Kakadu Ciklet

Nasıl Tanınır

Gövde uzunca, önde yüksek, yandan hafif basık. Erkeği iki şeyden tanırsınız: sorguç gibi kalkan sırt dikenleri ve dış ışınları uzayıp lir biçimi alan kuyruk. Yaşlandıkça başı da irileşir. Dişi küçük kalır; yüzgeçleri kısa, kuyruğu yuvarlaktır.

Yaban renklenme sadedir: zeytin kahvesi zemin, metalik mavi yansıyan pullar, gözün arkasından kuyruk köküne uzanan koyu bir bant ve gözden solungaç kapağına eğik inen siyah bir şerit. Erkeğin karnı sarımsıdır. Dişi sarımsı gövdesinde siyah bir yanal bant taşır; üreme döneminde limon sarısına döner, karın yüzgeçleri ve sırt yüzgecinin önü simsiyah olur.

Gençlerde ayrım zordur. En pratik ipucu karın yüzgeçleridir: dişininki erkenden kararır. Balık 4 cm’yi geçince erkeğin uzayan yüzgeçleri ve renkleri işi netleştirir. Renkler 8–10. haftada belirmeye başlar, balık altı ayda olgunlaşır.

Renk Formları ve Varyeteler

Çiftlik formlarının adı hangi yüzgeçlerin renkli olduğunu söyler.

• Double Red: Sırt ve kuyruk yüzgeci siyah çerçeveli kırmızı-turuncu beneklerle kaplı. Akvaryumcularda en sık görülen form.
• Triple Red: Aynı desen anal yüzgece de yayılır; üç tek yüzgecin üçü de renklidir.
• Orange Flash: Siyah çizgi ve benek yoktur; yüzgeçler düz turuncu-kırmızıdır.
• Super Red: Triple Red deseni karın yüzgeçlerine de geçmiş hat. “Mega Red” gibi adlar da aynı yoğunlaştırılmış balıklar için kullanılır; ortak bir tanımları yok.
• Yaban form: Yüzgeçlerde kırmızı yoktur, gövde daha tıknaz, sırt yüzgeci daha göz alıcıdır. Seyrek ithal edilir, yumuşak ve asidik su ister.

Bunların dışında Gold, Albino ve Sunset gibi daha az görülen hatlar da var. Hepsi aynı tür ve birbiriyle kolayca çiftleşir. Turuncu formla Triple Red çaprazlandığında yavruların çoğu Orange Flash çıkar. Karışık formdan üretilen yavrular tutarsız renk verir; üretim düşünüyorsanız erkekle dişiyi aynı formdan alın.

Doğada Nerede Yaşar

Yukarı Amazon’un balığıdır. Peru’da Ucayali ve Pachitea’dan başlayıp Brezilya sınırındaki Tabatinga’ya kadar Amazon ve Solimões’in kollarında yaşar; Kolombiya’nın Amazon kıyısında da bulunur. Ana nehirde değil, yavaş akan kollarda, durgun kıyı sularında, düşen yaprakların biriktiği sığ derelerde yaşar.

Su yere ve mevsime göre değişir: kara su, bulanık beyaz su ya da berrak su olabilir. Kollarda pH çoğunlukla 5,5–6 arasındadır, ana nehre yakın yerlerde nötrün üstüne çıkar. Bu geniş tolerans türün akvaryumdaki dayanıklılığını açıklar. Taban kum ve kalın yaprak tabakası; dişiler bölgelerini dağınık kökler, dallar ve yaprak yığınları arasında kurar.

Dünya Doğayı Koruma Birliği türü “Asgari Endişe” sayar. Doğadan toplama önemsizdir; satılan balıkların neredeyse tamamı çiftlik üretimidir.

Akvaryum Nasıl Olmalı

Bir çift için 60 cm’lik, 60 litrelik akvaryum yeter. Harem için hesap taban uzunluğuyla yapılır: her dişiye 30–50 cm. Bir erkek iki dişi için 80 cm, bir erkek üç dişi için 100 cm iyi bir başlangıç.

Taban ince kum olsun. Kakadu kumu ağzına alıp solungaçlarından eleyerek beslenir; çakılda bu davranış kaybolur. Her dişiye en az bir mağara koyun: Hindistan cevizi kabuğu, küçük saksı, seramik tüp. Üstüne bir iki yedek ekleyin. Mağaraları farklı köşelere dağıtın, girişleri birbirine bakmasın; dişiler birbirini görmezse kavga azalır.

