Johanni Ciklet
Bir bakışta
Köken ve dağılım
Malawi Gölü'ne endemik; yalnızca güneydoğu kıyı: Mozambik'te Chuanga'dan Malawi'de Makanjila Burnu'na. Bilinen yerler Masinje kayalıkları ve tip yeri Cape Ngombo.
Haritadaki noktalar GBIF'teki 28 koordinatlı kaydın özetidir; ülke ve havza bilgisi FishBase'ten derlenmiştir. Akvaryumdan kaçan/salınan bireylerin kayıtları da görünebilir.
Doğal yaşam alanı
Güneydoğu Malawi Gölü'nün kaya-kum geçiş bölgesi: yaklaşık 5 m derinlikte, üstü yosun örtüsüyle kaplı küçük ve orta boy kayalar; berrak, yüksek pH'lı, iyi tamponlu göl suyu.
Bakım notları ve ilgili türler
Kart verisi: FishBase · GBIF · IUCN Kırmızı Liste · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth; havzalar World Bank (CC BY 4.0).
Akvaryumcularda Johanni diye satılan küçük cikletlerin çoğu turuncu-sarıdır. Bir grubu eve getirip birkaç ay beklediğinizde içlerinden bazıları değişmeye başlar: turuncu önce kirli bir zeytin rengine, sonra koyu mavi-siyaha döner ve gövde boyunca iki açık mavi çizgi belirir. Aynı akvaryumda yan yana yüzen turuncu dişiler ve neredeyse siyah erkekler iki ayrı türe benzer. Johanni’yi tanımanın anahtarı bu olgunluk değişimidir.
Türk hobisinde kısaca “Johanni” denir; ilanlarda ve ansiklopedi girdilerinde Melanochromis johannii (Johanni) olarak geçer. Yurt dışında “Electric Blue Johanni” adıyla satılır. Malawi Gölü’nün kaya cikletlerinden, yani mbuna’lardandır. Akvaryumcularda 3–5 cm’lik yavrular hâlinde zaman zaman bulunur. Sert ve bölgeci bir balıktır, ama Auratus kadar kavgacı değildir. Doğru kurulmuş bir mbuna akvaryumunda rahat bakılır.
Türü 1973’te David Eccles, Malawi Gölü’nün doğu kıyısından gelen örneklerle Pseudotropheus johannii adıyla tanımladı. Tür adı gölde akvaryum için balık toplayan bir avcıyı onurlandırır. Üç yıl sonra çizgili deseni yüzünden Melanochromis cinsine alındı ve hobi bu adı benimsedi. 2000’lerde Melanochromis‘in tanımı daraltıldı; Johanni bu tanıma uymadığı için bilimsel olarak yeniden Pseudotropheus johannii adını aldı. Akvaryumcularda iki ad da kullanılır, aynı balıktır.
Nasıl Tanınır
Gövde uzunca torpido biçiminde, yanlardan hafif basıktır. Baş kısa, ağız küçük ve uçtadır. Erkek akvaryumda 10–12 cm olur, dişi bir iki santim küçük kalır.
Yavrular ve dişiler turuncu ya da turuncu-sarıdır. Gövde boyunca uzanan siyahımsı çizgiler dişide silik kalır, çoğu bireyde zor seçilir. Yüzgeçler gövdeyle aynı tondadır. Turuncu bir mbuna gördüğünüzde akla Kırmızı Zebra gibi türler de gelir; Johanni dişisinin gövdesi onlardan daha ince ve uzundur.
Erkek olgunlaşırken renk değiştirir. Değişim genellikle 5–6 cm civarında başlar ve birkaç haftada tamamlanır. Gövde koyu mavi-siyah olur, sırttan kuyruğa iki açık mavi çizgi uzanır. Çizgilerin tonu soluk gök mavisinden parlak kraliyet mavisine kadar bireyden bireye değişir. Sırt yüzgecinin kenarı açık mavi, anal yüzgeçte birkaç sarı yumurta lekesi vardır. Baskın erkek en koyu renktedir; alt sıradaki erkekler daha soluk kalır ya da tam koyulaşmaz.
