🐠 Türkiye'nin en kapsamlı akvaryum ansiklopedisi
Ana Sayfa › Ansiklopedi › Akvaryum Bitki Türleri › Sap Bitkileri › Staurogyne Repens
Sap Bitkileri

Staurogyne Repens

📅 18 Kas 2026
Staurogyne Repens
Fotoğraf: 호로조 · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Bilimsel ad Staurogyne repens (Nees) Kuntze Diğer bilimsel adlar: Staurogyne sp. 'Rio Cristalino', Ebermaiera repens
Familya Acanthaceae Cins Staurogyne Grup Sap bitkisi
Türkiye'de Staurogyne Repens · Staurogyne İngilizce Staurogyne repens · Creeping staurogyne

Bir bakışta

ZorlukOrta
IşıkOrta ışık
KarbondioksitFaydalı, şart değil
Büyüme hızıYavaş
Boy5–10 cm
Akvaryumdaki yeriÖn, orta
Dikim şekliTabana dikilir
BeslenmeKökten ve sudan · besinli taban faydalı
Sıcaklık20–28 °C
pH6–7,5
Karbonat sertliği0–10 °dKH
ÇoğaltmaSap çeliği, yan sürgün
Balıklara dayanımBazı balıklar yer
Su üstündeYetişir · paludaryuma uygun
AkvaryumculardaYaygın · saksı, doku kültürü

Hangi ihtiyaca uyar

Köken ve doğal yaşam alanı

Doğal olarak yetiştiği ülke Gözlem kaydı (GBIF)
Köken
Güney Amerika
Doğal olarak yetiştiği ülkeler
BrezilyaGuyana

Brezilya'nın kuzeyine ve batısına (Amazonas, Pará, Mato Grosso, Maranhão) ve Guyana'ya özgüdür. Akvaryumdaki bitkiler Mato Grosso'daki Rio Cristalino'dan toplanan bitkilerden gelir; tür doğada 2021'de, yaklaşık 115 yıl sonra yeniden bulunmuştur.

Doğada yetiştiği yer

Hızlı akan nehirlerin kayalık kıyılarında, kayaların üstünde ve aralarında yetişir. Büyük bölümü su çizgisinin üstünde, tam güneşte durur ve yalnızca yüksek suda su altında kalır.

Haritadaki noktalar GBIF'teki 9 koordinatlı kaydının ülkelere dengeli dağıtılmış bir özetidir. Havuzlardan ve akvaryumlardan doğaya karışmış popülasyonların kayıtları da görünebilir.

Bakım notları ve ilgili bitkiler

Kart verisi: Kew Plants of the World Online · GBIF · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth.

Staurogyne repens, akvaryumun önünü alçak ve açık yeşil bir minderle kaplamak isteyenlerin en çok seçtiği sap bitkilerinden biridir. Kolay yaşar ama kendi başına halı yapmaz. Karbondioksit (CO2) sistemi olmayan bir akvaryumda da hayatta kalır; o zaman yavaşlar, yan sürgün az verir ve sürünmek yerine yukarı doğru dikilir. Alçak ve sık bir halı istiyorsanız ona orta ya da güçlü bir ışık, düzenli gübre ve mümkünse karbondioksit verin. Yeri ön alandır, büyük akvaryumda orta alanın önüne de yakışır. Tek tek saplar hâlinde, alt boğumları kuma girecek kadar derine dikilir.

Akvaryumdaki asıl kullanımı budamaya dayanır. Bitki dikilirken uzun dik sürgünleri kesilir, dipten çıkan yatay sürgünler de zamanla tabana yayılır. Kesilen uçlar atılmaz, yanına dikilir ve her biri yeni bir öbek olur. Yaprakları sağlam ve uzun ömürlüdür. Bu yüzden büyümesi yavaş kaldığında üzerlerine yosun yerleşir.

