🐠 Türkiye'nin en kapsamlı akvaryum ansiklopedisi
Ana Sayfa › Ansiklopedi › Akvaryum Balık Türleri › Gökkuşağı Balıkları › Celebes Gökkuşağı Balığı
Gökkuşağı Balıkları

Celebes Gökkuşağı Balığı

📅 15 Kas 2026
Celebes Gökkuşağı Balığı (Marosatherina ladigesi)
Fotoğraf: Brent Tibbatts · CC BY 3.0 · Wikimedia Commons
Bilimsel ad Marosatherina ladigesi (Ahl, 1936) Diğer bilimsel adlar: Telmatherina ladigesi
Takım Atheriniformes Familya Telmatherinidae Cins Marosatherina IUCN VU · Hassas
Türkiye'de Celebes gökkuşağı balığı · Gökkuşağı Celebes · Celebes rainbow İngilizce Celebes rainbowfish · Celebes sailfin silverside · Sulawesi rainbowfish

Bir bakışta

Boy6,5 cm (en fazla 8 cm)
Minimum akvaryum100 L / 80 cm uzunluk
GrupEn az 8 birey (sürü)
Sıcaklık24–27 °C
pH7–8
Sertlik10–20 °dGH
ZorlukOrta · hassas
MizaçBarışçıl
Katmanüst · gündüz
BeslenmeHepçil
ÜremeYaprak/bitki yumurtlayıcı · orta
AkvaryumculardaAra sıra bulunur · 2–3 cm
KapakŞart
BitkilerZarar vermez

Köken ve dağılım

Doğal yayılış (havza) Doğal olarak bulunduğu ülke Sonradan yayıldığı ülke Nehir Gözlem kaydı (GBIF)
Köken
Asya
Doğal olarak yaşadığı ülkeler
Endonezya (endemik)

Endonezya, Güney Sulawesi'ye özgü; yalnızca Maros ve Pangkep kireçtaşı (karst) bölgesinin derelerinde, Bantimurung çevresi başta olmak üzere.

Haritadaki noktalar GBIF'teki 2 koordinatlı kaydın özetidir; ülke ve havza bilgisi FishBase'ten derlenmiştir. Akvaryumdan kaçan/salınan bireylerin kayıtları da görünebilir.

Doğal yaşam alanı

Doğada sıcaklık25–33 °C
Doğada pH7,5–8,5
Doğada sertlik2–10 °dGH

Maros–Pangkep karst bölgesinin berrak, kireçli, oksijence zengin dereleri: taşlık-kayalık taban, sürüler yavaş akan derin çukurlarda, beslenme hızlı akan sığ kesimlerde.

Aynı sularda yaşayan türler
Oryzias celebensisNomorhamphus liemi

Bakım notları ve ilgili türler

Kart verisi: FishBase · GBIF · IUCN Kırmızı Liste · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth; havzalar World Bank (CC BY 4.0).

Celebes gökkuşağı balığı, limon sarısı yüzgeçleri ve yanında boydan boya uzanan mavi çizgisiyle tanınan, 6–7 cm’lik ince bir sürü balığıdır. Endonezya’nın Sulawesi adasında, Maros bölgesinin kireçtaşı derelerine özgü; adını adanın eski adı Celebes’ten alır. Türkiye’de “Celebes gökkuşağı” ya da “Gökkuşağı Celebes” adıyla, akvaryumcularda zaman zaman 2–3 cm’lik gençler olarak bulunur.

Adında gökkuşağı geçse de Avustralya ve Yeni Gine’nin bildiğimiz gökkuşağı balıklarından değildir. Sulawesi göllerinde yaşayan “yelken yüzgeçli gümüş balıkları” ailesindendir. İki grup akrabadır, bakımları da birbirine benzer; bu yüzden hobide hep gökkuşağı balıklarıyla birlikte anılır. Ailesinin akarsuda yaşayan tek üyesidir, öteki akrabaları adanın büyük göllerinde kalır.

