Rosy Barb

Nasıl Tanınır

Gövde yanlardan basık, orta yükseklikte, tipik barb biçiminde; yaşlı dişilerde sırt belirgin kamburlaşır. Ağız uçta, bıyık yok. Sırt yüzgecinin son sert ışını testere dişli, kuyruk derin çatallı, yanal çizgi tam. Desen sade: Gümüşi ya da altın yeşili zemin, her pulun kenarında ağ görünümü veren koyu çizgi ve kuyruk sapında tek bir siyah leke. Öndeki ikinci leke yok; onu cinsin öteki türlerinden ayıran işaret budur.

Akvaryumda 7–9 cm olur; doğada 14 cm’ye ulaşır. Ömür 5 yıl; serin suda ve ölçülü yemle 6–7 yıl.

Erkek daha küçük ve ince yapılı. Dinlenirken gümüşi pembe, kondisyonda koyu kızıl; sırt, anal ve karın yüzgeçlerinin uçları siyahla boyanır. Üreme döneminde baş ve burunda beyaz tüberküller çıkar. Dişi daha iri, dolgun ve soluk; rengi pembemsi altın, yüzgeçleri saydam ve siyahsız. 4–5 cm’lik gençlerde ayrım yapılmaz; 5–6 cm’den sonra güvenilir olur.

Renk Formları ve Varyeteler

Çiftlikler yabani desenin yanına birkaç form ekledi; hepsi aynı tür, bakımları aynı. Uzun yüzgeçli, tül kuyruklu, süper kırmızı, neon ve altın hatlar var. Türkiye’de en çok uzun yüzgeçli rosy barb ile neon ya da neon kırmızı etiketli yoğun renkli hat görülür. Neon hatlarda kırmızı, erkeğin mevsim rengi olmaktan çıkar ve yıl boyu kalır; dişiler bu hatlarda da soluk. Aynı balık üç etiketle satılabilir: neon barb, red glass barb, longfin barb.

Uzun yüzgeçli form kemiren komşular için açık hedef; akıntıda da zorlanır. Bu formu sakin, geniş akvaryuma alın. Uzun yüzgeç kalıtımı tam baskın değil; iki uzun yüzgeçlinin yavrularında kısa yüzgeçliler de çıkabilir.

Doğada Nerede Yaşar

Kuzey Hint alt kıtasının balığı: Afganistan ve Pakistan’dan Nepal, Hindistan ve Bangladeş’e; İndus’tan Brahmaputra’ya. Himalaya eteklerinin hızlı tepe derelerinde de, ovanın gölet, göl ve bataklıklarında da yaşar; bölgesel formlar boy ve renkte ayrışır. Su subtropikal: Yazın ılık, kışın belirgin serinler. pH 6–8, sertlik 5–19 dH gibi geniş bir aralıkta bulunur; dayanıklılığı buradan gelir.

Doğada midesinin büyük kısmı yeşil alg ve diyatomelerden oluşur. Gençler hayvansal yeme yönelir, iri bireyler alg ağırlıklı beslenir. Dişiler 6 cm’de olgunlaşır.

Koruma durumu “Asgari Endişe”: Geniş dağılım, her habitata uyum, hızlı çoğalma. Sorun tersine; akvaryum ticareti türü dünyaya yaydı. Singapur, Avustralya, Meksika, Porto Riko, Kolombiya ve Brezilya’da yerleşik popülasyonlar var; Brisbane’de bir derede 1970–1984 arasında kendi kendini sürdürdü. Türkiye’nin ılıman bölgelerinde bu balığı asla doğaya salmayın; kışı atlatabilir.

Akvaryum Nasıl Olmalı

Sekiz on balıklık sürü için 100 cm uzunluk, 30 cm taban derinliği, 100 litre civarı. Uzunluk hacimden önemli; sabah kovalamacaları düz yüzme hattı ister. Uzun yüzgeçli form ya da 12’den kalabalık grup için 120 cm düşünün. Kapak şart: Üreme kovalamacasında sıçrar.

Dekor kritik değil, ama koyu zemin ve sık bitkide renk bambaşka çıkar. Koyu ince çakıl ya da kum; kenarlarda Vallisneria, Egeria, Hygrophila ve Cryptocoryne; ortada açık yüzme alanı. Egeria ve Ceratophyllum ısıtıcısız akvaryumda da hızla büyür. Yüzen bitki ışığı kırar, birkaç kök odun tepe deresi görünümünü tamamlar. Güçlü akıntı gerekmez, hafif su hareketi sevilir. İştahlı bir balık; haftada %25–30 su değişimi gerekir.

Kış sıcaklığı 18 °C’nin altına inmeyen odada ısıtıcıya gerek yok. Soğuk odada 18 °C’ye ayarlı küçük bir ısıtıcı yalnızca sigorta görevi görür.