Türkiye’de akvaryumcularda “Staurogyne Repens” adıyla satılır; kısaca “staurogyne” diyenler de vardır. Bitki doğada ilk kez 1847’de Ebermaiera repens adıyla tanımlandı, 1891’de bugünkü cinsine taşındı. Akvaryum hobisine ise 2008’de, Brezilya’dan getirilmiş adsız bir “Staurogyne sp.” olarak girdi. Gerçek kimliği 2010’da, akvaryumda çiçek açan bitkilerden alınan örnekler incelenerek anlaşıldı. Bugün satılan bitkilerin neredeyse tamamı doku kültürü laboratuvarlarında çoğaltılır.

Nasıl Tanınır

Staurogyne repens, kısa boğum aralı ve dipten bol dallanan bir sap bitkisidir. Yaprakları gövdeye karşılıklı dizilir, kısa saplıdır ve yumurta, elips ya da mızrak biçiminde olabilir. Aynı bitkide üç biçim birden görülebilir. Su altı yaprakları açık yeşil ya da sarımsı yeşildir; en fazla 4–4,5 cm uzunluğa ve 1 cm’yi biraz geçen genişliğe ulaşır. Su altında büyüyen gövdesi yeşildir ve üzerinde ancak birkaç tüy bulunur.

Akvaryumda 5–10 cm boyda kalır. Gövdeleri tabana yatarak sürünebilir ya da dik büyüyebilir. Hangisinin olacağını ışık ve budama belirler. Bol ışıkta ve düzenli budanan bir öbekte gövdeler alçak kalır ve birbirine sokulur. Az ışıkta boğum araları uzar ve bitki seyrek, dik bir çalıya döner.

Akvaryumcuya gelen saksılı bitki çoğu zaman serada su üstünde yetiştirilmiştir. Su üstü formunun yaprakları daha koyu yeşil ve kalındır, gövdesi kırmızımsı kahverengi ve sık tüylüdür. Su altına alınan bitki bu yapraklardan bir kısmını zamanla döker ve yerine daha açık renkli, ince yapraklar çıkarır. Su üstünde yetişen bitki bol ışık ve sıcakta küçük beyaz çiçekler açar; çiçeğin çevresindeki brakteler de tüylüdür.

Doğada Nerede Yetişir

Staurogyne repens, Brezilya’nın kuzeyine ve batısına, bir de komşu Guyana’ya özgüdür. Akvaryumdaki bitkilerin atası, Mato Grosso eyaletinde Teles Pires’e karışan Rio Cristalino’dan toplanmıştır. Bitki orada hızlı akan nehrin kıyısında, kayaların üstünde ve aralarında yetişiyordu. Büyük bölümü su çizgisinin üstünde kalıyor ve tam güneş alıyordu. Akvaryumda kayaların arasına sokulan ve yükseltiden aşağı doğru sarkan büyümesi bu doğal alışkanlıktan gelir.

Bitki akvaryum dünyasında çok yaygın olmasına rağmen doğada uzun süre kayıp sayıldı. Herbaryumlarda çok az örneği bulunuyordu ve bunların en yenisi 1900’lerin başında toplanmıştı. Bilim insanları bu yüzden türün doğada nadir ya da tükenmiş olabileceğini düşünüyordu. 2021’de Maranhão’daki Chapada das Mesas Ulusal Parkı’nda Farinha Nehri’nin kayalık kıyılarında ve Mato Grosso’da Teles Pires Nehri’nin kıyısında yeniden bulundu. Bu kayıtlar yaklaşık 115 yıl sonra doğadan gelen ilk kayıtlardır ve türün yayılışını Brezilya’nın savan bölgesine kadar genişletir. Tür uluslararası koruma listesinde henüz değerlendirilmemiştir.

Akvaryumdaki Yeri ve Dikimi

Yeri ön alandır. Büyük akvaryumda ön alanın tamamını kaplayabilir; küçük akvaryumlarda ön ve orta alanın arasında alçak bir öbek olarak durur. Kayaların arasındaki boşlukları doldurmak ve kök ile taşın dibini yumuşatmak için de kullanılır. Dikimden önce bitkinin geldiği biçime bakın, çünkü saksı ile doku kültürü kabı farklı hazırlık ister.

