Pseudomugil furcatus (Forktail Blue-eye)
Bir bakışta
Köken ve dağılım
Papua Yeni Gine'ye endemik; yalnızca doğuda, Oro ve Milne Bay eyaletlerinde Dyke Ackland ile Collingwood körfezleri arasındaki alçak ovalarda (Musa ve Kwagira nehir sistemleri).
Doğal yaşam alanı
Yağmur ormanı içindeki küçük, berrak, sık bitkili dereler; akıntı yavaştan ortaya, su nötr-hafif bazik ve orta sert; kurak mevsimde göllere bölünür.
Bakım notları ve ilgili türler
Kart verisi: FishBase · GBIF · IUCN Kırmızı Liste · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth; havzalar World Bank (CC BY 4.0).
Pseudomugil furcatus, mavi göz balıklarının en iri, en dayanıklı ve dünyada en kolay bulunan türüdür. Akvaryumda 5 cm’yi bulur. Sarımsı yeşil gövdesi, sarı kenarlı yüzgeçleri ve iki ucu sarı, iç kenarı siyah çatal kuyruğuyla küçük bir gökkuşağı balığını andırır. Gözündeki parlak mavi halka cinsine adını verir. Erkekler gün boyu yüzgeçlerini açıp birbirine gösteri yapar. İngilizcede “forktail blue-eye”, yani çatal kuyruklu mavi göz diye bilinir.
Türkiye’de yerleşik bir adı yoktur. Hobiciler tür adını kullanıp “furcatus” ya da eski adıyla “furcata” der, cinsin bütün üyeleri için de “mavi göz” kullanılır. Akvaryumcularda nadir görülür, çoğunlukla ithalatçılar üzerinden ön siparişle gelir. Satılan balıkların hepsi üretimdir; doğadan toplanan balık ticarete girmez. Mavi göz balıklarıyla tanışmak isteyen için en uygun ilk türdür.
Türü 1955’te John Treadwell Nichols tanımladı. Örnekleri Hobart Van Deusen 1953’te, Archbold keşif gezisi sırasında Papua Yeni Gine’nin doğusundaki Peria Deresi’nden toplamıştı. Tür adı Latince “çatallı” demektir ve kuyruğu anlatır. Canlı balıklar ancak 1981’de Gerald Allen ve Barry Crockford’un topladığı küçük bir grupla Avustralya’ya getirildi; hobideki balıkların hemen hepsi bu gruptan üretilmiştir.

Nasıl Tanınır
Gövde ince, uzun ve hafif yandan basıktır. Zemin rengi sarımsı yeşil ya da zeytin yeşilidir, karın tarafı sarı ve turuncuya çalar. Pul kenarları ince bir ağ deseni çizer. Göğüs bölgesinde ve solungaç kapağının arkasında kırmızımsı bir leke olur. Göz iri ve gümüşidir, üst kenarında parlak mavi bir halka taşır.
Türü cinsin diğer üyelerinden ayıran şey kuyruktur. Kuyruk derin çatallıdır; iki lobun dış kenarı parlak sarı, iç kenarı siyahtır. Sırt ve anal yüzgeçleri saydamdır, kenarlarında ince sarı bir şerit bulunur. Erkeğin karın yüzgeçleri sarı, göğüs yüzgeçleri çoğu zaman kırmızıya çalar.
Erkek, dişiden daha parlaktır. Olgunlaştıkça ikinci sırt yüzgeci ve anal yüzgeci uzar, sarı kenarlar belirginleşir. Dişinin gövdesi daha dolgun ve soluktur, yüzgeç kenarlarındaki sarı daha zayıftır, karın ve göğüs yüzgeçleri saydam kalır. Akvaryumda erkek 5 cm olur, dişi 4 cm civarında kalır; 6 cm’yi bulan erkek nadirdir.
Doğada Nerede Yaşar
Yalnızca Papua Yeni Gine’nin doğusunda, Oro ve Milne Bay eyaletlerinde, Dyke Ackland Körfezi ile Collingwood Körfezi arasındaki alçak ovalarda yaşar. Musa Nehri vadisinde ve Kwagira Nehri sisteminde bilinir. Yayılış alanı çok dardır.
