Austrolebias nigripinnis (Blackfin Pearlfish)

Nasıl Tanınır

Küçük, tıknaz, yanları hafif basık bir balıktır. Sırt ve anal yüzgeci gövdenin arka yarısında karşılıklı durur, uzun ve yuvarlaktır; kuyruk yüzgeci yelpaze gibidir. Akvaryumda erkek 4–5 cm olur, dişi biraz daha küçük kalır.

Erkeğin zemin rengi koyu zeytin ile mavimsi siyah arasındadır; iyi durumdaki erkek neredeyse kömür karası görünür. Gövde ve yüzgeçler açık mavi, yeşilimsi ya da beyaz benek sıralarıyla kaplıdır. Yüzgeçler mavi-siyahtır. Gözün altından geçen koyu bir bant bulunur. Kavga kaybeden ya da strese giren erkek birkaç dakikada solar, soluk gri-kahverengiye döner; bu solgunluk hasta olduğu anlamına gelmez, ama sürerse akvaryumdaki baskıya bakın.

Dişi açık zeytin-kahverengidir, gövdesinde düzensiz koyu lekeler ve benekler vardır. Yüzgeçleri renksiz ya da hafif dumanlıdır. Erkekte görülen inci benekleri dişide ya yoktur ya çok silik kalır. Cinsiyet ayrımı 3–4 haftalık yavrularda bile kolaydır: erkekler erken kararır.

Doğada Nerede Yaşar

Doğal yayılışı Paraná’nın aşağı kesimi, Río de la Plata kıyıları ve Uruguay Nehri’nin taşkın ovalarıdır: Arjantin’de Buenos Aires ve Entre Ríos çevresi, Uruguay’ın batısı. 2017’de Brezilya’nın en güneyinde, Quaraí Nehri havzasında da bulundu.

Yaşadığı yer pampa düzlüklerindeki sığ, otlu, geçici göletlerdir. Bu göletler sonbahar ve kış yağmurlarıyla dolar, yazın kurur. Yavrular dolumla birlikte çıkar, birkaç haftada olgunlaşır ve göl kuruyana kadar her gün çamura yumurta bırakır. Kışın su 5 °C’ye kadar soğuyabilir. Yetişkinlerin hepsi kurak dönemde ölür; yumurtalar nemli çamurda aylarca bekler.

Yaşam alanları tarım, kentleşme ve drenaj yüzünden daralıyor. Gölet kuruduğunda ölmüş görünen bir yer aslında bütün bir neslin yumurtalarını saklar; tarlaya çevrilen ya da doldurulan gölet o popülasyonu bütünüyle yok eder.

Akvaryum Nasıl Olmalı

Bir erkek ve iki üç dişi için 30–40 litre yeter. Türe ayrılmış akvaryum en iyisidir. Zemine 3–5 cm kalınlığında kaynatılıp ıslatılmış turba serin ya da turbayı bir kaba doldurup akvaryuma koyun. Balıklar yumurtlarken turbaya tamamen gömülür; tabaka ince olursa başlarını tabana vurur ve bırakırlar.

Akıntı istemez. Hafif çalışan bir sünger filtre yeterlidir. Işık loş olsun; yüzen bitkiler ışığı kırar ve erkekler arasında görüş engeli oluşturur. Kapak şarttır, killiler zıplar. Isıtıcıya çoğu evde gerek yoktur; yazın odanın 25 °C’yi geçtiği yerlerde akvaryumu evin en serin köşesine alın.

Bitki olarak serin suya dayanan türler seçin: Java yosunu, boynuz otu, Egeria densa ve yüzen Limnobium laevigatum iyi gider. Bitkilere zarar vermez.

Su Değerleri

Serin, yumuşak ile orta sert, nötre yakın su ister. 16–22 °C idealdir; 25 °C’nin üzeri ömrü kısaltır ve hastalığa kapı açar. Turba suyu hafif asitleştirir; pH 6–7,5 arası sorun çıkarmaz. Su değerlerinden çok suyun temizliği önemlidir: bol yem yiyen bu balık suyu çabuk kirletir.

Beslenme

Etçildir. Doğada solucan, küçük kabuklular ve böcek larvalarıyla beslenir. Akvaryumda temel yem canlı ya da dondurulmuş kan kurdu, sivrisinek larvası, dafni, artemia ve Tubifex olmalıdır. Kuru yemi bazı balıklar alır, bazıları hiç dokunmaz; kuru yemle üretim kondisyonu sağlanmaz.

İştahı büyüktür. Günde iki öğün verin, artanı turbadan çekin. Kısa bir hayatı olan bu balık o hayatı hızlı yaşar; iyi beslenen dişi her gün yumurta bırakır.

Davranış ve Tank Arkadaşları

Dişilere ve başka türlere karşı barışçıldır. Erkekler ise birbirine acımasızdır: yüzgeçlerini açıp kafa kafaya gelir, kaybeden solar ve kovalanır. Küçük akvaryumda tek erkek tutun. Daha büyük ve bol bitkili akvaryumda birkaç erkek görüş engelleriyle birlikte yaşayabilir. Bir erkeğe iki üç dişi düşmeli; tek dişi erkeğin ilgisinden bunalır.

Toplu akvaryuma uygun değildir. Ondan hızlı balıklar yemi kapar, turbayı karıştıran dip balıkları yumurtaları yer ve tropik balıkların istediği sıcaklık bu türü öldürür.

Üretim

Üretimi kolaydır; zor olan tek şey sabırdır. Yumurtalar kuru dönemden geçmeden açılmaz.

