Brevis Ciklet (Salyangoz Cikleti)
Bir bakışta
Köken ve dağılım
Tanganyika Gölü'ne endemik; gölün hemen her kıyısında, Tanzanya, Zambiya, Kongo DC ve Burundi'de kum tabanlı derin kıyılarda.
Haritadaki noktalar GBIF'teki 132 koordinatlı kaydın özetidir; ülke ve havza bilgisi FishBase'ten derlenmiştir. Akvaryumdan kaçan/salınan bireylerin kayıtları da görünebilir.
Doğal yaşam alanı
Kum ve çamur tabanlı düzlükler, çoğunlukla 5 m'den derinde (40 m'ye kadar); boş Neothauma salyangoz kabukları, seyrek kabuklu yerlerde çiftler tek kabuğu paylaşır; berrak, sert, yüksek pH'lı ve sabit göl suyu.
Bakım notları ve ilgili türler
Kart verisi: FishBase · GBIF · IUCN Kırmızı Liste · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth; havzalar World Bank (CC BY 4.0).
Tanganyika Gölü’nün kabuk cikletleri arasında brevis bir istisnadır. Multifasciatus ve benzerleri kalabalık kabuk yataklarında koloni kurarken brevis çift yaşar ve erkekle dişi çoğu zaman tek bir salyangoz kabuğunu paylaşır. Tehlike anında önce küçük dişi kabuğa dalar, kabuğun derinine yerleşir; erkek arkasından girer ve ağza yakın kısımda kalır. Bu küçük ev düzeni türün bütün bakımını belirler.
Türk hobisinde kısaca “brevis” diye anılır; Türkçe ansiklopedi sayfalarında “Salyangoz Cikleti” adıyla da geçer. İngilizce konuşulan hobide “brevis shell dweller” ya da kısaca “brevis” denir. Akvaryumcularda sık görülen bir balık değildir; Tanganyika türleri getiren ithalatçılarda zaman zaman 2–3 cm’lik gençler olarak bulunur, çoğu zaman ön siparişle gelir.
Türü 1899’da George Albert Boulenger, Kongo kıyısındaki Mtoa’dan toplanan balıklarla tanımladı. Uzun süre Lamprologus brevis adıyla bilindi; bugün çoğunlukla Neolamprologus cinsinde sayılır, bazı yeni çalışmalar ise türü yeniden Lamprologus‘a koyar. İkisi aynı balıktır.
Nasıl Tanınır
Küçük, tıknaz gövdeli, kısa burunlu bir cikletidir. Baş büyük, gözler iri ve yukarı bakar; ağız hafif yukarı dönüktür, bu yüzden İngilizce hobide “kurbağa suratlı” kabuk cikletlerinden sayılır. Zemin rengi bej ile gümüşi kahve arasıdır. Yanlarda soluk, düzensiz dikey bantlar görülür; balık heyecanlandığında ya da yumurtlamaya hazırlanırken bantlar koyulaşır, yüzgeç kenarlarında mavimsi bir parıltı belirir.
Erkek akvaryumda 5–6 cm olur, dişi 4 cm civarında kalır. Kabuk cikletleri içinde cinsiyeti en kolay ayrılan türlerden biridir: aynı yaştaki erkek belirgin biçimde iridir, alnı daha az dik iner, üst dudağı daha belirgindir ve yaşlandıkça karın yüzgeçleri uzar. Bazı popülasyonlarda yetişkin dişinin karnı açık sarı ile altın sarısı arasında renklenir. Gençler soluk ve bantsız görünür; fark 3 cm’den sonra ortaya çıkar.
Renk Formları ve Varyeteler
Üretimle elde edilmiş bir renk varyetesi yoktur; satılan formlar yakalandıkları kıyının adını taşır. En bilineni Tanzanya kıyısındaki Ikola’dan gelen “Sunspot” formudur: göğüs yüzgecinin hemen arkasında, gövdenin iki yanında parlak altın sarısı bir leke taşır. Kigoma, Kiku, Katabe ve “Zambia” (Sambia) adlarıyla gelen balıklar da vardır; aralarındaki fark küçüktür ve çoğu zaman yalnızca lokalite adıyla ayırt edilir. Farklı lokaliteleri aynı akvaryumda karıştırmayın; yavruların hangi formdan olduğu bilinmez hâle gelir.
Doğada Nerede Yaşar
Tanganyika Gölü’ne endemiktir ve gölün hemen her kıyısında bulunur: Tanzanya, Zambiya, Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve Burundi. Kum ve çamur tabanlı yerlerde, çoğunlukla 5 m’den derinde yaşar; 40 m’ye kadar inen popülasyonlar vardır. Yuvası, gölde bol bulunan Neothauma salyangozlarının boş kabuklarıdır.