Yaşadığı yerler yağmur ormanı içindeki küçük, berrak, sık bitkili derelerdir. Akıntı yavaştan orta hıza kadar değişir. Su nötrden hafif bazike, orta serttir ve 24–28 °C arasında seyreder. Muson yağmurlarında dereler bulanıklaşıp coşar, kurak mevsimde ise kısmen kuruyup göllere bölünür. Aynı derelerde peacock gudgeon (Tateurndina ocellicauda) da yaşar. Koruma durumu “Yetersiz Veri”dir: dar bir alanda yaşadığı biliniyor, ama topluluklarının durumu hakkında yeterli bilgi yok.
Akvaryum Nasıl Olmalı
Sekiz on balıklık bir grup için 60 cm uzunluk ve 60 litre gerekir; 80 cm’lik bir akvaryumda erkekler gösteri için daha rahat alan bulur. Akarsu balığıdır, hafif ya da orta bir akıntıyı sever ve oksijeni bol su ister. Filtre çıkışını yüzeye doğru verin, bir köşede sakin bir alan bırakın. Akvaryumu oturmuş olmadan bu balığı eklemeyin; su kimyasındaki ani değişimlere hassastır.
Arkayı ve yanları sık bitkiyle doldurun, köklere Cava yosunu bağlayın, yüzeye yüzen bitki koyun. Önde açık bir yüzme alanı bırakın. Işığı yüzen bitkilerle biraz kırın; koyu taban ve koyu arka plan sarı yüzgeçleri öne çıkarır. Kapak gerekir; erkekler kovalamaca sırasında sıçrar.
Su Değerleri
Cinsin çoğu üyesinin aksine nötr ile hafif bazik, orta sert suyu sever: 24–28 °C ve pH 7,0–8,0 uygundur. Şehir suyuna kolay uyum sağlar; yumuşak ve asidik suda ise renk vermez ve zayıflar. Sıcaklığı sabit tutun, haftada %25–30 su değişimi yapın.
Beslenme
Doğada zooplankton, küçük böcek larvaları ve alg yer. Akvaryumda seçici değildir: ufalanmış pul yemi, mikro granül ve küçük yüzen yemleri hemen kabul eder. Temel yemi kuru yemle verebilirsiniz, ama haftada birkaç kez artemia nauplii, dafni, moina, dondurulmuş siklops ya da mikro solucan ekleyin. Canlı ve dondurulmuş yem renkleri ve dişilerin yumurta verimini belirgin şekilde artırır.
Yemi suyun üst ve orta katmanında yer, dibe düşenle pek ilgilenmez. Günde iki üç kez az az verin.
Davranış ve Tank Arkadaşları
Barışçıl, hareketli bir sürü balığıdır. En az sekiz balık alın, erkeklerden çok dişi olsun. Erkekler sürekli birbirine gösteri yapar: yan yana gelip yüzgeçlerini açar, titreştirir ve kısa kovalamacalara girer. Bu atışma zarar vermez; birkaç erkek bir arada olunca renkler koyulaşır ve gösteri artar. Az sayıda tutulan balıklar ürkekleşir.
Cinsin diğer türlerinden daha iri ve daha atak olduğu için topluluk akvaryumunda iyi geçinir. Yine de iri, hızlı ve açgözlü balıklarla yem yarışında geride kalır. Yüzgeç kemiren türler erkeklerin yüzgeçlerine zarar verir. Yetişkin karideslere dokunmaz; yeni doğan karides yavrularını yakalayabilir.
