Altolamprologus Compressiceps
Bir bakışta
Köken ve dağılım
Tanganyika Gölü'ne endemik; gölün neredeyse tüm kayalık kıyısında, Zambiya, Tanzanya, Burundi ve Kongo DC'de.
Haritadaki noktalar GBIF'teki 184 koordinatlı kaydın özetidir; ülke ve havza bilgisi FishBase'ten derlenmiştir. Akvaryumdan kaçan/salınan bireylerin kayıtları da görünebilir.
Doğal yaşam alanı
Taş molozu ve iri kaya yığınlı, açık alanı az kayalık kıyılar; gençler sığda, yetişkinler çoğunlukla 10 m ve derinde. Berrak, sert, yüksek pH'lı, sabit göl suyu.
Bakım notları ve ilgili türler
Kart verisi: FishBase · GBIF · IUCN Kırmızı Liste · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth; havzalar World Bank (CC BY 4.0).
Yandan bakınca iri, önden bakınca bıçak gibi ince bir balıktır. Altolamprologus compressiceps, Tanganyika Gölü’nün kayalık kıyılarında taş aralarına girip karides ve yavru avlayan bir ciklettir. Adı Latincede “basık baş” anlamına gelir; gövde yanlardan öyle yassıdır ki balık, başka hiçbir avcının giremediği dar çatlaklara yan dönmeden süzülür. Türk hobisinde kısaca “compressiceps” denir, ithalat listelerinde ise “Gold Head”, “Red Fin” gibi lokalite adlarıyla birlikte geçer.
Adı Malawi’den gelen başka bir balıkla karışır. Sitemizde “Yaprak Ciklet (Compressiceps)” diye anılan Dimidiochromis compressiceps bambaşka bir göl ve bambaşka bir cinstir; bu sayfadaki balık Tanganyika’nın yavaş ve sabırlı avcısıdır. Akvaryumcularda sık görülmez, Tanganyika türleri getiren ithalatçılarda zaman zaman bulunur. Yavaş büyür, yeni akvaryuma geç alışır, ama alıştıktan sonra yıllarca sorunsuz yaşar.
Türü 1898’de George Albert Boulenger, bugünkü Zambiya’nın Mpulungu kıyısından toplanan balıklarla Lamprologus compressiceps adıyla tanımladı. 1986’da Max Poll bu balığı ve çok yakın akrabası calvus‘u yeni bir cinste, Altolamprologus‘ta topladı. Cinste bugün iki tanımlı tür var; satıcıların “Sumbu shell” dediği cüce form ise muhtemelen henüz adı konmamış üçüncü bir türdür.

Nasıl Tanınır
Gövde yüksek ve yanlardan son derece basıktır; sırt kavisi başın hemen arkasından dik yükselir. Sırt yüzgeci uzun, sert ve sivri dikenlidir; balık ürktüğünde bu dikenleri dikleştirir. Baş küçük, ağız öne doğru uzayabilen bir borudur. Gözler iri ve yukarıdadır. Avını yavaşça, neredeyse kıpırdamadan yaklaşarak izler, son anda ani bir hamleyle yakalar.
Temel renk açık kahve, kum ya da bakır tonundadır; gövdeyi birkaç koyu dikey bant keser. Pullar, özellikle gövdenin alt yarısında, ince beyaz noktalarla bezenmiş görünür. Baş ve göğüs lokaliteye göre sarı, turuncu ya da altın rengi olabilir; bazı formlarda yüzgeç kenarları kırmızıdır.
Erkek ve dişi arasındaki fark boydur. Akvaryumda erkek 13 cm’yi bulur, iri bireyler 15 cm’ye ulaşır; dişi genellikle 9–10 cm’de kalır. Aynı yaştaki iki balıktan belirgin şekilde büyük olanı neredeyse her zaman erkektir. Gençler soluk ve bantlıdır; lokaliteye özgü baş ve yüzgeç rengi balık büyüdükçe belirginleşir.
