Leptosoma

Nasıl Tanınır

Gövde uzun, ince ve yanlardan basıktır; cinsin en narin üyesidir. Ağız küçüktür ama ileri doğru boru gibi uzayabilir, balık bununla suyun içindeki planktonu emer. Göz iridir. Erkek akvaryumda 10–11 cm olur, dişi birkaç santim küçük kalır.

Erkek ve dişi kolayca ayrılır. Erkeğin başı ve sırtı mavi parlar, sırt yüzgeci koyu, çoğu formda siyaha yakındır. Kuyruk yüzgeci aynı popülasyonda bile iki renkte olabilir: sarı kuyruklu ve mavi kuyruklu erkekler yan yana yaşar. Bu bir tür ya da form farkı değil, aynı sürünün iki renk tipidir. Erkeğin karın yüzgeçlerinin ucu açık renkli, yumurtayı andıran bir lekeyle biter; kur sırasında bu yüzgeçleri titreterek dişiye gösterir.

Dişi gümüşi bej ya da açık kahverengidir, gövdesinde hafif mavimsi bir parıltı görülebilir; yüzgeçleri renksizdir. Gençler dişiye benzer. Büyük bir grupta yalnızca bir iki baskın erkek tam renk gösterir, diğerleri daha soluk kalır.

Renk Formları ve Varyeteler

Leptosoma’nın üretimle elde edilmiş renk varyetesi yoktur. Satılan formlar gölün farklı kıyılarındaki doğal popülasyonlardır ve yakalandıkları yerin adıyla satılır. Her formda sarı ve mavi kuyruklu erkekler bulunur; formlar arasındaki fark çoğunlukla sırt ve anal yüzgeçlerin rengindedir.

• Mpulungu: Zambiya kıyısının formu. Ticarette en sık görülen addır; ama bu ad yakalama yerini değil renk tipini anlatır, bu etiketle satılan balıkların çoğu Chituta Koyu ve Mbita Adası çevresinden gelir. Mavi kuyruklu erkeğin sırt yüzgeci açık mavi ve ince siyah noktalıdır.
• Utinta: Tanzanya kıyısındaki Utinta Koyu’ndan. Erkekleri parlak, floresan tonlu olur; “Utinta fluorescent” adıyla da satılır. Diğer formlardan küçük kalan bir hattır, bu yüzden daha küçük tank arkadaşlarıyla bakılmalıdır.
• Malasa, Ikola, Karilani: Tanzanya kıyısının diğer formları. Ikola formunun sarı kuyruklu erkeklerinde anal yüzgeç de sarıdır; Karilani erkeklerinde sırt yüzgecindeki sarı leke yoktur.
• “Blue Flash” ve “Neon Back”: Ticari adlardır, belli bir lokaliteyi göstermez.
• Kitumba ve “Jumbo”: “Leptosoma Jumbo” etiketiyle satılan balıklar Cyprichromis sp. “leptosoma jumbo” grubundandır ve henüz tanımlanmamış ayrı bir türdür. Daha iri ve tıknaz olurlar, 13–14 cm’yi bulurlar. Kongo kıyısındaki Kitumba’dan gelen balıklar da bu iri gruptan, “brilliant jumbo” denen formdandır; “Leptosoma Kitumba” diye satılsa da gerçek leptosoma değildir. Tricolor, Kekese, Speckleback ve Zebra adları da bu gruba aittir.

Farklı formları ve Jumbo’ları aynı akvaryumda bakmayın; birbirleriyle çiftleşir, dişiler de neredeyse ayırt edilemez. Saf hat istiyorsanız etikette lokalite adı arayın ve yavruları satarken bu adı aynen aktarın.

Doğada Nerede Yaşar

Tanganyika Gölü’ne endemiktir. Yalnızca gölün doğu kıyısında, Zambiya’daki Kasakalawe’den kuzeye, Tanzanya’daki Magambo’ya kadar uzanan şeritte yaşar. Kigoma çevresi gibi doğu kıyısının en kuzeyinde ve batı kıyısında yerini benzer “jumbo” türleri alır.

Derin kayalık kıyıların önündeki açık suda, 5–30 m derinlikte, yüzlerce bazen binlerce bireylik sürüler hâlinde yaşar. Sürünün içinde başka Cyprichromis ve Paracyprichromis türleri de bulunur. Balıklar çoğu zaman kayalık yamaca yakın, başları hafifçe aşağı eğik, hareketsiz asılı durur. Başlıca düşmanı şafakta derinden yüzeye çıkıp avlanan frontosadır.

