🐠 Türkiye'nin en kapsamlı akvaryum ansiklopedisi
Ana Sayfa › Ansiklopedi › Akvaryum Bitki Türleri › Sap Bitkileri › Myriophyllum Mattogrossense
Sap Bitkileri

Myriophyllum Mattogrossense

📅 18 Kas 2026
Myriophyllum Mattogrossense
Fotoğraf: TsunamiCarlos · Public domain · Wikimedia Commons
Bilimsel ad Myriophyllum mattogrossense Hoehne Diğer bilimsel adlar: Myriophyllum matogrossense
Familya Haloragaceae Cins Myriophyllum Grup Sap bitkisi
Türkiye'de Myriophyllum · Myriophyllum mattogrossense İngilizce Matogrosso milfoil · Milfoil

Bir bakışta

ZorlukOrta
IşıkOrta ışık
KarbondioksitFaydalı, şart değil
Büyüme hızıHızlı
Boy30–60 cm · genişlik 4–6 cm
Akvaryumdaki yeriArka, orta
Dikim şekliTabana dikilir
BeslenmeSudan beslenir · besinli taban faydalı
Sıcaklık18–28 °C
pH5–7,5
Karbonat sertliği2–10 °dKH
ÇoğaltmaSap çeliği, kopan parça
Balıklara dayanımOtçul balıklar yer
Su üstündeYetişir
AkvaryumculardaYaygın · saksı, doku kültürü

Hangi ihtiyaca uyar

Köken ve doğal yaşam alanı

Doğal olarak yetiştiği ülke
Köken
Güney Amerika
Doğal olarak yetiştiği ülkeler
BolivyaBrezilyaEkvadorPeru

And Dağları'nın doğu eteklerinden Amazon havzasına inen ova sularında, Brezilya'nın Mato Grosso bölgesi ile Ekvador, Peru ve Bolivya'daki birkaç yerden bilinir. Doğadan toplanmış örneği azdır.

Doğada yetiştiği yer

Berrak, hızlı akan derelerde çakıl ve taş tabanda su altında yetişir. Su çekildiğinde kıyıda kalan saplar kısa ve etli yapraklı su üstü formuna geçer.

Bakım notları ve ilgili bitkiler

Kart verisi: Kew Plants of the World Online · GBIF · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth.

Myriophyllum mattogrossense, ince tüy gibi yaprakları ve hızlı büyümesiyle arka plana konan bir sap bitkisidir. Bakımı orta zorluktadır. Karbondioksit (CO2) sistemi olmadan da yaşar, ama orta güçte bir ışık ister; zayıf lambalı akvaryumda alt yapraklarını döker ve sapları seyrekleşir. Saplar tek tek kuma dikilir. Kesilen her uç yeniden dikilip yeni bir sap olur. Bitki çabuk büyüdüğü için sık budama ve düzenli gübre ister.

Yaprağı saç teli kadar ince dilimlere ayrıldığı için sudaki tortu ve kir bu dilimlere takılır. Güçlü ışık altında besini eksik kalan bir akvaryumda ilk yosun tutan bitki de çoğu zaman odur. Karşılığında iyi koşullarda sık, açık yeşil ve yumuşak bir arka plan kurar. Yeni kurulan akvaryumda da hızla büyüyüp sudaki fazla besini kullanır.

Türkiye’de akvaryumcularda bilimsel adıyla, “Myriophyllum mattogrossense” ya da kısaca “Myriophyllum” diye satılır. Hobide sık görülen “matogrossense” yazımı aynı bitkiyi gösterir. Türü Brezilyalı botanikçi Frederico Carlos Hoehne 1915’te, Mato Grosso’daki Cuiabá yakınlarından topladığı örneklerle tanımladı. Akvaryuma girişi daha yenidir. Yeşil bitki 1990’da Ekvador’dan getirildi. Ondan önce yaklaşık yirmi yıl boyunca bu adla satılan kırmızı bitki, sonradan Hint kökenli Myriophyllum tuberculatum olarak tanındı. Bugün kırmızı olan bitki ayrı adıyla satılır, yeşil olan bu sayfanın konusudur. Bazı satıcıların “tilki kuyruğu” dediği bitki ise çoğunlukla başka bir türdür; aradaki fark aşağıda anlatılmıştır.

