🐠 Türkiye'nin en kapsamlı akvaryum ansiklopedisi
Ana Sayfa › Ansiklopedi › Akvaryum Bitki Türleri › Rozet Bitkiler › Cryptocoryne Willisii
Rozet Bitkiler

Cryptocoryne Willisii

📅 21 Kas 2026
Cryptocoryne Willisii (Cryptocoryne × willisii)
Fotoğraf: Hannob · CC0 · Wikimedia Commons
Bilimsel ad Cryptocoryne × willisii Reitz Diğer bilimsel adlar: Cryptocoryne nevillii (hobide yanlış ad), Cryptocoryne × lucens
Familya Araceae Cins Cryptocoryne Grup Rozet bitki
Türkiye'de Cryptocoryne willisii · Cryptocoryne nevillii İngilizce Willis' water trumpet

Bir bakışta

ZorlukKolay
IşıkAz ışık yeter
KarbondioksitGerekmez
Büyüme hızıYavaş
Boy5–15 cm · genişlik 7–15 cm
Akvaryumdaki yeriÖn, orta
Dikim şekliTabana dikilir
BeslenmeKökten beslenir · besinli taban faydalı
Sıcaklık22–28 °C
pH4,5–8
Sertlik0–30 °dGH
ÇoğaltmaYan sürgün, rizom bölme
Su üstündeYetişir · paludaryuma uygun
AkvaryumculardaAra sıra bulunur · saksı, doku kültürü

Hangi ihtiyaca uyar

Köken ve doğal yaşam alanı

Doğal olarak yetiştiği ülke
Köken
Asya
Doğal olarak yetiştiği ülkeler
Sri Lanka

Sri Lanka'ya özgü doğal melez grubudur; adanın orta kesimindeki dağlık bölgede, Kandy çevresinde, Cryptocoryne parva ile C. beckettii ya da C. walkeri'nin bir arada yaşadığı akarsu kıyılarında oluşur. Hobide 'nevillii' adıyla bilinen klasik form bu grubun bir klonudur.

Doğada yetiştiği yer

Derelerin kıyısında, yağışlı mevsimde su altında kalan, kurak mevsimde yapraklarını havaya çıkaran kıyı şeridinde yetişir.

Bakım notları ve ilgili bitkiler

Kart verisi: Kew Plants of the World Online · GBIF · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth.

Cryptocoryne willisii, bitkili akvaryuma yeni başlayan birinin rahatlıkla seçebileceği, yaşatması kolay küçük bir kriptodur. Karbondioksit (CO2) sistemi istemez ve akvaryumla gelen standart bir lambanın altında da büyür. Kumun ya da ince çakılın içine köklerinden dikilir. Su altında çoğunlukla 5–15 cm boyda kalır ve ön alanla orta alanın birleştiği yerde, yan sürgünlerle genişleyen sık bir öbek kurar. Tek sabır isteyen yanı başlangıcıdır: Dikimden sonraki ilk ay bitki neredeyse hiç büyümez ve birkaç yaprağını eritebilir.

Bitki uzun yıllar boyunca akvaryumcularda “Cryptocoryne nevillii” adıyla satıldı. Bu ad yanlıştır. Danimarkalı botanikçi Niels Jacobsen 1976’da Sri Lanka kriptolarını incelerken, hobideki “nevillii”nin aslında Sri Lanka’da kendiliğinden oluşan Cryptocoryne × willisii melezine ait olduğunu gösterdi. Gerçek Cryptocoryne nevillii ise adanın doğusunda yetişen, bu bitkiyle ilgisi olmayan ayrı bir türdür ve akvaryumlarda hemen hiç bulunmaz. Melez, ebeveynlerinden biri Cryptocoryne parva olan bir gruptur; dar yapraklı Cryptocoryne lucens de aynı grubun bir formudur. Bu sayfa, etiketinde lucens yazmadan yalnızca “willisii” adıyla satılan klasik formu, yani eski “nevillii”yi anlatır.