Saksılı bitki şu sırayla dikilir:

  1. Bitkiyi saksısından çıkarın ve köklerin arasındaki taş yününü elle ve cımbızla tamamen ayıklayın.
  2. Öbeği tek tek saplara ya da iki üç saplık küçük demetlere ayırın.
  3. Uzun dik sürgünleri en fazla 5 cm boy kalacak biçimde kesin. Kesilen uçları da dikim için ayırın.
  4. Her sapın en alttaki bir iki yaprak çiftini koparın. Çıplak kalan boğumlar kuma girecek ve kök oradan çıkacaktır.
  5. Sapı cımbızla tutun ve tabana 2–3 cm derinliğe, hafif eğik olarak itin. Cımbızı açıp yavaşça geri çekin.
  6. Sapları 2–3 cm aralıkla dikin. Sık dikim, halının daha çabuk kapanmasını sağlar.

Doku kültürü kabındaki bitkiyi kabından çıkarın ve köklere yapışmış jeli ılık suyla tamamen yıkayın. Jelde kalan şeker ve besin, akvaryumda yosun ve bulanıklık yapar. Bu bitkiler küçük ve hafif olduğu için tek tek değil, beş altı saplık küçük tıkaçlar hâlinde dikilir. Tıkaçları tabana yaprak diplerine kadar gömün. Doku kültürü bitkisinin su üstü formu yoktur; erime yapmadan büyümeye başlar.

En sık yapılan hata sapı kumun yüzeyine sığ dikmektir. Sığ dikilen sap birkaç gün içinde kopup yüzeye çıkar. Kum çok iriyse ya da balıklar eşeliyorsa sapları daha derine dikin ve ilk haftalarda yüzen parçaları yerine geri itin. Kökler tutunduktan sonra bitki yerinden kolay kolay çıkmaz.

Işık, Karbondioksit ve Gübre

Sağlıklı ve alçak bir büyüme için orta düzeyde ışık ister. Standart bir akvaryum lambası altında yaşar, ama gövdeler uzar ve bitki dik büyür. Az ışıkta yan sürgün sayısı belirgin biçimde düşer ve alt yapraklar dökülür. Güçlü bir LED, günde 7–8 saat yanarak bitkiyi alçak ve sık tutar.

Karbondioksit sistemi şart değildir, ama bu bitkinin halı yapıp yapmayacağını büyük ölçüde o belirler. Karbondioksit verilmeyen bir akvaryumda bitki yavaş büyür, daha seyrek kalır ve gövdelerini yukarı kaldırır. Böyle bir akvaryumda onu halı bitkisi olarak değil, ön alanda alçak bir çalı olarak düşünün. Karbondioksit verilen akvaryumda yan sürgünler çoğalır, yapraklar sıklaşır ve bitki tabana yayılır.

Besinini hem kökünden hem sudan alır. Kalın bir kök yumağı kurduğu için besinli taban ya da kök tableti ona iyi gelir. Sıvı gübrede demir ve potasyum içeren tam bir gübre seçin. Yeni yaprakları soluk çıkan ya da yaprakları delinen bitki, gübrenin yetmediğini gösterir.

Su Değerleri

Yumuşak ve orta sert suyu sever, hafif asidik ve nötr suda en iyi büyür. Türkiye’deki şebeke sularının çoğunda yaşar; çok sert ve bazik suda büyümesi yavaşlar. En iyi 22–28 °C’de büyür. Isıtıcısız akvaryuma uygun değildir, çünkü su 20 °C’nin altına indiğinde büyümesi durur.

Budama ve Bakım

Bu bitkinin biçimini budama verir. Öbekten yukarı doğru kalkan uzun gövdeleri tek tek, tabana yakın bir yerden kesin. Kesilen yerdeki boğumlardan iki üç yeni yan sürgün çıkar ve öbek dipten sıklaşır. Halıyı alçak tutmak istiyorsanız bunu iki üç haftada bir yapın.