Nasıl Tanınır

Myriophyllum mattogrossense, kızılımsı ince bir gövdenin çevresinde halka hâlinde dizilen tüy biçimli yapraklarıyla tanınır. Her boğumda üç ya da dört yaprak bulunur. Her yaprak bir orta eksenin iki yanına dizilmiş yedi sekiz çift ince dilimden oluşur ve kuş tüyüne benzer. Dilimler yassıdır ve her birinin ortasında ince bir damar vardır. Yaprak halkası açık yeşildir ve akvaryumda 4–6 cm genişliğe ulaşır. İyi ışıkta yapraklar yelpaze gibi açılır, zayıf ışıkta ise gövdeye doğru kapanır.

Bitki kök salar. Gövdenin dibinden ve alt boğumlardan beyaz, ince kökler çıkar. Saplar akvaryumda 30–60 cm boylanır ve budandıkça bol yan dal verir. Tepesi budanan sap birkaç hafta içinde sık bir çalıya dönüşür.

Akvaryumcuya gelen bitki çoğu zaman serada su altında yetiştirilmiştir ve akvaryumda biçim değiştirmez. Su üstünde yetişen form ise daha kısa, dik ve etli yapraklı olur. Bu form doğada su çekildiğinde kıyıda kalan saplardan gelişir; akvaryumcularda pek görülmez. Çiçekleri birkaç milimetre boyundadır ve yaprak diplerinde gizlenir. Akvaryumda çiçek seyrek görülür.

Doğada Nerede Yetişir

Tür, Güney Amerika’da And Dağları’nın doğu eteklerinden Amazon havzasına inen ova sularında yetişir. Bilinen yerleri Brezilya’nın Mato Grosso bölgesi ile Ekvador, Peru ve Bolivya’daki birkaç akarsudur. Doğadan toplanmış örneği azdır ve bilinen yer sayısı çok düşüktür. Botanikçiler bunun bir nedenini su altı bitkilerinin bu bölgede az araştırılmasına bağlar. Tür, uluslararası koruma listesinde değerlendirilmemiştir.

Bolivya’daki yerinde bitki berrak, hızlı akan derelerde çakıl ve iri taş tabanda yetişir. Durgun suda yetişen bitkilerin yaprak dilimleri saç kadar incedir, akıntıda yetişenlerinki ise daha yassı ve kalındır. Akvaryumdaki bitki de durgun suda bu ince yapraklı hâle yaklaşır. Kurak mevsimde su çekildiğinde kıyıda kalan saplar su üstü formuna geçer ve çiçeklenmeyi sürdürür.

Akvaryumdaki Yeri ve Dikimi

En iyi yeri akvaryumun arka ve yan köşeleridir. Sık budanırsa orta alanda alçak bir öbek olarak da durur. Bitkiyi lambanın altında, filtre çıkışının doğrudan çarpmadığı bir yere dikin. Dikim şu sırayla yapılır:

  1. Saksılı bitkiyi saksısından çıkarın ve köklerin arasındaki taş yününü dikkatle ayıklayın. Doku kültürü kabından çıkan bitkinin jelini ılık suda yıkayarak temizleyin.
  2. Öbeği tek tek saplara ayırın. Kurşun şerit ya da lastik varsa çıkarın, ezilmiş sap ucunu keskin bir makasla kesin.
  3. Her sapın en alttaki iki üç yaprak halkasını parmağınızla sıyırın. Kum altında kalacak yapraklar çürür, çıplak boğumlar ise kök salar.
  4. Sapları cımbızla 3–5 cm derine, aralarında 2–3 cm boşluk bırakarak tek tek dikin.

