Pseudomugil gertrudae (Spotted Blue-eye)
Bir bakışta
Köken ve dağılım
Kuzey Avustralya (Kuzey Toprakları, Cape York ve Queensland doğu kıyısında Tully'ye kadar), Yeni Gine'nin güneyi (Fly, Pahoturi, Bensbach) ve Endonezya'nın Aru Adaları; topluluklar birbirinden kopuk.
Haritadaki noktalar GBIF'teki 486 koordinatlı kaydın özetidir; ülke ve havza bilgisi FishBase'ten derlenmiştir. Akvaryumdan kaçan/salınan bireylerin kayıtları da görünebilir.
Doğal yaşam alanı
Sık bitkili, batık dallı ve yaprak döküntülü küçük dereler, bataklıklar, nilüferli göller ve durgun nehir kolları; akıntı yok denecek kadar zayıf, su berrak ya da tanin renkli.
Bakım notları ve ilgili türler
Kart verisi: FishBase · GBIF · IUCN Kırmızı Liste · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth; havzalar World Bank (CC BY 4.0).
Pseudomugil gertrudae, boyu 3–4 cm’yi geçmeyen, nano akvaryumların en hareketli balıklarından biridir. Gümüşi, yarı saydam gövdesinin üstünde ağ gibi koyu pul kenarları, sarımsı yüzgeçlerinde siyah benekler, gözünde de cinsine adını veren mavi parıltı vardır. Erkekler gün boyu yüzgeçlerini yelpaze gibi açıp birbirine gösteri yapar. İngilizcede “spotted blue-eye”, yani benekli mavi göz diye bilinir.
Türkiye’de yerleşik bir adı yoktur. Hobiciler tür adını kısaltıp “gertrudae” ya da “gertrude” der, cinsin bütün üyeleri için de “mavi göz” kullanılır. Akvaryumcularda nadir görülür; çoğunlukla ithalatçılar üzerinden ön siparişle gelir. Satılanlar çiftlik ya da hobici üretimidir, “Aru II”, “Aru IV” gibi bölge adı taşıyan hatlar da bunlara dahildir.
Türü 1911’de Max Weber tanımladı. Balıklar, Alman doğabilimci Hugo Merton’un 1907–1908’de Endonezya’nın Aru Adaları’nda, Trangan Adası’ndaki bir sago ormanı deresinden topladığı örneklerdi. Tür adı Merton’un eşi Gertrude’den gelir. Gökkuşağı balıklarının yakın akrabası olan mavi gözler bugün ayrı bir aile (Pseudomugilidae) olarak sınıflanır.
Nasıl Tanınır
Gövde ince, uzun ve yarı saydamdır; ışık arkadan vurduğunda yüzme kesesi görünür. Zemin rengi gümüşi beyazdan açık altın sarısına değişir. Pul kenarları koyu olduğu için gövdede ince bir kafes deseni oluşur, gövdenin arka yarısında yatay siyah çizgiler belirginleşir. Göz iridir ve üst kenarında parlak mavi bir halka taşır. Sırt, anal ve kuyruk yüzgeçleri soluk sarıdır ve siyah beneklerle doludur; cinsin başka türlerinden ayıran en kolay işaret budur.
Erkek, dişiden belirgin şekilde süslüdür. İlk sırt yüzgeci sarı ve yüksektir, ucu iplik gibi uzar. İkinci sırt yüzgeci ile anal yüzgeci geniş, yuvarlak yelpazelere dönüşür, kenarları dalgalanır. Karın yüzgeçlerinin ucunda da uzun beyaz iplikler olur. Benekler erkekte daha koyu ve sıktır. Dişinin gövdesi daha dolgun, yüzgeçleri kısa ve soluktur.
Akvaryumda erkek 3–3,5 cm olur, dişi biraz daha küçük kalır; 4 cm’yi bulan birey nadirdir. Gençler üç aylıkken, 1,5–2 cm’de olgunlaşır. Bu boyda erkeklerin yüzgeçleri uzamaya başlar ve cinsiyet ayırt edilir.
Renk Formları ve Varyeteler
Yapay renk formu yoktur, ama doğal topluluklar birbirinden ayrı yaşadığı için renk, boy ve yüzgeç biçimi bölgeden bölgeye değişir. Aru Adaları balıkları daha iri olur, gövdesi ve yüzgeçleri altın sarısına çalar. Hobide “Aru II” ve “Aru IV” adıyla satılan hatlar bu adalardan çıkan balıklardan üretilmiştir. Avustralya’daki topluluklardan Cape York’taki Jardine Nehri balıklarının yüzgeçleri iri ve yuvarlak, benekleri küçük ve sıktır; Weipa balıkları da bölgenin en gösterişlileri arasındadır. Darwin çevresindekilerde göğüs yüzgeçleri turuncumsudur. “Cadell River” etiketli balıklar da zaman zaman dolaşır. Bölge adı taşıyan hatları birbirine karıştırmamak, saf tutmak için ayrı akvaryumda üretmek gerekir. Etiketsiz balıklar çoğunlukla karışık kökenli çiftlik üretimidir.