Türün asıl özelliği kabukların seyrek olduğu yerlerde yaşayabilmesidir. Kumlu düzlüklerde kabuklar birbirinden metrelerce uzakta durur; burada balıkların çoğu kalıcı çiftler hâlinde tek kabuğu paylaşır. Dişinin küçük kalması da bununla ilgilidir: iki balığın aynı kabuğa sığması gerekir. Kabukların sık olduğu yataklarda ise her balık kendi kabuğunu tutar, iki cinsiyet neredeyse aynı boyda kalır ve komşular arasında sürekli etkileşim olur. Balık günün tamamını kabuğunun yarım metre çevresinde geçirir; en büyük düşmanı kabuk yataklarını dolaşan avcı Lepidiolamprologus elongatus‘tur.
Göl suyu ılık, sert, yüksek pH’lı ve yıl boyunca sabittir. Tür yaygındır ve IUCN listesinde “Asgari Endişe” sınıfındadır.
Akvaryum Nasıl Olmalı
Bir çift için 45–60 cm uzunluk ve 40 litre yeterlidir; bu yüzden nano Tanganyika akvaryumu kurmak isteyenlerin ilk tercihlerinden biridir. Birden fazla çift bakacaksanız 80 cm ve üstüne çıkın, her çifte ayrı bir kabuk öbeği verin. Taban alanı yükseklikten önemlidir.
Taban en az 5 cm ince kum olmalıdır; brevis kabuğunu kuma gömer, çevresini kazar, kumu ağzıyla taşır. Kaba çakıl bu davranışı engeller. Her çifte en az iki üç boş kabuk koyun: ağzı 2–3 cm olan escargot kabukları idealdir, elma salyangozu kabukları da olur. Arka tarafa birkaç taş dizebilirsiniz ama balık taşları neredeyse hiç kullanmaz; açık kumluk alan daha değerlidir. Taşları kumun altına, doğrudan cama oturtun. Akıntı hafif, filtre ağzı kumu savurmayacak şekilde olmalıdır. Bitkilere dokunmaz; sert suya dayanan Anubias, Microsorum ve Vallisneria sorunsuz yaşar.
Su Değerleri
Hedef değerler pH 8,0–9,0, sıcaklık 24–26 °C ve genel sertlik 10–20 °dGH’dir. Küçük akvaryumda değerler hızlı kayar; haftada %20–25 su değişimi yapın ve yeni suyun sıcaklığını, pH’ını akvaryumdakine yakın tutun. Yumuşak şebeke suyunda filtreye mercan kırığı ya da tabana bir miktar aragonit kumu eklemek pH’ı sabit tutar.
Beslenme
Doğada suda sürüklenen planktonu ve kumdaki küçük omurgasızları toplar. Akvaryumda dondurulmuş ve canlı küçük yemler temel olmalıdır: artemia, siklops, dafnia, küçük mysis. Akvaryumda üretilmiş balıklar ince granül ve pul yemi de kolayca alır, ama kuru yem beslenmenin büyük kısmını oluşturmamalıdır.
Günde iki küçük öğün verin. Ürkek bir balıktır; yemi kabuğunun yakınında yakalamayı sever, kalabalık akvaryumda hızlı türlerin gerisinde kalır. Yağlı yemlerden ve bol kırmızı kurtçuktan kaçının.
Davranış ve Tank Arkadaşları
Küçük ama boyundan büyük bir cesareti vardır. Kabuğunun çevresindeki birkaç karış kumu sert savunur; daha iri balıklara, hatta akvaryuma giren ele bile saldırır. Bu savunma dar bir alanla sınırlıdır, kabuğundan uzaktaki balıklarla ilgilenmez. Kendi türünün başka çiftlerine karşı kabuk öbeğinin sınırında gösteriş yapar, ama yeterli kabuk ve mesafe varsa ciddi kavga çıkmaz.
Çift olarak yaşar; koloni kurmaz. Bir erkekle iki dişi alındığında dişilerden biri çoğu zaman ayrı bir kabuğa çekilir ve erkek iki kabuk arasında gidip gelir. En sakin düzen bir çift ve kendi akvaryumudur. Toplu akvaryumda yalnızca kendisi kadar küçük, açık suda yüzen ya da taşlara bağlı Tanganyika türleriyle bakılmalıdır.
