Threadfin Rainbow (Werneri)
Bir bakışta
Köken ve dağılım
Yeni Gine'nin güneyi (Endonezya'da Merauke bölgesi, Papua Yeni Gine'de Fly Nehri havzası) ile kuzey Avustralya (Cape York Yarımadası, Kuzey Toprakları'nda Arnhem Land).
Haritadaki noktalar GBIF'teki 190 koordinatlı kaydın özetidir; ülke ve havza bilgisi FishBase'ten derlenmiştir. Akvaryumdan kaçan/salınan bireylerin kayıtları da görünebilir.
Doğal yaşam alanı
Yavaş akan berrak dereler, otlu bataklıklar ve nilüferli göletler; yoğun bitkili kıyılarda 0,5–1,5 m derinlikte, çoğu zaman yüzen yaprakların altında.
Bakım notları ve ilgili türler
Kart verisi: FishBase · GBIF · IUCN Kırmızı Liste · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth; havzalar World Bank (CC BY 4.0).
Threadfin rainbow, 3–4 cm’lik boyuna rağmen akvaryumdaki en gösterişli balıklardan biridir. Olgun erkeğin ikinci sırt yüzgeci ve anal yüzgeci, gövdesinden uzun ince ipliklere dönüşür; ilk sırt yüzgecini de yelken gibi açıp kapatır. Dişi sade ve küçük kalır. Türkiye’de çoğunlukla tür adıyla “werneri” ya da İngilizce adıyla “threadfin rainbow” diye satılır.
Bu balık herkesin akvaryumuna göre değildir. Ağzı küçük, kendisi ürkek, yüzgeçleri de kemirilmeye davetiye çıkarır. Kalabalık bir karışık akvaryumda yeme ulaşamaz, iplikleri birkaç günde kopar. Buna karşılık sakin, bitkili, küçük ve barışçıl balıklarla kurulmuş bir nano akvaryumda yıllarca seyredilecek bir gösteri sunar. Bütün mesele doğru akvaryumu ve doğru arkadaşları seçmektir.
Türü 1973’te iki Alman akvaryumcu, Yeni Gine’nin güneyindeki Merauke kenti yakınında bir pirinç tarlasında topladı. Ertesi yıl Hermann Meinken tanımladı ve toplayıcılardan Arthur Werner’in adını verdi. Avrupa’ya ilk gelen balıkların hepsi erkek olduğu için yıllarca üretilemedi; 1978’de Avustralya’nın Cape York Yarımadası’nda yeni topluluklar bulununca dişiler de hobiye girdi. Cinsinin tek türüdür. Bugün satılan balıkların neredeyse tamamı Asya’daki çiftliklerde üretilir.
Nasıl Tanınır
Gövde ince, uzun ve yandan hafif basıktır. Baş küçük, göz iridir; göz çevresinde yeşil-altın bir parıltı olur. Gövde rengi zeytin yeşilinden altın kahverengiye değişir, pulların kenarı ışıkta gümüş-mavi parlar.
Erkeği tanımak kolaydır. İlk sırt yüzgeci yelpaze gibi açılır, kenarı koyu, üstü kırmızımsıdır. İkinci sırt yüzgeci ile anal yüzgecin ışınları ince ve siyah ipliklere dönüşür; iyi bakılmış erkekte bu iplikler kuyruk yüzgecini geçer. Karın yüzgeçleri de uzar. Kuyruk yüzgecinin üst ve alt kenarı kırmızıdır. Dişi daha küçük, daha soluk, yüzgeçleri kısadır; karın ve anal yüzgecinin kenarında ince siyah bir çizgi bulunur.
Akvaryumda erkek 4 cm, dişi 3 cm olur; uzun iplikler bu ölçüye dahil değildir. Erkeğin yüzgeçleri yaklaşık bir yaşında tam boyuna ulaşır. Satılan 2–3 cm’lik gençlerde iplikler henüz yoktur; erkek ile dişi bu boyda neredeyse aynı görünür.
