Erpetoichthys calabaricus (Ropefish)
Bir bakışta
Köken ve dağılım
Batı Afrika kıyı şeridine özgüdür: Benin'deki Ouémé Nehri'nden Nijerya (Ogun, Nijer Deltası) boyunca Kamerun'daki Sanaga Nehri'ne kadar. Satılanların hepsi doğadan toplanır.
Haritadaki noktalar GBIF'teki 71 koordinatlı kaydın özetidir; ülke ve havza bilgisi FishBase'ten derlenmiştir. Akvaryumdan kaçan/salınan bireylerin kayıtları da görünebilir.
Doğal yaşam alanı
Kıyıya yakın, yavaş akan ya da durgun, sazlık ve bitki dolu nehir ağzı suları; taban yumuşak çamur ve bitki artığı, oksijen çoğu zaman düşük. Ara sıra hafif tuzlu suya girer.
Bakım notları ve ilgili türler
Kart verisi: FishBase · GBIF · IUCN Kırmızı Liste · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth; havzalar World Bank (CC BY 4.0).
Uzun, ince, zeytin yeşili bir gövde; yandan bakınca yılana, akvaryumun dibinde kıvrılırken bir ip parçasına benzer. Ropefish adını bu görünüşünden alır. Yılan balığı değildir; Afrika’nın bichirleriyle (Polypterus) aynı aileden, Polypteridae’den gelir ve kendi cinsinin tek türüdür. Akciğeri vardır, yüzeyden hava yutar; sudan çıkıp ıslak zeminde kısa mesafe sürünebilir.
Türkiye’de yerleşmiş bir Türkçe adı yoktur. Hobide İngilizce adlarıyla, “ropefish” ya da “reedfish” diye bilinir. Görünüşüne bakıp “yılan balığı” demek yanıltıcıdır; gerçek yılan balıklarıyla akrabalığı yoktur. Akvaryumcularda ara sıra, çoğunlukla 12–20 cm’lik bireyler görülür. Satılanların hepsi doğadan toplanır.
Türü 1865’te John Alexander Smith, Nijerya’daki Eski Calabar bölgesinden gelen örneklerle tanımladı; tür adı calabaricus buradan gelir. Bir yıl sonra cins adını Calamoichthys olarak değiştirdi; eski hobi kitaplarında bu ad hâlâ geçer, ama geçerli ad Erpetoichthys calabaricus‘tur.

Nasıl Tanınır
Gövde uzun ve silindiriktir, kalınlığı bir parmak kadar kalır. Akvaryumda 30–40 cm olur. Sırtta, tek bir sırt yüzgeci yerine arka arkaya dizilmiş küçük yüzgeççikler vardır; balık heyecanlanınca bunlar diken diken kalkar. Karın yüzgeci yoktur. Bu, onu bichirlerden ayıran ilk işarettir. Göğüs yüzgeçleri küçüktür ve dibinde koyu bir leke taşır.
Gövdeyi baklava biçimli, sert ve parlak pullar kaplar; balık bu yüzden zırhlı gibi görünür ve tutulduğunda kaygan değil, sert gelir. Sırt zeytin yeşili ile kahverengi arasındadır, karın sarı ile turuncu arasında açılır. Başta, burun deliklerinin ucunda kısa tüpler görülür. Gözleri küçüktür ve iyi görmez; yemini kokuyla bulur.
Erkekle dişiyi ayırmak zordur. Olgun erkeğin anal yüzgeci daha geniş ve kalın, etlidir; üreme döneminde iyice şişer. Dişinin anal yüzgeci küçük ve incedir. Yavrularda fark görünmez. Çok küçük larvaların başının iki yanında dışarıda duran, tüylü solungaçlar bulunur; bunlar büyüdükçe kaybolur. Akvaryumcularda satılan bireylerde artık görülmez.
Boyunun 90 cm’ye ulaştığı iddiası doğru değildir. Ölçülen en büyük birey 37 cm’dir.
Doğada Nerede Yaşar
Batı Afrika’nın kıyı şeridinde yaşar: Benin’deki Ouémé Nehri’nden başlayıp Nijerya’nın Ogun Nehri, Lagos lagünleri ve Nijer Deltası boyunca Kamerun’daki Sanaga Nehri’ne kadar. Nehir ağızlarına yakın, yavaş akan ya da durgun, sazlık ve bitki dolu sulardadır. Su çoğunlukla sıcak, oksijeni düşük, tabanı yumuşak çamur ve bitki artığıdır. Ara sıra hafif tuzlu suya da girer.
Oksijeni düşük suda yaşayabilmesinin sırrı akciğeridir. Normal suda oksijeninin çoğunu solungaç ve deriyle alır; su ısınınca, oksijen düşünce ya da balık hareketlenince akciğer solunumu birkaç kat artar. Sazlığın arasında, sığ suda ve hatta ıslak zemin üzerinde kısa süre dayanabilmesi bundandır.
