🐠 Türkiye'nin en kapsamlı akvaryum ansiklopedisi
Ana Sayfa › Ansiklopedi › Akvaryum Bitki Türleri › Epifit Bitkiler › Trichomanes Javanicum
Epifit Bitkiler

Trichomanes Javanicum

📅 22 Kas 2026
Trichomanes Javanicum
Fotoğraf: RenaMoonn · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Bilimsel ad Trichomanes javanicum Blume Diğer bilimsel adlar: Cephalomanes javanicum, Lacostea javanica
Familya Hymenophyllaceae Cins Trichomanes Grup Epifit
Türkiye'de Trichomanes Javanicum · Borneo Fern · Aqua Fern İngilizce Borneo Fern · Aqua Fern · Filmy fern

Gerçek su bitkisi değildir. Su altında birkaç hafta ile birkaç ay yeşil kalır, sonra yaprakları erir ve rizomu çürür. Asıl yeri nemli bir paludaryum ya da kapalı bir teraryumdur.

Bir bakışta

ZorlukZor
IşıkOrta ışık
KarbondioksitFaydalı, şart değil
Büyüme hızıYavaş
Boy10–20 cm
Akvaryumdaki yeriTaş-kök üstü, arka
Dikim şekliTaşa-köke bağlanır
BeslenmeKökten ve sudan
Sıcaklık20–30 °C
pH6–7,5
ÇoğaltmaRizom bölme
Su üstündeYetişir · paludaryuma uygun
AkvaryumculardaNadir · saksı

Hangi ihtiyaca uyar

Köken ve doğal yaşam alanı

Doğal olarak yetiştiği ülke Gözlem kaydı (GBIF)
Köken
Asya
Doğal olarak yetiştiği ülkeler
BangladeşBruneiEndonezyaHindistanMalezyaMyanmarTaylandTayvanVietnamÇin

Kuzeydoğu Hindistan'dan Hindiçin'e, Malay Yarımadası, Sumatra, Java ve Borneo'ya, kuzeyde Tayvan ve Hainan'a kadar yayılır. 2025 revizyonu türü daralttı ve javanicum adını Hindistan–Borneo arasındaki bitkilere bıraktı; Filipinler, Yeni Gine ve Pasifik kayıtları akraba türlere aittir.

Doğada yetiştiği yer

Sık yağmur ormanında, derin gölgedeki dere yataklarında çamurlu kayaların üstünde ya da dere kıyısındaki ıslak toprakta yetişen bir reofittir. Yalnızca sel dönemlerinde kısa süre su altında kalır.

Haritadaki noktalar GBIF'teki 644 koordinatlı kaydının ülkelere dengeli dağıtılmış bir özetidir. Havuzlardan ve akvaryumlardan doğaya karışmış popülasyonların kayıtları da görünebilir.

Bakım notları ve ilgili bitkiler

Kart verisi: Kew Plants of the World Online · GBIF · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth.

Trichomanes Javanicum gerçek bir su bitkisi değildir. Akvaryumcularda “Aqua Fern” ya da “Borneo Fern” adıyla akvaryum bitkisi gibi satılsa da su altında kalıcı olarak yaşamaz. Akvaryuma dikilen bitki birkaç hafta, en çok birkaç ay yeşil kalır; sonra yaprakları teker teker yumuşar, kararır ve bitki çürür. Bu eğreltinin asıl yeri nemli bir paludaryumun kara bölümü, kapalı bir teraryum ya da suyun hemen üstünde duran ıslak bir taş veya köktür. Orada düşük ya da orta ışıkla, karbondioksit (CO2) vermeden yavaş ama sağlıklı büyür. Dikim şekli de bu yüzden basittir: bitki kuma gömülmez, ıslak bir taşa ya da köke bağlanır veya paludaryumun nemli toprağına oturtulur.

Türkiye’de birkaç akvaryumcuda saksıyla, çoğu zaman da ön siparişle ithal edilerek satılır. Satış sayfalarının bir kısmı onu teraryum bitkisi diye doğru tanıtır, bir kısmı ise “su altında uzun süre dayanır” ya da “arka plan bitkisi” diye listeler. Satıcının etiketine bakarak bu bitkiyi balık akvaryumuna koyan hobici, birkaç ay sonra eriyen bir bitkiyle karşılaşır. Bu sayfa bitkinin neden su altında yaşamadığını ve nerede iyi büyüdüğünü anlatır.