Türkiye’de akvaryumcularda “Cryptocoryne Willisii” adıyla, saksıda ya da doku kültürü kabında satılır. Lucens kadar sık görülmez, ama bitki satan akvaryumcuların ve internet satıcılarının listelerinde zaman zaman bulunur. Bazı satıcılar eski alışkanlıkla hâlâ “nevillii” etiketini kullanır.

Nasıl Tanınır

Cryptocoryne willisii, tabandan çıkan saplı yapraklardan oluşan küçük bir rozettir. Su altında büyüyen yaprakların ayası uzunca yumurta biçiminden mızrak biçimine kadar değişir. Yaprağın üst yüzü düz, orta tonda bir yeşildir ve üzerinde desen yoktur. Bazı yapraklarda hafif kızıl kahverengi bir ton görülebilir. Lucensle aynı koşullarda yan yana büyütüldüğünde yaprak ayası daha kısa ve daha geniştir; lucens ise çok dar, şerit gibi yapraklar çıkarır.

Su altında çoğunlukla 5–15 cm boylanır. Uzun süre dokunulmamış ve besinli tabanda büyümüş bir öbek 20 cm’yi bulabilir. Her rozet 7–15 cm genişliğe yayılır ve yeraltından ilerleyen sürgünlerle yanına yeni rozetler ekler. Zamanla tabanı kaplayan alçak bir çim oluşur.

Saksıda satılan bitki serada su üstünde yetiştirilmiştir ve 25 cm’ye kadar uzamış, daha sert yapraklar taşır. Akvaryuma giren bitki bu yaprakların bir kısmını kaybeder. Yerine çıkan su altı yaprakları daha kısa kalır. Bu yüzden satın aldığınız uzun saksı, birkaç ay sonra akvaryumda alçak bir öbeğe dönüşür.

Çiçeği su üstünde yetişen bitkilerde açar. Melez olduğu için polenlerinin büyük bölümü işlevsizdir ve bitki tohum vermez.

Varyeteler ve Ticari Formlar

Cryptocoryne × willisii tek bir bitki değil, birbirine çok benzeyen formlardan oluşan bir melez grubudur. Formlar aynı koşullarda büyütülse bile her zaman güvenle ayrılamaz. Akvaryumcularda üç formu bilmek yeterlidir.

  • ‘Nevillii’ bu sayfanın konusu olan klasik formdur. Yaprakları kısa, uzunca yumurta ya da mızrak biçimlidir. Bugün çoğunlukla yalnızca “Cryptocoryne willisii” etiketiyle satılır.
  • ‘Lucens’ formunun yaprakları çok dar ve uzundur, rengi de parlak yeşildir. Öbek daha çok çimene benzer ve 10–20 cm boylanır. Bakımı ayrıntısıyla Cryptocoryne Lucens sayfasında anlatılır.
  • ‘Pigmea’, klasik formdan doku kültürü sırasında çıkmış küçük bir mutasyondur. Su altında 5 cm’yi geçmez ve boyuyla parvaya yaklaşır, ama yaprak ayası parvanınkinden belirgin biçimde geniştir. Yurt dışında doku kültürü kabıyla satılır. “Cryptocoryne pygmaea” etiketiyle de rastlanır; Filipinler’de yetişen gerçek Cryptocoryne pygmaea ile ilgisi yoktur.

Doğada Nerede Yetişir

Cryptocoryne × willisii Sri Lanka’ya özgüdür ve adanın orta kesimindeki dağlık bölgede, akarsu kıyılarında yetişir. Melez, Cryptocoryne parva ile Cryptocoryne beckettii ya da Cryptocoryne walkeri gibi akrabalarının bir arada yaşadığı yerlerde kendiliğinden oluşur. Kandy yakınındaki Halloluwa’da ebeveynlerinin yanında bol bulunur. Laboratuvarda beckettii ile parva çaprazlandığında elde edilen kısır melezler doğadaki willisii’ye çok benzer. Melezin ayrı bir tür adı taşıması bundandır; ama yabani bir türün yayılış alanı yerine, ebeveynlerinin buluştuğu sınırlı bir bölgede ortaya çıkar. Karttaki harita bu yüzden yalnızca Sri Lanka’yı gösterir.