En sık yapılan hata, demeti lastiğiyle ya da saksıdaki gibi sıkışık bir öbek hâlinde dikmektir. Sıkışık sapların alt kısmı ışık alamaz, yapraklarını döker ve çürür. İnce kumda sap kolayca yerinden çıkar. Kökler tutunana kadar sapın dibine küçük bir taş koyabilirsiniz.

Işık, Karbondioksit ve Gübre

Orta güçte bir ışık ister. Akvaryumun tamamını iyi aydınlatan, günde 8 saat yanan bir LED lamba yeterlidir. Zayıf bir lambanın altında sapın tepesi yeşil kalır, ama alttaki yaprak halkaları birer birer sararır ve dökülür. Boğum araları da açılır ve bitki ışığa doğru seyrek bir sap olarak uzar. Güçlü ışıkta yaprak halkaları genişler ve bitki dolgunlaşır.

Karbondioksit şart değildir. Orta ışıklı ve CO2 verilmeyen akvaryumda yavaş ama sağlıklı büyür. Karbondioksit verildiğinde büyümesi belirgin biçimde hızlanır ve yaprak halkaları sıklaşır. Güçlü ışık kullanıyorsanız karbondioksiti de ekleyin. Aksi hâlde ışığa yetişemeyen bitkinin ince yaprakları yosun tutar.

Besinini çoğunlukla sudan alır; bu yüzden ona en çok sıvı gübre yarar. Hızlı büyüdüğü için azot, fosfor ve potasyumu çabuk tüketir. Balıklı bir akvaryumda haftada bir sıvı gübre vermek yeterlidir. Sapın tepesi beyazlaşıyorsa suda demir ve iz elementler eksiktir. Demir içeren bir gübreyi hemen başlatın. Besinli taban da işe yarar, çünkü bitki kuvvetli kök salar.

Su Değerleri

Yumuşak ve hafif asidik suyu sever, ama orta serttaki şebeke suyunda da büyür. Sıcaklık 23–25 °C olduğunda en iyi gelişir. Su 18 °C’nin altına inerse büyüme durur ve bitki yaprak dökmeye başlar. Isıtıcısız bir akvaryuma uygun değildir. Çok sert ve bazik suda yaprakları küçülür ve büyüme yavaşlar.

Budama ve Bakım

Sık budama ister. Saplar yüzeye ulaşınca yüzeyde yatay yayılır ve alttaki bitkilerin ışığını keser. Bu noktaya gelmeden sapları istediğiniz yükseklikten, bir yaprak halkasının hemen üstünden keskin bir makasla kesin. Kesilen yerin altındaki boğumlardan iki üç yeni dal çıkar ve bitki sıklaşır.

Birkaç budamadan sonra sapın alt kısmı kalınlaşır ve yapraksız kalır. O zaman sapları dipten söküp atın, sağlıklı tepe parçalarını yerlerine yeniden dikin. Kesilen parçaları akvaryumda yüzer hâlde bırakmayın, filtre girişine takılırlar.

Yaprak dilimlerine takılan tortuyu temizlemek zordur. Su değişimi sırasında sifonu bitkinin hemen önünde gezdirin ve dalları elinizle hafifçe sallayın. Filtre akıntısının bitkinin üstünden geçmesi tortunun birikmesini azaltır.

Çoğaltma

Myriophyllum mattogrossense sap çeliğiyle çoğaltılır. Bitki çok sayıda yan dal verdiği için çoğaltması kolaydır.

  1. Sağlıklı bir sapın ya da yan dalın 10–15 cm’lik tepe kısmını, bir yaprak halkasının üstünden kesin.
  2. Kesilen parçanın en alttaki iki yaprak halkasını sıyırın.
  3. Parçayı ana bitkinin yanına, 3–5 cm derine dikin.

Çelik birkaç gün içinde boğumlarından kök salar ve büyümeye başlar. Kesilen ana sap da yan dal verir. Doğada bitki suya düşen kopan parçalarla da yayılır. Tohumla üretim akvaryumda yapılmaz.

