🐠 Türkiye'nin en kapsamlı akvaryum ansiklopedisi
Ana Sayfa › Ansiklopedi › Akvaryum Bitki Türleri › Sap Bitkileri › Bacopa Monnieri
Sap Bitkileri

Bacopa Monnieri

📅 18 Kas 2026
Bacopa Monnieri
Fotoğraf: Krzysztof Ziarnek, Kenraiz · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Bilimsel ad Bacopa monnieri (L.) Wettst. Diğer bilimsel adlar: Lysimachia monnieri, Herpestis monnieri, Moniera monnieri
Familya Plantaginaceae Cins Bacopa Grup Sap bitkisi IUCN LC · Asgari endişe
Türkiye'de Bacopa monnieri · Bacopa İngilizce Moneywort · Water hyssop · Brahmi

Bir bakışta

ZorlukKolay
IşıkOrta ışık
KarbondioksitGerekmez
Büyüme hızıOrta
Boy15–40 cm
Akvaryumdaki yeriOrta, arka
Dikim şekliTabana dikilir
BeslenmeKökten ve sudan · besinli taban faydalı
Sıcaklık18–30 °C
pH5–9
Sertlik0–30 °dGH
ÇoğaltmaSap çeliği, yan sürgün
Balıklara dayanımBazı balıklar yer
Su üstündeYetişir · paludaryuma uygun
AkvaryumculardaYaygın · demet, saksı

Hangi ihtiyaca uyar

Köken ve doğal yaşam alanı

Sonradan yayıldığı ülke Gözlem kaydı (GBIF)
Köken
Kozmopolit
Sonradan yayıldığı ülkeler (2)
Portekizİspanya

Tropik ve subtropik kuşağın hemen her yerinde, Amerika, Afrika, Arap Yarımadası, Güney ve Güneydoğu Asya ile okyanus adalarında doğal olarak yetişir. İspanya ve Portekiz'de sonradan yerleşmiştir.

Doğada yetiştiği yer

Göl, nehir ve gölet kıyılarında, bataklıklarda ve hendeklerde, kıyı çamurunda yere yayılarak ya da sığ suda su altında yetişir. Deniz kıyısındaki hafif tuzlu bataklıklarda ve acı su derelerinin kenarında da yaygındır.

Haritadaki noktalar GBIF'teki 11.682 koordinatlı kaydının ülkelere dengeli dağıtılmış bir özetidir. Havuzlardan ve akvaryumlardan doğaya karışmış popülasyonların kayıtları da görünebilir.

Bakım notları ve ilgili bitkiler

Kart verisi: Kew Plants of the World Online · GBIF · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth.

Bacopa monnieri, karbondioksit (CO2) sistemi olmayan bir akvaryumda da sağlıklı büyüyen kolay bir sap bitkisidir. Gübresiz bir balık akvaryumunda yaşar, sert ve kireçli suyu da sorunsuz kabul eder. Tek ciddi beklentisi ışıktır. Standart bir akvaryum lambası ona yeter, ama gölgede kalan gövdenin alt yaprakları dökülür ve gövdenin dibi çürüyebilir. Yeri akvaryumun orta ve arka alanıdır. Demetteki gövdeler birbirinden ayrılır ve tabana tek tek, küçük gruplar hâlinde dikilir.

Küçük, açık yeşil, etli ve kaşık biçimli yaprakları ince gövdeler üzerinde karşılıklı dizilir. Akvaryumcular onu Türkiye’de kendi bilimsel adıyla, “Bacopa monnieri” diye satar. Satıcıların bir kısmı “bacoba” diye de yazar. İngilizcede “moneywort” adıyla bilinir; aynı İngilizce adı taşıyan para otu (Lysimachia nummularia) ise bambaşka bir bitkidir. Hindistan’ın geleneksel tıbbında “brahmi” adıyla anılan ot da bu türdür.

