Texas Ciklet
Bir bakışta
Köken ve dağılım
Teksas'ın güneyindeki Nueces ve aşağı Rio Grande havzaları ile kuzeydoğu Meksika, güneyde Soto la Marina'nın yukarı kesimine kadar; Conchos havzasında yok. ABD'de doğal yaşayan tek ciklit. Orta Teksas (Edwards Platosu), Florida, Louisiana ve Porto Riko'ya taşınmış.
Haritadaki noktalar GBIF'teki 8.395 koordinatlı kaydın özetidir; ülke ve havza bilgisi FishBase'ten derlenmiştir. Akvaryumdan kaçan/salınan bireylerin kayıtları da görünebilir.
Doğal yaşam alanı
Gölet, lagün, dere ve nehirlerin durgun cepleri ile kaynak suları; çoğunlukla 1,5 m'den sığ, bitkili; berrak ya da bulanık su, kayadan çamura her tür taban.
Bakım notları ve ilgili türler
Kart verisi: FishBase · GBIF · IUCN Kırmızı Liste · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth; havzalar World Bank (CC BY 4.0).
Amerika Birleşik Devletleri’nin kendi ciklidi budur. Ülkenin sularında doğal olarak yaşayan tek ciklit türü, Teksas’ın güneyinde Rio Grande’nin aşağı kesiminden kuzeydoğu Meksika’ya uzanan bir alanda yaşar. Gri-zeytin gövdesi baştan kuyruğa sıra sıra dizilmiş turkuaz ve sedef beneklerle kaplıdır; yetişkin erkekte alın kabarır ve boy 25–30 cm’yi bulur.
Türkiye’de İngilizce adıyla bilinir: “Texas”, “Texas ciklet”, “Texas cichlid”. Eski etiketlerde Cichlasoma cyanoguttatum yazar. Aynı adı taşıyan iki balıkla sık karıştırılır: “Red Texas” bu türün kendisi değil bir melezdir, “green Texas” diye satılan balıkların çoğu ise akrabası Herichthys carpintis‘tir. Ayrıntılar sayfanın sonundadır.
Türü 1854’te Spencer Baird ve Charles Girard Rio Grande’den gelen örneklerle tanımladı; Herichthys cinsi de bu türe dayanarak kuruldu. Yüzyıl kadar Cichlasoma içinde kaldıktan sonra yeniden kendi cinsine döndü. Teksas’ta hem olta balıkçılarının sevdiği bir av hem de yenen bir balıktır. Ciklitler arasında soğuğa en dayanıklı türlerden biridir; bu özelliği akvaryumda da işe yarar.

Nasıl Tanınır
Gövde yüksek, yandan basık, baş iri ve dudaklar kalındır. Zemin rengi gri, zeytin ya da sarımsı kahvedir. Gövdenin, başın ve yüzgeçlerin tamamı küçük, açık mavi-beyaz beneklerle doludur; bu benekler gövdede kabaca yatay sıralar oluşturur. Gövdenin arka yarısında 4–6 koyu leke ya da silik bant, kuyruk sapında belirgin siyah bir leke bulunur. Anal yüzgeçte 5–6 diken vardır; doğada tilapyadan ayırmanın kolay yolu budur.
Erkek dişiden birkaç santim iri olur. Sırt ve anal yüzgecin uçları sivrilip uzar, yaşlı erkeklerin çoğunda alında yağ kamburu gelişir; ama her erkek kambur yapmaz, bazı dişilerde de küçük bir kabarıklık çıkabilir. Dişi daha soluktur ve çoğu zaman sırt yüzgecinin ortasında siyah bir leke taşır. Bu leke yardımcı bir ipucudur, kesin değildir. Kesin ayrım yumurtlama öncesi beliren genital papilla ile yapılır.
Yavrular sedefimsi gri zeminde beyaz beneklidir; gövde ortasında ve kuyruk dibinde iki siyah nokta taşır. Üreme dönemindeki çiftlerde renk tersine döner: başla gövdenin ön yarısı beyazlaşır, arka yarı ve karın siyaha çalar. Bu kontrast çiftin yumurtlamaya hazır olduğunun en net işaretidir. Popülasyonlar arasında renk ve benek yoğunluğu epeyce değişir.