Tür “Tehdide Yakın” sınıfındadır. Yayılımı dar bir kıyı şeridine sıkışmıştır; bu şeritte orman kesimi, tarım, palmiye yağı tarlaları ve kentleşme yaşam alanını daraltır. Akvaryum için toplama da bir baskı olarak görülür. Akvaryumda üretilmediği için satılan her ropefish doğadan gelir.
Akvaryum Nasıl Olmalı
Bir iki birey için en az 120 cm uzunluk ve 250 litre gerekir. Üç-dört bireylik grup için 150 cm’lik bir akvaryum daha doğrudur. Yükseklik önemli değildir, taban alanı önemlidir; balık zamanının çoğunu dipte geçirir.
Bu balığın bakımında en önemli parça kapaktır. Ropefish akvaryumdan kaçmasıyla bilinir. Kendi gövdesinin bir boşluktan geçip geçemeyeceğini burnuyla yoklayarak anlar; geçebileceği her deliği bulur. Kablo deliği, filtre hortumu boşluğu, kapakla cam arasındaki aralık, hepsi bir kaçış yoludur. Kapağı sıkı kapatın, delikleri sünger ya da file ile tıkayın. Yerde kurumuş halde bulunan ropefish, bu balığı kaybetmenin en sık nedenidir.
Kapak sıkı olacak ama hava kesilmeyecek. Balık düzenli aralıklarla yüzeye çıkıp hava yutar; yüzeye ulaşamazsa boğulabilir. Suyu kapağın birkaç santim altında tutun, su ile kapak arasında hava boşluğu kalsın.
Taban ince kum olsun. Yemini dipte kokuyla arar ve gövdesini tabana sürter; keskin çakıl karnını çizer. Kökler, düz taşlarla kurulmuş mağaralar ve PVC borular saklanma yeri olur; gündüz bunların içinde ya da arasında yatar. Her balığa en az bir saklanma yeri düşsün. Akıntı hafif olsun. Işık loş olursa gündüz de ortaya çıkar; yüzen bitkiler bunu kolaylaştırır.
Su Değerleri
Su sıcak, yumuşak ile orta sert, hafif asidik ile nötr olmalıdır: 24–28 °C, pH 6,5–7,5 uygundur. Değerler konusunda seçici değildir; geniş bir aralığa uyar. Asıl dikkat edilecek şey suyun temizliğidir. Dipte yaşayan, artık yemle aynı tabanı paylaşan bir balıktır; haftada %25–30 su değiştirin ve tabanı sifonlayın.
Beslenme
Etçildir. Doğada gece kurtçuk, böcek larvası ve küçük kabuklu avlar; ağzına sığan küçük balığı da yer. Gözü zayıf olduğu için yemi kokusundan bulur; tabana düşen yemi bir süre arar, sonra yakalar.
Akvaryumda temel yem dondurulmuş kan kurdu, mysis, doğranmış karides ve midyedir. Toprak solucanı en sevdiği yemlerdendir. Pul yemi genelde almaz; çoğu birey zamanla batan etçil tableti ve granülü kabul eder. Yemi akşam, ışıklar kısılınca verin ve balığın önüne düşmesini sağlayın.
Yavaş yer. Hızlı, iri ve aç gözlü komşular yemi o daha bulamadan bitirir. Yemin bir kısmını ışıklar söndükten sonra verin; birkaç gün aç kalan ropefish incelir, kaburgası belirginleşir. Yetişkine günde bir öğün, her hafta bir gün aç bırakarak yeterlidir.
Davranış ve Tank Arkadaşları
Gece aktiftir ama ürkek değildir; düzene alışınca gündüz de dolaşır, kökün üstüne çıkıp başını yüzeye uzatır. Kendi türüne karşı barışçıldır. Grup halinde sık sık iç içe kıvrılıp aynı borunun içinde yatarlar. Tek de yaşar, ama üç-dört bireylik grupta daha cesur ve daha görünür olur.