Trichomanes javanicum, ince yapraklı eğreltiler olarak bilinen Hymenophyllaceae ailesine girer. Bu ailedeki eğreltilerin yaprak ayası çoğu yerde tek hücre kalınlığındadır, yani yaprağın yüzeyini koruyan kalın bir dış tabaka yoktur. Böyle bir yaprak kuru havada kıvrılır, su altında ise uzun süre sağlıklı kalamaz. Bazı botanikçiler bitkiyi Cephalomanes cinsine koyar ve Cephalomanes javanicum adını kullanır; Uluslararası bitki listelerinde kabul edilen ad ise hâlâ Trichomanes javanicum‘dur. Türü 1828’de Carl Ludwig Blume Java adasından tanımladı.

Nasıl Tanınır

Trichomanes Javanicum, kısa ve dik duran bir rizomdan çıkan sık bir yaprak demeti oluşturur. Bir bitkide altı ile on beş yaprak bulunur. Yapraklar tek kat tüysü yapıdadır, yani ortadaki eksenin iki yanına dizilmiş çok sayıda küçük yaprakçıktan oluşur. Her yaprakta yirmi beşten fazla yaprakçık çifti vardır. Yaprakçıklar uzunca, ucu yuvarlak ve kenarları dişlidir. Bütün yaprak dar mızrak biçimindedir ve yukarı doğru incelir.

Rengi koyu yeşil ile mavimsi yeşil arasındadır. Yaprak dokusu ince, sert ve hafifçe saydamdır; ışığa tutulunca damarlar belirgin olarak görünür. Bitki paludaryumda 10–20 cm boy yapar. Rizomun dibinden kalın, koyu kahverengi ve dallanan kökler çıkar. Bu kökler doğada taşın ve çamurun üstünde keçe gibi bir örtü oluşturur.

Olgun yaprakların üst kenarında, yaprakçıkların ucunda küçük kadeh biçimli spor keseleri görülür. Bu keseler bitkiyi akraba türlerden ayırmada kullanılan başlıca işarettir, ama hobicinin bitkiyi tanıması için gerekli değildir.

Doğada Nerede Yetişir

Bitki Hindistan’ın kuzeydoğusundan Myanmar, Tayland ve Vietnam’a, oradan Malay Yarımadası, Sumatra, Java ve Borneo’ya kadar Güneydoğu Asya’nın yağmur ormanlarında yetişir. Yayılışı Tayvan ve Hainan’a kadar uzanır. 2025’te yayımlanan bir revizyon, bu geniş türü birkaç ayrı türe böldü ve javanicum adını Hindistan ile Borneo arasındaki bitkilere bıraktı. Karttaki harita türün eski, daha geniş sınırını gösterir.

Doğadaki yeri, sık ormanın içinden akan derelerin kenarıdır. Bitki derin gölgede, dere yatağındaki çamurlu kayaların üstünde ya da dere kıyısındaki ıslak toprakta yaşar. Yağışlı dönemde sel suyu onu geçici olarak örter, kalın kökleri de bitkiyi akıntıya karşı yerinde tutar. Sel geçince bitki yeniden nemli havaya çıkar. Ailesinin çoğu üyesi ağaç gövdelerindeki moss örtülerinde yaşarken bu cins, dere kayalarına uyum sağlamış ender ince yapraklı eğreltilerdendir. Bu yaşam biçimi akvaryumdaki davranışını da açıklar. Su altı bu bitki için bir yaşam alanı değil, kısa süre atlatılan bir durumdur.

Tür uluslararası koruma listesinde değerlendirilmemiştir. Akvaryumculara gelen bitkilerin bir kısmı Endonezya ve Malezya’dan ithal edilir.

Akvaryumdaki Yeri ve Dikimi

Bu bitkinin doğru yeri suyun içi değil, su seviyesinin hemen üstüdür. Paludaryumda kara bölümüne, şelalenin ya da damlamanın ıslattığı bir taşa veya suya değen bir köke yerleştirin. Kapalı bir teraryumda da nemli bir köşede iyi büyür. En sık yapılan hata, bitkiyi akvaryumun arka planına dikmektir. Bitki orada uzun süre yaşamaz.