Bitki doğada derelerin kenarında, yağışlı mevsimde su altında kalan, kurak mevsimde yapraklarını havaya çıkaran kıyı şeridinde yaşar. Hem tam su altında hem de nemli bir paludaryumda yetişebilmesi bu yaşam biçiminden gelir. Melez, uluslararası koruma listesinde değerlendirilmemiştir. Satılan bitkilerin tamamı seralarda ve doku kültürü laboratuvarlarında üretilir.

Akvaryumdaki Yeri ve Dikimi

Willisii’nin yeri, akvaryumun boyuna göre ön alan ya da ön alanla orta alanın geçişidir. Küçük bir akvaryumda orta alanda sık bir öbek kurar. Büyük bir akvaryumda birçok parça birlikte dikildiğinde ön alanı alçak bir çim gibi kaplar. Taşların ve köklerin dibine dikildiğinde de sert hatları yumuşatır. Dikim şu sırayla yapılır:

  1. Bitkiyi saksısından çıkarın ve köklerin arasındaki taş yününü parça parça ayıklayın. Doku kültürü kabından çıkan bitkinin köklerindeki jeli ılık suyla yıkayın.
  2. Öbeği elle iki üç yapraklı parçalara ayırın. Her parçada birkaç kök kalsın.
  3. Parçaları cımbızla, kökleri tabanın içine girecek biçimde dikin. Yaprakların çıktığı kök boğazı kumun hemen üstünde kalmalıdır.
  4. Parçalar arasında 4–5 cm boşluk bırakın. Çimin daha çabuk kapanmasını istiyorsanız aralığı daraltın.
  5. Düz kum ya da çakıl kullanıyorsanız köklerin yakınına bir kök tableti gömün.

Dikilen bitkinin yerini sonradan değiştirmeyin. Kriptolar sökülüp yeniden dikilince yapraklarını eritir ve toparlanmaları haftalar sürer. Saksının tamamını tek bir deliğe gömmek de sık yapılan bir hatadır, çünkü taş yünü içinde kalan kökler çürür.

Işık, Karbondioksit ve Gübre

Zayıf ışıkta yaşar ve standart bir akvaryum lambası ona yeter. Orta güçte bir ışık altında daha kısa ve daha sık kalır. Işık azaldıkça yapraklar uzar ve öbek seyrekleşir. Uzun sap bitkileri ya da yüzen bitkiler üstünü örttüğünde bitki ölmez, ama yeni yaprak seyrek çıkar.

Karbondioksit sistemi gerekmez. Bitki karbondioksitsiz akvaryumda sağlıklı kalır ve yan sürgün verir. Karbondioksit verildiğinde büyümesi hızlanır ve öbek daha kısa sürede kapanır.

Besinini ağırlıklı olarak kökünden alır. Besinli taban üzerine kurulmuş bir akvaryumda ilk aylar ek gübre istemez. Düz kumda köklerin yanına kök tableti gömün ve tableti ambalajında yazan aralıkla yenileyin. Yeni yapraklar soluk çıkıyorsa demir ve potasyum içeren bir sıvı gübre kök tabletini tamamlar.

Su Değerleri

Su değerlerinde seçici değildir. Çok yumuşak ve asidik sudan sert ve hafif bazik suya kadar yaşar; Türkiye’deki şebeke sularının çoğu ona uyar. En iyi 22–28 °C arasında büyür ve diskus akvaryumunun sıcak suyuna da dayanır. Kısa süreli serinliğe katlanır, ama soğuk suda büyümesi durur. Bu bitkiyi ısıtıcılı bir akvaryumda tutun.