Su Değerleri

Sıcaklık bu türün en çok karıştırılan konusu. 18–22 °C’de en iyi hâlindedir; 16’ya iner, 24’e çıkar. Yazın 24–25 °C’ye çıkan oda sıcaklığını kaldırır. 26 °C’de ölmez, ama serin su balığıdır; sıcakta metabolizması hızlanır, ömrü kısalır. Bu balığı 28 °C’lik diskus akvaryumuna koymayın. pH 6,0–8,0, GH 5–19 dH; Türkiye şebeke sularının çoğu uyar.

Beslenme

Hepçil; yaşla bitkisel tarafa kayar. Akvaryumda sunulan her şeyi yer, en iyi renk düzenli canlı ya da dondurulmuş yemle çıkar. Temel yem spirulina ya da alg içerikli pul ve küçük granül. Haftada üç dört kez kan kurdu, dafni, artemia ya da sivrisinek larvası; haftada bir iki kez haşlanmış bezelye, kabak ya da ıspanak verin. Bitkisel pay ihmal edilirse yumuşak yapraklı bitkiler menüye girer.

Sürekli aç görünür ve kolay şişmanlar. Günde bir iki öğün, iki dakikada bitecek kadar yeter. 18 °C civarında sindirim yavaştır; tek öğün bile yeter.

Davranış ve Tank Arkadaşları

Sürü balığı; bakımının tek gerçek kuralı bu. En az 8–10 birey alın. Üç beş balıkla tutulan rosy barb komşularının yüzgeçlerini kemirmeye başlar ve ürkekleşir. Sekiz on balıklık grupta ilgi birbirine döner; erkekler rekabetle renklenir, kovalamaca grup içinde kalır. İki dişiye bir erkek oranı dişileri rahatlatır.

Suyun her katmanını kullanır; sabah ve akşam en hareketlidir. Bölge kurmaz, yuva ya da yumurta savunmaz. Saldırganlığı yüzgeç kemirme ve tempo farkıyla sınırlı: Hızlı yüzen, sürekli yem arayan bir balık olduğundan yavaş ve uzun yüzgeçli türleri rahatsız eder. İri dişi neon tetra boyundaki balığı yem sayabilir; küçük karides yenir.

Komşu seçiminde iki süzgeç: Aynı serin sıcaklık aralığı ve kemirmeye dayanıklı mizaç. Tropikal türlerin çoğu 24 °C’nin altında kendini iyi hissetmez; ısıtıcısız akvaryumda doğru komşular subtropikal türlerdir. Kaçınılacaklar: Beta, tül kuyruk lepistes ve melek balığı gibi uzun yüzgeçli, yavaş balıklar; neon tetra gibi çok küçük türler; kiraz karidesi.

Üretim

Akvaryumda en kolay üretilen barblardan biri. Kondisyondaki balıklar sık sık yumurtlar; bitkili, oturmuş akvaryumda ara sıra kendiliğinden yavru çıkar. Hazır dişinin karnı belirgin şişer, erkek en koyu kızılına ulaşır.

Kondisyon için erkek ve dişileri 10–14 gün ayrı tutun; günde üç küçük öğün kan kurdu, dafni ve artemia verin. Üreme kabı 40–60 litre, su yüksekliği 15–20 cm. Taban yumurtaları ebeveynden saklamalı: Bilye katmanı, plastik file, yumurtlama püskülü ya da yoğun bir Java yosunu demeti. Sünger filtre ya da hafif hava taşı yeter. 22–25 °C uygundur; sıcaklık ve su kimyası kritik değil.

Akşam dişiyi, ertesi sabah erkeği koyun. Akvaryum suyundan 2–3 derece serin, %20’lik bir su değişimi 24–48 saat içinde yumurtlamayı tetikler. Yumurtlama sabah ışıkla başlar, iki üç saat sürer. Erkek dişiyi bitkilerin arasına ya da bilyelerin üstüne sürer; yan yana titreşerek birkaç saniyelik atışlarla yumurta bırakılır ve döllenir. Yumurta yapışkandır, yaprağa tutunur. Bir seansta 200–400 yumurta olağan; iri dişi bini aşabilir. Doğada 8 cm’lik bir dişide 11 bin yumurta sayılmıştır. Yumurtlama biter bitmez ebeveynleri alın; yumurtalar dakikalar içinde yenir.

Döllenmemiş yumurta 12 saat içinde mat beyaza döner; pipetle alın, suya birkaç damla metilen mavisi mantarı önler. Yumurtalar 25 °C’de 36 saat civarında açılır; serin suda süre uzar. Larva iki üç gün cama ve bitkiye asılı kalıp besin kesesini tüketir. Yüzmeye başladığını gördüğünüzde beslemeye başlayın.

İlk yem infusoria, sıvı yavru yemi ya da çok ince toz yem. Beşinci günden yeni çıkmış artemiaya, ikinci haftadan ezilmiş pul yeme geçin. Günde iki üç küçük öğün ve günlük %10–15 su değişimi hem büyümeyi hızlandırır hem nitrit birikimini önler. Yavru altı haftada 2 cm’ye ulaşır, sekizinci haftada ilk renk belirir, erkeklerin kızılı üçüncü ayda görünür.