Öbeğin tamamı istediğinizden yükseldiyse bütün grubu makasla çit budar gibi kısaltabilirsiniz. Bitki yapraksız kalan sap diplerinden kısa sürede yeniden sürgün verir. Kesilen sağlıklı uçları atmayın, öbeğin seyrek kalan yerlerine dikin.

Sık bir öbekte en alttaki yapraklar ışık alamaz ve zamanla dökülür. Bu yaprakları ve tabana düşen yaprak artıklarını su değişimi sırasında sifonla alın.

Çoğaltma

Staurogyne repens, sap çeliği ve yan sürgünle çoğaltılır. En kolay yol budamadan çıkan uçları kullanmaktır.

  1. Sağlıklı bir gövdenin ucundan 4–5 cm’lik bir parça kesin.
  2. Parçanın alt boğumundaki yaprakları koparın.
  3. Çeliği tabana, çıplak boğumu gömülecek kadar derine dikin.
  4. Çelik birkaç hafta içinde kök salar ve dipten yan sürgün vermeye başlar.

Tabana yayılan yatay sürgünler de kendi köklerini çıkarır. Böyle bir sürgünü ana bitkiden makasla ayırıp başka bir yere dikebilirsiniz. Sık bir öbek dipten bölünerek de ikiye ayrılır.

Sık Görülen Sorunlar

Bitki yukarı doğru uzuyor, halı yapmıyor

Gövdeler dik büyüyor, boğum araları açılıyor ve alt yapraklar dökülüyorsa bitki ışık arıyordur. Karbondioksit eksikliği de aynı tabloyu verir. Işığı artırın, lambayı daha uzun yakmak yerine daha güçlü bir lambaya geçin. Uzayan gövdeleri dipten kesin ve sağlıklı uçlarını yeniden dikin. Karbondioksit verilmeyen bir akvaryumda bitki tam bir halı olmayabilir. Bu durumda düzenli budayarak onu alçak bir öbek olarak tutun.

Yapraklar sararıyor

Yeni çıkan yapraklar soluk ya da sarı ise suda demir ve öteki iz elementler eksiktir. Yaşlı yapraklar bütünüyle sararıyorsa bitki azot ya da kök besini bulamıyordur. Demir içeren sıvı gübre verin ve öbeğin dibine kök tableti gömün. Yeni dikilen saksı bitkisinin su üstü yapraklarını sarartıp dökmesi ise olağandır.

Yapraklarda delik var

Yaşlı yapraklarda iğne ucu kadar delikler ve kenarlardan başlayan sararma, çoğu zaman potasyum eksikliğinin işaretidir. Potasyum içeren bir sıvı gübre yeni yaprakları korur; delinmiş yapraklar ise iyileşmez ve budamada alınır.

Öbeğin altı çürüyor ya da yapraksız kalıyor

Bitki sıklaştıkça alttaki yapraklar ışık alamaz, kararır ve dökülür. Altta biriken yaprak artıkları da çürür ve yosuna zemin hazırlar. Öbeği arada bir seyreltin. En kalın yerlerdeki gövdeleri dipten kesin, sağlıklı uçları yeniden dikin ve yaprak artıklarını sifonla çekin.

Yapraklar yosun tutuyor

Yaprakları uzun ömürlü olduğu için bitki yavaş büyüdüğünde üzerlerine nokta yosunu ve sakal yosunu yerleşir. Bu çoğu zaman güçlü ışığa karşılık karbondioksit ya da gübrenin yetmediği akvaryumlarda olur. Işık süresini günde 7–8 saate indirin, gübre ve karbondioksiti ışıkla dengeleyin. Yosun tutmuş gövdeleri kesip atın, temiz uçlarla öbeği yenileyin. Karidesler ve küçük vantuzlu balıklar yaprakları temiz tutmaya yardım eder.

Saplar kopup yüzüyor

Sığ dikilen saplar ve kökü tutunmamış doku kültürü parçaları ilk haftalarda yüzeye çıkar. Onları daha derine, alt boğumları gömülü olacak biçimde yeniden dikin.

