🐠 Türkiye'nin en kapsamlı akvaryum ansiklopedisi
Ana Sayfa › Ansiklopedi › Akvaryum Bitki Türleri › Sap Bitkileri › Hottonia Palustris
Sap Bitkileri

Hottonia Palustris

📅 21 Kas 2026
Hottonia Palustris
Fotoğraf: Christian Fischer · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Bilimsel ad Hottonia palustris L.
Familya Primulaceae Cins Hottonia Grup Sap bitkisi IUCN LC · Asgari endişe
Türkiye'de Hottonia palustris · Su menekşesi İngilizce Water violet · Featherfoil

Bir bakışta

ZorlukOrta
IşıkOrta ışık
KarbondioksitFaydalı, şart değil
Büyüme hızıOrta
Boy10–30 cm · genişlik 4–6 cm
Akvaryumdaki yeriOrta
Dikim şekliTabana dikilir
BeslenmeKökten ve sudan · besinli taban faydalı
Sıcaklık8–25 °C · ısıtıcısız olur
pH6–7,5
Karbonat sertliği2–8 °dKH
ÇoğaltmaSap çeliği
Su üstündeYetişir
AkvaryumculardaAra sıra bulunur · saksı, doku kültürü

Hangi ihtiyaca uyar

Köken ve doğal yaşam alanı

Doğal olarak yetiştiği ülke Sonradan yayıldığı ülke Gözlem kaydı (GBIF)
Köken
AvrupaAsya
Doğal olarak yetiştiği ülkeler (27)
AlmanyaAvusturyaBelçikaBeyaz RusyaBirleşik KrallıkBosna-HersekDanimarkaEstonyaFransaHollandaHırvatistanLetonyaLitvanyaLüksemburgMacaristanPolonyaRomanyaRusyaSlovakyaSlovenyaSırbistanTürkiyeUkraynaÇekyaİsveçİsviçreİtalya
Sonradan yayıldığı ülkeler (1)
İrlanda

Avrupa'nın büyük bölümünde ve Kuzey Türkiye'de yetişir; Türkiye'de yalnızca Sakarya'daki Acarlar Longozu'ndan bilinir. İrlanda'ya ve ABD'nin New Hampshire eyaletine sonradan yerleşmiştir.

Doğada yetiştiği yer

Durgun ya da çok yavaş akan sığ sularda, yarı gölgeli hendeklerde, eski nehir yataklarında ve su basan ormanlarda çamurlu tabanda yetişir. Dona dayanır, su çekildiğinde su üstünde alçak bir yaygı olarak yaşar.

Doğal yayılışı dışında İrlanda'da ve ABD'de doğaya yerleşmiştir; Türkiye'de yalnızca korunan tek bir alanda yetiştiği için akvaryumdan çıkan bitki dereye, göle ya da gölete atılmaz.

Haritadaki noktalar GBIF'teki 89.766 koordinatlı kaydının ülkelere dengeli dağıtılmış bir özetidir. Havuzlardan ve akvaryumlardan doğaya karışmış popülasyonların kayıtları da görünebilir.

Bakım notları ve ilgili bitkiler

Kart verisi: Kew Plants of the World Online · GBIF · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth.

Hottonia palustris, serin suyu seven ve ısıtıcısız akvaryumda rahat eden bir sap bitkisidir. Yeni başlayan biri onu yaşatabilir, ama bitki kendini ancak orta ya da güçlü ışık altında gösterir. Karbondioksit (CO2) sistemi şart değildir; karbondioksitsiz akvaryumda da yaşar, fakat daha seyrek ve daha yavaş büyür. Yeri orta alandır. Saplar tek tek, aralarında birkaç santim boşluk bırakılarak besinli tabana dikilir. Bu bitkiyi zorlayan asıl şey sıcaklıktır: 26 °C’nin üstündeki tropikal akvaryumda gerilemeye başlar.

Yaprakları tarak dişleri gibi ince parçalara ayrılmıştır ve sapın ucunda açık yeşil, kar tanesini andıran bir yıldız oluşturur. Birkaç sap birlikte dikildiğinde orta alanda yumuşak, tüy gibi bir öbek kurar. Bu öbek, alçak ön alan bitkileriyle arka plandaki uzun saplar arasında doğal bir geçiş sağlar. Akvaryumcuların bu bitkiye ilgisinin bir nedeni de budur.

