Brichardi
Bir bakışta
Köken ve dağılım
Tanganyika Gölü'ne endemik; çoğunlukla gölün kuzey yarısında, Burundi, Tanzanya ve Kongo DC kıyılarında.
Haritadaki noktalar GBIF'teki 74 koordinatlı kaydın özetidir; ülke ve havza bilgisi FishBase'ten derlenmiştir. Akvaryumdan kaçan/salınan bireylerin kayıtları da görünebilir.
Doğal yaşam alanı
Kayalık kıyılar, 5–25 m; çiftlerin bölgeleri yan yana dizilerek koloni oluşturur; berrak, sert, yüksek pH'lı ve sabit göl suyu.
Bakım notları ve ilgili türler
Kart verisi: FishBase · GBIF · IUCN Kırmızı Liste · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth; havzalar World Bank (CC BY 4.0).
Gövdesi kum bejidir, yüzgeçlerinin kenarı beyazdır ve iki ucu ince ipliklerle uzayan lir biçimli bir kuyruğu vardır. Neolamprologus brichardi, Tanganyika Gölü’nün kayalık kıyılarında aile grupları hâlinde yaşayan küçük bir cikletidir. Türk hobisinde adı kısaca “Brichardi”dir, konuşmada “brikardi” diye de söylenir. İngilizce konuşulan hobide “fairy cichlid”, “lyretail cichlid” ve “princess of Burundi” adlarıyla bilinir; “Prenses” ya da “Burundi Prensesi” Türkçede yerleşmiş bir ad değildir.
Bu balığı ünlü yapan şey ailesidir. Bir çift ürediğinde önceki yumurtlamalardan kalan büyük yavrular akvaryumdan kovulmaz; anne babanın bölgesinde kalır, yeni kardeşlerini korur, yuvayı temizler. Zamanla tek bir çiftten birkaç kuşağın birlikte yaşadığı bir koloni çıkar ve bu koloni akvaryumun tabanını yavaş yavaş ele geçirir. Tanganyika akvaryumuna başlayanlara ilk önerilen türlerdendir; akvaryumcularda çoğunlukla üretim yavrular olarak bulunur.
Tür ilk kez 1952’de Ethelwynn Trewavas ve Max Poll tarafından başka bir türün alt türü olarak, elongatus adıyla tanımlandı. Bu ad başka bir balığa ait çıkınca Poll 1974’te türe yeni bir ad verdi ve Burundi’den balık ihraç eden Pierre Brichard’ı onurlandırdı. Hobiye ilk balıklar 1971’de Burundi’deki Magara kıyısından geldi; “Burundi prensesi” adı da buradan kalmıştır. Yakın akrabası Neolamprologus pulcher ile tek tür olabileceğini gösteren genetik çalışmalar var; birçok uzman ikisini hâlâ ayrı tutuyor, biz de geçerli kabul edilen N. brichardi adını kullanıyoruz.
Nasıl Tanınır
Gövde uzun, yanlardan hafif basık ve zariftir. Rengi açık bej, kum ya da hafif pembemsi kremdir. Sırt, anal ve kuyruk yüzgeçlerinin kenarı beyaz ya da açık mavi bir şeritle çevrilidir. Kuyruğun üst ve alt uçları ipliğe benzer uzantılarla uzar, kuyruk lir biçimini buradan alır. Göz iridir, gözün altında ve çevresinde mavimsi bir parıltı görülür.
Türü tanıtan işaret başın yanındadır. Gözün arkasından solungaç kapağına doğru koyu bir çizgi uzanır ve bu çizgi solungaç kapağındaki dikey bir çizgiyle birleşerek “T” harfine benzer bir şekil yapar. Hemen yanında, solungaç kapağının üst kenarında küçük, parlak sarı bir leke bulunur. Akvaryumda erkek 8–9 cm olur, 10 cm’yi geçen birey nadirdir.
Erkekle dişiyi ayırmak zordur. Yetişkin erkek biraz daha iri olur, sırt ve kuyruk yüzgeçlerinin uzantıları daha uzundur, alnı daha dik iner. Dişi daha narin ve kısa yüzgeçlidir. En güvenilir yol bir grubun içinde çiftlerin kendiliğinden oluşmasını beklemektir. Yavrular ilk aylarda soluk ve kısa yüzgeçli olur; lir kuyruk 4–5 cm’den sonra belirginleşir.