Hangi Akvaryuma Uyar

Staurogyne repens, sakin topluluk akvaryumlarına ve bitkili düzenlere uyar. Ön alanda alçak kaldığı için 30 litrenin altındaki akvaryumlarda da ölçeği bozmaz. Cüce karidesler öbeğin arasında saklanır ve yapraklardaki biyofilmi otlar. Ancak bitki gübresiz ve karbondioksitsiz bir karides akvaryumunda yavaşlar ve seyrek kalır.

Japon balıkları ve iri cikletler bu bitkiyle bir arada tutulmaz. Kumu eşeleyen balıklar köklenmemiş sapları söker, otçul balıklar da yaprakları kemirir. Isıtıcısız akvaryumun serin suyu da ona uygun değildir.

Balık / canlı Durum Not
Tetra, rasbora ve lepistes gibi topluluk balıkları Uyumlu Bitkiye dokunmazlar.
Cüce karidesler Uyumlu Öbekte saklanır, yapraktaki biyofilmi otlarlar.
Beta balığı Uyumlu Bitkiye zarar vermez; zayıf ışıklı küçük beta akvaryumunda bitki dik büyür.
Corydoras gibi tabanda gezen küçük balıklar Dikkat Yeni dikilen sapları yerinden oynatabilirler; bitki kök saldıktan sonra sorun kalmaz.
Japon balığı Uyumsuz Kumu eşeleyerek sapları söker ve yaprakları kemirir; serin suyu da bitkiye uymaz.
Astronot balığı ve öteki iri cikletler Uyumsuz Tabanı kazar, bitkiyi söker.
Gümüş dolar gibi otçul balıklar Uyumsuz Yaprakları yer.
Kerevitler Uyumsuz Sapları keser ve söker.

Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme

Akvaryumcularda iki biçimde satılır. Saksılı bitki serada su üstünde yetiştirilmiştir ve taş yününe köklenmiş hâlde gelir. Doku kültürü kabındaki bitki ise laboratuvarda steril jel içinde üretilmiştir. Kaptaki bitki salyangoz, yosun ve ilaç kalıntısı taşımaz; karides akvaryumu için en güvenli seçenek odur.

Saksılı bitkide gövdelerin sağlam, yaprakların koyu yeşil ve lekesiz olmasına bakın. Gövde diplerinde yumuşama ya da kararma varsa bitkiyi almayın. Saksılı bitkiyi akvaryuma koymadan önce akan suyun altında iyice yıkayın. Karides akvaryumuna girecekse birkaç gün ayrı bir kapta, suyunu her gün değiştirerek bekletin. Doku kültürü kabında jelin bulanık ya da küflü olmamasına, bitkinin yeşil ve dik durmasına dikkat edin.

İlk iki üç hafta görünür bir büyüme beklemeyin. Bitki önce kök salar. Saksıdan gelen bitki bu sırada su üstü yapraklarının bir kısmını sarartıp döker. Yeni sürgünlerin dipten çıkmaya başlaması bitkinin yerine alıştığını gösterir.

Benzer Bitkiler ve Karıştırılma Riski

En çok Hygrophila türlerine benzer ve aynı aileden gelir. Yaprakları ilk bakışta Hygrophila polysperma yapraklarına çok benzer. Ayrımı büyüme biçimi yapar. Hygrophila polysperma hızlı büyür, gövdeleri uzun boğum aralarıyla su yüzeyine kadar çıkar ve bitki arka ya da orta alanı doldurur. Staurogyne repens ise kısa boğum aralı, alçak ve dipten dallanan bir öbek olarak kalır ve yavaş büyür. Ön alana Hygrophila dikmek isteyen biri, onu her hafta kesmek zorunda kalır.

Akvaryumcularda zaman zaman Staurogyne sp. ‘Porto Velho’ adıyla satılan bitki de başka bir formdur. ‘Porto Velho’ formunun yaprakları daha dar, mızrak biçimli ve sivri uçludur. Rengi grimsi yeşildir, bol ışıkta yer yer mora çalar. Su altında büyüyen gövdesi de açık kahverengi ve belirgin tüylüdür. Staurogyne repens ise su altında yeşil ve neredeyse tüysüz gövdeli, açık yeşil yapraklı kalır. ‘Porto Velho’ sarmaşık gibi tabana yatarak sürünür ve Staurogyne repens’ten daha yavaş büyür.