Türkiye’de akvaryumcularda bilimsel adıyla, “Hottonia palustris” olarak satılır. Doğadaki Türkçe adı su menekşesidir ve bu ad bazı hobi sitelerinde de geçer. Bitki Türkiye’nin de yerli bitkisidir. Ülkemizde yalnızca Sakarya’daki Acarlar Longozu’nda yetişir; dolayısıyla akvaryumcularda bulunan bitkiler doğadan toplanmaz, Avrupa’daki üretim seralarından ve doku kültürü laboratuvarlarından gelir.

Hottonia Palustris – Su menekşesinin su üstüne çıkan çiçek sapları
Su menekşesinin su üstüne çıkan çiçek sapları — Fotoğraf: ThomasLendt · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Nasıl Tanınır

Hottonia palustris’in sapı yumuşak ve açık yeşildir. Yapraklar sap boyunca sarmal dizilir, ama sapın ucunda birbirine çok yakın durdukları için halka hâlinde çıkıyormuş gibi görünür. Her yaprak, orta damarın iki yanına dizilmiş ince, ipliksi parçalardan oluşur. Bu tarak biçimi bitkiyi tanımanın en kolay yoludur. Yaprak parçaları yumuşaktır ve elle tutulduğunda kolayca ezilir.

Akvaryumda 10–30 cm boya ulaşır. Tek bir sap, yapraklarıyla birlikte 4–6 cm genişliğinde bir sütun oluşturur. Serin suda yaprak yıldızları daha geniş ve daha dolgun olur. Yaprakların arasından ve sapın alt boğumlarından ince kökler çıkar; bu kökler suya sarkar ya da tabana iner.

Doğada ilkbahar sonunda yapraksız, dik bir çiçek sapı su yüzeyinin üstüne çıkar. Bu sapın üzerinde katlar hâlinde beyaz ya da açık leylak renkli, ortası sarı çiçekler açar. Çiçekler iki farklı yapıdadır. Bazı bitkilerin çiçeğinde dişicik uzun, erkek organlar kısadır; ötekilerde bunun tersi görülür. Tozlaşma çoğunlukla bu iki çiçek tipi arasında olur. Akvaryumda çiçek açması pek beklenmez.

Su üstünde kalan bitki biçim değiştirir. Saplar kısalır, yapraklar sıklaşır ve bitki toprağın üstünde halı gibi alçak bir yaygı oluşturur. Su altında ise aynı bitki yeniden dik ve tüylü saplar verir.

Doğada Nerede Yetişir

Su menekşesi Avrupa’nın büyük bölümünde ve Kuzey Türkiye’de yetişir. Yayılış alanı İngiltere ve Fransa’dan İsveç’e, Rusya’nın Avrupa kısmına ve Ukrayna’ya kadar uzanır. Hollanda, Belçika ve Danimarka’nın düz ovalarında yaygındır. Güney Avrupa’da ve Balkanlarda ise seyrek, dağınık topluluklar hâlinde kalır. İrlanda’ya ve ABD’nin New Hampshire eyaletine sonradan taşınmış ve oralarda doğaya yerleşmiştir.

Durgun ya da çok yavaş akan, sığ ve tatlı sularda yaşar. En sevdiği yerler yarı gölgeli hendekler, nehirlerin terk ettiği eski yataklar, göl kıyıları ve su basan ormanlardır. Tabanı çamurlu ve organik maddece zengin yerleri seçer. Bitki don olaylarına dayanır ve suyun çekildiği aylarda su üstünde de yaşamını sürdürür. Bol tohum verir, kopan sap parçalarından da kolayca yeniden çoğalır.

Türkiye’deki tek bilinen yeri, Sakarya’nın Karasu ilçesindeki Acarlar Longozu’dur. Bu su basar orman, birinci derece doğal sit alanı ve yaban hayatı koruma sahası olarak koruma altındadır. Bitkinin oradan toplanması hem yasal değildir hem de zaten küçük olan topluluğa zarar verir. Tür dünya ölçeğinde “Asgari Endişe” sınıfındadır. Yine de Orta Avrupa’nın birçok yerinde sulak alanların kurutulmasıyla gerilemiştir; Almanya’da korunan bitkiler arasındadır.

