🐠 Türkiye'nin en kapsamlı akvaryum ansiklopedisi
Ana Sayfa › Ansiklopedi › Akvaryum Bitki Türleri › Sap Bitkileri › Alternanthera Sessilis
Sap Bitkileri

Alternanthera Sessilis

📅 18 Kas 2026
Alternanthera Sessilis
Fotoğraf: Nativeplants garden · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Bilimsel ad Alternanthera sessilis (L.) DC. Diğer bilimsel adlar: Gomphrena sessilis
Familya Amaranthaceae Cins Alternanthera Grup Sap bitkisi IUCN LC · Asgari endişe
Türkiye'de Alternanthera Sessilis İngilizce Sessile joyweed · Dwarf copperleaf

Gerçek su bitkisi değildir. Akvaryum bitkisi olarak satılır, ama tamamen su altında kalıcı olarak yaşamaz. Yeri paludaryum, kıyı akvaryumu ya da teraryumdur.

Bir bakışta

ZorlukZor
IşıkGüçlü ışık ister
KarbondioksitFaydalı, şart değil
Büyüme hızıOrta
Boy10–40 cm
Akvaryumdaki yeriArka
Dikim şekliTabana dikilir
BeslenmeKökten beslenir · besinli taban faydalı
Sıcaklık20–28 °C
pH6–7,5
ÇoğaltmaSap çeliği, tohum
Su üstündeYetişir · paludaryuma uygun
AkvaryumculardaYaygın · saksı, demet, doku kültürü

Hangi ihtiyaca uyar

Köken ve doğal yaşam alanı

Gözlem kaydı (GBIF)
Köken
AsyaAvustralya ve OkyanusyaOrta AmerikaGüney AmerikaKuzey Amerika

Tropik ve subtropik Asya'dan Kuzey Avustralya'ya, Meksika'dan tropik Güney Amerika'ya kadar doğal olarak yayılır; Afrika'ya, Pasifik adalarına ve Akdeniz çevresine sonradan taşınmıştır. Türkiye'de 2016'da Hatay'da Asi Nehri kıyısında bulunmuştur.

Doğada yetiştiği yer

Bataklık kenarı, dere kıyısı, hendek ve çeltik tarlası gibi ıslak ve bozulmuş yerlerde, kökü ıslak toprakta ve gövdesi havada yetişir. Su altında kalıcı olarak büyümez.

Birçok ülkede istilacı yabani ot sayılır, ABD'de federal zararlı ot listesindedir ve Türkiye'ye girişi yasaktır; budama artıkları doğaya, dereye ya da kanala atılmaz.

Haritadaki noktalar GBIF'teki 11.711 koordinatlı kaydının ülkelere dengeli dağıtılmış bir özetidir. Havuzlardan ve akvaryumlardan doğaya karışmış popülasyonların kayıtları da görünebilir.

Bakım notları ve ilgili bitkiler

Kart verisi: Kew Plants of the World Online · GBIF · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth.

Alternanthera sessilis gerçek bir su bitkisi değildir. Doğada bataklık kenarlarında, hendeklerde ve ıslak tarla kıyılarında yetişen bir kıyı bitkisidir; kökü ıslak toprakta, gövdesi ve yaprakları havada durur. Tamamen su altına dikildiğinde birkaç hafta iyi görünür, sonra boğum araları uzar, yaprakları küçülüp dökülür ve bitki birkaç ay içinde çürüyerek kaybolur. Karbondioksit (CO2) ya da güçlü lamba bu sonucu değiştirmez. Bu bitkinin yeri akvaryumun içi değil, paludaryumun su üstündeki ıslak toprağı, üstü açık bir akvaryumun sığ kenarı ya da yaz aylarında bir havuzun kıyısıdır. Orada kolay yetişir, hızlı büyür ve koyu kırmızı rengini korur.

Türkiye’de akvaryumcularda “Alternanthera Sessilis” adıyla satılır. En sık görülen hâli koyu kırmızı yapraklı formdur; saksıda, beşer dallık demetlerle ve doku kültürü kabında gelir. Satış sayfalarının çoğu onu orta ve arka alan için kırmızı bir akvaryum bitkisi olarak tanıtır. Bitki serada su üstünde yetiştirildiği için akvaryuma ilk girdiğinde gerçekten de çok güzel görünür ve sorun ancak haftalar sonra ortaya çıkar. Su altında yıllarca yaşayan kırmızı bir Alternanthera arıyorsanız doğru bitki Alternanthera reineckii‘dir.