Budama ve Bakım

Düzenli budama gerektirmez. Sararan, eriyen ya da yosun tutan dış yaprakları sapının dibinden makasla kesin. Yaprağı çekerek koparmayın, çünkü genç parçalar kökünden kolayca çıkar.

Yıllar içinde öbek çok sıklaşır ve rizomlar üst üste binerek tabanın üstüne çıkabilir. Böyle bir öbeğin bir bölümünü söküp rizomları kısaltın ve sağlam parçaları yeniden dikin. İşi bütün öbeğe birden uygulamayın; böylece akvaryumdaki görüntü bozulmaz.

Çoğaltma

Cryptocoryne willisii, tabanın altında ilerleyen yan sürgünlerle kendiliğinden yayılır. Sürgünün ucunda, ana bitkinin birkaç santim ötesinde yeni bir rozet çıkar ve kendi köklerini salar.

  1. Yavru rozetin üç dört yaprak ve kendi kökleri olmasını bekleyin.
  2. Ana bitkiyle yavruyu bağlayan sürgünü makasla kesin.
  3. Yavruyu kökleriyle birlikte cımbızla çıkarın ve yeni yerine dikin.

Sık bir öbek, sökülüp rizomları elle ayrılarak da çoğaltılır. Bu yöntem bitkiyi yerinden oynattığı için ardından bir süre yaprak kaybı görülebilir. Bitki melez olduğu için tohumla çoğaltılmaz.

Sık Görülen Sorunlar

Yapraklar eriyor

Yeni dikilen bitkinin yaprakları saydamlaşır, yumuşar ve dağılır. Bu, kriptoların ortam değişikliğine verdiği olağan bir tepkidir; saksıdan gelen su üstü yaprakları su altına uyum sağlayamaz. Eriyen yaprakları dipten kesin ve bitkiyi yerinden oynatmayın. Kök boğazı sertse birkaç hafta içinde kısa su altı yaprakları çıkar. Yerleşmiş bir bitkide ani erime görülürse büyük bir su değişimi, ani bir sıcaklık farkı ya da bitkinin yerinden oynatılması neden olabilir.

Bitki ilk ay hiç büyümüyor

Dikimden sonraki ilk ay yeni yaprak görmemek bu bitki için olağandır. Bitki önce kök salar, ardından büyümeye ve yan sürgün vermeye başlar. Bu sürede gübreyi artırmayın ve bitkiyi sökmeyin.

Öbek uzuyor ve seyreliyor

Yapraklar uzayıp seyrek çıkıyorsa bitkinin üstüne yeterli ışık düşmüyordur. Üstünü örten sap bitkilerini budayın ya da yüzen bitkileri seyreltin. Yıllarca dokunulmamış öbekte ortanın seyrelmesi ise rizomların üst üste binmesinden kaynaklanır; öbeğin bir bölümünü söküp yeniden dikin.

Yeni yapraklar soluk çıkıyor

Soluk ya da sarımsı yeni yapraklar, tabanda ve suda besinin tükendiğini gösterir. Kök tabletini yenileyin ve demir ile potasyum içeren bir sıvı gübre ekleyin. En dıştaki yaşlı yaprakların tek tük sararması ise olağandır.

Hangi Akvaryuma Uyar

Willisii karbondioksitsiz topluluk akvaryumlarına, canlı doğuran balıkların sert suyuna ve diskus akvaryumunun sıcak, yumuşak suyuna uyar. Boyu küçük olduğu için 30 litrenin altındaki nano akvaryumlarda ölçeği bozmaz. Asıl tehlike tabanı eşeleyen balıklardır. Kazıcı cikletler ve japon balıkları yeni dikilmiş parçaları kolayca söker; japon balığı akvaryumunun ısıtıcısız suyu da bu bitkiye uymaz.