Renk Formları ve Varyeteler
Gölün çok geniş bir kıyısında yaşar ve her kayalık kıyının balığı biraz farklı renktedir; bu yüzden ticarette tür adından çok lokalite adıyla satılır. Bilinen başlıca formlar şunlardır:
- Gold Head: Başı ve göğsü parlak altın sarısı. Tanzanya’nın güneyindeki Kasanga, Muzi ve Kambwimba kıyılarından gelir; en çok aranan formdur.
- Red Fin: Sırt ve kuyruk yüzgeç kenarları kırmızı. Burundi ve Kigoma (Tanzanya) çevresinden.
- Fire Fin: Zambiya’daki Mutondwe Adası’ndan; yüzgeç kenarları turuncu-kırmızı.
- Black, Congo ve Kiku Gold: Gölün batısında, Kongo kıyılarından koyu gövdeli ya da sarı formlar.
- Sumbu shell: Zambiya’daki Sumbu kıyısından gelen cüce form. 7 cm civarında kalır ve kayalık yerine boş salyangoz kabuklarında yaşar; akvaryumda bir kabuk cikleti gibi bakılır. Ayrı bir tür olması kuvvetle muhtemeldir.
Farklı lokaliteleri aynı akvaryumda bakmayın; birbirleriyle kolayca melezlenirler ve yavrularda formun özelliği kaybolur. Etiketsiz satılan sarı balıklar zaman zaman “sarı calvus” diye satılır; bunlar çoğunlukla compressiceps’tir.
Doğada Nerede Yaşar
Tanganyika Gölü’ne endemiktir ve gölün neredeyse tüm kıyısı boyunca yayılır: Zambiya, Tanzanya, Burundi ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti. İri kaya parçalarının ve taş molozunun üst üste yığıldığı, açık alanı az, kayaların yosun ve mikro canlı tabakasıyla kaplı olduğu kıyıları sever. Gençler sığ suda, yetişkinler çoğunlukla 10 m ve daha derinde yaşar. Geniş kumluk alanları geçmekte zorlanır; bu yüzden gölün ortasındaki yalıtılmış kayalıklarda pek bulunmaz.
Buna rağmen farklı kıyılardaki popülasyonlar genetik olarak birbirinden çok kopmamıştır. Gölün kayalıklarını birbirine bağlayan boş salyangoz kabuğu yatakları ve göl seviyesinin binlerce yılda bir inip çıkması, balıkların yavaş da olsa kıyıdan kıyıya geçmesini sağlar. Genetik çalışmalar compressiceps ile calvus’un birbirinden yalnızca 70–140 bin yıl önce ayrıldığını, gölün kuzeyindeki bazı compressiceps’lerin ise çok eski bir melezleşmenin izini taşıdığını gösteriyor.
Göl suyu ılık, berrak, sert ve yüksek pH’lıdır; değerleri yıl boyunca neredeyse hiç değişmez. Tür yaygındır ve tehlike altında değildir; IUCN listesinde “Asgari Endişe” sınıfındadır.
Akvaryum Nasıl Olmalı
Bir çift için 120 cm uzunluk ve yaklaşık 240 litre verin. Balık yavaş hareket eder ve çok yüzmez, ama erkek iri bir balıktır ve bölge kuran tank arkadaşlarından uzak durabileceği alan ister. Taban alanı yükseklikten daha önemlidir.
Düzenin temeli taş yığınıdır. Kayaları arka tarafa ve yanlara, aralarında çok sayıda dar çatlak ve yarık kalacak şekilde dizin; kayaları kumun altına, doğrudan cama oturtun ki kazan balıklar onları devirmesin. Üretim istiyorsanız en az birkaç çatlak, yalnızca dişinin girebileceği kadar dar olmalıdır; birkaç büyük salyangoz kabuğu ya da dar ağızlı kil boru da aynı işi görür. Taban ince kum olsun. Akıntı hafif-orta, filtre güçlü olmalıdır. Bitkilere dokunmaz; sert suya dayanan Anubias ve Vallisneria kayaların arasında iyi durur.