Bağlama ya da dikim şu sırayla yapılır:

  1. Bitkiyi saksısından çıkarın ve köklerin arasındaki taş yününü cımbızla tamamen ayıklayın.
  2. Ezilmiş ya da kahverengileşmiş yaprakları dipten kesin.
  3. Rizomu ıslak bir taşın ya da kökün üstüne oturtun ve kökleri pamuk ipliğiyle ya da misinayla birkaç tur sararak sabitleyin. Köklerin altına bir tutam nemli moss koymak, onların daha çabuk tutunmasını sağlar.
  4. Paludaryumun nemli toprağına dikecekseniz yalnızca kökleri toprağa yerleştirin; rizomun tepesi ve yaprakların dibi açıkta kalsın.

Rizomu kalın bir taban tabakasının altına gömmeyin, gömülen rizom çürür. Bitkinin köklerini sürekli nemli tutun, ama yapraklarını suyun altına sokmayın.

Işık, Karbondioksit ve Gübre

Doğada derin gölgede yaşayan bu eğrelti güçlü ışık istemez. Paludaryumda standart bir LED lambanın biraz uzağında, yarı gölgede kalan bir yer ona yeter. Lambanın tam altında ince yaprakları ısınır ve kurur.

Paludaryumda karbondioksit sistemi gerekmez, çünkü bitki yapraklarıyla havadaki karbondioksiti alır. Su altında tutulan bitkiye karbondioksit vermek ise sonucu değiştirmez; bitki yine erir. Kartta CO2 “faydalı” görünmesinin nedeni, bitkinin hiçbir koşulda kolay su altı bitkileri arasında sayılmamasıdır.

Gübre ihtiyacı çok azdır. Köklerin değdiği suya ayda bir kez çok seyreltilmiş sıvı gübre vermek yeter. Yaprağa gübreli su püskürtmeyin, ince yaprak yanar.

Su Değerleri

Bitkinin asıl ihtiyacı su değerleri değil, havadaki nemdir. Paludaryumdaki nem %80’in altına inmemelidir. Köklerini ıslatan su hafif asidik ile nötr arasında, yumuşak ya da orta sert olabilir. Yapraklara püskürtülecek su için yağmur suyu ya da arıtılmış su kullanın, çünkü kireçli su ince yaprakta beyaz leke bırakır.

Budama ve Bakım

Budama ihtiyacı yok denecek kadar azdır. Kuruyan, kararan ya da çürüyen yaprağı sapının rizoma birleştiği yerden keskin bir makasla kesin. Bitki yavaş büyüdüğü için bir seferde birkaç yapraktan fazlasını almayın.

Paludaryumun kapağını kapalı tutun ve havalandırmayı hafif bırakın. Hava hiç hareket etmezse yaprakların üstünde küf oluşabilir, hava fazla kuru olursa yaprak kenarları kıtırlaşır. Bu iki ucun arası, bitkinin sağlıklı kaldığı aralıktır.

Çoğaltma

Trichomanes Javanicum, rizom bölünerek çoğaltılır. Rizomu kısa ve dik olduğu için bölünecek kadar büyümesi yıllar alır.

  1. Rizomun dibinde ikinci bir yaprak demeti çıkana kadar bekleyin.
  2. Bitkiyi yerinden alın ve iki demeti keskin, temiz bir bıçakla ayırın. Her parçada birkaç sağlam yaprak ve kendi kökleri kalsın.
  3. Parçaları ayrı taşlara ya da köklere bağlayın ve birkaç hafta çok nemli, gölge bir yerde bekletin.

Doğada sporla da çoğalır, ama hobide sporla üretim yapılmaz.

Sık Görülen Sorunlar

Su altında yavaş yavaş eriyor

Akvaryuma dikilen bitki ilk haftalarda yeşil kalır, sonra yapraklar saydamlaşır, yumuşar ve kararır. Rizom zamanla çürür ve çürüyen doku suyu kirletir. Bu bir bakım hatası değil, bitkinin su altında yaşayamamasının sonucudur. Bitkiyi henüz rizomu sertken sudan çıkarın, çürümüş yaprakları kesin ve bir paludaryuma ya da kapalı bir kaba taşıyın. Rizomu yumuşamış bitki kurtulmaz.