Renk Formları ve Varyeteler
Doğal topluluklar arasında belirgin fark vardır. Yeni Gine balıkları Avustralya’dakilerden daha koyudur. Avustralya’nın Kuzey Toprakları’ndaki Cadell Nehri balıklarında kuyruk çoğu zaman lir biçimindedir, yüzgeçler daha uzun ve koyudur. Cape York’taki bir derede sarı yüzgeçli bir topluluk da bilinir. Ön incelemeler bazı toplulukların ayrı tür olabileceğini düşündürüyor; bu henüz kesinleşmedi. Hobide yer yer kısa ve tombul gövdeli “balon” form da satılır; bu yapay bir formdur, normal balıktan daha hassastır.
Doğada Nerede Yaşar
Yeni Gine adasının güneyinde, Endonezya’nın Merauke bölgesinden Papua Yeni Gine’deki Fly Nehri ağzına kadar kıyı nehirlerinde ve Fly havzasında 500 km’den fazla içeride yaşar. Avustralya’da Queensland’in Cape York Yarımadası’ndaki nehirlerde ve Kuzey Toprakları’nın Arnhem Land bölgesindeki bataklıklarda bulunur.
Yaşadığı yerler yavaş akan berrak dereler, otlu bataklıklar, nilüferli göletler ve sulama kanallarıdır. Yoğun bitkili kıyıların yakınında, 0,5–1,5 m derinlikte, çoğu zaman nilüfer yapraklarının altında durur. Dişiler ve gençler küçük gruplar halinde dolaşır, erkekler yakında gösteri yapar. Su yazın 30 °C’yi aşacak kadar ısınır, çoğu yerde yumuşak ve hafif asidiktir. Koruma durumu “Düşük Endişe”; geniş bir alana yayılmıştır ve doğadan toplama hobiyi beslemez.
Akvaryum Nasıl Olmalı
Altı on balıklık bir grup için 60 cm uzunluk ve 60 litre yeter. Bu balığın ihtiyacı büyük akvaryum değil, sakin akvaryumdur. Bol bitki koyun: arkada ve kenarlarda sık gövdeli bitkiler, bir köşede Cava yosunu, yüzeyde de köklerini sarkıtan yüzen bitkiler. Erkekler gösteri için yüzen bitkilerin altını seçer, dişiler yumurtayı köklere ve yosuna bırakır. Önde açık bir yüzme alanı bırakın ki erkekler yüzgeçlerini açabilsin.
Akıntı zayıf olmalı; güçlü filtre çıkışı bu küçük balığı yorar, ipliklerini savurur. Sünger filtre ya da çıkışı kırılmış bir iç filtre uygundur. Işık loş ya da yüzen bitkilerle gölgelenmiş olsun. Kapak gerekir; ürktüğünde sıçrar. Koyu bir taban ve arka plan renkleri belirginleştirir.
Su Değerleri
Yumuşak ile orta sert, hafif asidik ile nötr su sever: 24–29 °C ve pH 6,0–7,5 uygundur. Sert şehir suyuna yavaşça alıştırılırsa dayanır, ama ani değişimleri kaldırmaz. Amonyak ve nitrite çok hassastır; yeni kurulmuş, döngüsü tamamlanmamış akvaryuma konmaz. Haftada %20–25 su değişimi yapın, bayat ve fazla asitleşmiş sudan kaçının.
Beslenme
Ağzı ve boğazı çok küçüktür; büyük pul yemi yutamaz. Doğada diyatome, alg ve su piresi gibi minik kabuklularla beslenir. Akvaryumda en iyi yemler artemia nauplii, dafni, moina, kopepod ve mikro solucandır. Kuru yemi kabul eder ama parmaklar arasında toz gibi ufalanmış pul ya da mikro granül olmalı. Yem suyun üst ve orta katmanında yavaşça batarken yer; dibe inen yemle pek ilgilenmez.
Günde iki üç kez az az verin. Açgözlü ve hızlı balıklarla aynı akvaryumda aç kalır; zayıflamış, karnı çökük bir werneri çoğu zaman hastalıktan değil yem yarışını kaybetmekten bu hale gelir.
Davranış ve Tank Arkadaşları
Son derece barışçıl ve ürkek bir sürü balığıdır. Altıdan az olursa saklanır, renk vermez. İdeal grup on ya da daha fazla balıktan oluşur, erkeklerden çok dişi bulunur. Erkekler birbirine ve dişilere gösteri yapar: ilk sırt yüzgecini kaldırır, ipliklerini hızla aşağı yukarı titreştirir, renkleri koyulaşır. Bu gösteri zararsızdır ve bu balığı almanın asıl nedenidir.
