Lithobates Ciklet
Bir bakışta
Köken ve dağılım
Malawi Gölü'ne endemik; yalnızca gölün güney ucunda, Nankumba Yarımadası çevresindeki adalar, Maleri adaları, Chinyamwezi ve Chinyankwazi. Popülasyonların hemen hepsi Malawi Gölü Ulusal Parkı içinde.
Haritadaki noktalar GBIF'teki 7 koordinatlı kaydın özetidir; ülke ve havza bilgisi FishBase'ten derlenmiştir. Akvaryumdan kaçan/salınan bireylerin kayıtları da görünebilir.
Doğal yaşam alanı
Malawi Gölü'nün güneyinde kayalık ada kıyıları; taş yığınlarının altındaki oyuklar ve kaya çıkıntıları, yüzeyden 20 m'ye. Berrak, ılık, yüksek pH'lı göl suyu.
Bakım notları ve ilgili türler
Kart verisi: FishBase · GBIF · IUCN Kırmızı Liste · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth; havzalar World Bank (CC BY 4.0).
Lithobates, Malawi Gölü’nün güneyindeki kayalık adalarda, taşların altındaki oyuklarda yaşayan orta boy bir haplochromin cikletidir. Baskın erkeğin gövdesi neredeyse siyaha çalan koyu mavidir; burnundan başlayıp ensesine ve sırt yüzgecine uzanan parlak bir alın şeridi taşır. Bu şerit kükürt sarısı, beyaz ya da turuncu olabilir ve balığa İngilizcede “sulphurhead”, yani kükürt kafa adını kazandırmıştır.
Türk hobisinde bilimsel adının ikinci yarısıyla, kısaca “Lithobates” diye bilinir. Satışta çoğu zaman bulunduğu yerin adıyla dolaşır: en çok aranan form “Zimbabwe Rock” ya da kısaca “Z-Rock” etiketli sarı alınlı balıktır; “Yellow Blaze” ve “Black Orange Dorsal” da aynı türün ticari adlarıdır. Malawi cikletleriyle çalışan akvaryumcularda nadiren, genellikle yavru olarak görülür. Akvaryumcu açısından en önemli bilgi şudur: Lithobates mbuna değildir. Tavuskuşu cikletleri ve sakin haplochrominlerle aynı akvaryuma uyan, kayayı seven ama kavgacı olmayan bir balıktır.
Türü 1989’da Michael K. Oliver, Thumbi West Adası’ndan toplanan örneklerle tanımladı. Ad Yunanca kökenlidir ve “taşların arasında dolaşan” anlamına gelir. Yıllarca ticarette “Red Top Aristochromis” ya da “Aristochromis lombardoi” gibi yanlış adlarla satıldı; bu adları eski etiketlerde görürseniz büyük ihtimalle Lithobates’tir. 1990’da Maleri adalarından tanımlanan Otopharynx walteri de 2009’daki incelemede aynı tür kabul edildi.
Nasıl Tanınır
Gövde uzunca, hafif yüksek ve yanlardan basıktır. Gözler iri, çene kısadır; baş, avcı haplochrominlerdeki gibi uzun ve sivri değildir. Akvaryumda erkekler 13–15 cm olur, en büyükleri 16 cm’yi bulur. Dişiler belirgin biçimde küçük kalır, genellikle 10–12 cm’de durur.
Erkeğin zemin rengi koyu mavi ile siyah arasıdır; ışık vurduğunda pullar maviye çalar. Alın şeridi burun ucundan başlar, ensenin üstünden geçer ve çoğu zaman sırt yüzgecine taşar. Sırt yüzgecinin geniş bir beyaz ya da turuncu kenarı vardır; yüzgeç zarlarının uçları aynı renkte, püskül gibi çıkıntılar yapar. Erkeğin anal yüzgecinde açık renkli yumurta lekeleri yoktur ya da çok silik kalır. Bu, onu birçok haplochrominden ayıran küçük ama işe yarar bir ayrıntıdır.