Bitki dünyanın sıcak bölgelerinin hemen hepsinde, tatlı ve hafif tuzlu sulak alanlarda yetişir. Carl Linnaeus onu 1756’da Lysimachia monnieri adıyla tanımladı; tür sonradan Bacopa cinsine taşındı. Akvaryum hobisinde onlarca yıldır satılır ve aynı cinsten Bacopa caroliniana ile birlikte yeni başlayanlara önerilen ilk sap bitkilerindendir.

Bacopa Monnieri – Kaşık biçimli yapraklar ve çiçek
Kaşık biçimli yapraklar ve çiçek — Fotoğraf: Krzysztof Ziarnek, Kenraiz · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Nasıl Tanınır

Bacopa monnieri ince, yuvarlak ve etli gövdeli bir sap bitkisidir. Yapraklar gövdede karşılıklı çiftler hâlinde dizilir ve sapsızdır. Yaprak ayası kaşık biçimlidir; en geniş yeri yuvarlak ucuna yakındır, tabana doğru daralır ve gövdeyi sarmaz. Yaprağın boyu 1–2,5 cm kadardır. Yaprak kalın ve hafif sukulent bir dokudadır, ortasından tek bir damar geçer. Ezildiğinde belirgin bir koku vermez.

Su altında yaprakları açık yeşildir ve güçlü ışıkta bile yeşil kalır. Gövde akvaryumda 15–40 cm uzar ve dipten kolayca dal verir. Gövdenin dibinden tabana yatarak ilerleyen sürgünler de çıkar ve bunlar zamanla yeni gövdeler olarak yukarı yönelir.

Akvaryumcuya gelen bitkilerin çoğu serada, su üstünde yetiştirilmiştir. Su üstü formunun yaprakları daha kalın ve koyu yeşildir, gövdesi yere yayılır. Bu form yaprak koltuklarında beyaz ya da açık mavi-leylak renkli, beş taç yapraklı küçük çiçekler açar. Akvaryumda çiçek ancak gövde su yüzeyini aşarsa görülür.

Varyeteler ve Ticari Formlar

Tür doğada değişkendir; kenarı dişli ya da yaprağı daha yuvarlak formları da bilinir. Akvaryumcularda bunların yalnızca biri ayrı adla satılır.

  • ‘Compact’ daha kısa boğumlu ve sık dallanan bir kültür formudur. ‘Compacta’ adıyla da satılır. Bu form 2010 dolaylarında yanlışlıkla Hedyotis salzmannii adıyla piyasaya çıkmış, kökeni de bilinmemektedir. Su altında kendiliğinden bol yan dal verir ve sık bir çalı oluşturur. İyi ışık altında neredeyse yere yatarak büyür. Yukarı uzayan sürgünleri düzenli olarak koparıldığında ön ya da orta alanda alçak, yüksekçe bir halı gibi tutulabilir. Uzun bitkilerin gölgesine de ana türden daha iyi dayanır. Karbondioksit verilmeyen ve ışığı zayıf bir akvaryumda ise dikleşir ve sıklığını kaybeder. Türkiye’de bazı akvaryumcularda saksıda yetiştirilmiş hâlde satılır.

Doğada Nerede Yetişir

Bacopa monnieri tropik ve subtropik kuşağın hemen her yerinde yetişir. Doğal yayılışı Amerika kıtasının güneydoğu ABD’den Arjantin’e uzanan kesimini, Afrika’nın sıcak kıyılarını, Arap Yarımadası’nı, Güney ve Güneydoğu Asya’yı ve birçok okyanus adasını kapsar. İspanya ve Portekiz’de sonradan yerleşmiş toplulukları vardır.

Bitki göl, nehir ve gölet kıyılarında, bataklıklarda, ıslak çayırlarda ve hendeklerde yetişir. Çamurlu ya da kumlu kıyıda yere yayılır, sığ suda ise gövdeleri su altında kalır. Deniz kıyısındaki hafif tuzlu bataklıklarda ve acı su derelerinin kenarında da yaygındır. Akvaryumdaki uysallığı buradan gelir. Mevsimle seviyesi, sıcaklığı ve tuzu değişen sularda yaşadığı için geniş bir sertlik aralığına ve az miktarda tuza dayanır.