Cinsiyet ayrımı bu türde kolaydır: olgun erkek mavi-siyah, dişi turuncudur. Zorluk yalnızca yavru alırken yaşanır, çünkü küçük boyda hepsi turuncudur.
Doğada Nerede Yaşar
Malawi Gölü’ne endemiktir. Yalnızca gölün güneydoğu kıyısında, Mozambik kıyısındaki Chuanga’dan güneye, Malawi’deki Makanjila Burnu’na kadar uzanan şeritte yaşar. Bilinen yerleri arasında Masinje kayalıkları ve tip yeri olan Cape Ngombo vardır. Kaya ile kumun buluştuğu geçiş bölgesinde, küçük ve orta boy kayaların arasında, genellikle 5 metre civarı sığ suda bulunur.
Kaya yüzeyleri yosun ve mikroorganizmalardan oluşan bir örtüyle kaplıdır; Johanni bu örtüyü ve içindeki küçük canlıları yer. Göl suyu berrak, pH’ı yüksek ve iyi tamponludur. IUCN türü 2018’de “Düşük Endişe” sınıfında değerlendirdi. Yayılışı dar olsa da bu kıyıda yaygındır ve belirgin bir tehdit altında değildir.
Akvaryum Nasıl Olmalı
Bir erkek ve üç dişi için en az 120 cm uzunluk ve 200 litre verin. Sadece Johanni’den oluşan küçük bir grup daha dar bir akvaryumda yaşayabilir, ama karma mbuna akvaryumunda 150 cm ve 300 litre çok daha rahattır. Dar akvaryumda erkek dişileri yorar.
Düzenin temeli kayadır. Kayaları tabana oturtup üst üste dizin, aralarında bol mağara ve geçit bırakın. Dişilerin erkeğin görüş alanından çıkabileceği saklanma yerleri şarttır. Doğadaki gibi kaya öbeklerinin arasında açık kum alanları da olsun; erkek bu alanların kenarında yumurtlama yeri seçer. Taban ince kum ya da mercan kumu olabilir. Kayaları kumdan önce yerleştirin, çünkü mbuna’lar taşların altını kazar.
Filtre güçlü, oksijen yüksek olsun. Yumuşak bitkileri yolar ve yer. Bitki isterseniz Anubias ve Microsorum gibi sert yapraklı türleri kayaya bağlayın.
Su Değerleri
Hedef değerler pH 7,8–8,6, sıcaklık 24–27 °C ve genel sertlik 10–20 °dGH’dir. Asıl mesele pH’ı yüksek ve sabit tutmaktır. Filtreye mercan kırığı ya da aragonit koymak çoğu şebeke suyunda yeterlidir. Haftada %30–50 su değişimi yapın, nitratı düşük tutun.
Beslenme
Doğada kayadaki yosun örtüsünü ve içindeki küçük omurgasızları yer; yani hepçildir ama bitkisel yemi çoğunluktadır. Temel yem spirulina ya da yosun içerikli pul veya küçük granül olsun. Haftada birkaç kez haşlanmış ıspanak, salatalık, yosun tableti ya da dondurulmuş mysis ve artemia verin.
Günde iki üç küçük öğün yeterlidir; birkaç dakikada bitecek kadar verin. Dana yüreği gibi memeli etleri ve yüksek proteinli yemler Malawi şişkinliğini tetikler. Kırmızı sivrisinek larvasını ya hiç vermeyin ya da seyrek bir ödül olarak kullanın.