Renk Formları ve Varyeteler
Üretimle elde edilmiş tek yaygın varyete albino brichardidir: gövde beyazımsı, gözler kırmızıdır, yüzgeç kenarlarındaki beyaz şerit korunur. Doğal formlar yakalandıkları kıyının adıyla satılır; Magara, Kiku ve Kala gibi adlar gölün farklı kıyılarındaki popülasyonları gösterir ve aralarındaki fark yüzgeç kenarlarının ve baş çizgisinin tonundadır. Farklı lokaliteleri aynı akvaryumda bakmayın; birbirleriyle ve yakın akraba türlerle kolayca melezlenirler.
Doğada Nerede Yaşar
Tanganyika Gölü’ne endemiktir ve çoğunlukla gölün kuzey yarısında yaşar: Burundi, Tanzanya ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti kıyıları. Kayalık kıyılarda 5–25 m derinlikte bulunur. Her çift kayalar arasında küçük bir bölge tutar, bölgeler yan yana dizilerek yüzlerce balıklık koloniler oluşturur. Balıklar beslenmek için kayaların bir metre kadar üstünde suda asılı durur ve geçen planktonu toplar.
Göl suyu ılık, berrak, sert ve yüksek pH’lıdır; değerleri yıl boyunca neredeyse hiç değişmez. Tür yaygındır ve tehlike altında değildir; IUCN listesinde “Asgari Endişe” sınıfındadır. Akvaryumcularda satılan balıkların çoğu üretimdir, doğadan toplanan balıklar daha çok lokalite adıyla gelir.
Akvaryum Nasıl Olmalı
Tek bir çift için 80 cm uzunluk ve yaklaşık 100 litre yeterlidir. Koloni kurmasını, yani birkaç kuşağın birlikte yaşamasını istiyorsanız en az 120 cm ve 200 litre verin. Akvaryum küçük kaldıkça yetişkinler büyük yavruları kovalamaya, en küçük yavruları yemeye başlar. Taban alanı yükseklikten daha önemlidir.
Düzenin temeli taş yığınıdır. Arka tarafa ve yanlara, aralarında çok sayıda mağara ve dar geçit bırakan kayalar dizin; kayaları doğrudan cama, kumun altına oturtun ki balıklar altını kazınca yıkılmasın. Taban ince kum olsun; çift mağaranın altını kazar, kumu taşır. Ters çevrilmiş saksı, salyangoz kabuğu ve küçük taş kemerler de yuva olarak kullanılır. Ön tarafta kumluk bir alan bırakın. Akıntı hafif-orta, filtre güçlü olmalıdır. Bitkilere zarar vermez ama sert suya dayanan Anubias ve Vallisneria dışındaki bitkiler bu suda zorlanır.
Su Değerleri
Hedef değerler pH 8,0–9,0, sıcaklık 23–26 °C ve genel sertlik 10–20 °dGH’dir. Asıl mesele sabitliktir: değerlerin ani değişimi bu balığı nitrattan daha çok yorar. Haftada %15–25 su değişimi yapın; yeni suyun sıcaklığını ve pH’ını akvaryumdakine yakın tutun, büyük ve ani değişimlerden kaçının. Yumuşak şebeke suyunda filtreye mercan kırığı ya da aragonit koymak pH’ı sabit tutar.
Beslenme
Doğada suda sürüklenen zooplankton ve küçük kabuklularla beslenir. Akvaryumda seçici değildir; kaliteli granül ve pul yemi hemen kabul eder. Yine de beslenmenin büyük kısmı dondurulmuş ya da canlı küçük yemlerden oluşmalıdır: artemia, mysis, siklops, dafnia. Spirulinalı yem ya da haşlanmış ıspanak gibi bitkisel katkı haftada birkaç kez verilebilir.