Tür, uluslararası koruma listesinde “Asgari Endişe” sınıfındadır. Geniş bir alanda yaygın olduğu için tehdit altında sayılmaz. Akvaryumculardaki bitkiler üretim seralarında çoğaltılır.

Akvaryumdaki Yeri ve Dikimi

Ana türün en iyi yeri orta ve arka alandır. ‘Compact’ formu ise ön ve orta alanda kullanılır. Gövdeleri tek tek değil, beş yedi gövdelik gruplar hâlinde dikin. Tek başına dikilen ince bir gövde akvaryumda kaybolur, grup ise dolgun bir öbek gibi durur. Dikimi aşağıdaki sırayla yapın.

  1. Demeti bağlayan lastiği ya da kurşun şeridi çıkarın. Saksıyla gelen bitkide taş yününü köklerin arasından parça parça ayıklayın.
  2. Gövdeleri birbirinden ayırın. Ezilmiş ve kararmış alt uçları keskin bir makasla kesin.
  3. Her gövdenin alt 3–4 cm’sindeki yaprakları koparın. Taban altında kalan yaprak çürür.
  4. Gövdeyi cımbızla tutun ve tabana 3–4 cm derinliğe itin.
  5. Gövdelerin arasında 2–3 cm boşluk bırakın. Sık dikilen gövdeler birbirini gölgeler ve alt yapraklarını döker.

Demeti lastiğiyle ya da kurşun şeridiyle birlikte gömmek en sık yapılan hatadır. Sıkışan gövdeler kök salamaz ve dipten çürür. Yeni dikilen gövdeler birkaç gün içinde boğumlardan kök salar ve yerine tutunur.

Işık, Karbondioksit ve Gübre

Bu bitki orta düzeyde ışık ister. Akvaryumun kendi lambası, günde 8 saat yandığında ve akvaryum çok derin değilse ona yeter. Işık zayıfsa gövde incelir, boğum araları açılır ve bitki uzun, seyrek bir görünüm alır. Alt yapraklar sararıp dökülür ve gövdenin ışık görmeyen dibi çürümeye başlar. Güçlü LED altında ise kısa boğumlu, sık ve dolgun büyür.

Karbondioksit sistemi gerekmez. Karbondioksit verilen akvaryumda daha hızlı ve sık büyür; ‘Compact’ formunun alçak ve sık kalması da büyük ölçüde buna bağlıdır.

Besinini hem kökünden hem yapraklarından alır. Balıklı bir akvaryumda ek gübre vermeden de yaşar. Gövdelerin dibine gömülen kök tableti büyümesini iyileştirir. Yeni yapraklar soluk ya da sarımsı çıkıyorsa haftada bir, demir içeren bir sıvı gübre verin.

Su Değerleri

Su değerlerinde seçici değildir. Yumuşak sudan çok sert ve kireçli suya kadar geniş bir aralıkta yaşar; Türkiye’deki şebeke sularının hemen hepsi ona uyar. En iyi 20–28 °C’de büyür. Tropik bir bitki olduğu için ısıtıcısız bir akvaryumun kış serinliğinde büyümesi durur. Tuz oranı düşük tutulan acı su akvaryumunda da yaşayabilir. Tuz arttıkça büyümesi yavaşlar ve kökleri kısalır, çok tuzlu suda ise bitki ölür.

Budama ve Bakım

Gövde istediğiniz boyu aştığında, bir yaprak çiftinin hemen üstünden keskin bir makasla kesin. Kesilen yerin altındaki boğumdan iki yan sürgün çıkar ve grup sıklaşır. Grubu basamaklı bir görünümde tutmak için öndeki gövdeleri daha kısa kesin.

Kesilen tepe parçasını atmayın. Alt yapraklarını ayıklayıp yeniden dikin; o parça yeni bir gövde olur. Alt kısmı zamanla çıplaklaşmış gövdeleri sökün ve yerlerine tepe parçalarını dikin. Grubu bu biçimde birkaç ayda bir yenilemek, çıplak gövdeyi kurtarmaya çalışmaktan daha iyi sonuç verir.