Dişiler ve gençler gri-gümüş, hafif sarımsı bir zemin üzerinde üç koyu leke taşır: biri göğüs yüzgecinin üstünde, biri gövdenin ortasında, biri kuyruk sapına yakın. Bu “üç benekli” desen Otopharynx cinsinin ortak özelliğidir ve dişileri birbirinden ayırmayı zorlaştırır. Gruptaki baskın erkek tam rengini taşır; alt sıradaki erkekler soluk kalır, alın şeridi silikleşir ve dişiye benzerler.
Renk Formları ve Varyeteler
Lithobates küçük bir alanda yaşar, ama ada ada renk değiştirir. Bilimsel incelemede altı ayrı popülasyonun vücut ölçüleri tamamen örtüştü; farklar yalnızca erkeğin üreme rengindedir. Bu yüzden hepsi tek türdür ve yer adıyla anılan birer lokasyon formudur.
- Zimbabwe Rock (Z-Rock, Yellow Blaze): Thumbi West ile Domwe adaları arasındaki Zimbawe kayalığından gelir. Koyu mavi-siyah gövde üzerinde kükürt sarısı alın şeridi ve sarı kenarlı sırt yüzgeci taşır. Hobide en yaygın ve en renkli form budur.
- Black Orange Dorsal: Koyu gövde, turuncu kenarlı ve turuncu püsküllü sırt yüzgeci; alın şeridi daha soluk ya da turuncuya çalar.
- Thumbi West, Mumbo, Domwe: Türün tanımlandığı ve en eski bilinen adalar; alın şeridi beyazdan turuncuya değişir.
- Chinyamwezi ve Chinyankwazi: Nankumba Yarımadası’nın doğusundaki iki küçük adanın balıkları; zaman zaman ayrı etiketle gelir.
- Maleri / Nakantenga: Bir dönem ayrı tür sayılan O. walteri popülasyonu.
Farklı lokasyon formlarını aynı akvaryumda üretmeyin. Dişiler ayırt edilemez ve karışık yavrular hiçbir formun rengini tam taşımaz. “Tanzania” etiketiyle satılan balıklar ise türün bilinen yayılış alanının çok dışındandır; bunların kimliği belirsizdir ve saf Lithobates sanılmamalıdır.
Doğada Nerede Yaşar
Malawi Gölü’ne endemiktir ve yalnızca gölün güney ucunda, Nankumba Yarımadası çevresindeki adalarda ve kıyılarda, Maleri adalarında, Chinyamwezi ve Chinyankwazi adalarında bulunur. Bilinen popülasyonların hemen hepsi Malawi Gölü Ulusal Parkı’nın sınırları içindedir.
Yaşadığı yer kayalık kıyıdır: üst üste yığılmış taşlar, taşların altındaki oyuklar ve kaya çıkıntılarının gölgesi. Yüzeye yakın sığ sudan 20 metreye kadar görülür. Erkekler bir mağaranın içinde ya da bir kaya çıkıntısının altında bölge tutar, dişiler kayalığın dış yüzünde yem arar. Göl suyu berrak, ılık, sertliği düşük ama pH’ı yüksek ve sabittir. IUCN türü 2018’de “Düşük Endişe” sınıfında değerlendirdi; yayılışı dar olsa da korunan bir alanın içindedir.
Akvaryum Nasıl Olmalı
Bir erkek ve üç dişi için en az 120 cm uzunluk ve 250 litre gerekir. Daha küçük akvaryumda erkek dişileri bıktırır, dişilerin kaçacak yeri kalmaz. Başka haplochrominler ya da tavuskuşu cikletleriyle birlikte bakacaksanız 150 cm ve üstünü düşünün.
Düzenin kalbi kayadır. Arkaya ve kenarlara taşları üst üste yığıp gerçek mağaralar kurun; erkeğin içine girip dönebileceği, ağzı tek yönden açık birkaç oyuk olsun. Kayaları önce cama oturtun, kumu sonra serin. Önde ve ortada açık yüzme alanı bırakın; gündüz çoğu zaman kayaların önünde süzülür, ürkünce oyuğa girer. Bir iki büyük, yassı taş yumurtlama yeri olarak işe yarar.