Türü 1936’da Ernst Ahl, Alman ihtiyolog Werner Ladiges’in adını vererek Telmatherina ladigesi olarak tanımladı. 1998’de yalnızca bu türü içeren Marosatherina cinsine taşındı; cins adı Maros kasabasından gelir. Eski ad akvaryumcularda ve kitaplarda hâlâ geçer. Endonezya’da o kadar sevilir ki ülkenin süs balığı derneğinin logosunda bu balık vardır. Bugün satılan balıkların büyük kısmı Uzak Doğu ve Doğu Avrupa çiftliklerinde üretilir.

Celebes Gökkuşağı Balığı – Akvaryumda küçük bir Celebes gökkuşağı sürüsü
Akvaryumda küçük bir Celebes gökkuşağı sürüsü — Fotoğraf: Shigella dysenteriae at English Wikipedia · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Nasıl Tanınır

Gövde ince, uzun ve yarı saydamdır; zemin rengi zeytin sarısı, karın tarafı daha açık sarıdır. Solungaç kapağının arkasından kuyruk sapına kadar ince, parlak mavi bir çizgi uzanır; ışığa göre mor ya da turkuaz görünür. Gözler başa göre iridir ve sarı bir halkayla çevrilidir. İki sırt yüzgeci vardır: Birincisi küçük ve siyahtır, ikincisi anal yüzgeçle birlikte uzun ışınlıdır.

Erkek ile dişiyi ayırmak olgun balıkta kolaydır. Erkeğin ikinci sırt yüzgecinin ve anal yüzgecinin ön ışınları uzar, ipliksi bir uzantı yapar. Bu yüzgeçlerin dış kenarı siyah, içi parlak limon sarısıdır; kuyruk yüzgecinin kenarları da sarıdır. Dişi daha kısa yüzgeçli, daha soluk ve biraz daha dolgundur. Erkekler dişilerden biraz daha uzun olur. Akvaryumda 6–7 cm’yi bulur, en iri bireyler 8 cm’ye ulaşır.

Gençler gümüşi ve renksizdir, yüzgeç uzantıları henüz yoktur. Akvaryumcularda satılan 2–3 cm’lik balıklarda erkek ile dişi ayırt edilemez; renk ve yüzgeçler birkaç ay içinde gelişir.

Renk Formları ve Varyeteler

Ticarette bilinen bir renk formu yoktur. Doğadaki popülasyonlar ise birbirinden farklıdır. Pangkep yöresindeki derelerin balıkları daha koyu renkli olur, gövde çizgisi siyahımsıdır ve göğüs yüzgeçlerinin ucu siyahtır. Bantimurung çevresindeki balıklar daha açık renkli, çizgileri mor-mavidir. Bazı popülasyonlarda kuyruk yüzgeci tamamen sarıdır. Hobideki çiftlik balıkları çoğunlukla açık renkli tiptir.

Doğada Nerede Yaşar

Yalnızca Güney Sulawesi’de, Makassar’ın kuzeyindeki Maros ve Pangkep kireçtaşı (karst) bölgesinin derelerinde yaşar. Bu derelerin bir kısmı yer altından gelir, kalkerli kayaların arasından çıkar. Su berrak, oksijence zengin, kireçlidir; pH 7,5–8,5 arasındadır. En sağlıklı popülasyonların bulunduğu derelerde su serttir. Sıcaklık gölgeli, ormanlık derelerde 25–27 °C’dir; açıkta kalan, yavaş akan derelerde 32 °C’yi aşar ve orada balık azdır.

Taban taşlık ve kayalıktır. Balıklar çoğunlukla derenin yavaş akan derin çukurlarında sürü halinde durur, beslenmek için hızlı akan sığ kesimlere çıkar. Doğadaki besinin büyük kısmı su böcekleri ve larvalarıdır. Aynı derelerde pirinç balıkları (Oryzias) ve yarım gagalı balıklar (Nomorhamphus) yaşar. Bazı derelerde su biraz tuzlanır; tür hafif acı suya da dayanır.

Koruma durumu “Hassas” olarak değerlendirilir. Yayılış alanı çok küçüktür. Akvaryum ticareti için yıllarca doğadan yoğun toplandı; derelerden kum çekilmesi, zehirle balık avı ve evsel kullanım yaşam alanını bozdu. 2000’li yılların başında bol bulunduğu bazı derelerde birkaç yıl sonra bulunamaz oldu. Çiftlik üretimi doğadan toplama baskısını azaltır; bu yüzden üretim balığı almak her bakımdan daha doğrudur.

