Yaprak Ciklet (Compressiceps)

Nasıl Tanınır

Gövde uzun ve yanlardan aşırı basıktır; baş daha da basıktır. Burun sivri, alın profili düzdür, ağız geniş ve hafifçe yukarı bakar. Yukarıdan ya da karşıdan bakınca balık bir şerit kadar incedir. Bu dar baş, iki gözün birlikte öne bakmasına izin verir; balık avına iki gözüyle nişan alır.

Yetişkin erkek metalik mavi, bazen yeşile çalan mavi renktedir. Sırt yüzgecinin kenarında kırmızı-turuncu bir şerit, anal yüzgeçte turuncu zemin üzerinde belirgin yumurta lekeleri bulunur. Erkek akvaryumda 20–25 cm olur. Dişi ve gençler gümüşi, açık zeytin tonludur; burun ucundan kuyruğa uzanan koyu, ince bir yatay bant taşır. Dişi 15–20 cm’de kalır.

Erkekler geç renk açar. Cinsel olgunluk erkekte 8 cm, dişide 6 cm civarında başlar ama tam mavi renk çok daha sonra gelir. Bir grupta çoğu zaman yalnızca baskın erkek maviye döner; diğer erkekler dişi gibi gümüşi kalır. Aynı yaştaki bir grupta en hızlı büyüyenler genellikle erkeklerdir. Kesin ayrım için anal yüzgece bakın: erkeğinki daha büyük ve yumurta lekeleri belirgindir.

Renk Formları ve Varyeteler

• Doğal form: Mavi erkek, gümüşi dişi. Gölün hemen her yerinde aynı görünür; bilinen tek yerel fark Chizumulu Adası çevresindeki bireylerin sarımsı zemin rengidir.
• Albino: Pembemsi beyaz gövdeli, kırmızı gözlü üretim hattı. Erkeklerde yüzgeçlerin turuncusu korunur. Bakımı doğal formla aynıdır.

Doğada Nerede Yaşar

Malawi Gölü’ne özgüdür; gölün neredeyse tamamında, ayrıca gölün çıkışı olan Shire Nehri’nin üst kesiminde ve Malombe Gölü’nde yaşar. Malawi, Mozambik ve Tanzanya sularında bulunur.

Yaşadığı yer sığ, kumlu ve bitkili kıyılardır; özellikle kumdan yükselen Vallisneria tarlalarıdır. Bu otların arasında başı aşağıda, gövdesi yapraklara paralel durur ve kıpırdamadan bekler. İnce gövdesi ve açık rengi onu otların arasında görünmez kılar. Yanından geçen küçük balığa, çoğunlukla açık suda sürü hâlinde dolaşan utaka yavrularına, kısa bir atakla saldırıp bütün olarak yutar. Zaman zaman açık suda da avlanır.

Gölün suyu berrak, alkali ve iyi tamponludur; yüzeyde pH 8,5 civarı, sertlik orta düzeydedir. Tür geniş dağılımlı ve yaygın olduğu için doğada tehlike altında değildir, “Asgari Endişe” sınıfındadır.

Akvaryum Nasıl Olmalı

Bu balığı 150 cm’den kısa akvaryuma koymayın. Bir erkek ve üç dört dişi için en az 150 cm uzunluk ve 300 litre gerekir; başka iri Malawi türleriyle birlikte bakılacaksa 180 cm ve 450 litre daha doğrudur. Avcıdır ama uzun mesafede hızlı yüzer, ani atakları için açık su ister. Yükseklik de önemlidir: en az 50 cm.

Doğal düzeni kurmak kolaydır. Taban ince kum olsun. Arka ve yan duvarlara sık Vallisneria dikin; önde ve ortada geniş açık yüzme alanı bırakın. Birkaç büyük kaya ve yassı taş yeter; mbuna akvaryumundaki gibi duvar duvar taş yığmayın. Balık zamanının önemli kısmını otların arasında başı aşağıda geçirir; bunu görmek akvaryumun en güzel anlarındandır.