Sık Görülen Sorunlar

Alt yapraklar dökülüyor

Sapın alt kısmı çıplak kalır, tepesi ise yeşildir. En sık nedeni yetersiz ışıktır. Saplar sık dikilmişse ya da yüzeyde yayılan dallar alttakini gölgeliyorsa sonuç aynıdır. Aydınlatmayı güçlendirin, sapları seyreltin ve yüzeye yayılan dalları budayın. Çıplak kalmış sap yeniden yaprak vermez. Tepesini kesip yeniden dikin.

Yapraklar kir ve yosun tutuyor

İnce dilimlerin arası kahverengi bir tortuyla ya da yeşil iplik yosunuyla dolar. Neden çoğu zaman ışıkla besin ve karbondioksit arasındaki dengesizliktir. Bitki ışık bol olduğu hâlde besin bulamazsa büyümesi durur ve yaprağa yosun yerleşir. Gübreyi düzenli verin, aydınlatma süresini günde 8 saatte tutun ve filtre akıntısını bitkiye yöneltin. Kaplanmış sapları kesip atın. Amano karidesleri ve otocinclus gibi yosun yiyiciler yaprakları temiz tutmaya yardım eder.

Sapın tepesi beyazlıyor ya da soluk çıkıyor

Yeni çıkan yaprak halkaları beyaza yakın soluk renktedir. Bu belirti demir ve iz element eksikliğine işaret eder. Demirli bir sıvı gübre verin. Yeni yapraklar birkaç gün içinde yeşil çıkmaya başlar.

Bitki yerinden çıkıp yüzüyor

Kök salmadan önce sap kumdan kolayca çıkar. Balıkların eşelemesi ve güçlü akıntı da bitkiyi yerinden söker. Sapı daha derine dikin, dibine küçük bir taş koyun. Kök saldıktan sonra sorun kendiliğinden geçer.

Hangi Akvaryuma Uyar

Orta ve büyük boy, ısıtıcılı ve iyi aydınlatılmış topluluk akvaryumlarına uyar. Küçük tetralar, rasboralar ve lepistes gibi balıklar ince dallar arasında saklanır, yavrular da orada korunur. Karides akvaryumunda bitkiye zarar gelmez ve karidesler yapraklardaki tortuyu ayıklar. Ancak bitki gübre istediği için gübresiz bir karides düzeninde zayıf kalır.

Japon balığı bu bitkiye uygun değildir. Yumuşak yaprakları didikler, tabanı eşeleyip sapları söker ve soğuk su da bitkiye uymaz. Otçul ve kazıcı cikletler de bitkiyi kısa sürede yok eder. Küçük ve zayıf ışıklı bir beta akvaryumunda ise bitki hızla seyrekleşir.

Balık / canlı Durum Not
Tetra, rasbora, lepistes gibi küçük topluluk balıkları Uyumlu Bitkiye dokunmazlar; sık dallar yavrulara saklanma yeri olur.
Cüce karidesler Uyumlu Yapraklardaki tortuyu ayıklarlar. Gübresiz akvaryumda bitki zayıf kalır.
Amano karidesi ve otocinclus Uyumlu İnce yapraklardaki yosunu temizlemeye yardım ederler.
Corydoras Uyumlu Bitkiye zarar vermezler; yeni dikilmiş sapı eşeleyerek yerinden çıkarabilirler.
Beta balığı Dikkat Balık bitkiye dokunmaz. Küçük ve loş beta akvaryumunda bitki seyrekleşir.
Japon balığı Uyumsuz Yumuşak yaprakları didikler, sapları söker; serin su da bitkiye uymaz.
Astronot balığı ve öteki iri cikletler Uyumsuz Tabanı kazar ve bitkiyi söker.
Gümüş dolar ve öteki otçul balıklar Uyumsuz İnce yaprakları kısa sürede yerler.

Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme

Akvaryumcularda saksılı olarak ve doku kültürü kabında satılır. Saksıda taş yününe köklenmiş birkaç sap bulunur. Doku kültürü kabındaki bitki küçük ve sık bir öbek hâlindedir. Bu bitki akvaryuma alışana kadar biraz daha uzun süre geçer.

Sağlıklı bitkinin yaprak halkaları açık yeşil, sık ve doludur. Gövdesi sağlamdır ve dibine kadar yapraklıdır. Alt kısmı çıplak, yaprakları kahverengi ya da tortu tutmuş sapları almayın. Etikete de bakın. Kırmızı uçlu ya da kızıl yapraklı bitki ayrı bir türdür ve bakımı daha zordur.

Saksılı bitki salyangoz yumurtası, yosun ve böcek ilacı kalıntısı taşıyabilir. Akvaryuma koymadan önce bitkiyi akan suda yıkayın. Karides akvaryumuna girecek bitkiyi birkaç gün ayrı bir kapta, suyunu her gün değiştirerek bekletin. Doku kültürü kabındaki bitki bu risklerin hiçbirini taşımaz.

İlk iki hafta bitki birkaç alt yaprağını dökebilir. Sapların tepesinde yeni ve açık yeşil yaprak halkaları belirdiğinde bitki yerine alışmış demektir.

Benzer Bitkiler ve Karıştırılma Riski

En büyük karışıklık adlardadır. Tilki kuyruğu adı Türkiye’de asıl olarak Ceratophyllum demersum için kullanılır, ama bazı satıcılar bu adı Myriophyllum türlerine de verir. İki bitki birbirinden kolayca ayrılır. Myriophyllum yaprağı kuş tüyü gibidir; ince dilimler bir orta eksenin iki yanına dizilir. Ceratophyllum yaprağı ise ucundan bir iki kez çatallanan sert bir iğnedir. Myriophyllum kök salar ve kuma dikilir. Ceratophyllumun kökü yoktur, suda serbestçe yüzer ve serin suya, zayıf ışığa çok daha iyi dayanır.

Myriophyllum tuberculatum kırmızı ya da pas renkli yapraklarıyla ayrılır. Yıllarca bu türün adıyla satıldığı için eski kaynaklarda iki bitki karışır. Kırmızı tür güçlü ışık ve karbondioksit ister, bakımı da çok daha zordur. Bazı akvaryumcular onun “yeşil form” diye etiketlenmiş bitkilerini de satar; satın alırken bilimsel ada bakın.

Myriophyllum aquaticum, İngilizcede “parrot’s feather” yani papağan tüyü diye bilinir. Mavimsi yeşil ve su itici yaprakları su üstünde büyür ve bitki çoğunlukla havuzda ya da paludaryumda yetiştirilir. Bu tür, Avrupa Birliği’nin 2016/1141 sayılı Uygulama Tüzüğü ile istilacı yabancı türler listesine alınmıştır. Myriophyllum spicatum ise Türkiye’nin yerli bitkisidir ve başaklı su civanperçemi diye bilinir. Göllerde ve yavaş akan sularda yetişir, gövdesi çoğu zaman kızıldır ve serin suyu sever. Bazı satıcılar onu tilki kuyruğu adıyla satar.

Cabomba caroliniana uzaktan bu bitkiye benzer. Cabombanın yaprakları boğumda karşılıklı iki tanedir, kısa bir sapın ucunda yelpaze gibi açılır ve orta eksen taşımaz. Limnophila sessiliflora ise akvaryumcularda Ambulia adıyla satılır. Onun yaprakları da halka hâlinde dizilir, ama dilimleri çatallıdır ve orta eksen yoktur. Ambulia daha az ışıkla yetinir ve yeni başlayan için daha güvenli bir seçimdir.

Sıkça Sorulan Sorular

Myriophyllum CO2 ister mi?