Akvaryum Nasıl Olmalı

Sekiz balıklık bir sürü için en az 80 cm uzunluk ve 100 litre gerekir. Bu balık boydan boya hızlı yüzer; kısa ve yüksek akvaryumdan çok uzun ve sığ akvaryumu sever. Ön tarafta açık bir yüzme alanı, arkada ve kenarlarda sık bitki olsun. Yüzen bitkiler ışığı yumuşatır, balıkları sakinleştirir ve renklerini ortaya çıkarır.

Doğadaki derelerin taklidi kolaydır: Çakıl ya da kum taban, birkaç yuvarlak taş ve kaya, temiz su. Akıntı ister; filtre saatte akvaryum hacminin dört beş katını çevirmeli, suyun bir köşede hareketli olması iyi gelir. Durgun ve oksijeni düşük su bu tür için uygun değildir. Bitkilere dokunmaz. Ürktüğünde sıçrayabilir, kapak kapalı olsun.

Su Değerleri

Sert ve bazik su ister: pH 7,0–8,0, sıcaklık 24–27 °C. Yumuşak ve asidik suda yaşamaz; pH 6,5’in altında kayıplar başlar. Türkiye’deki çoğu şehir suyu bu balık için uygundur. Asıl önemli olan suyun temiz ve dengeli kalmasıdır: Amonyak, nitrit ve ani değişime hassastır. Haftada %25–30 su değişimi yapın, yeni suyu akvaryum suyuyla aynı sıcaklıkta verin.

Beslenme

Doğada böcek ve larva avcısıdır, akvaryumda her şeyi yer. Kaliteli pul yem ve küçük granül temel olsun. Haftada birkaç kez dondurulmuş ya da canlı kan kurdu, sivrisinek larvası, artemia ve dafni verin; rengi ve kondisyonu belirgin biçimde iyileştirir. Yemi yüzeyde ya da su ortasında yakalar, dibe düşeni pek aramaz. Günde iki üç kez, birkaç dakikada bitecek kadar verin.

Davranış ve Tank Arkadaşları

Barışçıl bir sürü balığıdır, kimseye zarar vermez. Az sayıda tutulursa ürkek olur, saklanır ve rengi solar. En az sekiz balık alın; bir erkeğe iki üç dişi düşmesi idealdir. Erkekler gün boyu dişilere ve birbirlerine yüzgeç açıp gösteriş yapar, bu zararsızdır ve türün en güzel anıdır. Üst ve orta katmanda yüzer.

Tank arkadaşlarını su değerlerine göre seçin: Sert ve bazik suyu seven, benzer boyda, sakin balıklar. Yavaş ve uzun yüzgeçli balıkları bu hızlı sürüyle koymayın; tersine, yüzgeç kemiren balıklar da erkeklerin uzun yüzgeçlerine dadanır.

Uyumlu Uyumsuz
Molly, plati ve lepistes gibi canlı doğuranlar Sumatra barbı ve tetrazon gibi yüzgeç kemirenler
Mavi gözlü gökkuşağı balıkları (Pseudomugil) Malawi çikletleri (su uyar ama saldırgandır)
Neon gökkuşağı gibi küçük gökkuşağı balıkları Yumuşak ve asidik su isteyen diskus, neon tetra, kardinal tetra
Yarım gagalı balıklar (Nomorhamphus, Dermogenys) Ağzına sığan küçük balıkları yiyen iri türler
Küçük kaya gobileri, ankistrus Peçe yüzgeçli japon balığı gibi yavaş, soğuk su balıkları

Üretim

Yumurtayı bitkiye ya da üretim paçasına bırakır ve üretimi zor değildir. Zor olan, minik yavruları ilk haftalarda yaşatmaktır.