Başka türlere karşı da barışçıldır, kimseyi kovalamaz. Tek kusuru ağzına sığanı yemesidir: neon, lepistes, rasbora ve karides gece kaybolur. Komşuyu boyuna göre seçin: ağzına sığmayacak kadar iri, ama ropefish’i yemden mahrum bırakacak kadar saldırgan olmayan türler. Onu ısırabilecek, yüzgeç kemiren ve iri yırtıcı çiklitlerle tutmayın.
| Tür | Bilimsel ad | Uyum |
|---|---|---|
| Senegal bichir | Polypterus senegalus | Uyumlu: akraba, aynı düzen ve aynı yem; saklanma yeri bol olsun |
| Melek balığı | Pterophyllum scalare | Uyumlu: yetişkin melek yeterince büyük, orta ve üst katmanda yaşar |
| Kongo tetra | Phenacogrammus interruptus | Uyumlu: yetişkini ağza sığmaz, sakin; aynı kıtadan |
| Kelebek balığı | Pantodon buchholzi | Uyumlu: yüzeyde yaşar, aynı bölgeden; o da kaçar, kapak ikisi için şart |
| Synodontis | Synodontis spp. | Dikkatli: barışçıl ama aynı mağarayı ister, yemi önce bulur |
| Krib | Pelvicachromis pulcher | Dikkatli: aynı bölgeden; yumurtlarken mağarasını sert savunur |
| Neon tetra | Paracheirodon innesi | Uyumsuz: yem olur |
| Kiraz karides | Neocaridina davidi | Uyumsuz: yem olur |
| Oskar | Astronotus ocellatus | Uyumsuz: yemi elinden alır, ropefish’i ısırabilir |
| Sumatra | Puntigrus tetrazona | Uyumsuz: yüzgeç kemirir, yavaş dip balığını rahatsız eder |
Üretim
Ev akvaryumunda pratikte üretilmez. Satılan balıkların hepsi Nijerya ve Kamerun’dan, doğadan toplanır. Akvaryumda yumurta alınan örnekler vardır, ama yavruyu yetişkinliğe kadar büyüten olmamıştır.
1990’larda yapılan bir denemede, en az 12–15 yaşında olduğu tahmin edilen bir çift, yoğun bitkili ve mağaralı bir akvaryumda yağmur mevsimini taklit eden yöntemle yumurtladı: su birkaç hafta boyunca yavaş yavaş yumuşatıldı, pH düşürüldü. Çift yoğun Java yosununun içinde yan yana yüzdü. Erkek dişiye yaslanıp başıyla yana doğru vurdu; dişi durunca erkek anal yüzgecini onun genital açıklığının çevresine bir kepçe gibi kıvırdı. Dişi birkaç yumurtayı bu kepçenin içine bıraktı, yumurtalar orada döllendi, erkek kuyruk darbeleriyle onları bitkilerin arasına savurdu. Bu, dişinin yumurtası bitene kadar tekrarlandı.
Bir yumurtlamada 10 ile 250 arasında yumurta çıktı. Yumurtalar 2–2,5 mm, yapışkandır ve yosuna tutunur; üçüncü günde açılır. Larva siyaha yakın renkte, dış solungaçlıdır ve burnundaki yapışkan bezlerle bitkiye asılı durur. Yaklaşık üç hafta sonra, 1 cm boyunda yem almaya başlar ve artemia nauplii yer. Bu denemede en büyük yavrular beş ayda 6 cm’yi buldu, sonra nedeni anlaşılmadan öldü.
Evde denemek isteyen için engel, yaştır: dişiler ancak 30 cm civarında olgunlaşır ve bu boya yıllar içinde ulaşır. Yumurta alınsa bile yumurtaları ve larvaları ayrı bir kaba almak gerekir, yoksa yetişkinler yer.
Hastalıklar ve Korunma
Ropefish dayanıklı bir balıktır; düzgün kurulmuş akvaryumda nadiren hastalanır. Kayıpların çoğu hastalıktan değil, kaçmaktan ve açlıktan olur. Kapağı kapatın, yemini aldığından emin olun.
İlaç verirken dikkatli olun. Bichir akrabaları gibi bu balık da bazı ilaçlara pullu balıklardan daha hassas tepki verir. Bakırlı ilaçları kullanmayın; formalin ve malahit yeşili içeren ilaçları yarım dozla başlatın, havalandırmayı artırın. Beyaz benek ve bakteriyel deri yaraları en sık görülen sorunlardır; ikisi de çoğunlukla yeni gelen bir balıkla ya da kirli suyla başlar.
Keskin çakıl ve sert dekor karın derisini çizer; açılan yara kirli suda kolayca enfekte olur. Uzun süre yalnızca kan kurduyla beslenen balık zayıf düşer; yemini çeşitlendirin.
Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme
Gövdesi dolgun, karnı çökmemiş, derisi yarasız ve parlak bir birey seçin. Satış akvaryumunda dipte kıvrılıp yatması normaldir; ama yüzeye sürekli nefes nefese çıkıyor, ya da gövdesinde beyaz lekeler, kızarıklık varsa almayın. Doğadan geldiği için satıcıdan önünüzde kan kurdu vermesini isteyin; yiyen balık iyi başlar.
İki-üç tane almak tek almaktan iyidir. Akvaryuma koymadan önce kapağın deliklerini kapatın ve saklanma yerlerini kurun. İlk günlerde ışığı kısık tutun, yemi akşam verin. Yeni balık bir hafta kadar pek ortaya çıkmayabilir; yemin eksilip eksilmediğine bakın.