Bitkiyi Linnaeus 1753’te Gomphrena sessilis adıyla tanımladı. Augustin Pyramus de Candolle 1813’te türü Alternanthera cinsine taşıdı. “Sessilis” sapsız demektir ve küçük beyaz çiçek başlarının yaprak koltuğunda sapsız oturmasını anlatır. Güney ve Güneydoğu Asya’da yaprakları sebze olarak toplanır. Aynı bitki birçok sıcak ülkede çeltik ve sebze tarlalarının inatçı bir yabani otudur. Amerika Birleşik Devletleri onu federal zararlı ot listesine almıştır ve Türkiye’ye girişi de yasaktır.

Alternanthera Sessilis – Yabani bitkide yaprak koltuklarındaki beyaz çiçek başları
Yabani bitkide yaprak koltuklarındaki beyaz çiçek başları — Fotoğraf: Dinesh Valke from Thane, India · CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Nasıl Tanınır

Alternanthera sessilis, yere yatan ya da ucu yukarı kalkan gövdeleri olan, çok yıllık otsu bir bitkidir. Gövdesi toprağa değdiği her boğumdan kök salar ve bitki bu yolla yayılarak alçak bir öbek oluşturur. Yaprakları gövdede karşılıklı dizilir, sapsızdır ya da çok kısa saplıdır. Yaprak ayası ters yumurta biçiminden dar mızrak biçimine kadar değişir. Doğadaki bitkinin yaprakları yeşildir, akvaryumcularda satılan formun yaprakları ise koyu şarap kırmızısıdır ve güçlü ışıkta neredeyse mora döner.

Çiçekleri küçük, beyaz ve parlak pul gibidir. Yaprakların gövdeye bağlandığı koltuklarda, sapsız ve yuvarlak başlar hâlinde toplanır. Bu sapsız çiçek başları, türü benzer Alternanthera türlerinden ayırmanın en kolay yoludur.

Su altına giren bitkinin görünüşü hızla değişir. Boğum araları uzar, yeni yapraklar küçük kalır ve çoğu zaman gövdeye kapanık durur. Yaşlı yaprakların yarısı kadarı birkaç hafta içinde dökülür. Gövdenin yukarı kısımlarından, hatta kumdan uzak boğumlardan bol miktarda kök çıkar. Gövde bir şekilde su yüzeyine ulaşırsa bitki havaya çıkan kısmında birden canlanır ve hızla büyümeye başlar. Bu davranış, bitkinin neden bir kıyı bitkisi olduğunu açıkça gösterir.

Varyeteler ve Ticari Formlar

Türkiye’de iki form satılır. Koyu kırmızı form en yaygın olanıdır ve satış sayfalarında çoğu zaman yalnızca “Alternanthera Sessilis” adıyla geçer. Yeşil form “Alternanthera Sessilis Green” adıyla ara sıra görülür; yaprakları doğadaki bitkininki gibi düz yeşildir. İki formun bakımı aynıdır ve ikisi de su altında aynı biçimde geriler. Asya’da sebze olarak yetiştirilen iri ve yumuşak yapraklı yeşil formlar ise akvaryum ticaretinde yer almaz.

Doğada Nerede Yetişir

Doğal yayılışı tropik ve subtropik Asya’dan Kuzey Avustralya’ya, Meksika’dan tropik Güney Amerika’ya kadar uzanır. Afrika’ya, Pasifik adalarına ve Akdeniz çevresine sonradan taşınmıştır. Bu kadar geniş bir alanda yayıldığı için karttaki harita ülke sınırlarıyla değil, gözlem noktalarıyla çizilir.

Sürekli ya da mevsimlik olarak ıslak kalan, insan eliyle bozulmuş yerleri sever. Bataklık kenarları, dere ve nehir kıyıları, sulama kanalları, hendekler, çeltik tarlaları ve nemli yol kenarları onun tipik yaşam alanıdır. Kuru dönemlere de dayanır. Bitki suyun içinde değil suyun kıyısında yaşar; sel dönemlerinde kısa süre su altında kalması onu öldürmez ama orada büyümez. Akvaryumdaki davranışı da buradan gelir.

Türkiye’de ilk kez 2016 yazında Hatay’da, Asi Nehri kıyısında üç ayrı toplulukta bulundu. Uluslararası koruma listesinde “Asgari Endişe” sınıfındadır, yani nesli tehlikede değildir. Asıl endişe tersinden kaynaklanır: tür birçok ülkede istilacı sayılır, sulama kanallarını tıkar ve tarlalarda ürün kaybına yol açar.