Staurogyne sp. ‘Low Grow’ adıyla satılan bitkinin kimliği henüz kesinleşmemiştir. Bu formun yaprakları daha uzundur ve aynı koşullarda Staurogyne repens’ten belirgin biçimde iri büyür.

Sıkça Sorulan Sorular

Staurogyne repens CO2 ister mi?

Staurogyne repens karbondioksit sistemi olmadan da yaşar, ama yavaş büyür ve gövdelerini yukarı kaldırır. Alçak ve sık bir halı için karbondioksit, orta ya da güçlü ışık ve düzenli gübre gerekir.

Staurogyne repens nasıl dikilir?

Taş yünü temizlenir ve bitki tek tek saplara ayrılır. Her sapın alt yaprakları koparılır, sap cımbızla tabana 2–3 cm derine dikilir. Doku kültürü bitkisi jelinden yıkanır ve beş altı saplık küçük tıkaçlar hâlinde gömülür.

Staurogyne repens neden halı yapmıyor?

Işık ve karbondioksit yetmediğinde bitki yatay sürgün vermek yerine yukarı doğru uzar. Işığı artırın ve uzayan dik gövdeleri dipten kesin. Kesilen yerlerden yan sürgünler çıkar ve öbek tabana yayılır.

Staurogyne repens nasıl budanır?

Öbekten yukarı kalkan uzun gövdeler tek tek, tabana yakın bir yerden kesilir. Öbek fazla yükseldiyse bütün grup makasla kısaltılır. Kesilen sağlıklı uçlar seyrek yerlere dikilerek çoğaltılır.

Staurogyne repens yaprakları neden sararır?

Yeni yaprakların sararması suda demir eksikliğini, yaşlı yaprakların sararması azot ya da kök besini eksikliğini gösterir. Demirli sıvı gübre ve kök tableti verin. Yeni dikilen saksı bitkisinin eski yapraklarını dökmesi ise olağandır.

Staurogyne repens ile Hygrophila farkı nedir?

Yaprakları birbirine benzer, ama Hygrophila türleri hızlı büyür ve gövdeleri su yüzeyine kadar uzar. Staurogyne repens ise kısa boğum aralı, alçak ve dipten dallanan bir öbek olarak kalır ve ön alanda kullanılır.

Kaynakça

  1. Scatigna, A. V. & Muniz, F. H. (2022). Rediscovery of Staurogyne repens (Acanthaceae) in the wild after 115 years. Oryx, 56(2), 169–170.
  2. Braz, D. M. & Monteiro, R. (2017). Taxonomic revision of Staurogyne (Nelsonioideae, Acanthaceae) in the Neotropics. Phytotaxa, 296(1).
  3. Köse, M. S. H., Doğan, M. & Sadi, G. (2021). Enhanced in vitro shoot proliferation through nodal explants of Staurogyne repens (Nees) Kuntze. Biologia, 76, 1053–1061.
  4. Nees von Esenbeck, C. G. D. (1847). Ebermaiera repens. Flora Brasiliensis, 9, 20.
  5. POWO (2026). Staurogyne repens (Nees) Kuntze. Plants of the World Online, Royal Botanic Gardens, Kew. powo.science.kew.org.
  6. GBIF Secretariat (2026). Staurogyne repens (Nees) Kuntze. GBIF Backbone Taxonomy. www.gbif.org.
  7. Tropica Aquarium Plants (2026). Staurogyne repens, bitki veri sayfası. tropica.com.
  8. Flowgrow (2026). Staurogyne repens; Staurogyne sp. ‘Porto Velho’. Aquatic Plant Database. www.flowgrow.de.
  9. Dennerle Plants (2026). Staurogyne repens, bitki profili. dennerleplants.co.uk.

💬 Yorum Yaz

🐟 akvaryumpedia