Göl suyu ılık, berrak, yüksek pH’lı ve iyi tamponludur. Tür yaygındır ve tehlike altında değildir; IUCN listesinde “Asgari Endişe” sınıfındadır. Gölde yerel olarak avlanır ve akvaryum ticareti için ihraç edilir.

Akvaryum Nasıl Olmalı

Sürü balığıdır ve sürekli yüzer; bu yüzden en az 120 cm uzunluk ve 240 litre verin. Yükseklik bu türde fark yaratır: Erkekler suyun ortasında üç boyutlu bölge tutar, 50 cm ve üstü yükseklik üretimi de kolaylaştırır. Daha büyük bir akvaryum daha büyük sürü ve daha çok tam renkli erkek demektir.

Düzeni tabana yakın tutun. Kayaları ya da taş yığınlarını alt kısma, arka ve yan duvarlara yerleştirin; orta ve üst katmanı tamamen boş bırakın. Taban ince kum olsun. Akıntı hafif-orta, filtre güçlü olmalı; su temiz ve oksijenli kalmalıdır.

Kapağı mutlaka kapatın. Erkekler kur sırasında ve ürktüklerinde sudan fırlar; kapaksız akvaryumda balık kaybetmek kolaydır. Akvaryumu insanların sık geçtiği bir yere koyacaksanız ani hareketlere karşı arka cama koyu bir fon yapıştırın. Bitki şart değildir; isterseniz sert suya dayanan Anubias ve Vallisneria koyun.

Su Değerleri

Hedef değerler pH 7,8–9,0, sıcaklık 24–27 °C ve genel sertlik 10–20 °dGH’dır. Tanganyika türleri içinde su kalitesine en hassas olanlardandır: nitrat birikimine ve ani pH düşüşüne iyi dayanmaz. Haftada %20–30 su değişimi yapın, yeni suyun sıcaklığını ve pH’ını akvaryumdakine yakın tutun. Türkiye’deki şebeke suları çoğunlukla yeterince sert değildir; filtreye mercan kırığı ya da aragonit koymak pH’ı sabitler.

Beslenme

Doğada suyun içinde sürüklenen zooplanktonla, küçük kabuklularla beslenir. Ağzı küçük olduğu için iri yemi alamaz. Akvaryumda ince granül ve ezilmiş pul kabul eder, ama beslenmenin büyük kısmı dondurulmuş ya da canlı küçük yemlerden oluşmalıdır: artemia, mysis, siklops, dafnia.

Yemi suyun içinde, düşerken alır; dibe inen yeme pek ilgi göstermez. Günde iki üç küçük öğün verin. Taban balıklarıyla birlikte bakılıyorsa yemin bir kısmını yavaş batan cinsten seçin ki leptosomalar ortada doyabilsin. Yeni gelen balıkların yemek yiyip yemediğini ilk günlerde yakından takip edin; aç kalan birey hızla zayıflar.

Davranış ve Tank Arkadaşları

Çok barışçıl ve son derece sosyal bir balıktır. En az 8, mümkünse 12 ve üstü bireyle bakın; tek ya da üç dört taneyle ürkek kalır, renk açmaz. Grupta dişi sayısı erkeklerden fazla olmalıdır. Erkekler kendi aralarında yalnızca suyun ortasındaki küçük bölgeleri için atışır; dişilere ve başka türlere zarar vermez.

Doğru tank arkadaşları tabanda ya da kayalarda yaşayan, sakin Tanganyika türleridir. Açık suda yarışmayacak, onları kovalamayacak balıklar seçin. Kavgacı Malawi mbuna’ları ve hızlı, iri açık su avcıları uygun değildir. Ağzına sığan her balığı yiyen iri türlerle de bakmayın.

Üretim

Anasal ağız kuluçkacısıdır ve iyi bakılan bir grupta karma akvaryumda bile ürer. Ama yumurtlama tabanda değil, suyun ortasında olur; bu yüzden akvaryumun yüksekliği ve sakinliği verimi doğrudan etkiler.