Davranış ve Tank Arkadaşları
Gündüz aktiftir, kayaların arasında orta ve alt katmanda yaşar. Erkek bir kaya bölgesi seçer ve oraya giren balıkları kovalar. En sert davrandığı balıklar kendi türünün erkekleri ve benzer renkli mbuna’lardır. Akvaryumda tek erkek kuralı geçerlidir. İkinci bir erkeği yalnızca çok büyük ve kayalarla bölünmüş bir akvaryumda deneyin.
Doğru grup bir erkek ve üç ya da daha fazla dişidir. Tek dişi sürekli kovalanır ve tükenir. Mbuna’larda saldırganlığı dağıtmanın bilinen yolu burada da işe yarar: akvaryumu bol kayalı ve biraz kalabalık kurup farklı renk desenli başka mbuna’larla doldurmak. Mavi-siyah çizgili erkekleri olan türleri yan yana koymayın; erkek Johanni onları rakip görür.
Başka Melanochromis türleriyle, özellikle Auratus ve Maingano ile kesinlikle aynı akvaryuma koymayın. Bu balıklar birbiriyle kolayca melezleşir ve ticarete karışan melezlerin önemli bir kısmı böyle ortaya çıkar. Sarı İmparator gibi sakin tavuskuşları da Johanni’nin yanında risklidir; ancak çok büyük ve kalabalık akvaryumda denenebilir.
| Tür Adı | Bilimsel Ad | Uyumluluk Notu |
|---|---|---|
| Demasoni | Chindongo demasoni | Küçük ama sert; grup hâlinde, kalabalık mbuna akvaryumunda. Dikey bantlı, renk çatışması az |
| Sarı Prenses | Labidochromis caeruleus | Sarı renkli, sakin; bol kayalı akvaryumda uyum sağlar |
| Kenyi | Maylandia lombardoi | Dikey bantlı, kendisi de sert; büyük akvaryumda dengeli rakip |
| Paslı Ciklet | Iodotropheus sprengerae | Kahverengi-mor, uysal bir mbuna; kalabalık düzende iyi gider |
| Trewavasae | Labeotropheus trewavasae | Kaya yosunu kazıyıcısı, dayanıklı |
| Synodontis | Synodontis multipunctatus | Alkali suya uyumlu, gece aktif taban balığı |
| Riskli: Sarı İmparator ve tavuskuşları | Aulonocara spp. | Sakin kum türleri; yalnız çok büyük akvaryumda |
| Uyumsuz: Auratus, Maingano ve diğer Melanochromis | Melanochromis spp. | Melezleşir ve şiddetli kavga eder |
| Uyumsuz: Mavi-siyah çizgili erkekli türler | ör. Pseudotropheus cyaneorhabdos | Erkek Johanni rakip görür, ayrıca melezleşme riski |
Üretim
Johanni anasal ağız kuluçkacısıdır ve doğru grupta kendiliğinden ürer. Asıl iş dişiyi kuluçka boyunca rahat bırakmaktır.
- Grup: Bir erkeğe en az üç dişi. Akvaryumda düz taşlar ve açık kum alanları olsun.
- Kondisyon: İki üç hafta yosunlu pulun yanında dondurulmuş artemia ve mysis verin. Sıcaklığı 25–26 °C’de, pH’ı 8,2–8,5 civarında tutun.
- Yumurtlama: Erkek koyulaşır, seçtiği taşın ya da kum çukurunun üstünde titreşerek dişiyi çağırır. Çift baş kuyruk dönerken dişi birer ikişer yumurta bırakıp hemen ağzına alır. Ardından erkeğin anal yüzgecindeki sarı lekeleri gagalar; erkek o sırada sperm bırakır ve döllenme dişinin ağzında olur. Bu gösteri saatlerce sürebilir. Küme genellikle 35 yumurta civarındadır.
- Kuluçka: Dişi yumurtaları ve yavruları yaklaşık üç hafta ağzında taşır, bu sürede yemez. Strese giren dişi yavruları erken tükürür ya da yutar. Erkek onu fazla rahatsız etmiyorsa yerinden oynatmayın; ayırmak gerekiyorsa kepçe yerine bir kapla alın.