| Uyumlu | Uyumsuz |
|---|---|
| Peacock gudgeon (Tateurndina ocellicauda) | Tetrazon ve diğer yüzgeç kemirenler |
| Harlequin rasbora ve küçük rasboralar | İri gökkuşağı balıkları ve iri barblar |
| Diğer mavi gözler (Pseudomugil), ayrı türler olarak | Çikletler ve bölge kuran guramiler |
| Küçük gökkuşağı balıkları ve threadfin rainbow | Japon balığı ve iri, açgözlü balıklar |
| Cüce çöpçüler, otosinklus | Soğuk su isteyen türler |
| Neocaridina ve Caridina karidesleri | Çok yavaş, ürkek balıklar |
Üretim
Üretimi kolaydır ve bu balıkta neredeyse şarttır, çünkü ömrü kısadır. Dişilerin verimi bir bir buçuk yaştan sonra düşer. Ebeveynler yumurtaya bakmaz, fırsat bulursa yumurtayı ve yavruyu yer. Hobideki balıkların hepsi tek bir küçük gruptan geldiği için akrabalı üreme sorunu vardır: döllenmeyen yumurta ve sakat yavru oranı yüksek olabilir. Mümkünse farklı üreticilerden gelen balıkları birleştirin.
- Bir erkek ile iki üç dişiyi 20–30 litrelik ayrı bir akvaryuma alın. Hava ile çalışan sünger filtre ve birkaç üretim paçası ya da bir avuç Cava yosunu koyun.
- Sıcaklığı 26–27 °C’ye çıkarın ve canlı yemle besleyin. Sıcak suda yumurtlama gün boyu sürer.
- Dişi her gün birkaç yumurta bırakır ve bunu günlerce sürdürür. Yumurtalar iri ve ipliklidir, paçaya ya da yosuna yapışır.
- Paçaları her gün kontrol edin, yumurtaları toplayıp aynı suyla doldurulmuş küçük bir kaba alın. Hafif hava verin, sıcaklığı sabit tutun. Bozulup beyazlayan yumurtaları ayıklayın; yumurtaların yarısından fazlasının gelişmemesi bu türde olağandır.
- Yumurtalar sıcaklığa göre 2–3 haftada açılır. Gelişmiş ama açılmayan yumurtalar, bir şişede akvaryum suyuyla hafifçe çalkalanınca çoğu zaman açılır.
- Yavrular küçüktür ve yüzeyde durur, ama ilk günden artemia nauplii ve mikro solucan yiyebilir; toz yavru yemi de kabul eder. Günde en az iki kez az az besleyin ve her gün az miktarda su değiştirin. Bayat su yavru kaybının en sık sebebidir.
Sekiz aylıktan genç dişilerin yumurtaları çoğu zaman küçük ve kısırdır; üretim için olgun balık kullanın. Daha zahmetsiz yol, grubu yoğun yosunlu, yüzen bitkili bir akvaryumda bir arada bırakmaktır. Daha az yavru çıkar ama grup kendini yeniler.
Hastalıklar ve Korunma
Kayıpların çoğu kısa ömürden, kötü sudan ve akrabalı üremeden gelir. İki üç yaşındaki balıkların ölmesi doğaldır; bunu hastalık sanıp ilaç vermeyin. Yumuşak ve asidik suda tutulan balıklar solar, yem almaz ve hastalığa açık olur; önce su değerlerine bakın.
Yeni gelen balıkları ayrı bir akvaryumda iki hafta gözleyin. Beyaz nokta ve kadife hastalığı ani sıcaklık düşüşünde tutunur. Bu boydaki balıklar güçlü ilaçlara hassastır, dozu dikkatli ayarlayın. Karides olan akvaryumda bakırlı ilaç kullanmayın.
Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme
Akvaryumcularda nadir görülür; çoğunlukla ön siparişle, 2–3 cm’lik gençler olarak gelir. Bu boyda erkekleri ayırmak zor olabilir; 3 cm’yi geçmiş balıklarda erkeğin uzayan yüzgeçleri ve sarı kenarları belirgindir. Bir erkeğe iki dişi düşecek şekilde, en az sekiz balık alın.
Karnı dolgun, yeme gelen, yüzgeçleri yırtıksız ve gövdesi düzgün balıkları seçin. Omurgası eğri ya da solungaç kapağı kısa balıklar akrabalı üremenin izini taşır, almayın. Poşeti yavaşça alıştırın, grubu bir seferde ekleyin ve ilk günlerde ışığı loş tutun.