  1. Sürüyü bir iki hafta bol canlı ve dondurulmuş yemle kondisyona alın; özellikle kan kurdu ve sivrisinek larvası işe yarar. Hazır dişiler dolgunlaşır, erkekler durmadan gösteriş yapar.
  2. En az 45 cm’lik tabansız bir üretim akvaryumu hazırlayın: hafif sert, pH 7,5 civarında su, hava ile çalışan küçük bir sünger filtre, birkaç üretim paçası ya da Cava yosunu.
  3. Tek çift yerine bir erkek ve iki dişi koyun. Bu tür grup halinde daha iyi yumurtlar; tek dişi erkeğin baskısından yorulabilir.
  4. Sıcaklığı 23–24 °C’ye çekin. Küçük bir sıcaklık düşüşü çoğu zaman yumurtlamayı başlatır. Balıklar haftalarca, her gün birkaç yumurta bırakır; yumurtalar ince bir iplikle paçaya yapışır. Dişi bir seferde birkaç düzine, bazen yüz elliye yakın yumurta verir.
  5. Yetişkinler yumurtayı yer. Paçaları her gün kontrol edin, yumurtalı paçayı aynı suyla doldurulmuş ayrı bir kaba alın.
  6. Yumurtalar 26 °C civarında 9–10 günde, 28 °C’de 8 günde açılır. Daha sıcak suda kuluçka kısalır ama yumurtaların çoğu bozulur; 30 °C’ye çıkmayın.
  7. Yavrular yüzeyde durur, dibe düşen yemi almaz. İlk hafta infüzorya ya da yeşil su verin; sonra artemia nauplii’ye geçin. Her gün az miktarda su değiştirin.

Doğada yağmur mevsiminin başında, kuru mevsimin sonundan itibaren yumurtlar. Dişi yumurtalarını bir kerede değil, kısım kısım bırakır. Akvaryumda mevsim gözetmez, kondisyonu iyi sürü yıl boyu yumurtlar.

Hastalıklar ve Korunma

Doğru suda ve temiz akvaryumda dayanıklıdır; asıl zayıf noktası taşınma ve yeni suya alışmadır. Doğadan toplanan balıklar ithalatta ağır kayıp verir, çiftlik balıkları da ilk günlerde hassastır. Kötü su kalitesi, yumuşak su ve ani pH değişimi yüzgeç kapatma, renk solması ve beyaz nokta olarak geri döner. Yumuşak suda tutulan balıklar kısa sürede zayıflar. Yeni balıkları iki hafta ayrı akvaryumda gözleyin ve suyunu sık değiştirin. Kadife ve beyaz nokta gibi genel hastalıklar diğer akvaryum balıklarındaki gibi tedavi edilir.

Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme

Akvaryumcularda ara sıra, genellikle 2–3 cm’lik gençler olarak bulunur. Bu boyda cinsiyet anlaşılmaz; sekiz on balık birlikte alırsanız erkek ve dişi denk gelir. Gözleri parlak, gövdesi dolgun, yüzgeçleri açık ve sürüyle birlikte yüzen balıkları seçin. Karnı çökmüş, yüzgeçleri yapışık ya da akvaryumda ölü balık görülen gruptan almayın. Satıcının suyu sizinkinden farklıysa alıştırmayı yavaş yapın: Torbaya yarım saat boyunca azar azar akvaryum suyu ekleyin. Sürüyü tek seferde, olgunlaşmış ve sert suyu olan bir akvaryuma koyun.

Benzer Türler ve Karıştırılma Riski

Sarı yüzgeçli mavi gözlü gökkuşağı (Pseudomugil furcatus) en çok karıştırılan türdür; o da sarı yüzgeçli ve iri gözlüdür, ama boyu 5 cm’de kalır, gövdesinde mavi çizgi yoktur. Neon gökkuşağı (Melanotaenia praecox) daha yüksek sırtlı, mavi gövdeli ve kırmızı yüzgeçlidir. İplik yüzgeçli gökkuşağı (Iriatherina werneri) daha küçüktür ve erkeğinin sırt yüzgeci çok daha uzun, dalgalı ipliklere dönüşür. Sulawesi göllerinden gelen akraba Telmatherina türleri benzer yüzgeç uzantılarına sahiptir ama Türkiye’ye nadiren gelir.

Sıkça Sorulan Sorular

Celebes gökkuşağı balığı gerçek bir gökkuşağı balığı mı?