‘Compact’ formunu alçak tutmak istiyorsanız yukarı doğru uzayan sürgünleri dibinden koparın. Bitki bu budamaya yandan yeni sürgünler vererek karşılık verir.

Çoğaltma

Bacopa monnieri sap çeliğiyle kolayca çoğaltılır.

  1. Sağlıklı bir gövdenin tepesinden 8–10 cm’lik bir parça kesin.
  2. Parçanın alt 3 cm’sindeki yaprakları koparın.
  3. Çeliği cımbızla tabana dikin. Çelik birkaç gün içinde kök salar.

Gövdenin dibinden tabana yatarak ilerleyen sürgünler de çoğaltma için kullanılır. Kendi kökünü salmış bir sürgünü ana gövdeden kesin ve ayrı dikin. Islak toprakta, bir paludaryumda ya da göletin kenarında bitki yere yayılarak kendiliğinden çoğalır.

Sık Görülen Sorunlar

Gövde uzayıp seyrekleşiyor

Boğum araları açılır, yapraklar küçülür ve bitki ince, sıska gövdeler hâlinde yüzeye doğru uzar. Bunun nedeni ışığın yetersiz olmasıdır. Aydınlatma süresini günde 8 saate çıkarın, bitkiyi gölgeleyen yüzen bitkileri seyreltin ve sıska tepeleri kesip yeniden dikin.

Alt yapraklar dökülüyor, gövdenin dibi çürüyor

Gövdenin alt kısmı yapraksız kalır, dibi yumuşar ve kararır. Işığın tabana ulaşmaması bu bitkide çürümeyi de başlatır. Gövdeler çok sık dikilmiş olabilir ya da uzun bitkiler onları gölgede bırakıyor olabilir. Gövdelerin arasını açın, çürüyen kısmı sağlam dokuya kadar kesin ve sağlam tepe parçasını yeniden dikin. Demetin lastiğiyle gömülmesi ya da gövdenin çok derine dikilmesi de aynı çürümeye yol açar.

Yeni alınan bitki yaprak döküyor

Serada su üstünde yetişmiş bitki, kalın su üstü yapraklarının bir kısmını ilk haftalarda bırakır. Bu durum geçicidir. Gövdenin tepesinden çıkan ince ve açık yeşil yeni yapraklar, bitkinin suya alıştığını gösterir.

Yeni yapraklar soluk ya da sarı çıkıyor

Tepedeki yeni yapraklar soluk sarı çıkıyorsa suda demir ve öteki mikro besinler eksiktir. Demir içeren bir sıvı gübre verin. Yaşlı alt yaprakların bütünüyle sararması ise azot ya da potasyum eksikliğini gösterir; tam formüllü bir gübreye ya da kök tabletine geçin.

Hangi Akvaryuma Uyar

Bacopa monnieri, orta ışıklı hemen her topluluk akvaryumuna uyar. Gübresiz ve karbondioksitsiz bir karides akvaryumunda da yaşar, karidesler de yaprak yüzeyindeki biyofilmi otlar. Sert ve kireçli suya dayandığı için molly, plati ve kılıçkuyruk gibi sert su seven doğurgan balıkların akvaryumunda rahat eder. Az tuz katılan bir molly akvaryumunda da denenebilir. Ana tür 30 cm’yi geçtiği için 30 litrenin altındaki akvaryumlarda ancak ‘Compact’ formu ölçeği bozmaz.

Kazıcı cikletler tabana dikili sap bitkilerinin hepsini söker ve bacopa da bundan kurtulmaz. Japon balıkları ise yumuşak tepe sürgünlerini kemirebilir ve eşelenen tabandan gövdeleri söker. Bu akvaryumlarda daha güvenli bir yeşillik için Anubias nana seçin.