Akvaryumdaki Yeri ve Dikimi

Bu bitkiyi tamamen su altında kalacak biçimde dikmeyin. Bitkinin kökleri ıslak toprakta ya da sığ suda, gövdesinin ve yapraklarının büyük kısmı ise havada olmalıdır. Paludaryumun kara bölümünde, su seviyesine yakın ve sürekli nemli kalan toprak ona en uygun yerdir. Üstü açık bir akvaryumda, kenara yakın sığ bir bölgeye dikilen bitki de gövdesini suyun dışına uzatarak yaşar. Yazın balkon havuzunun ya da bir su bitkisi kasesinin kıyısında da kolayca yetişir.

  1. Bitkiyi saksısından çıkarın ve köklerdeki taş yününü elle ayıklayın. Demet hâlinde geldiyse lastiği ya da kurşun şeridi çıkarın.
  2. Gövdeleri tek tek ayırın ve alt boğumlardaki yaprakları koparın.
  3. Gövdeleri ıslak, besinli bir toprağa ya da toprakla karışık çakıla, iki üç boğumu toprağa girecek biçimde dikin. Aralarında birkaç santimetre boşluk bırakın.
  4. Doku kültürü kabından çıkan bitkinin jelini ılık suyla yıkayın, küçük parçalara bölün ve aynı biçimde nemli toprağa dikin. İlk iki hafta kapağı kapalı tutarak havanın nemini yüksek tutun.

En sık yapılan hata, bitkiyi satış sayfasında yazdığı gibi akvaryumun arka alanına, tamamen su altına dikmektir. Bitki ilk haftalarda rengini koruduğu için hata geç fark edilir.

Işık, Karbondioksit ve Gübre

Kırmızı formun rengi ışığa bağlıdır. Güçlü bir LED altında ya da gün ışığı alan bir kıyıda yapraklar koyu şarap kırmızısı olur. Zayıf ışıkta yeni yapraklar yeşile ya da kahverengiye döner ve gövde seyrekleşerek uzar. Paludaryumda bitkiyi lambaya yakın, gölgede kalmayan bir noktaya yerleştirin.

Su üstünde büyüyen bitki karbondioksidi havadan alır, bu yüzden paludaryumda bir karbondioksit sistemine gerek yoktur. Su altında karbondioksit verilmesi bitkiyi biraz daha uzun ayakta tutar, ama gerilemesini durdurmaz. Bu bitki için bir sistem kurmaya değmez.

Besinini ağırlıklı olarak kökünden alır. Besinli bir toprak ya da dikim yerinin yanına gömülen kök tableti ona yeter. Yeni yapraklar soluk çıkıyorsa demir içeren bir gübre rengi geri getirir.

Su Değerleri

Kökünün değdiği suyun değerlerinde seçici değildir. Hafif asidikten hafif baziğe kadar Türkiye’deki şebeke sularının çoğu ona uyar. Sıcak seven bir bitkidir ve 20 °C’nin altında büyümesi yavaşlar. Ilıman iklimlerde kışın açıkta yaşamaz, bu yüzden havuz kıyısındaki bitkiyi sonbaharda içeri alın.

Budama ve Bakım

Su üstünde hızlı büyür ve yayılarak çevresini kaplar. Uzayan gövdeleri bir yaprak çiftinin hemen üstünden kesin. Kesilen yerin altındaki boğumlardan yan dallar çıkar ve bitki sıklaşır. Kesilen uçları atmak yerine yeni bitki için kullanabilirsiniz.

Paludaryumda toprağın kurumasına izin vermeyin, çünkü bitki kuraklığa dayansa da kuru toprakta yaprak döker. Yere yatan gövdeler değdikleri her yerde kök saldığı için öbeği ara sıra kenarlardan söküp sınırlayın. Çiçek açtıktan sonra solan başları kesmek, kendiliğinden tohum dökmesini de önler.

Çoğaltma

Alternanthera sessilis, sap çeliğiyle kolayca çoğalır.

  1. Sağlıklı bir gövdenin ucundan üç dört boğumlu bir parça kesin.
  2. Alt iki boğumdaki yaprakları koparın.
  3. Parçayı ıslak toprağa ya da sığ suyun kıyısındaki çamura, iki boğumu gömülecek biçimde dikin.

Çelik birkaç gün içinde boğumlarından kök verir. Yere değen gövdeler de kendiliğinden köklenir; köklenmiş bir parçayı ana bitkiden kesip başka yere dikmek de olur. Doğada tohumla da çoğalır, ama hobide buna gerek yoktur. Budama artıklarını ve fazla bitkileri lavaboya, dereye ya da göle atmayın; çöpe atmadan önce kurutun.