Doğada Nerede Yaşar
Doğal alanı Teksas’ın güneyindeki Nueces ve aşağı Rio Grande havzaları ile Meksika’nın kuzeydoğusudur; güneyde Soto la Marina Nehri’nin yukarı kesimine kadar iner. Rio Grande’nin büyük kolu Conchos havzasında doğal olarak yoktur. Orta Teksas’taki Edwards Platosu nehirlerine (San Marcos, Guadalupe, San Antonio, Colorado), Florida’ya, Louisiana’da New Orleans çevresine ve Porto Riko’ya taşınmış, buralarda yerleşmiştir. Florida popülasyonu 1940’lardan kalmadır.
Göletlerde, lagünlerde, derelerde, nehirlerin durgun cep ve göllenmelerinde ve kaynak sularında yaşar. Berrak sudan bulanık suya, kayalık tabandan çamura kadar çok farklı ortamlara uyum sağlar; genellikle 1,5 metreden sığ, bitkili yerleri tercih eder. Bozulmuş, kirlenmiş akarsularda bile baskın türe dönüşebilir; New Orleans’ta acı suda ürediği bilinir. Dünya Doğayı Koruma Birliği türü “Asgari Endişe” kategorisinde tutar.
Soğuk dayanımı türün en ilginç yanıdır. Austin yakınlarında Colorado Nehri’nde yapılan ölçümlerde balıklar 14–19 °C’lik kış sularına dayanmıştır. Suyu günde bir derece soğutan laboratuvar deneylerinde ölümler ortalama 5 °C’de başlar; beslenme ise bundan çok önce durur. Açık havuzlarda 7 °C’nin altına inen sularda yaşayıp 10 °C’de hareketli kalan bireyler de kaydedilmiştir. Yine de Edwards Platosu’nun kuzey ucunda kışı ancak sıcak kaynak çıkışlarında ve santral soğutma göllerinde atlatır; yayılmasını sınırlayan şey kış soğuğudur.
Akvaryum Nasıl Olmalı
Tek bir yetişkin için 120 × 45 cm tabanlı, 250 litrelik akvaryum alt sınırdır. Çift ya da başka iri balıklarla ortak düzen için 150–180 cm uzunluk ve 400 litre ve üzerini düşünün. 180 cm’nin altındaki akvaryumlarda saldırganlık belirgin biçimde artar. Yavrular 100 litrede birkaç ay idare eder, fazlası değil.
Kazmayı çok sever. Tabana 5–8 cm ince kum ya da yuvarlak küçük çakıl serin. Köklü bitkiler sökülür; kök ve taşa bağlanan anubias ile Java eğreltisi, yüzeyde yüzen bitkiler daha uzun yaşar. Yassı, düzgün taşlar, kökler ve büyük kil saksılar hem sığınak hem yumurtlama yeri olur. Kaya gruplarını doğrudan cama oturtun ki altları oyulunca devrilmesin. Isıtıcıyı ve filtre borularını sabitleyin.
Çok yer, çok kirletir. Hacmin saatte 4–5 katını çeviren güçlü bir dış filtre ya da iki filtre kullanın; suyu iyi havalandırın. Işık parlak da loş da olabilir.
Su Değerleri
22–26 °C idealdir. Sürekli 28 °C ve üzerinde tutmayın; serin su bu balığı daha uzun yaşatır. Kışın oda sıcaklığıyla 18–20 °C’ye inen akvaryumlarda sorun çıkarmaz, bu yüzden ısıtıcısız bir salon akvaryumunda bile yaşar. Ama Türkiye’nin çoğu yerinde açık havuzda kışı geçiremez. pH 6,5–8,0 arası ve orta-sert su uygundur; Türkiye’deki kireçli şebeke sularının çoğu doğrudan işe yarar. Haftada %25–50 su değişimi yapın.
Beslenme
Hepçildir ve beslenmesi yaşadığı yere göre değişir. Doğal alanında böcek, kabuklu, solucan, balık yumurtası ve küçük balık yer; Meksika’daki bazı popülasyonlar tabandaki organik çökeltiyle, taşındığı San Marcos Nehri’ndeki balıklar neredeyse tamamen bitkiyle beslenir. Akvaryumda seçici değildir.
Temel yem kaliteli batan ciklit peleti ya da çubuğu olsun. Haftada birkaç kez karides, midye, toprak solucanı ve dondurulmuş yemle çeşitlendirin. Bitkisel payı haşlanmış bezelye, ıspanak ve spirulinalı yemle verin. Kırmızı et ve dana yüreği vermeyin, sindirimi ve suyu bozar. Yetişkine günde bir iki öğün, birkaç dakikada bitecek kadar yeter.