Kök odun, ince dallar ve kuru yaprak (badem, meşe, kayın) hem saklanma yeri olur hem de yavrular için mikro canlı üretir. Kakadu loş ışık sever; yüzen bitkilerle ışığı kırın. Mikrosorum, Java yosunu, kriptokorin ve anubias bu düzene uyar; balık bitkiye dokunmaz. Akıntı zayıf olmalı; sünger filtre en iyi seçimdir.

Su Değerleri

Çiftlik balığı için 24–27 °C, pH 6–7,5 ve orta yumuşaklıkta su idealdir; Türkiye’nin çoğu şebeke suyu bu sınırların içinde ya da hemen yakınında kalır. Asıl mesele sabitlik ve düşük nitrattır: nitratı 20 mg/L’nin altında tutun, haftada %20–25 su değiştirin. Yaban balığı daha yumuşak ve asidik su ister; üretim için pH 5–6’ya ihtiyaç duyabilir.

Beslenme

Etçil bir dip balığıdır; doğada dipteki küçük omurgasızları yer. Akvaryumda temel menü dondurulmuş ya da canlı kan kurdu, artemia ve dafnidir; yanında küçük boy batan granül. Pul yem yerine granül tercih edin, çünkü kakadu yemi yüzeyden kapmaz, dibe inmesini bekler.

Günde iki küçük öğün verin; yem iki üç dakikada bitmeli. Hızlı tetra ve rasboralarla birlikte tutuyorsanız batan yemi dişilerin bölgesine bırakın. Küçük karidesler de menüye girer; kiraz karidesi bu balıkla yaşamaz, yem olur.

Davranış ve Tank Arkadaşları

Doğru düzen bir erkek, birkaç dişi ve her dişiye bir mağaradır. Erkek geniş bir bölgeyi dolaşır, dişiler bu bölgenin içinde kendi küçük alanlarını tutar. Kuluçkadaki dişi kendi boyunun üç katı balığı kovalar; küçük akvaryumda erkeği bile köşeye sıkıştırır.

İki erkek yalnızca çok büyük ve sık bitkili akvaryumda bir arada durabilir; 250–300 litrenin altında ikinci erkek koymayın. Ezilen erkek solar, sırt yüzgecini kapatır, sürekli kaçmaya çalışır. Alt sıradaki erkekler dişi görünümünde kalıp fırsat buldukça yumurta dölleyebilir; baskın erkek ölünce birkaç haftada tam renge ve uzun yüzgeçlere kavuşurlar.

Üst katmanda yüzen, sakin ve yüzgeç kemirmeyen balıklar en iyi komşudur. Tabanı paylaşanlar sorun çıkarır: çöpçüler kuluçkadaki dişiyle çatışır, yavruları yer. Yavru almak istiyorsanız tankta yalnızca kakadu olsun. Başka Apistogramma türleriyle karıştırmayın; dişiler birbirine benzer, melez riski doğar.

Üretim

Kakadu mağara yumurtlayıcıdır. Yumurtayı ve yavruyu dişi korur, erkek yalnızca bölgeyi gözetir. Ev akvaryumunda en kolay üreyen Apistogramma türlerinden biridir.

1. Grubu kurun. Satış boyunda cinsiyet belli olmaz. Altı genç alın, eşleşme oluşunca fazla erkekleri çıkarın. Bir erkeğe iki üç dişi düşsün.
2. Akvaryumu hazırlayın. Bir çift için 30–40 litrelik ayrı kap yeter; harem için 80–100 cm. Her dişiye girişi dar bir mağara, kum taban, kuru yaprak, sünger filtre.
3. Suyu ayarlayın. Çiftlik balığı için 26–28 °C, pH 6,5–7, yumuşak-orta su. Yüksek pH’ta yumurtalar kolay mantarlanır. Yaban balıkta pH’ı 5–6’ya çekin.
4. Kondisyon verin. Bir iki hafta günde iki öğün canlı ya da dondurulmuş yem.
5. Kuru izleyin. Kur dişiden başlar: limon sarısına döner, erkeğin önünde yan dönüp titrer, onu mağarasına çağırır. Kırmızımsı yumurtalar mağaranın tavanına yapıştırılır. İlk yumurtlamalar küçüktür; olgun dişi 80–100 yumurta bırakır.
6. Kuluçkaya dokunmayın. Yumurtalar sıcaklığa göre 3–4 günde açılır. Dişi larvaları 4–5 gün daha mağarada tutar, sonra sürü hâlinde dışarı çıkarır. Kuluçka sırasında büyük su değişimi yapmayın, mağarayı kaldırmayın.
7. Yavruyu besleyin. Yavrular ilk günden yeni çıkmış artemia alacak kadar iridir. Günde en az iki kez artemia ve mikro kurt verin; yavrular yaprak ve sünger yüzeyindeki biyofilmi de otlar. Yavru kabında her gün dipten %20–25 su çekin.
8. Ayırın. Küçük akvaryumda yavrular mağaradan çıkınca erkeği alın; harem akvaryumunda gerek yok, dişi erkeği uzak tutar. Yavruları 3–4 haftada anneden ayırabilirsiniz.