Sık Görülen Sorunlar

Bitki akvaryumda eriyor ve çürüyor

Su altına dikilen bitkinin boğum araları uzar, yaprakları küçülür ve alt yapraklardan başlayarak dökülür. Gövdeden bol miktarda beyaz kök sarkar. Birkaç hafta ya da birkaç ay sonra gövde dipten yumuşar ve kopar. Nedeni bitkinin bir kıyı bitkisi olmasıdır; bunun ilaç ya da gübre ile çözümü yoktur. Sağlam kalan uçları kesip paludaryuma ya da su üstündeki nemli bir toprağa dikin. Çürüyen yaprakları akvaryumdan toplayın, çünkü suyu bozarlar.

Kırmızı renk soluyor

Yeni yapraklar yeşil ya da kahverengi çıkıyorsa bitki yeterince ışık almıyordur. Bitkiyi lambaya yaklaştırın ya da daha güçlü bir aydınlatma kullanın. Demir eksikliği de rengi soldurur; demirli bir gübre bu durumda işe yarar.

Yapraklar kuruyor

Paludaryumda toprağın ya da havanın kuruması, yaprak kenarlarının kahverengileşmesine yol açar. Özellikle doku kültüründen ya da nemli seradan yeni gelen bitki ilk haftalarda kuru havaya alışamaz. Toprağı sürekli nemli tutun ve ilk haftalarda kapağı kapalı bırakın.

Hangi Akvaryuma Uyar

Alternanthera sessilis tamamen su altında kalan hiçbir akvaryuma kalıcı bir bitki olarak uymaz. Japon balığı, ciklet, beta ya da karides akvaryumunda bir süre durabilir, ama sonunda çürür ve geride bozulmuş bir su bırakır. Bitkinin yeri paludaryumun kara bölümüdür ve öteki paludaryum bitkileri ile birlikte orada değerlendirilir. Orada yaprakları suyun dışında kaldığı için balıklarla ilişkisi azdır ve paludaryumda yaşayan canlıların çoğuyla sorun çıkarmaz.

Balık / canlı Durum Not
Paludaryumdaki küçük topluluk balıkları Uyumlu Bitki su üstünde yaşadığı için balıklarla ilişkisi azdır; suya sarkan kökler balıklara saklanma yeri olur.
Cüce karidesler (paludaryum) Uyumlu Su kenarındaki köklerde dolaşırlar. Saksılı bitkiyi karides akvaryumuna koymadan önce ilaç kalıntısına karşı birkaç gün ayrı suda bekletin.
Kurbağa ve kertenkele gibi teraryum canlıları Uyumlu Sık öbek, nemli zeminde saklanma yeri sağlar.
Japon balığı, ciklet ve tam su altı akvaryumları Uyumsuz Bitki su altında çürür; sorun balıkta değil bitkinin kendisindedir.
Kerevit ve tatlı su yengeçleri Dikkat Kıyıya çıkıp bitkinin gövdelerini kesebilir ve sökebilirler.

Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme

Akvaryumcularda saksıda, demet hâlinde ve doku kültürü kabında satılır. Satılan bitkinin hemen hepsi serada su üstünde yetiştirilmiştir. Bu yüzden yaprakları dolgun ve parlak kırmızıdır; bu görünüş, bitkinin su altında da böyle kalacağını göstermez. Sağlıklı bitkinin gövdesi sert, boğum araları kısa ve yaprakları canlı renklidir. Gövdesi dipten yumuşamış ya da yaprakları dökülmeye başlamış bitkiyi almayın.

Saksılı bitki salyangoz yumurtası ve yosun taşıyabilir. Doku kültürü kabındaki bitki bu riskleri taşımaz, ama ilk haftalarda kuru havaya karşı korunmalıdır. Paludaryuma dikilen bitki bir iki hafta içinde kök salar ve yeni sürgünleri çıkmaya başlar.

Bitki Karantinası Yönetmeliği, bu türü ülkeye girişi yasak olan karantinaya tabi zararlı organizmalar arasında sayar; yani bitki yurt dışından getirilemez. Bu yönetmelik ülke içindeki satış ve bulundurma hakkında hüküm içermez. Bitki her durumda doğaya, dereye ya da sulama kanalına atılmamalıdır.

Benzer Bitkiler ve Karıştırılma Riski

En önemli karışıklık Alternanthera reineckii ile yaşanır. İki bitki serada, su üstünde yetiştirildiğinde birbirine benzer. Reineckii ise gerçek bir su bitkisidir ve su altında yıllarca yaşar. Satın aldığınız kırmızı Alternanthera’nın hangisi olduğundan emin değilseniz etiketteki tür adına bakın. Akvaryum için reineckiiyi seçin.