Tam olarak değil. Avustralya ve Yeni Gine gökkuşağı balıklarının akrabasıdır ama Sulawesi’ye özgü ayrı bir aileden gelir. Bakımı onlarınkine benzer; bu yüzden hobide gökkuşağı balıklarıyla birlikte anılır.

Kaç cm olur, kaç litrelik akvaryum ister?

Akvaryumda 6–7 cm olur, en iri bireyler 8 cm’yi bulur. Sekiz balıklık bir sürü için en az 80 cm uzunluk ve 100 litre gerekir.

Yumuşak suda yaşar mı?

Yaşamaz. Kireçtaşı derelerinden gelir; sert ve bazik su ister, pH 7,0–8,0 arası idealdir. Asidik suda zayıflar, kayıplar başlar. Türkiye’deki çoğu şehir suyu uygundur.

Kaç tane alınmalı?

En az sekiz. Az sayıda tutulunca ürkek olur ve rengi solar. Bir erkeğe iki üç dişi düşmesi idealdir; erkekler ancak kalabalık sürüde yüzgeç açıp gösteriş yapar.

Erkek ile dişi nasıl ayırt edilir?

Erkeğin ikinci sırt yüzgeci ve anal yüzgeci ipliksi uzantılıdır, kenarları siyah, içi limon sarısıdır. Dişi daha kısa yüzgeçli ve soluktur. Satılan 2–3 cm’lik gençlerde fark henüz görünmez.

Akvaryumda ürer mi?

Ürer. Haftalarca her gün birkaç yumurtayı bitkiye ya da üretim paçasına bırakır. Yetişkinler yumurtayı yediği için yumurtalı paça ayrı kaba alınır. Yumurtalar 8–10 günde açılır; yavrular infüzorya ve artemia nauplii ile büyütülür.

Kaynakça

  1. Ahl, E. (1936). Beschreibungen dreier neuer Süsswasserfische und eines neuen Brackwasserfisches aus dem Indo-Australischen Gebiet. Zoologischer Anzeiger, 114(7/8), 175.
  2. Aarn, Ivantsoff, W. & Kottelat, M. (1998). Phylogenetic analysis of Telmatherinidae (Teleostei: Atherinomorpha), with description of Marosatherina, a new genus from Sulawesi. Ichthyological Exploration of Freshwaters, 9(4), 311–323.
  3. Hadiaty, R. K. (2007). Kajian ilmiah ikan pelangi Marosatherina ladigesi (Ahl 1936), fauna endemik Sulawesi. Berita Biologi.
  4. Said, D. S., Lukman, Mayasari, N., Supranoto, Nasution, S. H. & Triyanto (2008). Antisipasi degradasi habitat ikan pelangi Sulawesi Marosatherina ladigesi melalui aplikasi habitat ex-situ. Prosiding Seminar Nasional Limnologi IV, 38–51. LIPI, Cibinong.
  5. Jayadi, Hadijah, S., Tang, B. & Husma, A. (2016). Biologi reproduksi ikan beseng-beseng (Marosatherina ladigesi Ahl, 1936) di beberapa sungai di Sulawesi Selatan. Jurnal Iktiologi Indonesia, 16(2), 185–198.
  6. Nasyrah, A. F. A., Rahardjo, M. F. & Simanjuntak, C. P. H. (2020). Reproduction of Celebes rainbowfish, Marosatherina ladigesi (Ahl, 1936) in the Pattunuang and Batu Puteh rivers, South Sulawesi. Jurnal Iktiologi Indonesia, 20(2), 171–188.
  7. Yasir, I. ve diğerleri (2025). Vouchered DNA barcoding to support aquatic biodiversity exploration and management: case study on Maros karst endemic Marosatherina ladigesi. International Journal of Agriculture and Biology.
  8. IUCN (2019). Marosatherina ladigesi. The IUCN Red List of Threatened Species, Vulnerable D2.
  9. FishBase. Marosatherina ladigesi, Celebes rainbowfish. www.fishbase.se
  10. Seriously Fish. Marosatherina ladigesi. www.seriouslyfish.com

💬 Yorum Yaz

🐟 akvaryumpedia