Doğada Nerede Yaşar
Kuzey Avustralya’da Darwin çevresinden Kakadu ve Arnhem Land’e, oradan Cape York Yarımadası’na ve Queensland’in doğu kıyısında Tully’ye kadar dağınık topluluklar halinde yaşar. Yeni Gine’nin güneyinde Fly, Pahoturi ve Bensbach nehir sistemlerinde, Aru Adaları’nda ve Torres Boğazı’nın bazı adalarında da bulunur.
Yaşadığı yerler küçük dereler, bataklıklar, nilüferli göller, billabong denen durgun nehir kolları ve yağmur ormanının gölgeli dereleridir. Hep sık bitkili, batık dallı, yaprak döküntülü kıyılarda, sığ suda durur. Akıntı ya yoktur ya da çok zayıftır. Bir kısım yer taninle çay rengine dönmüş, çok yumuşak ve asidik kara sudur; bir kısmı berrak ve bitkilidir. Kuru mevsimle yağmur mevsimi arasında su sıcaklığı da kimyası da büyük değişir, bu yüzden tür sanıldığından dayanıklıdır. Koruma durumu “Düşük Endişe”dir.
Akvaryum Nasıl Olmalı
Sekiz on balıklık bir grup için 45 cm uzunluk ve 40 litre yeter; 60 litre daha rahat bir gösteri alanı sağlar. Bu balığın istediği büyük akvaryum değil, oturmuş ve sakin bir akvaryumdur. Yeni kurulmuş, döngüsü tamamlanmamış akvaryuma koymayın.
Bitkiyi bol tutun: arkada sık gövdeli bitkiler, kökler ya da dallar üzerinde Cava yosunu, yüzeyde ışığı kıran yüzen bitkiler. Önde, erkeklerin yüzgeç açabileceği açık bir alan bırakın. Işık loş olsun; koyu taban ve koyu arka plan benekleri belirginleştirir. Akıntı zayıf olmalı, sünger filtre idealdir. Kapak gerekir; küçük olsa da ürktüğünde sıçrar. Karides akvaryumları bu balık için en uygun ortamdır.
Su Değerleri
Yumuşak ile orta sert, hafif asidik ile nötr suda en iyi renk verir: Değerler 22–28 °C, pH 6,0–7,5 aralığındadır. Üretim çizgisindeki balıklar şehir suyuna yavaşça alıştırılırsa uyum sağlar. Ani değişimleri ve bayat suyu sevmez; haftada %20–25 su değişimi yapın.
Beslenme
Doğada küçük kabuklular, böcek larvaları ve zooplankton yer. Ağzı küçüktür. Akvaryumda en iyi yemler artemia nauplii, dafni, moina, kopepod, mikro solucan ve dondurulmuş siklopstur. Toz gibi ufalanmış pul yemi ve mikro granülü kabul eder, ama yalnız kuru yemle renkleri solar ve dişiler daha az yumurta bırakır. Yemi suyun üst ve orta katmanında yer, dibe inenle pek ilgilenmez.
Günde iki üç kez az az verin. Hızlı ve açgözlü balıkların olduğu akvaryumda yem yarışını kaybeder ve zayıflar.
Davranış ve Tank Arkadaşları
Barışçıl, biraz ürkek bir sürü balığıdır. En az sekiz balık alın, erkeklerden çok dişi olsun. Az sayıda tutulursa saklanır, renk vermez. Erkekler sürekli birbirine gösteri yapar: yan yana gelip yüzgeçlerini sonuna kadar açar, titreştirir ve daire çizerek döner. Bu atışma zarar vermez; birkaç erkek bir arada olunca gösteri artar, renkler koyulaşır. Erkekler dişiye kur yaparken de yüzgeçlerini açıp önünde dolanır, ona dokunmaz.