Davranış ve Tank Arkadaşları
Orta ve alt katmanda yaşayan, bölge kuran, kavgacı bir ciklittir. Erkekler daha saldırgandır, ama dişiler de kendi aralarında sert dövüşür. Doğada yuvası olan çiftler yaklaşık 3 metre öteye kadar gidip komşu çiftleri kovalar; akvaryumda bu mesafe akvaryumun tamamıdır. En güvenli düzen tek balık ya da tek çifttir. Karışık akvaryum ancak çok geniş hacimde, iri ve kendini koruyabilen balıklarla denenebilir; üreme başladığında çoğu zaman bu düzen de bozulur.
Ağzına sığan her balık ve karides yemdir. Yuvarlak kum çukurları kazar, dekoru yerinden oynatır, bitkileri söker; akvaryumu bu davranışa göre kurun.
| Tür | Bilimsel Ad | Uyum | Not |
|---|---|---|---|
| Astronot balığı | Astronotus ocellatus | Dikkatli | 600 litre üstü, görüş engelli akvaryumda; ikisi de çok kirletir |
| Green terror | Andinoacara rivulatus | Dikkatli | Benzer boy ve mizaç; ayrı bölgeler şart |
| Jack Dempsey | Rocio octofasciata | Dikkatli | Daha küçük kalır; üreyen Texas çifti onu ezer |
| Tinfoil barb | Barbonymus schwanenfeldii | Uyumlu | Hızlı, iri sürü balığı; 5 ve üzeri, geniş akvaryum |
| Gümüş dolar | Metynnis türleri | Uyumlu | Orta katmanda hızlı sürü; bitki yer |
| Yelken yüzgeçli pleco | Pterygoplichthys pardalis | Uyumlu | Zırhlı taban sakini; kendine sığınak ister |
| Carpinte | Herichthys carpintis | Uyumsuz | Kolayca melezlenir; aynı akvaryumda tutmayın |
| Zebra ciklet | Amatitlania nigrofasciata | Uyumsuz | Küçük kalır, sürekli kovalanır |
| Küçük balıklar, karides | Corydoras, Neocaridina vb. | Uyumsuz | Yem olur |
| Afrika ciklitleri | Malawi, Tanganika türleri | Uyumsuz | Farklı davranış, sürekli kavga |
Üretim
Yassı taşa yumurtlar, iki ebeveyn birlikte bakar. Çift kurulduktan sonra üretim kolaydır; zor olan çifti kurmaktır. Rastgele bir araya konan yetişkin erkek dişiyi öldürebilir. En güvenilir yol altı ya da daha fazla yavruyu birlikte büyütmek ve kendiliğinden eşleşen çifti bırakmaktır. Yetişkin iki balığı birleştirecekseniz birkaç hafta şeffaf bölmeyle ayırın; bazı üreticiler bölmeyi kalıcı bırakıp üzerine delikler açar, böylece dişi kaçabilir ama erkek geçemez. Dişiler 5–8 cm’de yumurtlamaya başlayabilir.
- Akvaryum: 150–180 cm’lik, başka balık olmayan bir akvaryum, yassı taşlar ve ters saksılar. 24–26 °C yeterlidir.
- Kondisyon: İki üç hafta canlı ve dondurulmuş yemle zenginleştirilmiş, günde iki öğünlük beslenme.
- Kur: Çift kuyruk çırpar, ağız ağıza çekişir, ağzını açıp kapatır ve tabanı yoğun biçimde kazar. Renkler beyaz-siyah üreme desenine döner. Yumurtlamadan hemen önce dişinin yumurtlama borusu belirir.
- Yumurtlama: Yumurtalar temizlenen yassı taşa, yoksa doğrudan akvaryum tabanına sıra sıra bırakılır. Bir yumurtlamada birkaç yüz, iri dişilerde binden fazla, 2 mm kadar yumurta çıkar.
- Kuluçka: Yumurtalar 2–3 günde açılır. Ebeveynler larvaları hemen önceden kazdıkları kum çukuruna taşır.
- Serbest yüzme: Larvalar besin keselerini çukurda tüketir ve 4–5 gün sonra serbest yüzer. Dişi yavruların yanında kalır, erkek bölgeyi devriye gezer; kaçan yavruyu ağzıyla toplayıp geri getirirler.