Filtre güçlü olsun, akıntı orta düzeyde kalsın; sert akıntıda otlar yatar, balık da yorulur. Malawi haplarının çoğu gibi ürkünce sıçrayabilir; kapağı kapalı tutun.

Su Değerleri

Hedef pH 7,8–8,6, sıcaklık 24–28 °C, genel sertlik 8–20 °dGH. pH’ın kalıcı olarak 7,5’in altına düşmemesi en önemli kuraldır; karbonat sertliği bunu sağlar. Türkiye’deki şebeke suları çoğunlukla yeterlidir; gerekirse filtreye mercan kırığı ya da aragonit koyun. Büyük bir avcıdır, çok kirletir: haftada %30–50 su değişimi yapın, nitratı düşük tutun.

Beslenme

Doğada neredeyse yalnızca küçük balıkla beslenir. Akvaryumda ölü yeme kolayca alışır. Temel yem, balık ve karides bazlı, ağzına uygun iri granül ya da çubuk yem olsun. Haftada birkaç kez dondurulmuş mysis, krill, karides, midye ve küçük balık filetosu verin. Bitkisel katkılı bir yemi de arada ekleyin.

Canlı yem balığı vermeyin. Hastalık taşır, balığı akvaryumdaki küçük tank arkadaşlarını da av olarak görmeye alıştırır. Dana yüreği gibi memeli etinden kaçının; Malawi cikletlerinde şişkinliği tetikler. Yetişkine günde bir iki öğün yeter, haftada bir gün aç bırakmak sindirime iyi gelir. İyi beslenen bir yaprak ciklet akvaryumda göz ısırma davranışı göstermez.

Davranış ve Tank Arkadaşları

Ağzına sığmayan balıklara karşı sakin, hatta çekingen bir türdür. Bölgeyi yalnızca baskın erkek üreme döneminde, kumda açtığı çukurun çevresinde savunur. Kendi türünden bir erkek ve üç beş dişiyle bakın; tek dişi erkeğin ilgisinden bunalır. Yeterince büyük akvaryumda gümüşi kalan ikinci erkekler genellikle hoş görülür.

Kural basittir: 12–13 cm’nin altındaki her balık av sayılır. Sarı prenses gibi küçük mbuna’lar, yavrular, tetra ve barblar bir gece içinde kaybolabilir. Hızlı ve kavgacı mbuna’lar da uygun değildir; yaprak cikleti otların arasına sıkıştırır, yemde geri bırakır. Tank arkadaşını Malawi’nin sakin, iri haplarından seçin. Sarı İmparator ve Yakop Ciklet gibi tavuskuşları ancak tam yetişkin ve iri bireyler olarak eklenirse uyar; dişileri ve küçük erkekleri risktedir.

Üretim

Yaprak ciklet çok eşli, anasal ağız kuluçkacısıdır. Doğru akvaryumda ve doğru grupta ürer; zorluk balığın kendisinden çok gereken akvaryum boyundan gelir.

1. Grup: Bir erkeğe üç beş dişi. Erkek tek dişiyi aşırı kovalar ve yorar.
2. Düzen: En az 150 cm, ince kum tabanlı, Vallisneria öbekli ve birkaç yassı taşlı bir akvaryum. pH 8,0–8,5, sıcaklık 25–27 °C.
3. Kondisyon: İki üç hafta boyunca dondurulmuş mysis, karides ve kaliteli granülle bol ama küçük öğünler.
4. Yumurtlama: Baskın erkek maviye döner, kumda, çoğu zaman bir ot öbeğinin yanında sığ bir çukur açar ve dişileri titreşerek çağırır. Dişi yumurtaları bırakıp hemen ağzına alır, sonra erkeğin anal yüzgecindeki yumurta lekelerini gagalar; erkek bu sırada sperm bırakır ve döllenme dişinin ağzında olur. Küme çoğunlukla 40–100 yumurtadır, iri dişilerde 250’ye çıkabilir.
5. Kuluçka: Dişi yaklaşık üç hafta yemeden taşır. Erkek yumurtlamadan sonra ilgilenmez. Strese giren dişi yumurtaları tükürür ya da yutar; dişiyi ayıracaksanız çok dikkatli, bir kapla alın.
6. Yavru: Serbest yüzen yavrular ilk günden yeni çıkmış artemia alır. Sonra ezilmiş pul ve ince granüle geçin. Hızlı büyürler; ağız büyüdükçe yemi de büyütün.