Su Değerleri
Hedef pH 8,0–9,0, sıcaklık 24–27 °C, genel sertlik 10–20 °dGH olsun. Bu türde mesele sabitliktir: nitrat birikimine ve ani değer değişimine diğer Tanganyika türlerinden daha hassastır, yüzgeçlerini kapatıp saklanarak tepki verir. Haftada %20–30 su değişimi yapın, yeni suyun sıcaklığını ve pH’ını akvaryumdakine yakın tutun. Yumuşak şebeke suyunda filtreye mercan kırığı ya da aragonit koymak pH’ı sabit tutar.
Beslenme
Doğada uzman bir avcıdır. Mide içeriğinin büyük kısmı kaya aralarından çekip aldığı küçük karideslerdir; bunun yanında yumurta, yavru balık ve diğer omurgasızları da yer. Uzun, öne uzayan ağzı tam bu iş için yapılmıştır: diğer balıkların yuvasına yerleştirdiği yumurtaları ve çatlaklara saklanan yavruları oradan çeker.
Akvaryumda temel yem dondurulmuş mysis, artemia, kırmızı kurtçuk ve doğranmış karidestir; kaliteli, protein ağırlıklı ciklet granülünü de zamanla kabul eder. Yeni gelen balıklar ilk haftalarda yalnızca dondurulmuş yem alabilir; kuru yeme sabırla geçirin. Günde bir iki öğün yeter; bu yavaş balık hızlı tank arkadaşlarının arasında aç kalabilir, yemin bir kısmını onun saklandığı yere yakın bırakın. Yem balığı vermeyin; hastalık taşır ve besin değeri düşüktür.
Davranış ve Tank Arkadaşları
Ağzına sığmayan balıklara karşı sakin ve barışçıldır. Bölge kavgası pek yapmaz, kayaların arasında yavaşça dolaşır ve kendi işine bakar. Ama ağzına sığan her şey yemdir: başka türlerin yavruları, küçük kabuk cikletleri, karidesler. Bu yüzden ona arkadaş seçerken boy belirleyicidir.
En iyisi tek bir çifttir; geniş akvaryumda bir erkek ve iki üç dişi de olur. İki erkek ancak çok büyük bir akvaryumda yan yana yaşar. Kendisi yavaş olduğu için çok hızlı ve aç gözlü türlerle yemde yarışamaz. Bitkisel beslenmesi gereken Tropheus gibi türlerle aynı akvaryuma uymaz, çünkü onun proteinli yemi onlara zarar verir.
| Tür Adı | Bilimsel Ad | Uyumluluk Notu |
|---|---|---|
| Leptosoma | Cyprichromis leptosoma | Açık suda sürü hâlinde yüzer; yetişkinler avlanamayacak kadar büyüktür, ama yavrularını yer |
| Julidochromis | Julidochromis spp. | Ayrı taş yığınında yaşarsa uyumludur; onların yavrularını yer |
| Brichardi | Neolamprologus brichardi | Yetişkinlerle sorun çıkmaz; koloninin yavruları compressiceps’in hedefidir |
| Frontosa | Cyphotilapia frontosa | Çok geniş akvaryumda olur; frontosa compressiceps’in genç bireylerini yutabilir |
| Synodontis | Synodontis petricola | Gece aktif taban balığı, aynı su değerlerini sever |
| Uyumsuz: Kabuk cikletleri | Neolamprologus multifasciatus, Lamprologus ocellatus | Yetişkinler bile ağzına sığar, yavruları kesin yenir |
| Uyumsuz: Tropheus | Tropheus spp. | Yem uyumsuzluğu; Tropheus grubunun hareketliliği bu yavaş balığı strese sokar |
| Uyumsuz: Calvus | Altolamprologus calvus | Melezlenir; aynı akvaryumda bakmayın |
| Uyumsuz: Karides | Neocaridina, Caridina spp. | Doğal av; kısa sürede biter |
Üretim
Mağara yumurtlayıcısıdır ve üremesinde ilginç bir düzen vardır: dişi yumurtalarını erkeğin giremeyeceği kadar dar bir çatlağa ya da kabuğa bırakır. Erkek dışarıda kalır, girişin çevresini korur. Dişiyle erkek arasındaki büyük boy farkının bir nedeni de budur. Üretmek zor değildir; asıl zorluk balıkların olgunlaşmasını beklemek ve yavruları erkekten kurtarmaktır.