- Yavru yemi: Yeni çıkmış artemia ve toz yem, günde iki üç öğün; büyüdükçe ezilmiş pul ve küçük ciklit peleti. Bol oksijen ve temiz su şarttır.
İlk yumurtlamaların yenmesi olağandır; çiftlerin çoğu ikinci ya da üçüncü denemede yavru büyütür. Doğada bir yılda yaklaşık 10 cm’ye ulaşıp ergenleşir ve ilkbahardan yaz sonuna kadar ürer.
Hastalıklar ve Korunma
Kirliliğe dayanıklı, sağlam bir balıktır; doğada bozulmuş derelerde bile çoğalır. Akvaryumdaki sorunlarının kaynağı da çoğu zaman kendi ürettiği atıktır. Uzun süre yüksek nitratlı suda kalan bireylerde iri Amerikan ciklitlerinin klasik derdi olan kafada delik hastalığı görülür: baş ve yanal çizgi boyunca küçük çukurlar. Çözüm su kalitesini düzeltmek, yemi çeşitlendirmek ve gerekirse metronidazoldür.
Kavga yaraları üzerinden bakteriyel enfeksiyon, yüzgeç çürümesi, beyaz benek ve deri parazitleri diğer iri ciklitlerdeki gibi seyreder. Korunma basittir: sıfır amonyak ve nitrit, düşük nitrat, düzenli su değişimi, çeşitli yem, kavga yaralarının takibi ve her yeni balığa 3–4 hafta karantina.
Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme
Akvaryumcularda ara sıra, çoğunlukla cinsiyeti belirsiz yavrular olarak bulunur. “Texas” etiketli balığın ne olduğunu mutlaka sorun: ince ve sıralı benekli olan bu tür, iri ve dağınık benekli olan carpintistir, kırmızı ya da turuncu olan ise melezdir. Yüzgeçleri açık, tetikte, karnı çökük olmayan, pulları düzgün bireyleri seçin. Kısık yüzgeç, hızlı solunum, beyaz nokta ve köşeye sinmiş durmak geri çevirme nedenidir.
Çift istiyorsanız altı yedi yavru alın; çift belirginleşince kalanları verin. Karışık akvaryuma koyacaksanız Texas’ı en son ekleyin. İlk günlerde rengini koyultup saklanması normaldir; kazmaya başlaması yerleştiğini gösterir.
Benzer Türler ve Karıştırılma Riski
En sık karışan tür Herichthys carpintis‘tir. Meksika’nın Pánuco bölgesinden gelir, hobide “carpinte”, “inci pullu ciklet” ya da “green Texas” diye satılır. Benekleri daha iri, daha parlak yeşil-mavi ve dağınıktır, sıra oluşturmaz; yetişkin boyu 20–25 cm’de kalır. Bazı doğal carpintis popülasyonları Texas’a çok benzediği için yavru boyunda ayırmak zordur. İki tür kolayca melezlendiği için aynı akvaryumda üretilmemelidir.
“Red Texas” bir tür değil, akvaryumda üretilmiş bir melezdir. Herichthys cinsinden bir balıkla (çoğunlukla carpintis hattı) flowerhorn ya da papağan hattından bir ciklidin çaprazlanmasıyla elde edilir; ebeveynleri değişkendir ve tam olarak bilinmez. Her yavru kırmızılaşmaz, kırmızılaşanların çoğunda siyah lekeler kalır. Gerçek Texas’tan genellikle daha kavgacıdır. Doğada yaşamaz ve bu sayfadaki bakım bilgileri ona ancak kabaca uyar.
“Blue Texas” ve “electric blue Texas” adları da tek bir türü göstermez; yoğun mavi benekli Texas ve carpintis bireylerine, hatta adı konmamış Herichthys formlarına verilir. Benzer turkuaz benekleri taşıyan Jack Dempsey (Rocio octofasciata) ise daha küçük kalır, gövdesi daha uzun ve koyudur, sırt yüzgecinin kenarı kırmızımsıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Texas ciklet kaç litrelik akvaryumda bakılır?
Tek bir yetişkin için 120 × 45 cm tabanlı 250 litre alt sınırdır. Çift ya da başka iri balıklarla birlikte bakılacaksa 150–180 cm uzunluk ve 400 litre ve üzeri gerekir. Küçük akvaryumlar yalnızca yavru dönemine yeter.