| Tür Adı | Bilimsel Ad | Uyumluluk Notu |
|---|---|---|
| Cyprichromis | Cyprichromis leptosoma | Açık suda sürü hâlinde yüzer, kuma inmez; 100 litrenin üstünde iyi eşleşir |
| Küçük Julidochromis | Julidochromis transcriptus, J. ornatus | Taş yığınında yaşar, kum alanına karışmaz; ayrı bölgeler gerekir |
| Spathodus, Eretmodus | Spathodus erythrodon | Sığ suda taş üstünde yaşar; geniş akvaryumda uyar |
| Uyumsuz: Brichardi ve akrabaları | Neolamprologus brichardi, N. pulcher | Kolonileri büyür, kabuk cikletlerini köşeye sıkıştırır, yavruları yer |
| Uyumsuz: Ocellatus | Lamprologus ocellatus | Aynı kabuklar için yarışır, daha saldırgandır; küçük akvaryumda brevisi ezer |
| Uyumsuz: Malawi cikletleri | Maylandia, Pseudotropheus spp. | Çok iri ve hızlıdır; brevis kabuğundan çıkamaz hâle gelir |
| Uyumsuz: Avcı Tanganyika türleri | Lepidiolamprologus, Altolamprologus spp. | Brevisi ve yavrularını avlar |
Üretim
Doğru suda ve sakin bir akvaryumda zorlanmadan ürer. Asıl iş, uyumlu bir çift kurmak ve yavruları büyüyene kadar korumaktır.
- Çift kurma: 5–6 genç balıkla başlayın ya da bir erkek ve iki dişi alın. Çift oluşunca diğerlerini başka akvaryuma verin. Erkekle dişi aynı kabuğa girip çıkmaya başladıysa çift kurulmuştur.
- Kondisyon: pH 8,0–8,5, sıcaklık 25–26 °C civarında tutun. Birkaç hafta yeni çıkmış ve dondurulmuş artemia, siklops ağırlıklı besleyin.
- Yumurtlama: Kabuğu dişi seçer, ağzı yukarıda kalacak şekilde kuma gömer ve çevresini temizler. Yumurtalar kabuğun iç kıvrımına bırakılır, erkek ya kabukta ya da ağzında durarak döller.
- Kuluçka: Kuluçkayı dişi üstlenir; kabuğun içinde yumurtaları yelpazeler. Erkek çoğu zaman kabukta ya da hemen yanında kalır ve çevreyi korur. Yumurtalar yaklaşık bir günde açılır.
- Serbest yüzme: 6–7 gün sonra yavrular kabuğun ağzında görünür. Bir yumurtlamadan genellikle 15–25 yavru çıkar, iri ve iyi beslenen dişilerde 40’ı geçebilir. Yavrular bir iki hafta kabuğun dibinde kalır, sonra yakındaki kabuklara ve kuma dağılır.
- Yavru besleme: İlk günden yeni çıkmış artemia ve mikro kurt alırlar. Günde üç dört kez az az verin.
- Yavruları ayırma: Anne baba yavrulara genellikle dokunmaz ama onları sonuna kadar da korumaz; strese giren erkek yavru yiyebilir. Çiftin kendi akvaryumunda yavrular sorunsuz büyür. Toplu akvaryumda ya da çift yeniden yumurtlamaya hazırlandığında 1 cm’yi geçen yavruları ayrı bir akvaryuma alın.
Hastalıklar ve Korunma
Doğru suda dayanıklı bir balıktır. Sorunların çoğu küçük akvaryumda suyun bozulmasından gelir: yem artığı hızla nitrata döner, pH düşer, balıklar renklerini kaybedip kabuğa çekilir. Az ama sık besleme ve düzenli su değişimi bunu önler. Tanganyika türlerinde görülen şişkinlik brevis’te de görülür; yağlı yem, fazla kırmızı kurtçuk ve kötü su kalitesi tetikler.
Türe özgü risk sıkışmadır. Kabuk sayısı yetmezse ya da akvaryumda daha iri, hızlı balıklar varsa brevis kabuğundan çıkmaz, yem alamaz ve zayıflar. Genel hastalıklarda (beyaz benek, yüzgeç çürümesi) karantina ve sabit sıcaklık ilk adımdır; tedavi sırasında kabuğa saklanan balığı izlemek zordur, ilaç dozunu akvaryum hacmine göre dikkatle hesaplayın.
Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme
Akvaryumcularda genellikle 2–3 cm’lik gençler olarak bulunur. Sağlıklı brevis kabuğunun ya da akvaryum köşesinin yakınında durur ama yaklaşan ele gözlerini çevirip tepki verir. Karnı içe çökmüş, renksiz ve sürekli camın dibinde yatan bireyleri almayın. Yüzgeçleri kapalı, solungaç hareketi hızlı balıklar uzun yolculuktan yorgun gelmiştir.
Bir çift ya da 5–6 genç alın. Lokalite adını mutlaka sorun ve farklı lokaliteleri karıştırmayın. Akvaryuma eklerken kabukları önceden yerleştirin; ilk günlerde balıklar kabuklara saklanır ve yem almayabilir. Işığı birkaç gün kısık tutun. Başka balıklar varsa brevisi önce koyun, ona kabuk öbeğini sahiplenmesi için birkaç gün verin.