Balık / canlı Durum Not
Lepistes, tetra, rasbora ve öteki küçük topluluk balıkları Uyumlu Bitkiye dokunmazlar.
Molly, plati ve kılıçkuyruk Uyumlu Bitki bu balıkların sevdiği sert suya dayanır; az tuzlu suda da yaşar.
Cüce karidesler Uyumlu Yapraklardaki biyofilmi otlarlar. Yeni bitkiyi ilaç kalıntısına karşı birkaç gün ayrı suda bekletin.
Beta balığı Uyumlu Bitkiye dokunmaz; yüzeye ulaşan sık tepeler dinlenme yeri olur.
Japon balığı Dikkat Yumuşak tepe sürgünlerini kemirebilir ve gövdeleri söker; bitki serin suda da durgunlaşır.
Gümüş dolar gibi otçul balıklar Uyumsuz Yumuşak sap bitkilerini yer; bacopa da güvende değildir.
Astronot balığı ve öteki kazıcı iri cikletler Uyumsuz Tabanı eşeleyip gövdeleri söker ve kırarlar.

Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme

Akvaryumcularda çoğunlukla beş on gövdelik demetler hâlinde satılır. Bazı satıcılar bitkiyi taş yünlü saksıda getirir; ‘Compact’ formu da genellikle saksıda gelir. Doku kültürü kabında satılan örnekler de zaman zaman görülür.

Sağlıklı gövde dik durur, sert ve yeşildir. Yaprakları dolgun, parlak ve deliksiz olmalıdır. Dibi yumuşamış, kararmış ya da kötü kokan gövdeleri almayın. Su üstünde yetişmiş kalın yapraklı gövdeler sorun değildir; bitki su altında kısa sürede kendi yapraklarını çıkarır.

Demetler ve saksılar salyangoz yumurtası, yosun ve böcek larvası taşıyabilir. Bitkiyi akvaryuma koymadan önce akan suyun altında yaprak yaprak yıkayın. İthal bitkilerde böcek ilacı kalıntısı da bulunabilir ve bu kalıntı karidesleri öldürür. Karides akvaryumuna girecek bitkiyi birkaç gün ayrı bir kapta, suyunu her gün değiştirerek bekletin. Doku kültürü kabında satılan bitki bu risklerin hiçbirini taşımaz.

İlk iki üç hafta büyük bir büyüme beklemeyin. Bitki önce kök salar ve su üstünde çıkmış yapraklarının bir kısmını bu sırada bırakabilir. Gövdenin tepesinden çıkan yeni yaprak çifti, bitkinin akvaryuma alıştığını gösterir.

Benzer Bitkiler ve Karıştırılma Riski

En sık karıştırıldığı bitki aynı cinsten Bacopa caroliniana‘dır. İkisinin bakımı neredeyse aynıdır, ama yaprakları onları kolayca ayırır. Bacopa monnieri’nin yaprakları daha küçük ve daha dardır. Kaşık biçimli yaprak tabana doğru incelir ve gövdeyi sarmaz. Rengi ışık arttığında da açık yeşil kalır. Gövdeleri daha incedir, daha sık dal verir ve caroliniana kadar yavaş büyümez. Bacopa caroliniana’nın yaprağı ise daha iri ve yuvarlaktır. Tabanı gövdeyi sarar, ezildiğinde limon gibi kokar ve güçlü ışıkta tepesi bronz ile pembeye döner. Su üstü formunun çiçeği de caroliniananın mavi çiçeğinden farklı olarak beyaz ya da çok açık leylak renklidir.

Para otu (Lysimachia nummularia) aynı İngilizce adı paylaştığı için en çok adıyla karışır. Avrupa’nın, Türkiye’nin de ıslak kıyılarında yetişen bir yer örtüsüdür ve kimi akvaryumcularda sap bitkisi olarak satılır. Yaprakları yuvarlak, ince ve kısa saplıdır, bacopanın kalın ve etli yaprağına hiç benzemez. Çiçeği de sarıdır.

Güney Amerika kökenli Bacopa australis de ince gövdeli ve küçük yapraklıdır. Onun yaprakları daha yuvarlak ve incedir, iyi ışıkta kızıla çalar ve bitki tabana yatarak yayılmaya daha yatkındır.