Tank arkadaşı seçerken boyu ve huyu ona benzeyen balıkları seçin. Yüzgeç kemiren türler, örneğin Sumatra barbı, erkeklerin yelpazelerini kısa sürede parçalar. Karidesle iyi geçinir; yalnızca yeni doğmuş karides yavrularını yakalayabilir.
| Uyumlu | Uyumsuz |
|---|---|
| Diğer mavi gözler (Pseudomugil), ayrı türler olarak | Sumatra barbı, serpae tetra ve diğer yüzgeç kemirenler |
| Harlequin rasbora ve küçük rasboralar | İri gökkuşağı balıkları ve hızlı danyolar |
| Cüce çöpçüler (Corydoras pygmaeus, C. hastatus) | Çikletler ve bölge kuran guramiler |
| Otosinklus | Erkek beta balığı |
| Neocaridina ve Caridina karidesleri | Japon balığı ve iri, açgözlü balıklar |
Üretim
Üretimi kolaydır ve bu balıkta neredeyse şarttır, çünkü ömrü kısadır. Çoğu birey bir iki yıl yaşar, dişilerin verimi bir yaştan sonra düşer. Grubu yıllarca sürdürmek istiyorsanız sürekli yavru almanız gerekir. Ebeveynler yumurtaya bakmaz, fırsat bulursa yumurtayı ve yavruyu yer.
- Bir erkek ile iki üç dişiyi 20–30 litrelik ayrı bir akvaryuma alın. Hava ile çalışan sünger filtre ve birkaç üretim paçası ya da bir avuç Cava yosunu koyun. Paçayı yüzeye yakın asın.
- Sıcaklığı 25–27 °C’de sabit tutun ve canlı yemle besleyin. Bu sıcaklıkta yıl boyu yumurtlar; yumurtlama çoğunlukla öğleye doğru olur.
- Dişi her seferinde birkaç yumurta, günde ise 10 kadar yumurta bırakır ve bunu günler, haftalar boyunca sürdürür. Yumurtalar 1,3 mm çapında, şeffaf ya da açık kehribar rengindedir ve uzun iplikleriyle paçaya ya da yosuna yapışır.
- Paçaları her gün ya da iki günde bir kontrol edin, yumurtaları parmakla toplayıp aynı suyla doldurulmuş küçük bir kaba alın. Hafif hava verin, sıcaklığı sabit tutun. Bozulup beyazlayan yumurtaları ayıklayın.
- Yumurtalar sıcaklığa göre 10–20 günde açılır; aynı günün yumurtaları bile birkaç gün arayla çıkabilir. Gelişmiş ama açılmayan yumurtalar, bir şişede akvaryum suyuyla hafifçe çalkalanınca çoğu zaman açılır.
- Yavrular 3–4 mm’dir ve yüzeyde durur. İlk günlerde infüzorya, yeşil su ya da toz yavru yemi verin; birkaç gün sonra artemia nauplii ve mikro solucana geçin. Her gün az miktarda su değiştirin; bayat su yavru kaybının en sık sebebidir.
Daha zahmetsiz yol, grubu yoğun yosunlu ve bitkili bir akvaryumda bir arada bırakmaktır. Daha az yavru çıkar ama sürekli birkaç yavru büyür ve grup kendini yeniler. Doğada üreme yağmur mevsiminin başında, ekimden aralığa kadardır; akvaryumda mevsim tanımaz.
Hastalıklar ve Korunma
Kayıpların çoğu hastalıktan değil, kısa ömürden ve açlıktan gelir. Bir buçuk iki yaşındaki balıkların ölmesi doğaldır; bunu hastalık sanıp ilaç vermeyin. Genç bir balık zayıflıyorsa önce yem yarışına ve su kalitesine bakın.
Nakil sonrası ilk iki hafta en riskli dönemdir. Yeni gelen balıkları ayrı bir akvaryumda, ince yemle besleyerek gözleyin. Beyaz nokta ve kadife hastalığı ani sıcaklık düşüşünde tutunur. İlaç verirken dozu dikkatli ayarlayın; bu boydaki balık güçlü ilaçlara hassastır. Karides olan akvaryumda bakırlı ilaç kullanmayın.
Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme
Akvaryumcularda nadir görülür; çoğunlukla ön siparişle, 2–3 cm’lik balıklar olarak gelir. Erkekleri yüzgeçlerinden kolayca ayırırsınız; bir erkeğe iki üç dişi düşecek şekilde, en az sekiz balık alın. Bölge adı taşıyan bir hat alıyorsanız bütün balıkları aynı hattan alın.
Satış akvaryumunda karnı dolgun, yeme gelen, yüzgeçleri yırtıksız balıkları seçin. Benekleri soluk, hareketsiz ya da çok iri balıklar yaşlı olabilir; kısa ömürlü bir türde genç balık almak önemlidir. Poşeti yavaşça alıştırın, grubu bir seferde ekleyin ve ilk günlerde ışığı loş tutun.