Taban ince kum ya da mercan kumu olsun. Bitkiye zarar vermez; Anubias ve Microsorum kayaya bağlanabilir, Vallisneria yüksek pH’ta iyi büyür. Filtre güçlü olsun ama akıntı sert olmasın. Kapak kullanın; ürken haplochrominler sıçrayabilir.
Su Değerleri
Hedef değerler pH 7,6–8,5, sıcaklık 24–27 °C ve genel sertlik 10–20 °dGH’dır. Asıl iş pH’ı yüksek ve sabit tutmaktır; filtreye mercan kırığı ya da aragonit koymak çoğu şebeke suyunda yeter. Haftada %25–30 su değişimi yapın, nitratı düşük tutun.
Beslenme
Doğada iki yolla beslenir. Su içinde tek tek küçük kabukluları, özellikle kopepodları seçip toplar; kayalığın yüzeyinden ve tabandan da yem kırıntılarını, otçul balıkların ve büyük yayın balıklarının dışkısındaki sindirilmemiş artıkları alır. Kısacası iri lokma yutan bir avcı değil, küçük parçacıklarla beslenen bir toplayıcıdır.
Akvaryumda temel yem küçük taneli, kaliteli ciklet granülü ya da pul yem olsun. Haftada birkaç kez dondurulmuş mysis, artemia, siklops ve ince doğranmış karides verin. Yetişkinlere günde bir iki küçük öğün yeter; fazla yem suyu bozar ve şişkinliğe yol açar. Dana yüreği gibi memeli etlerinden ve yağlı yemlerden uzak durun.
Davranış ve Tank Arkadaşları
Gündüz aktiftir, alt ve orta katmanda, kayalığa yakın dolaşır. Açık suya pek çıkmaz. Diğer türlere karşı sakindir; boyu kendine yakın balıklarla sorun çıkarmaz. Kendi türünün erkeklerine karşı ise serttir: Erkekler mağaralar üzerinden sıralama kurar, küçük akvaryumda zayıf olan sürekli kovalanır. Bir akvaryumda tek erkek ve üç dört dişi tutun; çok geniş akvaryumda birden fazla erkek ancak yeterince mağara varsa geçinir.
En iyi arkadaşlar sakin haplochrominler ve tavuskuşu cikletleridir. Sarı İmparator gibi Aulonocara türleri, Borleyi Kadango Ciklet gibi utaka’lar ve büyük bir akvaryumda Yunus Ciklet iyi eşlerdir. Ahli Ciklet de uyar; ama Ahli bir avcıdır, Lithobates yavrularını ve küçük bireyleri yer, bu yüzden gruplar aynı boyda eklenmelidir. Sert mbuna’lardan uzak durun. Labidochromis caeruleus gibi sakin bir iki mbuna kalabalık olmayan, kayası bol bir akvaryumda yan yana yaşayabilir; ama Maylandia, Melanochromis ve Pseudotropheus türleri Lithobates’i köşeye sıkıştırır.
| Tür Adı | Bilimsel Ad | Uyumluluk Notu |
|---|---|---|
| Sarı İmparator | Aulonocara baenschi | Sakin tavuskuşu cikleti; boyca denk, iyi eş |
| Borleyi Kadango Ciklet | Copadichromis borleyi | Açık su utaka’sı; farklı katman, çakışma az |
| Yunus Ciklet | Cyrtocara moorii | Sakin kum haplochromini; 150 cm üstü akvaryumda |
| Ahli Ciklet | Sciaenochromis fryeri | Avcıdır; yalnızca aynı boyda eklenirse |
| Sarı Labido | Labidochromis caeruleus | En sakin mbuna; kayası bol akvaryumda uyar |
| Riskli: Diğer mağara haplochrominleri | Otopharynx, Stigmatochromis spp. | Aynı oyuklar için kavga; dişiler karışır, melez riski |
| Uyumsuz: Sert mbuna’lar | Maylandia, Melanochromis, Pseudotropheus spp. | Lithobates’i sürekli hırpalar, mağaraları ele geçirir |
| Uyumsuz: Küçük balıklar | Tetralar, küçük karidesler | Ağzına sığan küçük canlı yem olur |
Üretim
Lithobates anasal ağız kuluçkacısıdır ve harem kurar. Doğru akvaryumda, olgun bir grupta kendiliğinden ürer; zor bir tür değildir. Dişiler 5 cm civarında olgunlaşır.