- Damızlık: 5–6 genç balıkla başlayın ve sabırlı olun. Bu tür yavaş büyür; üremeye ancak bir yaşından sonra, çoğu zaman iki yaşına doğru başlar. Erkek belirginleşince fazladan erkekleri alın.
- Düzen: Dişinin girebileceği ama erkeğin giremeyeceği dar çatlaklar, salyangoz kabukları ya da dar ağızlı borular koyun. Böyle bir yer yoksa çift yumurtlamaz ya da yumurtalar korunamaz.
- Kondisyon: pH 8,0–8,5, sıcaklık 26 °C civarı. Birkaç hafta mysis, artemia ve karides ağırlıklı besleyin.
- Yumurtlama: Dişi yumurtaları çatlağın iç duvarına yapıştırır, erkek girişten dölleme yapar ve sonra uzaklaşır. Dişi yumurtaların başında kalır, onları yelpazeler ve temizler. Bir yumurtlamadan 100–180 yavru çıkabilir.
- Açılma: 26 °C’de yumurtalar 3–4 günde açılır, larvalar bir hafta kadar sonra serbest yüzmeye başlar.
- Yavru besleme: İlk günden yeni çıkmış artemia nauplisi alırlar. Günde iki üç kez verin.
- Yavruları kurtarma: Dişinin bakımı yavrular serbest yüzmeye başlayınca biter. Bu aşamada yavrular yuvadan çıktıkça hem erkek hem de diğer balıklar onları yer. Yavruları sifonla ya da yuvayla birlikte ayrı bir büyütme akvaryumuna alın.
- Büyütme: Büyüme çok yavaştır; yavrular ilk aylarda neredeyse yerinde sayar gibi görünür. Sık ve az besleyin, suyu temiz tutun; satılık boya ulaşmaları birkaç ay sürer.
Hastalıklar ve Korunma
Yeni gelen compressiceps’in en büyük sorunu stres ve açlıktır. Taşınmadan sonra haftalarca saklanabilir, yem almayabilir. Bu dönemde akvaryumu sakin tutun, hareketli ve aç gözlü tank arkadaşlarını bir süre ayırın, dondurulmuş yemi saklandığı yerin yakınına bırakın. Karnı içe çökmüş, uzun süre yem almayan balık zayıflar ve başka hastalıklara açık hâle gelir.
Aşırı ve yağlı yem, özellikle memeli eti, sindirim sorunlarına yol açar; az ve sık besleyin. Nitrat birikimi ve düşen pH yüzgeç çürümesine ve beyaz beneğe zemin hazırlar. Düzenli su değişimi ve sabit pH en iyi korumadır; yeni balıkları aynı su değerlerinde karantinada bekletin.
Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme
Akvaryumcularda genellikle 4–6 cm’lik gençler satılır; bu boyda lokalite rengi henüz tam çıkmamıştır, bu yüzden lokalite adı etiketli balık alın. Sağlıklı genç dik yüzer, sırt yüzgecini açık tutar ve yeme ilgi gösterir. Karnı çökmüş, gözleri batık ya da uzun süre köşede kıpırdamadan duran bireyleri almayın.
Bir çift kurmak için 5–6 genç alın; hazır çift alacaksanız boy farkının belirgin olmasına bakın. Karma bir akvaryuma eklerken compressiceps’i diğer türlerden önce ya da onlarla birlikte koyun; yerleşmiş, hızlı türlerin arasında yalnız gelen yavaş bir balık yemde geri kalır. Balığı ışıklar kapalıyken bırakın ve ilk günlerde saklanmasına izin verin.
Benzer Türler ve Karıştırılma Riski
En çok karışan tür aynı cinsten Altolamprologus calvus‘tur. Calvus’un gövdesi daha uzun ve narindir, burnu daha sivri ve uzundur, alından burna inen profil hafif içe çöküktür. Compressiceps’in gövdesi daha yüksek, alnı daha dik ve dolgundur. Renkte de fark vardır: calvus çoğunlukla koyu kahve ya da siyah zemin üzerinde beyaz inci benekleriyle bilinir (“Black Calvus”, “White Pearly” formları), compressiceps ise açık zeminde dikey koyu bantlar taşır. Sarı başlı calvus formları ve etiketsiz sarı compressiceps’ler ayırt etmeyi zorlaştırır; satın alırken lokalite adına ve gövde yüksekliğine bakın. Calvus için sitemizdeki Calvus Ciklet yazısına bakabilirsiniz.