“Alternanthera Bettzickiana Red” adıyla satılan bitki de bahçe bordürlerinde kullanılan bir kara bitkisidir. Yaprakları kırmızı ya da kırmızı, pembe ve sarı alacalı olabilir. Su altında o da kısa sürede çürür. Alternanthera ficoidea da aynı gruba girer ve yaprakları renk renk bir bahçe bitkisidir. Bu iki bitkinin yeri de paludaryumun ya da teraryumun nemli toprağıdır.

Timsah otu olarak bilinen Alternanthera philoxeroides da suya yakın yaşar ve beyaz çiçek başları taşır. Onun çiçek başları uzun bir sapın ucunda durur, sessilisinki ise yaprak koltuğunda sapsız oturur. Timsah otu Türkiye’ye girişi yasak türlerin başında gelir ve akvaryum ticaretinde yer almamalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Alternanthera sessilis su altında yaşar mı?

Alternanthera sessilis su altında uzun süre yaşamaz. Birkaç hafta ya da birkaç ay dayanır, sonra yaprak döker ve çürür. Bu bitki bir kıyı bitkisidir; yeri paludaryumun su üstündeki nemli toprağıdır.

Alternanthera sessilis neden eriyor?

Bitki gerçek bir su bitkisi olmadığı için su altında boğum araları uzar, yaprakları küçülüp dökülür ve gövdesi dipten çürür. Gübre ya da karbondioksit bunu önlemez. Sağlam uçlarını kesip su üstünde, nemli bir toprağa dikin.

Alternanthera sessilis CO2 ister mi?

Paludaryumda su üstünde büyüyen bitki karbondioksidi havadan alır ve sisteme ihtiyaç duymaz. Su altında karbondioksit verilmesi bitkiyi biraz daha uzun ayakta tutar, ama çürümesini engellemez.

Alternanthera sessilis paludaryumda nasıl yetiştirilir?

Gövdeler, su seviyesine yakın ve sürekli nemli kalan besinli bir toprağa dikilir. Bitki güçlü ışık altında koyu kırmızı renk alır ve hızlı büyür. Uzayan gövdeler yaprak çiftinin üstünden kesilir, kesilen uçlar yeni bitki olarak dikilir.

Alternanthera sessilis ile reineckii arasındaki fark nedir?

Alternanthera reineckii gerçek bir su bitkisidir ve su altında yıllarca yaşar. Alternanthera sessilis ise bir kıyı bitkisidir ve su altında birkaç ay içinde çürür. Akvaryum için kırmızı bir Alternanthera arayan reineckiiyi seçmelidir.

Alternanthera bettzickiana akvaryumda yaşar mı?

Alternanthera bettzickiana bahçelerde kullanılan bir kara bitkisidir ve su altında kısa sürede çürür. Akvaryum yerine paludaryumun ya da teraryumun nemli toprağına dikilmelidir.

Kaynakça

  1. Güzel, Y. (2017). Türkiye için yeni bir istilacı yabancı bitki kaydı: Alternanthera sessilis (Amaranthaceae). Bitki Koruma Bülteni, 57(1), 65–72. doi:10.16955/bitkorb.299057
  2. EPPO (2019). Alternanthera sessilis: new addition to the EPPO Alert List. EPPO Reporting Service no. 03-2019, article 2019/062.
  3. Lansdown, R. V. & Beentje, H. J. (2019). Alternanthera sessilis. The IUCN Red List of Threatened Species 2019: e.T164480A120120173.
  4. POWO (2026). Alternanthera sessilis (L.) DC. Plants of the World Online, Royal Botanic Gardens, Kew. powo.science.kew.org.
  5. GBIF Secretariat (2026). Alternanthera sessilis (L.) DC. GBIF Backbone Taxonomy. www.gbif.org.
  6. U.S. Code of Federal Regulations, 7 CFR § 360.200 – Designation of noxious weeds (c) Terrestrial weeds. www.ecfr.gov.
  7. Bitki Karantinası Yönetmeliği. Resmî Gazete, 6 Mayıs 2026, sayı 33245, EK-2.
  8. Flowgrow (2026). Alternanthera sessilis. Aquatic Plant Database. www.flowgrow.de.
  9. NatureHolic (2026). Alternanthera sessilis, doku kültürü bitki veri sayfası. garnelio.de.

💬 Yorum Yaz

🐟 akvaryumpedia