- Grup: Bir erkeğe en az üç dişi. Yavruyken altı sekiz birey alıp birlikte büyütün; erkekler belli olunca fazlalarını ayırın.
- Akvaryum: En az 120 cm. Erkek bir mağarayı ya da bir kaya çıkıntısının altındaki yassı bir taşı yumurtlama yeri seçer ve orayı korur.
- Kondisyon: İki üç hafta granülün yanında bol dondurulmuş yem verin. Sıcaklığı 25–26 °C’de, pH’ı 8,2–8,5 civarında tutun.
- Yumurtlama: Erkek renklerini en parlak hâline getirir, mağaranın ağzında titreyerek dişiyi çağırır. Yumurtlama mağaranın içinde olur; dişi yumurtaları hemen ağzına alır, döllenme ağızda tamamlanır. Bir dişi 25–50 yumurta taşır.
- Kuluçka: Dişi yumurtaları ve yavruları üç dört hafta ağzında taşır, bu sürede yemek yemez. Ağzı şişkin, çenesi aşağı sarkmış dişiyi kolayca tanırsınız. Strese girerse kümeyi tükürebilir ya da yutabilir; erkek rahatsız ediyorsa dişiyi dikkatle ayrı bir akvaryuma alın. Bazı üreticiler yavruları iki üç haftalıkken dişinin ağzından alır.
- Yavru: Serbest yüzen yavrular ilk günden yeni çıkmış artemia ve ince ezilmiş pul yer. Dişiyi bir iki gün yavrularla bırakıp ana akvaryuma döndürün.
Hastalıklar ve Korunma
Doğru suda dayanıklı bir balıktır. Malawi cikletlerinin tipik iki derdi onu da bekler. Birincisi Malawi şişkinliğidir: Memeli eti, yağlı yem ve aşırı besleme tetikler. İştahsızlık, beyaz ipliksi dışkı ve karında şişlik görürseniz büyük su değişimi yapın, birkaç gün aç bırakın; erken evrede metronidazol sonuç verir. İkincisi baş delikleri hastalığıdır; yüksek nitrat ve tek düze beslenme hazırlar, düzenli su değişimi ve çeşitli yem en iyi korunmadır.
Kuluçkadaki dişiler üç dört hafta yemek yemediği için zayıf düşer. Arka arkaya kuluçkaya girmesini önlemek için dişiyi kuluçkadan sonra bir süre erkekten uzak tutun ve bol besleyin. Beyaz benek gibi genel hastalıklar çoğunlukla karantinasız eklenen yeni balıkla gelir.
Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme
Akvaryumcularda genellikle küçük yavrular satılır ve bu boyda hepsi dişi desenindedir. Sağlıklı yavrunun üç beneği net, gövdesi dolgun, yüzgeçleri açıktır. Karnı çökük, gözleri gövdesine göre iri, renksiz ve köşede duran bireyleri almayın. Lokasyon formuna önem veriyorsanız etiketi sorun; “Z-Rock” ya da “Yellow Blaze” diye satılan balığın aynı ithalattan, karışmamış bir hattan geldiğinden emin olun.
Grubu birlikte ekleyin ve mağaraları balıklar gelmeden kurun. Lithobates’i sert mbuna’ların zaten yerleştiği bir akvaryuma en son eklemeyin; kendine mağara bulamaz ve köşeye sıkışır. Yeni eklenen balıklar ilk günler oyuklarda saklanır; bu normaldir.