Balık / canlı Durum Not
Lepistes, moli ve plati gibi canlı doğuranlar Uyumlu Sert ve hafif bazik suda sorunsuz yaşar.
Tetra ve rasbora gibi topluluk balıkları Uyumlu Bitkiye dokunmazlar.
Cüce karidesler Uyumlu Yapraklar arasındaki tortuyu otlarlar. Yeni bitkiyi ilaç kalıntısına karşı birkaç gün ayrı suda bekletin.
Diskus Uyumlu Sıcak ve yumuşak suya dayanır.
Beta balığı Uyumlu Bitkiye zarar vermez ve loş ışıkta da yaşar.
Corydoras ve küçük dip balıkları Dikkat Bitkiyi yemezler, ama kumu karıştırırken kökü tutmamış parçaları sökebilirler.
Japon balığı Uyumsuz Tabanı eşeleyip bitkiyi söker; ısıtıcısız suyu da bu bitkiye uymaz.
Kazıcı cikletler Uyumsuz Kumu kazarken bitkiyi kökünden çıkarırlar.

Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme

Akvaryumcularda iki biçimde satılır. Saksılı bitki serada su üstünde yetiştirilmiştir, iri yapraklıdır ve taş yününe köklenmiş hâlde gelir. Doku kültürü kabındaki bitki küçük ve çok sayıda parçadan oluşur; salyangoz, yosun ya da ilaç kalıntısı taşımaz. Bir ön alanı çok sayıda küçük parçayla doldurmak isteyen için doku kültürü kabı daha elverişlidir.

Etiketlere dikkat edin. “Cryptocoryne nevillii” etiketiyle satılan bitki çoğunlukla willisii’dir, ama aynı yanlış ad bir dönem parva için de kullanılmıştır. “Cryptocoryne willisii lucens” ya da yalnızca “lucens” yazan etiket ise dar yapraklı lucens formunu gösterir.

Saksılı bitkide yaprakların diri, kök boğazının sert olmasına bakın. Birkaç saydamlaşmış yaprak sorun değildir, ama yumuşamış ve kötü kokan bir kök boğazı çürümüştür. Saksılı bitkiyi akvaryuma koymadan önce akan suyun altında yıkayın ve salyangoz yumurtalarını ayıklayın. İlk haftalarda erime ve durgunluk bekleyin; bitki bir iki ay içinde kısa su altı yapraklarını çıkarır ve yan sürgün vermeye başlar.

Benzer Bitkiler ve Karıştırılma Riski

En sık karıştırıldığı bitki Cryptocoryne parva‘dır. Küçük bir willisii parvaya çok benzer, çünkü parva bu melezin ebeveynlerinden biridir. Parva 3–6 cm’de kalır ve çok yavaş büyür. Willisii ise boy atar ve aynı koşullarda belirgin biçimde hızlı yayılır. “Parva” diye alınıp birkaç ayda ön alanın üstüne çıkan bitki büyük olasılıkla willisii’dir.

Cryptocoryne lucens aynı melez grubunun öteki yaygın formudur. Lucensin yaprakları çok daha dar ve uzundur; willisii’nin yaprak ayası kısa ve oval kalır. İki formun bakımı aynıdır, bu yüzden karıştırılmaları bitkiye zarar vermez.

Eski akvaryum kitaplarındaki “Cryptocoryne willisii” ise bambaşka bir bitkidir. 1909’da bu ad uzun ve dalgalı yapraklı Cryptocoryne undulata için kullanılmıştır. Eski bir kaynakta willisii adıyla anlatılan iri ve dalgalı yapraklı bir bitki bu sayfadaki melez değildir.

Cryptocoryne wendtii ve Cryptocoryne beckettii de aynı Sri Lanka grubundandır. İkisinin de yaprakları daha geniştir ve ışığa göre kahverengiye ya da bronza döner. Melezin öteki olası ebeveyni Cryptocoryne walkeri de ondan daha iri bir bitkidir. Willisii ise küçük ve düz yeşil kalır.

Sıkça Sorulan Sorular

Cryptocoryne willisii CO2 ister mi?