Akvaryumdaki Yeri ve Dikimi

Hottonia orta alana yakışır. Alçak bitkilerle uzun arka plan sapları arasına konduğunda en iyi görünür. Bitkiyi lambanın ışığını doğrudan alacağı bir noktaya yerleştirin. Gölgede kalan sapların alt kısmı çürür. Dikimi şu sırayla yapın:

  1. Saksıdan çıkan bitkinin köklerindeki taş yününü temizleyin. Doku kültürü kabından çıkan bitkinin jelini ılık suyla yıkayın.
  2. Saksıdan çıkan demeti sap sap ayırın. Ezilmiş ya da kararmış alt yaprakları koparın.
  3. Her sapı cımbızla tutup 3–4 cm derinliğe, besinli tabana dikin.
  4. Sapların arasında 3–5 cm boşluk bırakın. Saplar dipten de ışık almalıdır.

En sık yapılan hata, bütün saksıyı tek parça hâlinde gömmektir. Sık duran sapların ortasındakiler ışık alamaz ve dipten çürür. Doku kültüründen gelen bitkiler çok küçüktür. Bunları birkaç saplık küçük öbekler hâlinde dikin; birkaç hafta içinde boylanırlar.

Işık, Karbondioksit ve Gübre

Bu bitki için orta ışık en azıdır. Akvaryumla birlikte gelen zayıf bir lamba altında yaşar, ama sapları uzar, yaprak yıldızları seyrekleşir ve alt yapraklar zamanla dökülür. Günde 8 saat yanan iyi bir LED aydınlatma altında saplar sık ve dolgun kalır.

Karbondioksit şart değildir, ama faydalıdır. Karbondioksit verilen akvaryumda daha hızlı büyür, yaprakları daha açık yeşil olur ve bol yan sürgün verir. Karbondioksit verilmeyen akvaryumda bitki daha yavaş büyür ve daha seyrek görünür.

Besinini hem kökünden hem sudan alır. Azotu ve fosfatı tükenmiş suda yeni yaprakları soluklaşır ve büyüme durur. Bu nedenle haftada bir sıvı gübre verin ve saplarının dibine birkaç ayda bir kök tableti gömün. Balık sayısı az olan bir akvaryumda gübreyi ihmal etmeyin.

Su Değerleri

Yumuşak ve orta sert, nötre yakın suda iyi yaşar. Çok sert ve bazik suda büyümesi yavaşlar. Asıl önemli değer sıcaklıktır. 25 °C’nin altındaki su bitkiye en çok yarar; 26 °C’nin üstünde saplar incelir ve alt kısımlar çürümeye başlar. Kışın 10 °C’nin altına düşen ısıtıcısız akvaryumda da yaşar.

Budama ve Bakım

Saplar yüzeye yaklaştığında budanır. Bitkiyi gür tutmak için sapın tepesini 5–10 cm uzunluğunda kesin ve kesilen ucu yeniden dikin. Tabanda kalan sap, kesilen yerin altındaki boğumlardan yan sürgün verir. Bu yöntemle öbek zamanla dolgunlaşır.

Bir süre sonra alt kısımları çıplaklaşan eski saplar güzelliğini kaybeder. O zaman eski sapları tabandan tamamen çekip atın ve yerlerine sağlıklı tepe uçlarını dikin. Yumuşak yaprakların arasında biriken kiri su değişimi sırasında hafifçe sallayarak temizleyin.

Çoğaltma

Sap çeliğiyle çok kolay çoğalır. Sağlıklı bir sapın 8–10 cm uzunluğundaki tepe ucunu kesin, en alttaki iki üç yaprağı koparın ve bu çıplak kısmı tabana dikin. Çelik birkaç gün içinde kök salar. Yan sürgünler 5 cm’yi geçince ana saptan ayrılıp aynı şekilde dikilir.

Doğada tohumla da çoğalır, ama tohum akvaryumda pek çıkmaz. Akvaryumcu için tek pratik yol çeliktir.

Sık Görülen Sorunlar

Sapın dibi çürüyor, yapraklar alttan dökülüyor

Bu sorunun en sık nedeni ışığın yetersiz kalmasıdır. Sık dikilmiş öbeğin ortasındaki ya da gölgede kalan saplar dipten çürür. Sapları seyreltin, ışığı artırın ve çürüyen kısmı kesip sağlıklı tepe ucunu yeniden dikin.