Benzer Türler ve Karıştırılma Riski
En yakın benzeri Otopharynx spelaeotes‘tir; o da mağarada yaşayan, koyu renkli bir haplochromindir ama gölün kuzey üçte ikisinde yaşar. Erkeğinde alın şeridi hiç yoktur, anal yüzgecinde sarı-turuncu yumurta lekeleri vardır ve sırt yüzgecinin beyaz kenarı çok incedir. Otopharynx antron de koyu bir mağara balığıdır, alın şeridi taşımaz ve daha avcıdır. Dişiler arasında desenle ayrım yapmak neredeyse imkânsızdır.
Ticarette asıl karışıklık Aristochromis christyi ile yaşanmıştır. “Red Top Aristochromis” adı yıllarca Lithobates için kullanıldı, ama gerçek Aristochromis uzun, sivri başlı, iri bir avcıdır ve bambaşka bakım ister. Stigmatochromis modestus de aynı mağaralarda yaşar, ama alt çenesi öne çıkıktır ve alın şeridi yoktur. Alın şeridi, geniş renkli sırt kenarı ve yumurta lekesiz anal yüzgeç üçü bir arada ise elinizdeki balık Lithobates’tir.
Sıkça Sorulan Sorular
Lithobates ne kadar büyür?
Akvaryumda erkekler 13–15 cm olur, en büyükleri 16 cm’yi bulur. Dişiler daha küçük kalır ve genellikle 10–12 cm’de durur.
Lithobates mbuna mıdır?
Hayır. Kayalıkta yaşasa da bir haplochromindir; sert mbuna’larla değil, tavuskuşu cikletleri ve sakin haplochrominlerle bakılır. Sarı Labido gibi çok sakin bir mbuna, kayası bol bir akvaryumda yanında yaşayabilir.
Zimbabwe Rock ayrı bir tür mü?
Hayır, aynı türün bir lokasyon formudur. Zimbabwe Rock, kükürt sarısı alın şeritli en renkli ve en yaygın formdur. Formlar yalnızca erkeğin renginde ayrılır; aynı akvaryumda farklı formları üretmeyin.
Lithobates kaç litrelik akvaryumda bakılır?
Bir erkek ve üç dişi için en az 120 cm uzunluk ve 250 litre gerekir. Başka haplochrominlerle karışık bakılacaksa 150 cm ve üstü daha doğrudur. Bol mağaralı bir kaya düzeni şarttır.
Lithobates ne yer?
Doğada küçük kabuklular ve tabandaki yem kırıntılarıyla beslenir. Akvaryumda küçük taneli ciklet granülü ya da pul yem yanında dondurulmuş mysis, artemia ve siklops verin. Memeli eti ve yağlı yem vermeyin.
Lithobates dişisi yumurtaları ne kadar ağzında taşır?
Üç dört hafta sürer. Bir dişi 25–50 yumurta taşır ve bu sürede yemek yemez. Serbest yüzen yavrular ilk günden yeni çıkmış artemia yer.
Kaynakça
- Oliver, M. K. (1989). Otopharynx lithobates. İçinde: Eccles, D. H. & Trewavas, E. Malawian cichlid fishes: the classification of some haplochromine genera. Lake Fish Movies, Herten.
- Cleaver, R. M., Konings, A. F. & Stauffer, J. R. Jr. (2009). Two new cave-dwelling cichlids of Lake Malawi, Africa. Ichthyological Exploration of Freshwaters, 20(2), 163–178.
- IUCN Red List of Threatened Species (2018). Otopharynx lithobates. Değerlendirme: Düşük Endişe (LC).
- Froese, R. & Pauly, D. (Eds.) (2025). FishBase. Otopharynx lithobates Oliver, 1989. www.fishbase.se.
- Seriously Fish (2025). Otopharynx lithobates. www.seriouslyfish.com.
- Oliver, M. K. The Cichlid Fishes of Lake Malawi, Africa: Otopharynx lithobates. www.malawicichlids.com.
💬 Yorum Yaz