1. Kondisyon: Bir erkek ve iki üç dişiyi bol canlı yemle besleyin. Erkek koyulaşır, dişinin karnı dolgunlaşır.
2. Yumurtlama: Akvaryuma derin bir turba tabakası ya da turba dolu bir kap koyun. Erkek dişiyi turbanın üstüne getirir, ikisi birlikte turbanın içine dalar ve yumurta tek tek gömülür. Bu her gün tekrarlanır.
3. Toplama: İki üç haftada bir turbayı alın, ince bir ağda süzün ve elle sıkarak suyunu atın. Turba nemli kalmalı, toz gibi kurumamalı; avuçta sıkınca damla vermemeli ama dağılmamalıdır.
4. Bekletme: Nemli turbayı kapaklı bir kapta ya da kilitli poşette, tarihini yazarak oda sıcaklığında, karanlıkta saklayın. Yaklaşık 3–4 ay bekleyin. Daha uzun bekletme karnı şişip dibe yapışan, yüzemeyen yavru oranını artırır. Hazır yumurtada embriyonun gözü dışarıdan seçilir.
5. Islatma: Turbayı sığ bir kaba alıp üzerine serin, yumuşak su dökün. Yavrular saatler içinde, bir kısmı birkaç gün içinde çıkar. Çıkmayan yumurtalı turbayı tekrar kurutup birkaç hafta sonra yeniden ıslatabilirsiniz.
6. Yavru bakımı: Yavrular ilk günden yeni çıkmış artemia yer. İlk 3–4 hafta canlı yem şarttır. Hızlı büyürler: 6–8 haftada olgunlaşır ve kendileri yumurtlamaya başlar.

Erkek-dişi oranı bazen bir tarafa kayar. Birkaç farklı yumurta partisini ayrı ayrı ıslatmak bu riski dağıtır. Popülasyonların yer kodunu (örneğin “Ceibas”, “Punta Lara”) etiketten silmeyin ve farklı yerlerin balıklarını karıştırmayın.

Bu türün yaşı ayla ölçülür. Akvaryumda çoğu birey bir yıl kadar yaşar; serin suda birkaç ay daha uzayabilir. Yumurtaları düzenli toplamazsanız hattı kaybedersiniz.

Hastalıklar ve Korunma

En büyük düşman sıcaklıktır. 25 °C’nin üzerinde balık halsizleşir, renk kaybeder, hastalıklara açık hale gelir ve erken ölür. Killilerde sık görülen kadife hastalığı (oodinium) bu türde de görülür: gövdede altın tozu gibi bir kaplama, kıstırılmış yüzgeçler, camlara sürtünme. Erken fark edilirse ışığı kısıp suya bir miktar tuz eklemek ya da ilaçla tedavi etmek işe yarar.

Bol yemle beslenen bu balıkta asıl risk kirli sudur. Haftada en az %30 su değiştirin, artan yemi ve turbadaki çürüyen yemi çekin. Karnı şişip dibe yapışan yavrular genellikle çok uzun bekletilmiş yumurtadan çıkar; bunlar kurtarılamaz. Mikrosporidyum (Glugea) enfeksiyonu nadirdir; gövdede beyaz, sert yumrular görürseniz o balığı ayırın.

Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme

Türkiye’de akvaryumcularda nadir görülür. Çoğunlukla killi meraklıları ve yurt dışı üreticiler arasında yumurtalı turba olarak gelir. Yumurta posta ile gönderilebilir; bu, balığı taşımaktan çok daha güvenlidir. Balık olarak almak istiyorsanız genç ve yeni olgunlaşmış bireyleri seçin; yaşlı balığın ömrünün sonuna yakın olduğunu unutmayın.

Sağlıklı erkek koyu renklidir, yüzgeçlerini açar ve diğer erkeğe karşı göğüs gerer. Soluk, yüzgeçleri kapalı, karnı çökük balığı almayın. Bir erkek ve iki üç dişi alın. Akvaryuma eklerken su sıcaklığının farkına dikkat edin; serin sudan gelen balığı doğrudan sıcak bir akvaryuma koymayın.

Benzer Türler ve Karıştırılma Riski

Erkekler kolay ayırt edilir, dişiler değil. Bu cinslerde dişilerin çoğu kahverengi ve lekelidir; farklı türlerin dişileri karıştırılırsa melez yavru çıkar. Her türü ayrı akvaryumda, etiketli tutun.

• Austrolebias bellottii: Aynı bölgede, çoğu zaman aynı göletlerde yaşar. Daha iridir; erkeği gri-mavi zemin üzerinde koyu dikey bantlar taşır, bu türdeki gibi siyah zemin ve yoğun inci benekleri yoktur.
• Austrolebias alexandri: Uruguay Nehri havzasından. Erkeğin gövdesinde parlak yeşilimsi zemin üzerinde belirgin koyu dikey bantlar vardır.
• Argolebias paranaensis: En yakın akrabası, Paraná’nın orta kesiminden. Hobide çok seyrektir; ayrım yer kaydıyla yapılır.
• Featherfin Pearlfish (Ophthalmolebias constanciae): Brezilya’nın sıcak kıyı ovalarından. Erkekte uzun yüzgeç uzantıları vardır ve daha sıcak su ister.
• Magnificent Killifish (Hypsolebias magnificus): Brezilya’nın iç kesimlerinden, gövdesi dikey bantlı ve sıcak su seven başka bir yıllık killi.

Turbada yumurta bekletme mantığı Afrika’nın yıllık killileriyle aynıdır; farkı sıcaklıktadır. Nothobranchius furzeri gibi türler sıcak su ister, bu tür ise serin.