Cryptocoryne willisii karbondioksit sistemi olmadan sağlıklı büyür. Karbondioksit verildiğinde öbek daha hızlı kapanır, ama bitki için şart değildir. Karbondioksitsiz akvaryumda kök tableti ve standart bir lamba yeterlidir.

Cryptocoryne willisii nasıl dikilir?

Saksıdan çıkarılan bitkinin taş yünü temizlenir ve öbek iki üç yapraklı parçalara ayrılır. Parçalar cımbızla, kökleri tabana girecek biçimde 4–5 cm arayla dikilir. Kök boğazı kumun hemen üstünde kalır ve yanına bir kök tableti gömülür.

Cryptocoryne willisii ile nevillii aynı bitki mi?

Akvaryumcularda “Cryptocoryne nevillii” adıyla satılan bitki çoğunlukla Cryptocoryne willisii’dir. Bu ad hobide yıllarca yanlış kullanıldı. Gerçek Cryptocoryne nevillii Sri Lanka’nın doğusunda yetişen ayrı bir türdür ve akvaryumlarda hemen hiç bulunmaz.

Cryptocoryne willisii ile lucens arasındaki fark nedir?

İkisi de aynı Sri Lanka melezinin formlarıdır ve bakımları aynıdır. Lucensin yaprakları çok dar ve uzundur, öbeği çimene benzer. Yalnızca willisii adıyla satılan formun yaprakları ise daha kısa ve ovaldir.

Cryptocoryne willisii neden eriyor?

Erime, kriptoların ortam değişikliğine verdiği olağan bir tepkidir. Saksıdan gelen su üstü yaprakları akvaryumda dökülür ve yerine kısa su altı yaprakları çıkar. Eriyen yaprakları kesin, bitkiyi yerinden oynatmayın; kök boğazı sağlamsa birkaç haftada toparlanır.

Cryptocoryne willisii ön plan bitkisi mi?

Cryptocoryne willisii su altında çoğunlukla 5–15 cm boylandığı için ön alanda ve ön alanla orta alanın geçişinde kullanılır. Birçok parça birlikte dikildiğinde yan sürgünlerle alçak bir çim kurar. Daha kısa bir halı isteyenler için parva uygundur.

Kaynakça

  1. Reitz (1908). Cryptocoryne × willisii Reitz. Wochenschrift für Aquarien- und Terrarienkunde, 39, 523.
  2. Jacobsen, N. (1976). Notes on the Cryptocoryne of Sri Lanka (Ceylon). Botaniska Notiser, 129, 179–190.
  3. Arends, J. C., Bastmeijer, J. D. & Jacobsen, N. (1982). Chromosome numbers and taxonomy in Cryptocoryne (Araceae). II. Nordic Journal of Botany, 2(5), 453–463.
  4. Jacobsen, N. & Ørgaard, M. (2019). Artificial hybrids in Cryptocoryne (Araceae). 1. Hybridization between Sri Lankan species within the 2n = 28 chromosome group. Aroideana, 42(1).
  5. POWO (2026). Cryptocoryne × willisii Reitz. Plants of the World Online, Royal Botanic Gardens, Kew. powo.science.kew.org.
  6. IPNI (2026). Cryptocoryne × willisii Reitz (77176644-1); Cryptocoryne willisii Engl. ex Baum (77239365-1). International Plant Names Index. www.ipni.org.
  7. GBIF Secretariat (2026). Cryptocoryne × willisii Reitz. GBIF Backbone Taxonomy. www.gbif.org.
  8. Flowgrow (2026). Cryptocoryne × willisii “nevillii”; Cryptocoryne × willisii “Pigmea”. Aquatic Plant Database. www.flowgrow.de.
  9. Tropica Aquarium Plants (2026). Cryptocoryne x willisii (107), bitki veri sayfası. tropica.com.
  10. Aquasabi (2026). Cryptocoryne x willisii “nevillii”, bitki bakım sayfası. www.aquasabi.de.

💬 Yorum Yaz

🐟 akvaryumpedia