Benzer Türler ve Karıştırılma Riski
Ropefish’in akrabaları bichirlerdir. Senegal bichir (Polypterus senegalus) ve süslü bichir (Polypterus ornatipinnis) aynı zırhlı pulu, aynı sırt yüzgeççiklerini taşır, ama gövdeleri daha kalın ve kısadır, karın yüzgeçleri vardır. Ropefish ince, ip gibi uzun gövdesi ve karın yüzgecinin olmamasıyla ayrılır.
Ateş yılan balığı (Mastacembelus erythrotaenia) ve diğer dikenli yılan balıkları uzaktan benzer, ama burunları hortum gibi uzundur, sırtlarında diken sırası vardır ve Asya’dan gelirler. Kuhli (Pangio kuhlii) ip gibi ince bir balıktır, ama boyu 10 cm’yi geçmez ve çizgilidir. Ropefish ile aynı akvaryuma konan kuhli yem olur.
Sıkça Sorulan Sorular
Ropefish kaç litrelik akvaryumda bakılır?
Bir iki birey için en az 120 cm uzunluk ve 250 litre; üç-dört bireylik grup için 150 cm gerekir. Yükseklikten çok taban alanı önemlidir. Akvaryumda 30–40 cm olur.
Ropefish akvaryumdan kaçar mı?
Kaçar, hem de çok iyi kaçar. Gövdesinin sığacağı her boşluğu bulur ve sudan çıkıp ıslak zeminde sürünebilir. Kapağı sıkı kapatın, kablo ve hortum deliklerini sünger ya da file ile tıkayın. Ama su ile kapak arasında hava boşluğu bırakın; yüzeyden hava yutması gerekir.
Ropefish küçük balıkları yer mi?
Yer. Barışçıl bir balıktır ama ağzına sığan her şeyi gece avlar. Neon, lepistes, rasbora ve karidesle tutmayın. Melek balığı, Kongo tetra, bichir gibi ağzına sığmayan sakin türlerle iyi geçinir.
Ropefish tek mi, grup halinde mi bakılır?
Tek de yaşar, ama kendi türüne karşı barışçıl olduğu için üç-dört bireylik grupta daha rahat eder ve daha çok ortaya çıkar. Grup tutacaksanız her balığa bir saklanma yeri koyun ve 150 cm’lik akvaryum planlayın.
Ropefish neden yüzeye çıkıyor?
Hava yutmak için yüzeye çıkar. Akciğeri vardır ve oksijeninin bir kısmını havadan alır; su ısındıkça ve balık hareketlendikçe daha sık çıkar. Bu normaldir. Ama sürekli ve telaşla yüzeye çıkıyorsa suyun oksijenini ve kirliliğini kontrol edin.
Ropefish akvaryumda ürer mi?
Pratikte üremez. Akvaryumda yumurta alınan örnekler var, ama yavruyu yetişkinliğe kadar büyüten olmadı. Satılan balıkların hepsi Batı Afrika’da doğadan toplanır.
Kaynakça
- Smith, J. A. (1865). Notice of a new genus and species of fish (Erpetoichthys calabaricus) from Old Calabar. Proceedings of the Royal Physical Society of Edinburgh, 3, 273–275.
- Sacca, R. & Burggren, W. (1982). Oxygen uptake in air and water in the air-breathing reedfish Calamoichthys calabaricus: role of skin, gills and lungs. Journal of Experimental Biology, 97(1), 179–186.
- Pettit, M. J. & Beitinger, T. L. (1985). Oxygen acquisition of the reedfish, Erpetoichthys calabaricus. Journal of Experimental Biology, 114(1), 289–306.
- Britz, R. & Bartsch, P. (1998). On the reproduction and early development of Erpetoichthys calabaricus, Polypterus senegalus, and Polypterus ornatipinnis (Actinopterygii: Polypteridae). Ichthyological Exploration of Freshwaters, 9(4), 325–334.
- Pace, C. M. & Gibb, A. C. (2011). Locomotor behavior across an environmental transition in the ropefish, Erpetoichthys calabaricus. Journal of Experimental Biology, 214(4), 530–537.
- Khvatov, I. A. (2025). Body size awareness and modular self-representation in reedfish (Erpetoichthys calabaricus): near-field passability judgments. Animals, 15(22), 3231.
- Lalèyè, P., Moelants, T. & Olaosebikan, B. D. IUCN Red List: Erpetoichthys calabaricus (değerlendirme 2019).
- Froese, R. & Pauly, D. (ed.). FishBase: Erpetoichthys calabaricus. www.fishbase.se.
- Seriously Fish: Erpetoichthys calabaricus. www.seriouslyfish.com.
💬 Yorum Yaz