Su yavrunun cinsiyetini de belirler. Apistogramma türlerinde yumurtadan sonraki ilk 30–40 günde su sıcaklığı, bazı türlerde pH, eşey oranını değiştirir. Kakaduda serin suda dişi, 29–30 °C’de erkek ağırlıklı döl çıkar. Dengeli oran için yavruları 26–27 °C’de büyütün.

Sık hatalar: mağara girişlerinin birbirine bakması, dişi sayısından az mağara, yavru yiyen taban balıkları, kuluçkada yapılan büyük su değişimi. Karma akvaryumda art arda yavrusunu kaybeden dişi birkaç ayda yıpranır; üretmek istiyorsanız akvaryumu üretime ayırın.

Hastalıklar ve Korunma

Çiftlik kakadu dayanıklı bir balıktır. Zayıf noktası yüksek nitrat ve düşük oksijendir; ikisi bir araya gelince bağışıklık düşer, ömür kısalır. Yaban ithalat ayrı bir hikâye: yolculuktan bitkin gelir, ilk günlerde kayıp verebilir, canlı yemle toparlanması gerekir.

En sık görülen sorunlar beyaz benek, deri bulanıklığı (çoğunlukla Ichthyobodo), bakteriyel enfeksiyonlar ve kafada delik hastalığıdır. Beyaz benek yeni balıkla ya da ani soğumayla gelir; erken yakalanırsa sıcaklığı yavaşça 30 °C’ye çıkarmak ve günlük su değişimi çoğu zaman yeter. Kafada delik hastalığı baş ve yanal çizgide küçük çukurlarla başlar; kötü su ve tekdüze beslenmeyle tetiklenir, metronidazol ve canlı ağırlıklı menüyle geriler. İlaç dozunu üreticinin alt sınırından başlatın; cüce ciklitler ilaca duyarlıdır.

Korunmanın sırası bellidir: sıfır amonyak ve nitrit, düşük nitrat, düzenli su değişimi, çeşitli yem ve yeni balık için 3–4 haftalık karantina.

Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme

Akvaryumcularda 2,5–3 cm’lik yavrular satılır ve çoğu renksizdir; Double Red etiketi bile bu boyda kuyruktaki birkaç turuncu benekten ibarettir. Çökük karınlı, sırt yüzgecini kapatmış, köşede kımıldamadan duran balıkları almayın. Sağlıklı yavru kumu karıştırır, yem verilince hemen gelir.

Cinsiyet garantisi yoktur. Altı genç alıp grubun kendi eşleşmesini bekleyin ya da renkleri çıkmış, cinsiyeti belli bir erkek ve iki dişi seçin. Erkekle dişiyi aynı formdan alın.

Mağaraları yerleştirdikten sonra balıkları akşam, ışıklar kapalıyken ve hep birlikte ekleyin. Sonradan eklenen dişi hazır bölgelere girmekte zorlanır. İlk iki gün saklanmaları normaldir.

Benzer Türler ve Karıştırılma Riski

Ayırıcı işaretler erkekte toplanır: sorguç gibi uzamış ön sırt dikenleri, lir kuyruk ve iri baş. Agassiz apistosu (A. agassizii) kürek ya da mızrak biçimli sivri kuyruğu ve düz sırt yüzgeciyle ayrılır; onun da çiftlik hatları “Double Red” diye satıldığı için etiket tek başına kakadu demek değildir. Macmaster apistosu (A. macmasteri) Kolombiya kökenlidir; kuyruğun üst ve alt kenarındaki kırmızı şeritlerle tanınır, sorguç taşımaz. A. borellii çok daha küçük, mavi gövdeli ve yuvarlak kuyrukludur; eski kitaplarda kakaduyla karıştırılırdı. A. viejita ve A. hongsloi de ince gövdeli ve yuvarlak kuyrukludur.

Kakadu grubunun öteki üyeleri (A. staecki, A. juruensis gibi) Türkiye’ye nadiren gelir. Bütün Apistogramma dişileri birbirine benzediğinden karışık türden grup almayın.