Benzer Türler ve Karıştırılma Riski
En sık karışan tür Neolamprologus calliurus‘tur. Bir dönem brevisle aynı tür sayıldı; bugün ayrı kabul edilir. Calliurus erkeği 8–10 cm’ye ulaşır ve hilal biçimli bir kuyruğu vardır, brevis erkeği ise 6 cm’yi geçmez. Satıcının “brevis” diye sunduğu balığın 8 cm’ye çıkması, aslında calliurus olduğunu gösterir.
Lamprologus ocellatus da kurbağa suratlı bir kabuk cikletidir ama yanlarında bant yoktur, solungaç kapağında koyu bir göz lekesi taşır ve çok daha saldırgandır. Neolamprologus multifasciatus ve N. similis daha ince yapılıdır, yanlarında belirgin koyu dikey bantlar taşır ve koloni hâlinde yaşar; bir kabukta tek balık bulunur. Benekli Lamprologus stappersii (ticarette “meleagris”) koyu zeminli gövdesindeki inci gibi beneklerle hemen ayrılır. Telmatochromis türleri de bazı kıyılarda kabuk kullanır ama daha uzun, ince gövdelidir ve yanlarında boylamasına bant taşır.
Sıkça Sorulan Sorular
Brevis kaç litrelik akvaryumda bakılır?
Bir çift 40 litrede, 45–60 cm uzunluğunda bir akvaryumda rahat yaşar. Birden fazla çift ya da başka türler için 80 cm ve üstüne çıkın. En az 5 cm ince kum ve çift başına iki üç boş salyangoz kabuğu şarttır.
Brevis çifti gerçekten aynı kabukta mı yaşar?
Çoğu zaman aynı kabukta yaşarlar. Kabukların seyrek olduğu yerlerde erkek ve dişi tek kabuğu paylaşır; tehlikede dişi kabuğun derinine girer, erkek arkasından gelir. Akvaryumda kabuk boldur, bu yüzden bazı dişiler yakında ayrı bir kabuk tutar ama erkeğin yanından ayrılmaz.
Brevis erkek ve dişi nasıl ayırt edilir?
Boydan. Erkek 5–6 cm olur, dişi 4 cm civarında kalır. Erkeğin alnı daha az dik iner, üst dudağı belirgindir ve yaşlandıkça karın yüzgeçleri uzar. Bazı lokalitelerde dişinin karnı altın sarısıdır.
Brevis multifasciatus ile birlikte bakılır mı?
Küçük akvaryumda önerilmez; iki tür de aynı kabuklar için yarışır. 100 litrenin üstünde, iki ayrı ve birbirinden uzak kabuk öbeğiyle denenebilir. Tek tür bakmak her zaman daha sakin sonuç verir.
Sunspot brevis ayrı bir tür mü?
Hayır. Sunspot, Ikola kıyısından gelen brevis formudur ve göğüs yüzgecinin arkasındaki altın sarısı lekeyle tanınır. Bakımı aynıdır; yalnızca başka lokalitelerle karıştırmayın.
Brevis yavrularını yer mi?
Genellikle yemez ama serbest yüzen yavruları uzun süre korumaz da. Strese giren erkek yavru yiyebilir. Çiftin kendi akvaryumunda yavrular büyür; toplu akvaryumda 1 cm’yi geçen yavruları ayırmak en güvenlisidir.
Kaynakça
- Boulenger, G. A. (1899). Second contribution to the ichthyology of Lake Tanganyika. On the fishes obtained by the Congo Free State Expedition under Lieut. Lemaire in 1898. Transactions of the Zoological Society of London, 15(4), 87–96.
- Sato, T. & Gashagaza, M. M. (1997). Shell-brooding cichlid fishes of Lake Tanganyika: their habitats and mating systems. In: Kawanabe, H., Hori, M. & Nagoshi, M. (Eds.), Fish Communities in Lake Tanganyika. Kyoto University Press, 219–240.
- Ma, B., Bose, A. P. H., Dunster, B., Zhu, B., Lein, E., Li, W. & Jordan, A. (2025). Social fish have larger brains and greater relative telencephalon sizes: support for the social brain hypothesis from wild, intraspecific comparisons. Proceedings of the Royal Society B, 292, 20251169.
- Fricke, R., Eschmeyer, W. N. & Van der Laan, R. (Eds.) (2025). Eschmeyer’s Catalog of Fishes: Lamprologus calliurus, Lamprologus brevis. California Academy of Sciences.
- IUCN (2025). Neolamprologus brevis. The IUCN Red List of Threatened Species.
- Froese, R. & Pauly, D. (Eds.) (2025). FishBase. Neolamprologus brevis (Boulenger, 1899). www.fishbase.se.
- Seriously Fish (2025). Neolamprologus brevis. www.seriouslyfish.com.
💬 Yorum Yaz