Bitki tropikal akvaryumda geriliyor

Su sürekli 26 °C’nin üstündeyse bitki incelir, yaprak yıldızları küçülür ve sapların alt kısımları erir. Bunun nedeni, bitkinin serin sulara uyum sağlamış olmasıdır. Isıtıcıyı 24–25 °C’ye indirebiliyorsanız bitki kendini toparlar. 28 °C’de tutulan akvaryumlar için bu bitkiyi seçmeyin.

Yeni yapraklar soluk ya da sarımsı çıkıyor

Yeni yaprakların soluk çıkması çoğunlukla azot ya da demir eksikliğinden kaynaklanır. Bitki hızlı büyüdüğü dönemde sudaki besini çabuk tüketir. Düzenli sıvı gübre verin ve sapların dibine kök tableti gömün.

Yaprakların arasında yosun birikiyor

İnce yaprak parçaları ipliksi yosunu ve tozu kolayca tutar. Güçlü ışık verilen ama gübresi ve karbondioksiti eksik kalan akvaryumda bu sorun artar. Işık süresini kısaltın, besin dengesini düzeltin ve yosunlu sapları budayın.

Hangi Akvaryuma Uyar

Hottonia, serin su akvaryumu için en uygun sap bitkilerinden biridir. Isıtıcısız bir oda akvaryumunda, beyaz bulut balıkları ve cüce karideslerle birlikte iyi yaşar. Yumuşak ve ince yaprakları otçul balıklara karşı korunaksızdır. Japon balıkları serin suyu sevdiği için bu bitkiyle aynı sıcaklıkta yaşar, ama ince yapraklı yumuşak bitkileri genellikle didikler ve tabanı eşeleyerek sapları söker. Japon balığı akvaryumuna bu bitkiyi koyacaksanız didiklenmeye hazırlıklı olun.

Isı ihtiyacı yüksek balıkların akvaryumu bu bitkiye uymaz. Beta balığı ve diskus akvaryumları 26 °C’nin üstünde tutulur ve bitki bu sıcaklıkta geriler. Lepistes ve tetra gibi topluluk balıkları 24–25 °C’de rahat ettiği için bu bitkiyle birlikte yaşayabilir.

Balık / canlı Durum Not
Beyaz bulut balığı Uyumlu Aynı serin suyu sever; bitkiye dokunmaz.
Cüce karidesler Uyumlu İnce yaprakların arasında biyofilm otlar, yavrular orada saklanır.
Lepistes, tetra ve rasbora gibi topluluk balıkları Dikkat Bitkiye dokunmazlar; ancak akvaryum 26 °C’nin altında tutulmalıdır.
Japon balığı Dikkat Serin suyu paylaşır ama yumuşak yaprakları didikler ve sapları sökebilir.
Beta balığı Uyumsuz Betanın istediği 26–28 °C’de bitki geriler.
Diskus Uyumsuz Diskus akvaryumunun 28–30 °C’lik suyunda bitki uzun süre yaşamaz.
Kazıcı ve otçul cikletler Uyumsuz Yumuşak sapları yer ya da söker; su da genellikle çok sıcaktır.
Gümüş dolar gibi otçul balıklar Uyumsuz Yumuşak yaprakları kısa sürede yer.

Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme

Türkiye’de akvaryumcularda saksıyla ya da doku kültürü kabında satılır. Her akvaryumcuda bulunmaz, stoğa ara sıra girer. Doku kültürü kabındaki bitki salyangozsuz, yosunsuz ve ilaç kalıntısızdır, ama küçük olduğu için öbek kurması birkaç hafta sürer. Saksıdaki bitki daha iri gelir, fakat taşıma sırasında ezilmiş sap bulunabilir.

Satın alırken yaprak yıldızları açık yeşil ve dolgun olan sapları seçin. Dibi kararmış, yumuşamış ya da yaprakları dökülmüş saplardan kaçının. Saksıdan gelen bitkiyi akvaryuma koymadan önce salyangoz ve yumurta açısından kontrol edin; karides akvaryumuna koyacaksanız birkaç gün ayrı suda bekletin. İlk iki üç haftada büyüme yavaş olur, sonra bitki yan sürgün vermeye başlar.

Akvaryumdan çıkan bitkileri ve budama artıklarını dereye, göle ya da gölete atmayın. Bitki Türkiye’de yalnızca tek bir korunan alanda doğal olarak yetişir ve başka kaynaktan gelen bitkiler o topluluğa karışmamalıdır.