Bazı üreticiler yavruları iki haftalıkken dişinin ağzından alıp çalkalayıcıda tamamlatır. Bu yöntem verimi artırır ama tecrübe ister. Yavruları başka akvaryumlara verirken akvaryumdaki küçük balıkları hesaba katın: 5 cm’lik bir yaprak ciklet bile neon tetra boyundaki balıkları yutar.

Hastalıklar ve Korunma

Dayanıklı bir türdür. En büyük tehlike Malawi şişkinliğidir: iştah kaybı, köşeye çekilme, beyaz ipliksi dışkı ve birkaç gün içinde şişen karın. Yağlı memeli eti, aşırı besleme, yüksek nitrat ve stres zemini hazırlar. Erken evrede büyük su değişimi, birkaç gün açlık ve metronidazol işe yarar; karın şiştikten sonra kurtarmak zordur.

Kafada delik hastalığı da aynı bağırsak kamçılılarıyla ve kötü su kalitesiyle ilişkilidir; iri avcı ciklette sık görülür. Canlı yem balığı verilen akvaryumlarda iç parazit ve bakteriyel enfeksiyon riski artar. Kavgacı tank arkadaşlarıyla sürekli hırpalanan balıkta yüzgeç çürümesi ve mantar sık görülür. Korunmanın özü su kalitesi, doğru yem ve sakin tank arkadaşlarıdır.

Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme

Akvaryumcularda zaman zaman bulunur; genellikle gümüşi, renksiz gençler satılır ve bu boyda cinsiyet belli olmaz. Beş altı genç alın; erkekler belirginleşince fazlasını ayırın. Albino form da ara sıra gelir.

Sağlıklı bireyin gövdesi düzgün ve dolgun, yüzgeçleri açıktır; otların arasında ya da bir köşede başı aşağı bekleyebilir, bu normaldir. Karnı içe çökmüş, beyaz dışkı bırakan ya da başında çukurlar olan balığı almayın. Akvaryumunuz henüz tam yetişkin tank arkadaşlarıyla dolu değilse yaprak cikleti en son ekleyin; o büyürken küçük balıkları ortadan kaldırmasın. pH farkı büyükse damla yöntemiyle yavaş alıştırın ve ana akvaryuma ışıklar kapalıyken bırakın.

Benzer Türler ve Karıştırılma Riski

• Dimidiochromis strigatus: Aynı cinsin, daha yüksek gövdeli ve başı daha az basık türü; erkeğinin renk deseni farklıdır. Dişi ve gençleri yaprak cikletle kolayca karışır.
• Dimidiochromis kiwinge ve D. dimidiatus: Aynı cinsin iri avcıları; ithalatta nadir gelir. Baş, yaprak cikletinki kadar ince değildir.
• Lichnochromis acuticeps: “Malawi gar” adıyla satılan, uzun ve sivri burunlu başka bir avcı hap; gövdesi daha silindiriktir.
• Altolamprologus compressiceps: Aynı tür adını taşır ama Tanganika Gölü’nün yüksek gövdeli, kayalık seven küçük cikletidir. “Compressiceps” diye sorulan balığın hangisi olduğunu bilimsel adla netleştirin. Akrabası Calvus Ciklet de aynı yapıdadır.