Myriophyllum mattogrossense karbondioksit sistemi olmadan da yaşar. Orta ışıklı ve CO2 verilmeyen akvaryumda yavaş ama sağlıklı büyür. Karbondioksit verildiğinde daha hızlı ve sık büyür. Güçlü ışıkta CO2 eklemek yosunu önler.

Myriophyllum nasıl dikilir?

Saksıdaki taş yünü temizlenir ve bitki tek tek saplara ayrılır. Her sapın alttaki iki üç yaprak halkası sıyrılır. Saplar cımbızla 3–5 cm derine ve 2–3 cm arayla kuma dikilir. Demet lastiğiyle birlikte dikilmez.

Myriophyllum alt yaprakları neden dökülür?

Alt yaprakların dökülmesinin en sık nedeni yetersiz ışıktır. Sık dikilmiş saplar ve yüzeyde yayılan dallar da alttaki yaprakları gölgeler. Işığı güçlendirin ve sapları seyreltin. Çıplak kalan sapın tepesini kesip yeniden dikin.

Myriophyllum ile tilki kuyruğu aynı bitki mi?

Myriophyllum ile tilki kuyruğu ayrı bitkilerdir. Tilki kuyruğu adı asıl olarak Ceratophyllum demersum için kullanılır. Myriophyllum kök salar ve yaprakları kuş tüyü gibidir. Ceratophyllumun kökü yoktur ve yaprakları çatallı sert iğnelere benzer.

Myriophyllum neden yosun tutar?

Myriophyllumun ince yaprak dilimleri sudaki tortuyu kolayca yakalar. Işık bol olduğu hâlde besin ya da karbondioksit eksik kalırsa bitkinin büyümesi durur ve yapraklara yosun yerleşir. Düzenli gübre verin, aydınlatmayı günde 8 saatte tutun ve kaplanmış sapları kesip atın.

Japon balığı Myriophyllum yer mi?

Japon balığı Myriophyllumun yumuşak ve ince yapraklarını didikler, tabanı eşeleyerek sapları da söker. Bitki ayrıca ılık su ister ve ısıtıcısız akvaryumda yaprak döker. Japon balığı akvaryumu için uygun bir bitki değildir.

Kaynakça

  1. Hoehne, F. C. (1915). Commissão de Linhas Telegraphicas Estrategicas de Matto-Grosso ao Amazonas, Annexo 5, Historia Natural, Botanica, parte 6, 58. Rio de Janeiro.
  2. Orchard, A. E. (1981). A revision of South American Myriophyllum (Haloragaceae), and its repercussions on some Australian and North American species. Brunonia, 4(1), 27–65.
  3. Crow, G. E. & Ritter, N. P. (1999). Myriophyllum mattogrossense (Haloragaceae), a rare lowland watermilfoil new to Bolivia. Rhodora, 101, 28–39.
  4. Orchard, A. E. & Kasselmann, C. (1992). Notes on Myriophyllum mattogrossense (Haloragaceae). Nordic Journal of Botany, 12, 81–84.
  5. Avrupa Komisyonu (2016). Komisyon Uygulama Tüzüğü (AB) 2016/1141, Birlik açısından endişe kaynağı istilacı yabancı türler listesi. Avrupa Birliği Resmî Gazetesi, L 189, 4–5.
  6. POWO (2026). Myriophyllum mattogrossense Hoehne. Plants of the World Online, Royal Botanic Gardens, Kew. powo.science.kew.org.
  7. GBIF Secretariat (2026). Myriophyllum mattogrossense Hoehne. GBIF Backbone Taxonomy ve WCVP kontrol listesi. www.gbif.org.
  8. Tropica Aquarium Plants (2026). Myriophyllum mattogrossense (037), bitki veri sayfası. tropica.com.
  9. Flowgrow (2026). Myriophyllum mattogrossense; Myriophyllum tuberculatum; Myriophyllum aquaticum. Aquatic Plant Database. www.flowgrow.de.

💬 Yorum Yaz

🐟 akvaryumpedia