Texas ciklet ısıtıcısız yaşar mı?
Ciklitler arasında soğuğa en dayanıklı türlerden biridir. Doğada 14–19 °C’lik kış sularını atlatır, ölümler ancak 5 °C civarında başlar. Isıtılan bir evde 18–20 °C’ye inen akvaryumda ısıtıcısız yaşar; ideal aralık 22–26 °C’dir. Türkiye’nin çoğu yerinde açık havuzda kışı geçiremez.
Red Texas ile Texas ciklet aynı balık mı?
Hayır. Texas ciklet, Herichthys cyanoguttatus adlı doğal bir türdür. Red Texas ise bir Herichthys ile flowerhorn ya da papağan hattından bir ciklidin melezidir; doğada yaşamaz, ebeveynleri değişkendir ve genellikle daha kavgacıdır.
Texas ile carpintis nasıl ayırt edilir?
Texas’ın benekleri küçük ve gövde boyunca sıra sıra dizilidir; boyu 30 cm’yi bulur. Carpintisin benekleri daha iri, parlak ve dağınıktır, boyu 20–25 cm’de kalır. Yavru boyunda ayrım zordur, iki tür kolayca melezlenir.
Texas ciklet erkeği ile dişisi nasıl ayırt edilir?
Erkek daha iri olur, sırt ve anal yüzgeç uçları sivrilir, çoğunda alında kambur gelişir. Dişi daha soluktur ve çoğu zaman sırt yüzgecinde siyah bir leke taşır. Kesin ayrım yumurtlama öncesi beliren genital papilla ile yapılır.
Texas ciklet başka balıklarla yaşar mı?
Kavgacı ve bölgecidir; en güvenli düzen tek balık ya da tek çifttir. Çok geniş akvaryumlarda iri ve hızlı balıklarla denenebilir, ama üreme başladığında çift akvaryumdaki herkese saldırır. Küçük balıklar ve karidesler yem olur.
Kaynakça
- Baird, S. F. & Girard, C. F. (1854). Descriptions of new species of fishes collected in Texas, New Mexico and Sonora, by Mr. John H. Clark, on the U.S. and Mexican Boundary Survey, and in Texas by Capt. Stewart Van Vliet, U.S.A. Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia, 7, 24–29.
- Hubbs, C. (1951). Minimum temperature tolerances for fishes of the genera Signalosa and Herichthys in Texas. Copeia, 1951(4), 297.
- Shafland, P. L. & Pestrak, J. M. (1982). Lower lethal temperatures for fourteen non-native fishes in Florida. Environmental Biology of Fishes, 7(2), 149–156.
- Itzkowitz, M. & Nyby, J. (1982). Field observations of parental behavior of the Texas cichlid Cichlasoma cyanoguttatum. American Midland Naturalist, 108(2), 364–368.
- Draud, M., Macías-Ordóñez, R., Verga, J. & Itzkowitz, M. (2004). Female and male Texas cichlids (Herichthys cyanoguttatus) do not fight by the same rules. Behavioral Ecology, 15(1), 102–108.
- Fuentes, G. N. & Cashner, R. C. (2002). Rio Grande cichlid established in the Lake Pontchartrain drainage, Louisiana. The Southwestern Naturalist, 47(3), 456–459.
- Lorenz, O. T. & O’Connell, M. T. (2008). Growth of non-native Rio Grande cichlids (Herichthys cyanoguttatus) at different salinities and in the presence of native bluegill (Lepomis macrochirus). Journal of Freshwater Ecology, 23(4), 537–544.
- Miller, R. R. (2005). Freshwater Fishes of Mexico. Chicago: University of Chicago Press.
- U.S. Fish and Wildlife Service (2025). Rio Grande cichlid (Herichthys cyanoguttatus) Ecological Risk Screening Summary.
- Soto Galera, E. (2019). Herichthys cyanoguttatus. The IUCN Red List of Threatened Species: e.T192895A129991686.
- Froese, R. & Pauly, D. (Ed.) (2025). FishBase. Herichthys cyanoguttatus Baird & Girard, 1854. www.fishbase.se.
- Seriously Fish (2025). Herichthys cyanoguttatus – Texas Cichlid. www.seriouslyfish.com.
💬 Yorum Yaz