Yaprak kenarları kuruyor

Yaprakların uçları ve kenarları kahverengileşir, kıtırlaşır ve kıvrılır. Bunun nedeni havanın fazla kuru olmasıdır. Kapağı kapatın, bitkiyi güne ya da lambaya yakın yerden alın ve çevresini sabah akşam yumuşak suyla püskürtün. Kıvrılan ama henüz kurumamış yapraklar nem artınca çoğu zaman yeniden açılır.

Rizom çürüyor, bitki kararıyor

Rizom yumuşar, kararır ve kötü kokar; yapraklar dibinden kolayca kopar. En sık nedeni rizomun gömülmesi ya da sürekli su içinde kalmasıdır. Yumuşak dokuyu sağlam kısma kadar kesip atın ve kalan parçayı suyun üstünde, yalnızca köklerin ıslandığı bir yere bağlayın.

Yapraklarda küf ve beyaz leke var

Hiç hava almayan kapalı kaplarda yaprakların üstünde beyaz bir küf tabakası oluşabilir. Kireçli suyla yapılan püskürtme ise yaprakta beyaz kireç lekeleri bırakır. Kabı günde birkaç dakika havalandırın ve püskürtmede yumuşak su kullanın.

Hangi Akvaryuma Uyar

Bu bitki bir balık akvaryumuna uymaz; kara ve su bölümü olan nemli bir paludaryuma ya da kapalı bir teraryuma uyar. Paludaryumdaki bitki suyun üstünde durduğu için su bölümündeki küçük balıklar ve karidesler ona dokunmaz. Aşağıdaki tablo, bitkinin akvaryuma konduğunda ve paludaryumda nasıl sonuç verdiğini gösterir.

Balık / canlı Durum Not
Paludaryumun su bölümündeki küçük tetralar, rasboralar ve cüce balıklar Uyumlu Bitki suyun üstünde durduğu için balıklarla teması olmaz.
Cüce karidesler Uyumlu Su bölümünde yaşarlar ve bitkiye zarar vermezler. İthal saksılı bitkide ilaç kalıntısı olabileceği için bitkiyi önce iyice yıkayın.
Beta balığı Dikkat Paludaryumun su bölümünde sorun çıkarmaz, ama bitki beta akvaryumunun suyuna konursa erir.
Japon balığı Uyumsuz Bitki su altında yaşamaz; serin su ve kazıyan balık da ona uymaz.
Kazıcı ve otçul cikletler Uyumsuz Bitki su altında yaşamaz; cikletler onu yerinden söker.
Her türlü balıkla dolu, tamamen su dolu akvaryum Uyumsuz Yapraklar eriyip çürür ve suyu kirletir.

Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme

Türkiye’de birkaç akvaryumcuda saksıyla satılır ve çoğu zaman stokta yoktur; bazı satıcılar bitkiyi ön siparişle Endonezya’dan getirir. Satıcı onu akvaryum bitkisi olarak listeliyorsa bile paludaryum ya da teraryum için alın.

Sağlıklı bitkinin rizomu sert, yaprakları koyu yeşil ve gergin olur. Saydamlaşmış, yumuşamış ya da kenarları kararmış yaprakları olan bitki büyük olasılıkla bir süre su altında tutulmuştur; onu almayın. Saksıdan çıkan bitkiyi yumuşak suyla yıkayın ve kökleri taş yününden temizleyin.

İlk haftalarda bitki yerine alışırken bir iki yaprağını kaybedebilir. Rizomun tepesinden kıvrık bir yeni yaprak çıktığında bitki yerine alışmış demektir.

Benzer Bitkiler ve Karıştırılma Riski

Yaprak biçimi en çok Bolbitis heudelotii‘ye benzer. İkisi de koyu yeşil, tüysü yapraklı ve sert dokulu eğreltilerdir. Bolbitis yatay sürünen bir rizom yapar ve su altında kalıcı olarak yaşar; Trichomanes ise kısa, dik bir rizomdan demet hâlinde yaprak verir ve su altında erir. Sert yapraklı bir eğrelti isteyen akvaryumcu için doğru seçim Bolbitis ya da Java Eğreltisi‘dir.