1. Grup: Bir iki erkeğe altı sekiz dişi yeterlidir. Akvaryum ne kadar büyükse o kadar büyük grup alın. Tek tür akvaryumu en çok yavruyu verir.
2. Düzen: Mümkün olduğunca yüksek bir akvaryum; her erkeğe yaklaşık 45×45×45 cm’lik bir su hacmi. Tabanda taş yığınları, üstte boş su.
3. Kondisyon: pH 8,0–8,5, sıcaklık 24–25 °C civarı. Birkaç hafta günde iki üç kez dondurulmuş artemia, mysis ve siklops verin.
4. Kur: Erkek suyun ortasında kendi bölgesini tutar, rakip erkekleri kovalar. Gövdesini büker, karın yüzgeçlerini titreterek geçen dişiye gösterir. Hazır dişi erkeği bölgesinin ortasına kadar izler.
5. Yumurtlama: Dişi yumurtaları birer birer bırakır, yumurta düşerken geri dönüp ağzına alır. Döllenme erkeğin bıraktığı spermle suyun içinde ya da dişinin ağzında olur. Bir yumurtlamada 5–20 yumurta çıkar; sayı az, yumurta büyüktür.
6. Kuluçka: Dişi yavruları üç dört hafta ağzında taşır ve bu sürede yemez. Ağzının altı şişkin görünür, çiğner gibi hareket eder. Strese girerse yumurtaları tükürür ya da yutar; bu yüzden yerinden oynatmayın. Uzun süre gruptan ayrı kalan dişi sürüdeki yerini de kaybedebilir.
7. Yavru: Dişi yavruları kaya aralarına bırakır. Yavrular hemen yeni çıkmış artemia alır. Yetişkinler yavrulara genellikle dokunmaz; ama başka türlerle bakılan akvaryumda yavruları ayrı bir kaba almak daha güvenlidir.

Bazı üreticiler yavruları iki haftalıkken dişinin ağzından alıp yapay kuluçkada büyütür. Bu daha çok yavru verir ama deneyim ister; ilk denemede dişinin kuluçkayı kendisinin tamamlamasına izin verin. Doğada yavrular salıverildikten sonra avcı bir ciklet olan Lepidiolamprologus profundicola‘nın yuvasının çevresine sığınır; bu ciklet kendi yavrularını korurken leptosoma yavrularını da diğer avcılardan uzak tutar. Gölde üreme ayın evrelerine bağlı bir döngü de izler.

Hastalıklar ve Korunma

En büyük risk kötü sudur. Nitrat yükseldiğinde ya da pH ani düştüğünde ilk tepki veren balıklardandır: yüzgeçlerini kapatır, sürüden ayrılır, yemi bırakır. Düzenli su değişimi ve sabit pH en iyi korumadır. Taşımadan sonra stresli gelen bireyler ilk haftalarda kayıp verebilir; yeni balıkları sakin bir karantina akvaryumunda, aynı su değerlerinde bekletin.

İkinci risk sıçramadır; kapaksız akvaryumda yerde ölü balık bulmak bu türde sık rastlanan bir kayıptır. Kuluçkadaki dişiler haftalarca yemediği için zayıf düşer; kuluçkadan sonra birkaç gün bol ve küçük öğünlerle toparlanmalarına izin verin. Beyaz benek ve yüzgeç çürümesi gibi genel hastalıklar çoğunlukla yeni gelen balıkla ya da kötü suyla başlar. Yağlı yem ve memeli eti vermeyin; Tanganyika cikletlerinde şişkinlik riskini artırır.

Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme

Sağlıklı leptosoma sürünün içinde, ortada ve dengeli yüzer. Karnı içe çökmüş, yüzgeçleri kapalı, köşede tek başına duran bireyleri almayın. Satıcıya balıkların yem yiyip yemediğini sorun, mümkünse yemlenirken izleyin.

Tek seferde mümkün olduğunca büyük bir grup alın; sonradan eklenen az sayıda balık sürüye geç karışır. Yavru alıyorsanız 10–12 tane alın, erkekler renk açınca dengeyi kurun. Etiketteki lokalite adını not edin, Jumbo ve başka formlarla karıştırmayın. Balığı damla yöntemiyle en az bir saatte alıştırın, ışıklar kapalıyken bırakın ve ilk günler kapağın tam kapalı olduğundan emin olun.

Benzer Türler ve Karıştırılma Riski

En sık karışan “Jumbo”lardır. Cyprichromis sp. “leptosoma jumbo” ve akrabaları daha iri, daha tıknaz olur; gerçek leptosoma daha ince yapılıdır ve başının üstünde mavi bir parıltı taşır. “Leptosoma” adı ticarette cinsin bütün türleri için genel bir etiket gibi kullanıldığından bilimsel adın yanında lokaliteye de bakın.

Cyprichromis microlepidotus daha uzun yüzgeçli, ince pullu ve daha iri bir türdür. Cyprichromis pavo ve Cyprichromis coloratus renk desenleriyle ayrılır. Paracyprichromis nigripinnis ve Paracyprichromis brieni de aynı sürülerde yaşar; mavi çizgili gövdeleri ve kayaya yakın, başı aşağı duruşlarıyla ayrılırlar. Tanganyika’nın başka cikletleri için sitemizdeki Calvus Ciklet, Limon Ciklet ve Frontosa Ciklet yazılarına bakabilirsiniz.