır; çok büyük akvaryumda denenebilir
Siyah moli Poecilia sphenops Dikkatle Acı suya dayanır; iri bireyler olur, yavrular yem olur
Bumblebee gobi Brachygobius türleri Uyumsuz Yem olacak kadar küçük
Karides, salyangoz Neocaridina, Clithon vb. Uyumsuz Yem olur
Tatlı su topluluk balıkları Tetralar, barblar, çoğu çiklit Uyumsuz Yetişkin scatın tuzluluğuna dayanmaz

Üretim

Ev akvaryumunda üretilmez. Balık doğada denizde yumurtlar; olgunlaşmak için daha tuzlu suya, yumurta ve larva gelişimi için ise daha düşük tuzluluğa ihtiyaç duyar. Erkek ile dişi dışarıdan ayırt edilemez. Hobide denenen birkaç üretimde yumurtalar mantarlandı ya da yavrular birkaç gün içinde öldü.

Asya’da yemeklik balık olarak yetiştirilir ve çiftlikte üretim hormon iğnesiyle yapılır. Çin’de yapılan bir çalışmada damızlıklar binde 25 tuzlulukta olgunlaştırıldı, hormonla yumurtlatıldı; yumurtalar 28 °C’de yaklaşık 21 saatte açıldı ve en iyi larva gelişimi binde 15 tuzlulukta görüldü. Larvalar başlarında kemik plaka taşıyan, yetişkine hiç benzemeyen bir evreden geçer ve 40–45 günde yavru balığa dönüşür. Akvaryumcularda satılan scatların çoğu Asya’da doğadan ya da çiftliklerden gelen yavrulardır.

Hastalıklar ve Korunma

En sık sorun yanlış sudur. Yetişkinliğe kadar tatlı suda tutulan scat yavaş büyür, iştahını kaybeder, derisinde yaralar, yüzgeç çürümesi ve bakteriyel enfeksiyonlar çıkar. Tuzu zamanında artırmak bu sorunların çoğunu önler.

İkinci sorun su kalitesidir. Scat çok yer ve çok kirletir; nitrite karşı hassastır. Yetersiz filtre ve seyrek su değişimi ile bitkisel yemi eksik menü bir araya gelince baş ve yan çizgi çevresinde çukurlaşma ve bağırsak paraziti (Hexamita) görülür. Yüksek tuzlulukta deniz beyaz beneği çıkabilir; erken fark edilirse tedavisi kolaydır.

Yeni gelen balıkları iki üç hafta ayrı bir akvaryumda tutun. Yemeye başladığını görmeden ana akvaryuma koymayın.

Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme

Akvaryumcularda zaman zaman, çoğunlukla 3–5 cm’lik yavrular olarak ve tatlı su tankında görülür; red scat green scattan daha seyrek gelir. Karnı dolgun, benekleri ve renkleri canlı, yüzgeçleri bütün, ön camda aktif yüzen balığı seçin. Derisinde beyaz lekeler, kızarıklık ya da aşınmış yüzgeçler olan, dipte kımıldamadan duran balıktan uzak durun. Önünüzde yem aldığını görmek en güvenilir işarettir.

Satıcıda tatlı suda duruyorsa evde de tatlı suya ya da çok hafif acı suya alın, tuzu sonraki haftalarda yavaşça artırın. Poşeti yüzdürüp yarım saat damlatma yapın. Grubu aynı boyda balıklardan kurun ve hepsini aynı anda ekleyin. Balığı aktarırken elinizle tutmayın, dikenlerine dikkat edin.

Benzer Türler ve Karıştırılma Riski

Scatophagus tetracanthus, Afrika scatıdır. Doğu Afrika kıyılarından gelir; açık krem zemin üstünde kalın kahverengi dikey bantlar taşır, alnında turuncu-kırmızı lekeler olabilir. Akvaryumcularda çok nadir görülür; bakımı argus ile aynıdır.

Selenotoca multifasciata, İngilizce ticarette silver scat diye bilinir. Avustralya ve Yeni Gine kıyılarından gelir; parlak gümüş zemin üstünde sırttan inen ince dikey bantlar, karın tarafında benekler vardır. Daha küçük kalır, dikenleri de zehirlidir. Ona çok benzeyen, daha kalın ve az bantlı Selenotoca papuensis yaklaşık 9 cm’de kalır ve sık sık aynı adla satılır. Tuzluluk ihtiyacı üçünde de benzer, boy ve akvaryum ihtiyacı farklıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Scat tatlı suda yaşar mı?

Yavruyken birkaç ay tatlı suda idare eder, ama bu tür bir acı su ve deniz balığıdır. Tuzluluğu haftalar içinde yavaşça artırın; yetişkin scat 1,015–1,020 özgül ağırlıkta ya da tam deniz suyunda en sağlıklı hâlini bulur. Tatlı suda tutulan yetişkin scat hastalanır ve erken ölür.

Scat kaç cm olur, kaç litre ister?

Akvaryumda 20–30 cm olur, doğada 40 cm’yi geçebilir. Üç dört balıklık bir grup için en az 150 cm uzunluğunda, 500 litrenin üstünde bir akvaryum gerekir.

Scat zehirli mi?

Sırt, anal ve karın yüzgecindeki dikenlerin dibinde zehir bezleri vardır. Batma, arı sokmasına benzer ama daha uzun süren bir acı verir; ölümcül değildir. Balığı elle tutmayın, kapla yakalayın.

Scat bitkili akvaryumda tutulur mu?

Hayır. Scat yumuşak bitkiyi kısa sürede yer, sert yapraklıları da kemirir. Kök, taş ve yapay bitkiyle döşeyin; bitkisel ihtiyacını spirulinalı yem, nori ve haşlanmış sebzeyle karşılayın.

Red scat ile green scat farklı tür mü?

Hayır, ikisi de Scatophagus argus‘tur. Red ya da ruby scat, başında ve sırtında turuncu-kırmızı lekeler taşıyan topluluklardan gelir; kırmızı renk büyüdükçe solar. Bakımları aynıdır.

Scat kaç tane tutulmalı?

En az üç, mümkünse beş altı balık alın. Tek ya da ikili tutulan scat ürkek ve gergin olur. Monolarla karışık bir sürü de kurulabilir.

Kaynakça

  1. Barry, T. P. & Fast, A. W. (1992). Biology of the spotted scat (Scatophagus argus) in the Philippines. Asian Fisheries Science, 5, 163–179.
  2. Su, M., Duan, Z., Shi, H. & Zhang, J. (2019). The effects of salinity on reproductive development and egg and larvae survival in the spotted scat Scatophagus argus under controlled conditions. Aquaculture Research, 50(7), 1782–1794.
  3. Zammit, E. & Schembri, P. J. (2011). An overlooked and unexpected introduction? Occurrence of the spotted scat Scatophagus argus (Linnaeus, 1766) in the Maltese Islands. Aquatic Invasions, 6(Suppl. 1), S79–S83.
  4. IUCN Red List of Threatened Species. Scatophagus argus (Düşük Endişe).
  5. Froese, R. & Pauly, D. (Ed.) (2025). FishBase. Scatophagus argus (Linnaeus, 1766). www.fishbase.se.
  6. Scats and monos: old favorites and new species for the brackish-water aquarium. Tropical Fish Hobbyist.
  7. Ornamental Aquatic Trade Association. How to look after monos, scats and archerfish (bakım rehberi, 2022).

💬 Yorum Yaz

🐟 akvaryumpedia