Günde iki üç küçük öğün verin; yemin büyük kısmını balıklar suyun içinde alır. Kolonide farklı boylarda yavrular olacağı için yemin bir kısmını ince ezilmiş verin ki küçükler de doysun. Memeli eti ve yağlı yemlerden kaçının.
Davranış ve Tank Arkadaşları
Küçük ve zarif görünür ama yarı agresif bir balıktır. Çift oluştuktan sonra bölgesini çok kararlı savunur, yavru varken bu savunma daha da sertleşir. Kendi türünün diğer çiftlerine ve gruptan dışlanan bireylere en sert davranışı gösterir. Kendi ailesinin içinde ise oldukça barışçıldır: büyük yavrular küçük kardeşlerine dokunmaz, onları korur.
En iyi sonucu tek tür akvaryumda verir. Büyük bir akvaryumda açık suda yüzen ya da tabanda farklı bir köşe tutan Tanganyika türleriyle bakılabilir. Kayalık bölgeyi paylaşacak türlerde her balığın kendi bölgesi olmalı, taş düzeni balıkların birbirini görmesini kesmelidir. Koloni büyüdükçe diğer türlerin alanını daralttığını unutmayın; birkaç yıl sonra akvaryumun büyük kısmı brichardilerin olabilir.
| Tür Adı | Bilimsel Ad | Uyumluluk Notu |
|---|---|---|
| Leptosoma | Cyprichromis leptosoma | Açık suda sürü hâlinde yüzer, kayalara inmez; geniş akvaryumda iyi eşleşir |
| Kabuk cikletleri | Neolamprologus multifasciatus, Lamprologus ocellatus | Tabanın ayrı bir köşesinde kabuk yatağı kurarsanız sorun çıkmaz; küçük akvaryumda ezilirler |
| Julidochromis | Julidochromis spp. | Ancak geniş akvaryumda ve iki tür ayrı taş yığınlarında yaşarsa |
| Calvus, Compressiceps | Altolamprologus calvus, A. compressiceps | Yetişkin ve iri bireyler kendini korur; brichardi yavrularını avlayabilir |
| Synodontis | Synodontis petricola | Gece aktif taban balığı, aynı su değerlerini sever |
| Uyumsuz: Mbuna’lar | Maylandia, Pseudotropheus spp. | Daha iri ve hızlıdır; koloniyi dağıtır, yavruları yer |
| Uyumsuz: Yakın akraba Neolamprologus türleri | N. pulcher, N. savoryi, N. gracilis | Melezlenir; tek tür ve tek lokalite bakın |
| Uyumsuz: Yumuşak su topluluk balıkları | Tetralar, rasboralar, gurami | Su değerleri uymaz, bölge savunması sırasında hırpalanırlar |
Üretim

Mağara yumurtlayıcısıdır ve Tanganyika cikletleri içinde en kolay üreyen türlerdendir. Sağlıklı bir çiftin yumurtlaması için genellikle doğru su ve bir mağaradan fazlası gerekmez. Asıl ilgi çekici kısım sonrasıdır: yavrular ailede kalır ve büyüdükçe ailenin işlerine katılır.
- Çift kurma: Hazır bir çift almıyorsanız 6–8 yavruyla başlayın. Balıklar 4–5 cm’ye geldiğinde çiftler kendiliğinden oluşur. Çift belirince diğer bireyleri akvaryumdan alın; yoksa çift onları sürekli kovalar, küçük akvaryumda öldürebilir.
- Düzen: Çiftin seçebileceği birkaç mağara bırakın. Çift beğendiği yeri kazar, kumu dışarı taşır; bazen bir taşın arka yüzünü ya da saksının içini seçer.
- Kondisyon: pH 8,0–8,5, sıcaklık 25–26 °C civarı. Birkaç hafta dondurulmuş artemia, mysis ve siklops ağırlıklı besleyin.
- Yumurtlama: Dişi yumurtaları mağaranın tavanına ya da duvarına yapıştırır. Genç çiftlerde 50–60, bir yaşını geçmiş çiftlerde 100–120 kadar yumurta çıkar. Dişi yumurtaların başında kalır, onları temizler ve yelpazeler; erkek mağaranın çevresini korur.