Benzer Bitkiler ve Karıştırılma Riski

Hottonia bazen yanlışlıkla Hottonia inflata adıyla satılır. Oysa o bitki Kuzey Amerika’da yetişen, çiçek sapları şişkin ve tek yıllık ayrı bir türdür. Akvaryumcuda gördüğünüz bitki neredeyse her zaman su menekşesidir.

Su menekşesine en çok benzeyen bitkiler, ince parçalı yapraklı Myriophyllum türleridir. Myriophyllum türlerinde yapraklar sapın çevresinde gerçek halkalar hâlinde dizilir, Hottonia’nın yaprakları ise sarmal dizilir. Limnophila sessiliflora da yaprakları halka hâlinde dizilmiş, tropikal suyu seven bir sap bitkisidir. Tilki kuyruğu ise sert, çatallı yapraklıdır ve kök salmaz.

Sıkça Sorulan Sorular

Hottonia palustris CO2 ister mi?

Hottonia palustris karbondioksit sistemi olmadan da yaşar. Karbondioksit verilen akvaryumda ise daha hızlı büyür, daha sık yan sürgün verir ve daha dolgun görünür.

Hottonia palustris ısıtıcısız akvaryumda yaşar mı?

Evet, Hottonia palustris ısıtıcısız akvaryumda rahat yaşar. Avrupa’nın ve Kuzey Türkiye’nin serin sularından gelir ve kışın 10 °C’nin altındaki suya dayanır. Asıl sorun sıcak sudur; 26 °C’nin üstünde geriler.

Hottonia palustris neden çürüyor?

Hottonia palustris’in sapları çoğunlukla ışık yetersiz kaldığında ya da su fazla ısındığında dipten çürür. Sapları seyreltin, ışığı artırın, suyu 25 °C’nin altında tutun ve sağlıklı tepe uçlarını yeniden dikin.

Hottonia palustris nasıl dikilir?

Saksıdaki demet sap sap ayrılır ve kökteki taş yünü temizlenir. Her sap cımbızla 3–4 cm derinliğe, besinli tabana dikilir. Sapların arasında 3–5 cm boşluk bırakılır.

Su menekşesi Türkiye’de doğal olarak yetişir mi?

Evet, su menekşesi Türkiye’nin yerli bitkisidir. Ülkemizde yalnızca Sakarya’daki Acarlar Longozu’nda yetişir. Bu alan koruma altındadır ve bitki oradan toplanmamalıdır.

Hottonia palustris japon balığı akvaryumuna uygun mu?

Hottonia palustris’in istediği serin su japon balığı akvaryumuna uyar. Ancak japon balıkları yumuşak ince yaprakları genellikle didikler ve sapları söker. Bu yüzden bitki o akvaryumda uzun süre dolgun kalmayabilir.

Kaynakça

  1. Brock, T. C. M., Mielo, H. & Oostermeijer, G. (1989). On the life cycle and germination of Hottonia palustris L. in a wetland forest. Aquatic Botany, 35(2), 153–166.
  2. Vermeersch, S. & Triest, L. (2006). Distylic Hottonia palustris shows high reproductive success in small populations despite low genetic variability. Aquatic Botany, 84(4), 354–358.
  3. Karaduman, D. & Sağıroğlu, M. (2021). Flora of Acarlar Longoz (Floodplain) (Sakarya) and its surroundings. Sakarya University Journal of Science, 25(1), 252–274.
  4. Nichols, W. F., Smagula, A. P., Haines, A. & McGrady, D. (2021). Hottonia palustris (Primulaceae): a newly documented nonnative aquatic plant species in New Hampshire, U.S.A. Rhodora, 123(994).
  5. Lansdown, R. V. (2013). Hottonia palustris. The IUCN Red List of Threatened Species: e.T167912A42402679.
  6. POWO (2026). Hottonia palustris L. Plants of the World Online, Royal Botanic Gardens, Kew. powo.science.kew.org.
  7. GBIF Secretariat (2026). Hottonia palustris L. GBIF Backbone Taxonomy. www.gbif.org.
  8. Pladias (2026). Hottonia palustris. Database of the Czech Flora and Vegetation. www.pladias.cz.
  9. Tropica Aquarium Plants (2026). Hottonia palustris (027), bitki veri sayfası. tropica.com.
  10. Flowgrow (2026). Hottonia palustris. Aquatic Plant Database. www.flowgrow.de.

💬 Yorum Yaz

🐟 akvaryumpedia