Sık hatalar: Ebeveyni bir gece bile yumurtayla bırakmak, bilye ya da file katmanını atlamak, kapaksız kapta üretmek ve bin yavruya hazır olmamak. Kardeşleri eşleştirmek birkaç kuşakta rengi düşürür; damızlığı farklı kaynaklardan toplayın. Cins akrabalarıyla melezlenir, melezler kısırdır. Üretim kabında tek tür bulundurun.

Hastalıklar ve Korunma

Dayanıklı balık; türe özgü bilinen bir hastalığı yok. Sorunların üç kaynağı var: Yüzgeç kemirmelerinin açtığı yaralar, fazla yem ve sürekli yüksek sıcaklık. Yeni gelen balık beyaz benek parazitini ve Edwardsiella bakterilerini taşıyabilir; karantina bu yüzden gerekir.

Beyaz benek: Tuz tanesi gibi noktalar, sürtünme, kısık yüzgeç. Serin su balığında klasik “sıcaklığı 30 °C’ye çıkar” tedavisi stres yaratır; 26–27 °C ile yetinin, litreye 1–2 g akvaryum tuzu ya da malaşit yeşilli ilaçla 10–14 gün sürdürün. Düşük sıcaklıkta parazit döngüsü yavaştır; süreyi kısaltmayın. Yüzgeç çürümesi ve kolumnaris: Kemirilmiş kenarda beyazlaşma ve erime, ağız çevresinde gri pamuksu leke. İlk adım büyük su değişimi ve sürü sayısını düzeltmek, ikincisi karantinada antibakteriyel ilaç.

Mantar: Yaralı bölgede pamuk benzeri tutam; metilen mavisi ya da tuz banyosu. Solungaç kurdu: Hızlı solunum, tek solungaç kapağının açık kalması; praziquantel. İç parazit: Beyaz ipliksi dışkı, iştaha rağmen zayıflama; metronidazol ya da praziquantel katılmış yem.

Kolay şişmanlar; şişkin karın ve kabızlıkta iki gün aç bırakıp haşlanmış bezelye verin. Korunma: Sıfır amonyak ve nitrit, 25 mg/L altında nitrat, haftalık su değişimi, yeterli sürü, bitkisel ağırlıklı diyet ve yeni balığa 3–4 hafta karantina. Çöpçü ve botia varsa bakırlı ve formalinli ilaçta dozu yarıya indirin.

Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme

Hareketli, yüzgeçleri açık, sürü hâlinde dolaşan bireyleri seçin; köşede tek duran, yüzgeci kısık ya da kenarı beyazlaşmış balıktan uzak durun. Akvaryumcularda 4–5 cm’lik, cinsiyeti belli olmayan gençler satılır; sekiz on balık alırsanız oran kendiliğinden dengelenir. Satıcının akvaryum sıcaklığını sorun; çoğu balığı 25–26 °C’de tutar, sizin ısıtıcısız akvaryumunuz 19 °C’yse geçiş yavaş olmalı.

Poşeti ışıklar kapalı akvaryumda 20–30 dakika yüzdürün; sıcaklık farkı 5 dereceyi aşıyorsa 45 dakikaya çıkarın. Sonra poşeti bir kovaya boşaltıp hava hortumundan saniyede iki üç damla akvaryum suyu akıtarak 45–60 dakika damlatma yapın. Balıkları kepçeyle alın, satıcı suyunu dökmeyin. Mümkünse 3–4 hafta 40–50 litrelik sünger filtreli bir karantina kabında tutun. Ana akvaryuma akşam, ışıklar kapalıyken ekleyin. Eski sakinlerin yüzgeçlerinde kemirme başlarsa sorun sürü sayısıdır; çözüm balık çıkarmak değil eklemektir.

Benzer Türler ve Karıştırılma Riski

En yakın karışıklık aynı cinsin ticari türleriyle. Odessa barbı Pethia padamya erkeğinde gövde boyunca parlak kırmızı bir bant ve solungaç arkasında ikinci bir siyah leke var; rosy barb’da bant yok, tek leke var. Tikto barbı Pethia ticto ile Stoliczka barbı Pethia stoliczkana iki lekeli ve daha küçük; siyah yakut barbı Pethia nigrofasciata bantlı. Kiraz barbı Puntius titteya daha ince, uzun gövdeli ve yanal şeritli. Altın barb Barbodes semifasciolatus aynı raflarda satılır; sarı altın zemini ve düzensiz koyu benekleriyle ayrılır.

Etiket karışıklığı yaygın: “Neon barb”, “neon kırmızı barb”, “longfin barb”, “red glass barb” ve Barbus conchonius aynı tür. Gençte en pratik işaret kuyruk sapındaki tek siyah leke ve öndeki lekenin yokluğu. Bıyık görüyorsanız balık rosy barb değildir.