- Açılma: 25 °C’de yumurtalar yaklaşık 3 günde açılır. Larvalar birkaç gün daha mağarada kalır, yaklaşık bir haftanın sonunda serbest yüzmeye başlar. Anne baba bu süre içinde yavruları bir mağaradan diğerine taşıyabilir.
- Yavru besleme: Serbest yüzen yavrular ilk günden yeni çıkmış artemia ve siklops nauplisi alır. Günde iki üç kez verin. Büyüme yavaştır: bir ayda 1 cm’yi, üç ayda 2,5 cm’yi bulur, 7–8 ayda 4–5 cm boyda üremeye hazır olur.
- Sonraki yumurtlamalar: Çift iki altı haftada bir yeniden yumurtlar. Önceki yumurtlamalardan kalan yavrular yeni yumurtaları ve larvaları korumaya yardım eder. Akvaryum kalabalıklaştıkça yetişkinler daha az yumurta bırakır, en küçük yavruları yemeye başlar; daha fazla yavru büyütmek istiyorsanız 1–2 cm’lik yavruları ayrı bir büyütme akvaryumuna alın.
Bu “yardımcı” düzeni bilim dünyasında da iyi incelenmiştir. Gölde yapılan saha çalışmaları, yardımcıların çoğunun önceki yumurtlamaların yavruları olduğunu, yumurtaları temizlediğini, mağaradan kum taşıdığını ve bölgeye giren yumurta avcılarını kovaladığını gösterdi. Yardımcılar bunun karşılığında ailenin bölgesinde korunur; gölde yalnızca en iri bireyler kendi bölgesini kurabildiği için büyüyene kadar ailede kalmak onlar için de güvenlidir. Zaman içinde gruba aileden olmayan iri yardımcılar da katılabilir. Balıkların akraba gruplar hâlinde yaşaması, türün farklı kıyılardaki popülasyonlarının genetik olarak birbirinden çok ayrı olmasının da nedenidir.
Hastalıklar ve Korunma
Dayanıklı bir türdür; sorunların çoğu sudan ve kalabalıktan gelir. Değerlerin ani değişimine, nitrat birikimine ve pH düşüşüne tepki verir: yüzgeçlerini kapatır, renk kaybeder, yemi bırakır. Düzenli su değişimi ve sabit pH en iyi korumadır.
Bu türde en sık kayıp yaralanmadır. Gruptan dışlanan bir birey, kendi bölgesi olmayan ikinci bir çift ya da büyüyüp aileden kovulan bir yavru kısa sürede yırtık yüzgeç ve pul kaybıyla köşeye sıkışır. Sürekli saklanan, yüzeye yakın duran balıkları hemen alın. Beyaz benek ve yüzgeç çürümesi gibi genel hastalıklar çoğunlukla yeni gelen balıkla ya da kötü suyla başlar; yeni balıkları aynı su değerlerinde karantinada bekletin.
Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme
Akvaryumcularda çoğunlukla 3–5 cm’lik üretim yavrular satılır. Sağlıklı yavru dengeli yüzer, yemi hemen alır, yüzgeçleri açıktır. Karnı içe çökmüş, yüzgeci yırtık ya da köşede tek başına duran bireyleri almayın.
Çift kurmak için 6–8 yavru alın ya da bir üreticiden hazır, birlikte yumurtlamış bir çift alın. Sonradan kurulu bir koloniye yeni brichardi eklemeyin; aile yabancıyı kabul etmez. Karma bir Tanganyika akvaryumu kuruyorsanız brichardileri en son ekleyin; önce gelen türler yerleşmiş olur, koloni her şeyi baştan ele geçiremez. Balığı damla yöntemiyle en az bir saatte alıştırın ve ışıklar kapalıyken bırakın.
Benzer Türler ve Karıştırılma Riski
En çok karışan tür Neolamprologus pulcher‘dir. Ayırt edici işaret baştaki çizgilerdir: brichardide gözün arkasındaki çizgi solungaç kapağındaki dikey çizgiyle birleşip “T” yapar, pulcherde iki çizgi paralel kalır ve birleşmez. Pulcherin göz çevresinde sarı bir halka ve gövdesinde turuncu noktalar bulunur; kuyruk uzantıları da daha uzundur. Sarı renkli “Daffodil” formu pulcher grubundandır. N. savoryi, N. gracilis, N. olivaceous ve N. splendens da aynı gruptandır ve kolayca melezlenir.