Asıl tehlike yüzgeç kemiren balıklardır. Sumatra barbı, serpae tetra, kaplan barb ve benzeri balıklar ipliklere doğrudan saldırır. Büyük ve hızlı balıklar ise yemi kapıp werneriyi aç bırakır. Tank arkadaşı seçerken boyu, hızı ve huyu ona benzeyen balıkları seçin.
| Uyumlu | Uyumsuz |
|---|---|
| Mavi göz gökkuşağıları (Pseudomugil) | Sumatra barbı, serpae tetra ve diğer yüzgeç kemiren balıklar |
| Cüce çöpçüler (Corydoras pygmaeus, C. hastatus) | İri gökkuşağı balıkları ve hızlı danyolar |
| Otosinklus | Çikletler, guramiler ve bölge kuran balıklar |
| Küçük rasboralar ve sakin küçük tetralar | Erkek beta balığı |
| Neocaridina ve Caridina karidesleri | Japon balığı ve iri, açgözlü balıklar |
Üretim
Üretimi orta zorluktadır. Yumurta bırakmak kolaydır; zor olan, çok küçük yavruları büyütmektir. Ebeveynler yumurtaya bakmaz, fırsat bulursa yumurtayı ve yavruyu yer.
- Bir erkek ile iki üç dişiyi ayrı bir akvaryuma alın. 30–40 litre yeter. Hava ile çalışan sünger filtre, birkaç üretim paçası ya da bir avuç Cava yosunu koyun.
- Sıcaklığı 26–28 °C’ye çıkarın ve birkaç gün canlı yemle besleyin. Sıcak su yumurtlamayı teşvik eder.
- Dişi her gün birkaç yumurta bırakır ve bu birkaç gün sürer. Yumurtalar ince bir iplikle paçaya ya da yosuna yapışır.
- Paçaları her gün kontrol edin, yumurtaları aynı suyla doldurulmuş ayrı bir kaba alın. Daha zahmetsiz yol, yoğun yosunlu bir akvaryumda grubu bir arada bırakmaktır; daha az yavru çıkar ama bir kısmı yosunun içinde hayatta kalır.
- Yumurtalar sıcaklığa göre 7–10 günde açılır. Yavrular çok küçüktür: ilk günlerde infüzorya, yeşil su ya da toz yavru yemi verin, bir iki hafta sonra artemia nauplii ve mikro solucana geçin.
- İlk iki hafta büyüme yavaştır, sonra hızlanır. Her gün az miktarda su değiştirin, yem artığını sifonlayın. İriler küçükleri yiyebileceği için yavruları boylarına göre ayırın.
Doğada yağmur mevsimi ve sıcak aylar üreme dönemidir. Dişiler erkeklerden daha erken olgunlaşır. Kendi cinsinin tek türü olduğundan başka gökkuşağılarıyla melezlenmez.
Hastalıklar ve Korunma
En zayıf noktası nakil stresidir. Yeni gelen balıklarda kayıplar ilk bir iki haftada olur; sonrasında dengeli bir akvaryumda sorun çıkarmaz. Kayıpların çoğu açlık, kötü su ya da yüzgeç kemiren arkadaşlardan gelir. Kopan iplikler temiz suda yavaşça yeniden uzar, ama kenarları beyazlaşıp çürüyorsa yüzgeç çürümesine dikkat edin. Beyaz nokta ve kadife hastalığı ani sıcaklık düşüşünde kolay tutunur. İlaç verirken dozu dikkatli ayarlayın; bu boyda balık güçlü ilaçlara hassastır. Yeni balıkları iki hafta ayrı bir akvaryumda, toz yemle besleyerek gözleyin.
Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme
Akvaryumcularda ara sıra, çoğunlukla 2–4 cm’lik gençler ya da tek tek olgun erkekler olarak bulunur. Gençlerde cinsiyet ayırt edilmez; sekiz on balık birlikte alırsanız erkek ve dişi denk gelir. Olgun erkek alıyorsanız ipliklerinin tam ve kopuksuz, karnının dolgun olmasına bakın. Satış akvaryumunda yem verilirken izleyin: Yeme gelen, aktif yüzen balıkları seçin. Karnı çökmüş, köşede duran ya da yüzgeçleri yırtık balıkları almayın.