Benzer Türler ve Karıştırılma Riski
Yüzgeçlerdeki siyah benekler bu türü cinsin çoğu üyesinden ayırır. Yüzgeçleri benekli olan iki akrabası, Pseudomugil paskai ve kırmızı neon mavi göz diye satılan Pseudomugil luminatus, renk deseniyle ayrılır: luminatus erkeği baştan kuyruğa kırmızı-turuncu parlar, gertrudae ise gümüşi sarı kalır. Akvaryumcularda en sık görülen mavi göz olan Pseudomugil furcatus, gövdesi sarımsı yeşil, yüzgeçleri parlak sarı ve beneksizdir. Pseudomugil signifer, sırt yüzgecinin ucundaki beyaz ve siyah bayrakla, beneksiz yüzgeçleriyle ayrılır.
Dişiler ve gençler threadfin rainbow dişisiyle karışabilir; yüzgeçlerindeki benekler ve mavi göz halkası gertrudaeyi ele verir. Farklı Pseudomugil türlerini aynı akvaryumda tutabilirsiniz, ama dişiler birbirine çok benzediği için üretim akvaryumunu tek türle kurun.
Sıkça Sorulan Sorular
Pseudomugil gertrudae kaç cm olur?
Erkek 3–3,5 cm olur, dişi biraz daha küçük kalır. 4 cm’yi bulan birey nadirdir. Aru Adaları kökenli hatlar biraz daha iri olabilir.
Kaç litrelik akvaryum ister, kaç tane alınmalı?
Sekiz on balıklık grup için 40 litre ve 45 cm uzunluk yeter. En az sekiz balık alın, bir erkeğe iki üç dişi düşsün; az sayıda tutulursa saklanır ve renk vermez.
Ne kadar yaşar?
Kısa ömürlü bir balıktır; çoğu birey bir iki yıl yaşar, iyi bakımda üç yılı bulan olur. Grubu sürdürmek için düzenli üretim yapmak gerekir.
Erkekler neden birbirine yüzgeç açıyor, kavga mı ediyorlar?
Hayır, bu bir gösteridir. Erkekler yan yana gelip yüzgeçlerini açar ve daire çizer, ama birbirine zarar vermez. Birkaç erkek bir arada olunca gösteri artar ve renkler koyulaşır.
Karides akvaryumunda tutulur mu?
Tutulur, en uygun ortamlardan biridir. Yetişkin Neocaridina ve Caridina karideslerine dokunmaz; yeni doğmuş karides yavrularını yakalayabilir, bu yüzden bol yosun koyun.
Yumurtalar kaç günde açılır?
Sıcaklığa göre 10–20 günde açılır. Dişi haftalar boyunca her gün birkaç yumurta bıraktığı için paçaları düzenli toplayın; yavrulara ilk günlerde infüzorya ya da toz yem verin.
Kaynakça
- Weber, M. (1911). Die Fische der Aru- und Kei-Inseln. Ein Beitrag zur Zoogeographie dieser Inseln. Abhandlungen der Senckenbergischen Naturforschenden Gesellschaft, 34, 1–49.
- Howe, E. (1987). Breeding behaviour, egg surface morphology and embryonic development in four Australian species of the genus Pseudomugil (Pisces: Melanotaeniidae). Australian Journal of Marine and Freshwater Research, 38(6), 885–895.
- Saeed, B., Ivantsoff, W. & Allen, G. R. (1989). Taxonomic revision of the family Pseudomugilidae (Order Atheriniformes). Australian Journal of Marine and Freshwater Research, 40, 719–787.
- Cook, B. D., Unmack, P. J., Huey, J. A. & Hughes, J. M. (2014). Origin of relict populations of freshwater fishes in northern Australia with common disjunct distributions (Pseudomugil gertrudae, Denariusa australis and Melanotaenia maccullochi). Freshwater Science, 33, 263–272.
- Allen, G. R., Unmack, P. J. & Hadiaty, R. K. (2016). Pseudomugil luminatus, a new species of blue-eye (Teleostei: Pseudomugilidae) from southern New Guinea, with notes on P. gertrudae. Fishes of Sahul, 30(1), 950–961.
- Hammer, M. & Kennard, M. (2019). Pseudomugil gertrudae. The IUCN Red List of Threatened Species 2019, Least Concern.
- FishBase. Pseudomugil gertrudae, Spotted blue-eye. www.fishbase.se
- Seriously Fish. Pseudomugil gertrudae. www.seriouslyfish.com
💬 Yorum Yaz