Sıkça Sorulan Sorular

Bacopa monnieri CO2 ister mi?

Bacopa monnieri karbondioksit sistemi istemez. Orta düzeyde ışık ve balıklı bir akvaryumun suyu ona yeter. Karbondioksit verilirse daha hızlı ve sık büyür.

Bacopa monnieri nasıl dikilir?

Demetin lastiği çıkarılır ve gövdeler birbirinden ayrılır. Her gövdenin alt 3–4 cm’sindeki yapraklar koparılır. Gövdeler cımbızla, 2–3 cm arayla ve beş yedi gövdelik gruplar hâlinde tabana dikilir.

Bacopa neden uzayıp seyrekleşir?

Bacopa ışık yetersiz kaldığında boğum aralarını açar ve ince gövdelerle yüzeye uzar. Bu sırada alt yaprakları da döker. Aydınlatmayı günde 8 saate çıkarın, gölgeleyen bitkileri seyreltin ve sıska tepeleri kesip yeniden dikin.

Bacopa monnieri ile Bacopa caroliniana arasındaki fark nedir?

Bacopa monnieri’nin yaprakları daha küçük, daha dar ve kaşık biçimlidir; gövdeyi sarmaz ve ezildiğinde kokmaz. Bacopa caroliniana’nın yaprağı daha iri ve yuvarlaktır, gövdeyi sarar ve limon gibi kokar. Monnieri ışıkta yeşil kalır ve caroliniana kadar yavaş büyümez.

Bacopa monnieri tuzlu suda yaşar mı?

Bacopa monnieri doğada hafif tuzlu kıyı bataklıklarında da yetişir ve tuz oranı düşük tutulan bir acı su akvaryumunda yaşayabilir. Tuz arttıkça büyümesi yavaşlar, çok tuzlu suda ise ölür. Deniz akvaryumuna uygun değildir.

Bacopa Compact nasıl alçak tutulur?

‘Compact’ formunun yukarı uzayan sürgünleri düzenli olarak dibinden koparılır. Bitki buna yandan yeni sürgünler vererek karşılık verir ve alçak, sık bir öbek olur. Işık zayıfsa ve karbondioksit verilmiyorsa bu form da dikleşir.

Kaynakça

  1. Ahire, M. L., Walunj, P. R., Kavi Kishor, P. B. & Nikam, T. D. (2013). Effect of sodium chloride-induced stress on growth, proline, glycine betaine accumulation, antioxidative defence and bacoside A content in in vitro regenerated shoots of Bacopa monnieri (L.) Pennell. Acta Physiologiae Plantarum, 35(6), 1943–1953.
  2. Lansdown, R. V., Knees, S. G. & Patzelt, A. (2013). Bacopa monnieri. The IUCN Red List of Threatened Species 2013: e.T164168A17722668.
  3. POWO (2026). Bacopa monnieri (L.) Wettst. Plants of the World Online, Royal Botanic Gardens, Kew. powo.science.kew.org.
  4. GBIF Secretariat (2026). Bacopa monnieri (L.) Wettst. GBIF Backbone Taxonomy; WCVP checklist. www.gbif.org.
  5. IUCN SSC Invasive Species Specialist Group (2026). Bacopa monnieri. Global Invasive Species Database. www.iucngisd.org.
  6. U.S. Geological Survey, Wetland and Aquatic Research Center. Bacopa monnieri. Aquatic and Wetland Plant Identification. warcapps.usgs.gov.
  7. Tropica Aquarium Plants (2026). Bacopa monnieri ‘Compact’ (044A), bitki veri sayfası. tropica.com.
  8. Flowgrow (2026). Bacopa monnieri; Bacopa monnieri ‘Compact’. Aquatic Plant Database. www.flowgrow.de.
  9. Aquasabi (2026). Bacopa monnieri, bitki veri sayfası. www.aquasabi.de.

💬 Yorum Yaz

🐟 akvaryumpedia