Ad benzerliği de karışıklık yaratır. Malawi Gölü’nden Dimidiochromis compressiceps, Türkiye’de “Yaprak Ciklet” ya da yine “compressiceps” diye satılır; 25 cm’ye ulaşan, uzun ve yaprak gibi yassı bir avcıdır ve bu türle hiçbir yakınlığı yoktur. Güney Amerika’dan Crenicichla compressiceps da aynı tür adını taşır. Satın alırken bilimsel adın tamamına bakın.
Sıkça Sorulan Sorular
Altolamprologus compressiceps kaç litrelik akvaryumda bakılır?
Bir çift için 120 cm uzunluk ve yaklaşık 240 litre verin. Bol çatlaklı bir taş düzeni, ince kum taban ve yalnızca dişinin girebileceği dar yuvalar şarttır.
Compressiceps diğer balıkları yer mi?
Ağzına sığan her şeyi yer: yavrular, küçük kabuk cikletleri, karidesler. Kendi boyundaki ve daha büyük balıklara karşı ise sakin ve barışçıldır.
Compressiceps ile calvus nasıl ayırt edilir?
Calvus daha uzun ve narindir, burnu daha sivridir, alın profili hafif içe çöküktür ve çoğunlukla koyu zemin üzerinde beyaz benekler taşır. Compressiceps’in gövdesi daha yüksek, alnı daha diktir ve açık zeminde dikey koyu bantlar taşır. İkisi melezlenir, aynı akvaryumda bakılmamalıdır.
Erkek ve dişi compressiceps nasıl ayırt edilir?
Boydan. Erkek 13–15 cm’ye ulaşır, dişi genellikle 9–10 cm’de kalır. Aynı yaştaki balıklardan belirgin şekilde büyük olanı neredeyse her zaman erkektir.
Compressiceps neden bu kadar yavaş büyüyor?
Türün doğası budur. Yavrular aylarca çok az büyür, balıklar üremeye ancak bir yaşından sonra başlar. Proteinli yemle az ve sık beslemek ve suyu temiz tutmak büyümeyi destekler, ama hızlandırmak için aşırı yem vermeyin.
Yaprak Ciklet ile Altolamprologus compressiceps aynı balık mı?
Hayır. Yaprak Ciklet, Malawi Gölü’nden Dimidiochromis compressiceps‘tir ve 25 cm’ye ulaşan uzun bir avcıdır. Altolamprologus compressiceps ise Tanganyika’dan, yüksek gövdeli ve 15 cm’yi geçmeyen bir kaya cikletidir. Yalnızca tür adları aynıdır.
Kaynakça
- Boulenger, G. A. (1898). Report on the collection of fishes made by Mr. J. E. S. Moore in Lake Tanganyika during his expedition, 1895–96. Transactions of the Zoological Society of London, 15(1), 1–30.
- Poll, M. (1986). Classification des Cichlidae du lac Tanganika: tribus, genres et espèces. Mémoires de la Classe des Sciences, Académie Royale de Belgique, 45(2), 1–163.
- Koblmüller, S., Nevado, B., Makasa, L., Van Steenberge, M., Vanhove, M. P. M., Verheyen, E., Sturmbauer, C. & Sefc, K. M. (2017). Phylogeny and phylogeography of Altolamprologus: ancient introgression and recent divergence in a rock-dwelling Lake Tanganyika cichlid genus. Hydrobiologia, 791, 35–50.
- IUCN (2025). Altolamprologus compressiceps. The IUCN Red List of Threatened Species.
- Froese, R. & Pauly, D. (Eds.) (2025). FishBase. Altolamprologus compressiceps (Boulenger, 1898). www.fishbase.se.
- Seriously Fish (2025). Altolamprologus compressiceps. www.seriouslyfish.com.
💬 Yorum Yaz