- Yavru: Serbest kalan yavruları dişi yaklaşık bir hafta daha korur. Yavrular ilk günden yeni çıkmış artemia ve ince ezilmiş pul alır.
Bazı üreticiler yavruları iki haftalıkken dişinin ağzından alıp kendileri büyütür; dişi böylece daha çabuk toparlanır. Yavruların hepsi turuncudur, erkekler ancak olgunluğa yaklaşınca koyulaşır.
Hastalıklar ve Korunma
Dayanıklı bir balıktır. Türe özgü iki zayıf noktası vardır. Birincisi Malawi şişkinliğidir: iştah kaybı, köşeye çekilme, beyaz ipliksi dışkı ve birkaç gün içinde karnın şişmesi. Yosun yiyen mbuna’larda yüksek proteinli yem, yüksek nitrat ve stres bir araya gelince ortaya çıkar. Erken evrede büyük su değişimi, birkaç gün açlık ve metronidazol işe yarar; karın şiştikten sonra kurtarmak zordur.
İkincisi kavga yaralarıdır. Yırtık yüzgeçler ve dökülmüş pullar mantar ve bakteri enfeksiyonlarına kapı açar. Sürekli kovalanan bir balık varsa kayaları yeniden düzenleyin ya da balığı çıkarın; ilaç bunun yerini tutmaz. Beyaz benek ve solungaç kurdu gibi genel hastalıklar çoğunlukla karantinasız eklenen yeni balıkla gelir.
Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme
Akvaryumcularda çoğunlukla 3–5 cm’lik turuncu yavrular satılır; bu boyda cinsiyet belli olmaz. Bir erkek ve birkaç dişi elde etmek için beş altı yavru alın, erkekler koyulaşınca fazlalarını ayırın. Turuncu tonu düzgün, yüzgeçleri sağlam, karnı dolgun bireyleri seçin. Gövdesinde belirgin koyu çizgiler taşıyan, tonu kahverengiye kaçan yavrular melez olabilir.
Erkek alırken dikkatli olun: koyu mavi gövdeli, açık çizgili her erkek Johanni değildir. Satıcı dişileri gösteremiyorsa satın aldığınız balık Maingano da olabilir. Johanni’yi mbuna akvaryumuna en son ekleyin ve eklemeden önce kayaların yerini değiştirin; böylece eski bölgeler bozulur ve kavga azalır. pH farkı büyükse balığı damla yöntemiyle yavaşça alıştırın.
Benzer Türler ve Karıştırılma Riski
En sık karışan tür Maingano’dur (Pseudotropheus cyaneorhabdos, hobide hâlâ Melanochromis cyaneorhabdos). Erkekleri neredeyse aynıdır: iki türde de koyu gövde üstünde mavi çizgiler vardır. Baskın Johanni erkeği daha siyah, Maingano erkeği daha mavi görünür, ama bu tek başına güvenilir değildir. Asıl ayrım dişidedir: Johanni dişisi turuncudur, Maingano dişisi ise erkek gibi mavi çizgilidir. Ticarette Maingano da “Electric Blue Johanni” diye satılabilir; mavi dişi gördüğünüz bir grup Johanni değildir.
İkinci karışan tür Interruptus’tur (Pseudotropheus interruptus, eski adıyla Melanochromis interruptus). Erkekleri koyu zemin üstünde açık çizgili olduğu için zaman zaman Johanni adıyla satılır. Gölün daha kuzeyinden gelir ve daha derin kaya bölgelerinde yaşar. Ayrımda yine dişiye bakın: turuncu dişi Johanni’nin işaretidir. Bu üç tür bilimsel olarak da uzun süre aynı cinste sayıldı; bugün üçü de Pseudotropheus‘ta yer alır.