Benzer Türler ve Karıştırılma Riski
Sarı kenarlı çatal kuyruk bu türü kolayca tanıtır. En çok karıştırılan akrabası, İngilizcede “Popondetta blue-eye” diye bilinen Pseudomugil connieae, aynı bölgeden gelir ve adının geçmişi furcatusla iç içedir. İki tür 1980’lerde birlikte önce Popondetta, ad başka bir hayvana ait çıkınca Popondichthys cinsine alındı; 1989’da ikisi de Pseudomugil cinsine döndü. Bu yüzden eski kaynaklarda ve satış listelerinde “Popondetta furcata” adına rastlanır. Connieae erkeğinin sırt ve anal yüzgeçlerinde geniş beyaz kenar ve kalın siyah bir bant vardır, karın yüzgeçleri koyudur, kuyruk lobları siyah kenarlı değildir.
Pseudomugil gertrudae, daha küçüktür ve yüzgeçleri siyah beneklidir. Pseudomugil signifer, sırt yüzgecindeki beyaz-siyah bayrakla ayrılır. Kırmızı neon mavi göz diye satılan Pseudomugil luminatus erkeği baştan kuyruğa kırmızı-turuncu parlar. Farklı mavi gözleri aynı akvaryumda tutabilirsiniz, ama dişiler birbirine çok benzediği için üretim akvaryumunu tek türle kurun.
Sıkça Sorulan Sorular
Pseudomugil furcatus kaç cm olur?
Erkek akvaryumda 5 cm olur, dişi 4 cm civarında kalır. 6 cm’yi bulan erkek nadirdir. Mavi göz balıklarının en irisidir.
Kaç litrelik akvaryum ister, kaç tane alınmalı?
Sekiz on balıklık bir grup için 60 cm uzunluk ve 60 litre gerekir. En az sekiz balık alın, bir erkeğe iki dişi düşsün; az sayıda tutulursa ürkekleşir ve renk vermez.
Yeni başlayan biri için uygun bir mavi göz mü?
Evet, cinsin en dayanıklı ve en kolay beslenen türüdür. Kuru yemi kabul eder ve şehir suyuna kolay uyum sağlar. Tek şartı oturmuş bir akvaryum ve düzenli su değişimidir.
Sert ve bazik suda yaşar mı?
Yaşar, hatta en iyi rengi pH 7,0–8,0 arasındaki orta sert suda verir. Doğadaki dereleri de böyledir. Yumuşak ve asidik su bu tür için uygun değildir.
Karides akvaryumunda tutulur mu?
Tutulur. Yetişkin Neocaridina ve Caridina karideslerine dokunmaz; yeni doğan karides yavrularını yakalayabilir, bu yüzden bol yosun koyun.
Yumurtalar kaç günde açılır?
Sıcaklığa göre 2–3 haftada açılır. Dişi günlerce her gün birkaç yumurta bıraktığı için paçaları her gün toplayın. Yavrular ilk günden artemia nauplii ve mikro solucan yiyebilir.
Kaynakça
- Nichols, J. T. (1955). Results of the Archbold Expeditions. No. 71. Two new fresh-water fishes from New Guinea. American Museum Novitates, 1735, 1–6.
- Allen, G. R. (1980). A generic classification of the rainbowfishes (family Melanotaeniidae). Records of the Western Australian Museum, 8(3), 449–490.
- Saeed, B., Ivantsoff, W. & Allen, G. R. (1989). Taxonomic revision of the family Pseudomugilidae (Order Atheriniformes). Australian Journal of Marine and Freshwater Research, 40, 719–787.
- Palmer-Newton, A. (2020). Pseudomugil furcatus. The IUCN Red List of Threatened Species 2020: e.T18545A162322140, Data Deficient.
- FishBase. Pseudomugil furcatus, Forktail rainbowfish. www.fishbase.se
- Seriously Fish. Pseudomugil furcatus. www.seriouslyfish.com
💬 Yorum Yaz