Adıyla karışan bir balık daha var: Türkiye’de “Maskeli Brichardi” diye satılan Chalinochromis brichardi bambaşka bir cinstir; başında maske gibi koyu çizgiler taşır ve lir kuyruğu yoktur. Telmatochromis brichardi ve Tropheus brichardi de aynı kişinin adını taşıyan farklı türlerdir; satın alırken bilimsel adın tamamına bakın. Tanganyika’nın başka cikletleri için sitemizdeki Limon Ciklet, Calvus Ciklet ve Frontosa Ciklet yazılarına bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Brichardi kaç litrelik akvaryumda bakılır?
Tek bir çift için 80 cm uzunluk ve yaklaşık 100 litre yeterlidir. Birkaç kuşaktan oluşan bir koloni istiyorsanız en az 120 cm ve 200 litre verin. Bol mağaralı bir taş düzeni ve ince kum taban şarttır.
Brichardi yavrularını yer mi?
Normal şartlarda yemez; büyük yavrular ailede kalır ve küçük kardeşlerini korur. Akvaryum kalabalıklaştığında ise yetişkinler en küçük yavruları yemeye ve büyük yavruları kovalamaya başlar. Daha fazla yavru büyütmek için 1–2 cm’lik yavruları ayrı akvaryuma alın.
Erkek ve dişi brichardi nasıl ayırt edilir?
Zordur. Erkek biraz daha iri olur, sırt ve kuyruk yüzgeçlerinin uzantıları daha uzundur, alnı daha dik iner. En güvenilir yol 6–8 yavruyu birlikte büyütüp çiftlerin kendiliğinden oluşmasını beklemektir.
Brichardi hangi balıklarla bakılır?
En iyi sonucu tek tür akvaryumda verir. Geniş bir akvaryumda Leptosoma gibi açık su türleri, Synodontis petricola ve ayrı bir köşede kabuk cikletleri ile bakılabilir. Malawi mbuna’ları, yakın akraba Neolamprologus türleri ve yumuşak su topluluk balıkları uygun değildir.
Brichardi ile Neolamprologus pulcher aynı balık mı?
Çok yakın akrabadırlar ve genetik çalışmalar tek tür olabileceklerini gösteriyor; yine de genellikle ayrı tutulurlar. Akvaryumda baştaki çizgilerden ayrılırlar: brichardide göz arkasındaki çizgi dikey çizgiyle birleşip “T” yapar, pulcherde iki çizgi paraleldir. Birbirleriyle melezlendikleri için aynı akvaryumda bakılmamalıdır.
Brichardi ne kadar büyür?
Akvaryumda erkek 8–9 cm olur, dişi biraz daha küçük kalır; 10 cm’yi geçen birey nadirdir. Yavrular yavaş büyür ve 7–8 ayda 4–5 cm boyda üremeye başlar.
Kaynakça
- Taborsky, M. & Limberger, D. (1981). Helpers in fish. Behavioral Ecology and Sociobiology, 8, 143–145.
- Taborsky, M. (1984). Broodcare helpers in the cichlid fish Lamprologus brichardi: their costs and benefits. Animal Behaviour, 32(4), 1236–1252.
- Duftner, N., Sefc, K. M., Koblmüller, S., Salzburger, W., Taborsky, M. & Sturmbauer, C. (2007). Parallel evolution of facial stripe patterns in the Neolamprologus brichardi/pulcher species complex endemic to Lake Tanganyika. Molecular Phylogenetics and Evolution, 45(2), 706–715.
- IUCN (2025). Neolamprologus brichardi. The IUCN Red List of Threatened Species.
- Froese, R. & Pauly, D. (Eds.) (2025). FishBase. Neolamprologus brichardi (Poll, 1974). www.fishbase.se.
- Seriously Fish (2025). Neolamprologus brichardi – Fairy Cichlid. www.seriouslyfish.com.
💬 Yorum Yaz