Sorunun büyüğü melezlerdir. Johanni; Auratus, Maingano ve diğer Melanochromis türleriyle aynı akvaryumda kolayca çaprazlanır. Dişileri turuncu ile mavi arasında kararsız tonda, erkekleri düzensiz çizgili gruplar melez olabilir. Saf hat istiyorsanız dişileri de görerek ve mümkünse bilinen bir üreticiden alın. Zebra Ciklet gibi dikey bantlı mbuna’lar ise bambaşka balıklardır.
Sıkça Sorulan Sorular
Johanni’nin erkeği dişisi nasıl anlaşılır?
Olgun erkek koyu mavi-siyah gövdeli ve iki açık mavi çizgilidir, anal yüzgecinde sarı yumurta lekeleri vardır. Dişi turuncu ya da turuncu-sarıdır. Yavruların hepsi turuncu olduğu için 5–6 cm’den önce cinsiyet belli olmaz.
Turuncu Johanni neden maviye döndü?
O balık erkektir. Johanni yavruları ve dişileri turuncudur; erkekler olgunluğa yaklaşırken birkaç haftada koyu mavi-siyaha döner ve gövdelerinde açık mavi çizgiler belirir. Bu bir hastalık değil, olgunluk rengidir.
Johanni ile Maingano arasındaki fark nedir?
Erkekler çok benzer; ayrım dişiden yapılır. Johanni dişisi turuncu, Maingano dişisi ise erkek gibi mavi çizgilidir. İki tür aynı akvaryumda melezleşir, birlikte konmamalıdır.
Johanni kaç litrelik akvaryumda bakılır?
Bir erkek ve üç dişi için en az 120 cm uzunluk ve 200 litre gerekir. Başka mbuna’larla karma akvaryumda 150 cm ve 300 litre daha güvenlidir. Bol kayalı, mağaralı bir düzen şarttır.
Johanni ile Auratus birlikte bakılır mı?
Bakılmamalı. İki tür kolayca melezleşir, erkekleri de birbirine karşı çok saldırgandır. Johanni’yi Demasoni, Sarı Prenses, Kenyi ve Paslı Ciklet gibi farklı renk desenli mbuna’larla tutun.
Johanni dişisi yumurtaları ne kadar ağzında taşır?
Kuluçka yaklaşık üç hafta sürer. Dişi bu sürede yemez ve saklanır. Küme genellikle 35 yumurta civarındadır. Serbest kalan yavruları bir hafta kadar daha korur.
Kaynakça
- Eccles, D. H. (1973). Two new species of cichlid fishes from Lake Malawi (Lake Nyasa). Arnoldia (Rhodesia), 6(16), 1–7.
- Tawil, P. (2002). Notes sur le genre Melanochromis et l’appartenance générique de Pseudotropheus johannii Eccles, 1973, et espèces apparentées. L’an Cichlidé, 2, 61–68.
- Konings-Dudin, G., Konings, A. F. & Stauffer, J. R. Jr. (2009). Descriptions of three new species of Melanochromis (Teleostei: Cichlidae) and a redescription of M. vermivorus. Zootaxa, 2076, 37–59.
- Konings, A. F. & Stauffer, J. R. Jr. (2012). Review of the Lake Malaŵi genus Melanochromis (Teleostei: Cichlidae) with a description of a new species. Zootaxa, 3258, 1–27.
- Talling, J. F. & Talling, I. B. (1965). The chemical composition of African lake waters. Internationale Revue der gesamten Hydrobiologie, 50(3), 421–463.
- Konings, A. & Kazembe, J. (2018). Pseudotropheus johannii. The IUCN Red List of Threatened Species 2018.
- Froese, R. & Pauly, D. (Eds.) (2025). FishBase. Pseudotropheus johannii (Eccles, 1973). www.fishbase.se.
- Seriously Fish (2025). Pseudotropheus johannii – Electric Blue Johanni. www.seriouslyfish.com.
💬 Yorum Yaz