Poşeti yavaşça alıştırın, özellikle suyunuz satıcınınkinden sertse damla yöntemiyle. Grubu bir seferde ekleyin ve ilk günlerde ışığı loş tutun. İlk hafta canlı ya da dondurulmuş artemia vermek, yeni balıkların toparlanmasını hızlandırır.
Benzer Türler ve Karıştırılma Riski
Uzun iplikli erkek başka bir balıkla karışmaz. Karışıklık daha çok dişilerde ve gençlerde olur. Mavi göz gökkuşağıları (Pseudomugil) benzer boyda, benzer yapıda ve aynı bölgeden gelir. Pseudomugil gertrudae dişisi ve genci wernerinin dişisine benzer, ama yüzgeçleri benekli ve sarımsıdır. Pseudomugil furcatus sarı yüzgeçleri ve mavi gözüyle kolay ayrılır. Bazı listelerde “mavi threadfin” ya da “balon threadfin” adıyla satılan balıklar ya bu türün yapay formlarıdır ya da tamamen başka balıklardır; satın almadan bilimsel adı sorun. Adı benzese de deniz balığı olan “threadfin” türleriyle ilgisi yoktur.
Sıkça Sorulan Sorular
Threadfin rainbow kaç cm olur?
Erkek 4 cm, dişi 3 cm olur. Erkeğin iplik gibi uzayan yüzgeçleri bu ölçünün dışındadır ve çoğu zaman kuyruğu geçer.
Kaç litrelik akvaryum ister, kaç tane alınmalı?
60 cm uzunluk ve 60 litre, altı on balıklık bir grup için yeter. Altıdan az balık ürkek olur ve saklanır; erkeklerden çok dişi almak gösteriyi artırır.
Werneri neden yem yemiyor ya da zayıflıyor?
Ağzı çok küçüktür; büyük pul yemi yutamaz ve hızlı balıklarla yem yarışını kaybeder. Toz gibi ufalanmış pul, mikro granül, artemia nauplii ve dafni verin, sakin balıklarla tutun.
Erkeğin uzun yüzgeçleri neden koptu?
Çoğunlukla bir tank arkadaşı kemiriyordur; Sumatra barbı ve serpae tetra gibi balıklar bu ipliklere saldırır. Kemiren balığı ayırın, suyu temiz tutun; iplikler zamanla yeniden uzar.
Karidesle birlikte tutulur mu?
Tutulur. Yetişkin Neocaridina ve Caridina karideslerine dokunmaz; yeni doğmuş çok küçük karides yavrularını yakalayabilir, bu yüzden bol yosun koyun.
Threadfin rainbow akvaryumda ürer mi?
Ürer. Dişi birkaç gün boyunca her gün birkaç yumurtayı paçaya ya da yosuna bırakır. Yumurtalar 7–10 günde açılır; yavrular çok küçüktür ve ilk günlerde infüzorya ya da toz yemle beslenmelidir.
Kaynakça
- Meinken, H. (1974). Iriatherina werneri gen. et spec. nov. (Atherinidae, Melanotaeniinae). Aquarien-Terrarien, 21.
- Allen, G. R. (1991). Field guide to the freshwater fishes of New Guinea. Christensen Research Institute, Madang, Publication 9.
- Allen, G. R., Midgley, S. H. & Allen, M. (2002). Field guide to the freshwater fishes of Australia. Western Australian Museum, Perth.
- Herjayanto, M., Carman, O. & Soelistyowati, D. T. (2016). Tingkah laku memijah, potensi reproduksi ikan betina, dan optimasi teknik pemijahan ikan pelangi Iriatherina werneri Meinken, 1974. Jurnal Iktiologi Indonesia, 16(2), 171–183.
- Mote, N. ve diğerleri (2024). Sex ratio, size at first maturity and spawning season of the threadfin rainbowfish (Iriatherina werneri Meinken 1974) in Rawa Biru Swamp and Wanggo River, Merauke Regency, South Papua. Egyptian Journal of Aquatic Biology and Fisheries, 28(6), 1649–1665.
- IUCN (2019). Iriatherina werneri. The IUCN Red List of Threatened Species, Least Concern.
- FishBase. Iriatherina werneri, Threadfin rainbowfish. www.fishbase.se
- Seriously Fish. Iriatherina werneri. www.seriouslyfish.com
💬 Yorum Yaz