Satıcılar bu bitkiyi zaman zaman “Aqua Fern” adıyla Java eğreltisinin bir formu gibi sunar. Java eğreltisinin yaprakları bölünmemiş ve şerit biçimlidir; Trichomanes’in yaprakları ise çok sayıda küçük yaprakçıktan oluşur, bu yüzden ikisi kolayca ayırt edilir. Su altında yaşayan, taşa bağlanan küçük bir bitki arayan biri Anubias nana‘yı da seçebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Trichomanes javanicum su altında yaşar mı?

Trichomanes javanicum su altında kalıcı olarak yaşamaz. Akvaryumda birkaç hafta ile birkaç ay yeşil kalır, sonra yaprakları erir ve rizomu çürür. Bitkinin asıl yeri nemli bir paludaryum ya da teraryumdur.

Aqua Fern akvaryum bitkisi mi?

“Aqua Fern” adıyla satılan bitki çoğu zaman Trichomanes javanicum’dur ve gerçek bir akvaryum bitkisi değildir. Doğada dere kenarında, suyun üstünde yaşayan ince yapraklı bir eğreltidir. Paludaryumda ya da teraryumda iyi büyür.

Borneo Fern nasıl bakılır?

Borneo Fern yüksek nem, yarı gölge ve sürekli ıslak kökler ister. Kapalı bir paludaryumda ya da teraryumda ıslak bir taşa veya köke bağlanır. Karbondioksit sistemi gerekmez, gübreyi de çok az ister.

Trichomanes javanicum nasıl dikilir?

Bitkinin kökleri taş yününden temizlenir ve rizomu ıslak bir taşa ya da köke iplikle bağlanır. Paludaryumun nemli toprağına dikilecekse yalnızca kökler toprağa girer. Rizom gömülürse çürür.

Borneo Fern yaprakları neden kuruyor?

Borneo Fern’in ince yaprakları kuru havada kenarlarından kurur ve kıvrılır. Kabın kapağını kapatın, bitkiyi lambadan uzaklaştırın ve çevresini yumuşak suyla püskürtün. Nem %80’in üstünde kalınca yeni yapraklar sağlıklı çıkar.

Trichomanes javanicum ile Bolbitis arasındaki fark nedir?

İkisi de sert ve tüysü yapraklı eğreltilerdir. Bolbitis heudelotii sürünen bir rizom yapar ve su altında kalıcı olarak yaşar. Trichomanes javanicum ise kısa, dik bir rizomdan demet hâlinde yaprak verir ve su altında erir.

Kaynakça

  1. Iwatsuki, K. & Ebihara, A. (2023). Hymenophyllaceae. Flora Malesiana, Series II – Ferns and Fern Allies, Volume 5. Foundation Flora Malesiana, Leiden.
  2. Zhao, Q., Regnier, A., Boucheron-Dubuisson, E., Iwatsuki, K., Ebihara, A., Hennequin, S. & Dubuisson, J.-Y. (2025). Taxonomic Revision of the Asiatic Widespread Filmy Fern Cephalomanes javanicum (Hymenophyllaceae, Polypodiidae) Reveals More Species than Expected. Plants, 14(8), 1213. doi:10.3390/plants14081213
  3. Ebihara, A., Dubuisson, J.-Y., Iwatsuki, K., Hennequin, S. & Ito, M. (2006). A taxonomic revision of Hymenophyllaceae. Blumea, 51(2), 221–280.
  4. POWO (2026). Trichomanes javanicum Blume. Plants of the World Online, Royal Botanic Gardens, Kew. powo.science.kew.org (IPNI 17230100-1).
  5. GBIF Secretariat (2026). Cephalomanes javanicum (Blume) C.Presl. GBIF Backbone Taxonomy. www.gbif.org.
  6. Flowgrow (2026). Trichomanes javanicum. Flowgrow Aquatic Plant Database. flowgrow.de.
  7. Buce Plant (2026). Borneo Fern (Trichomanes javanicum), bitki veri sayfası. buceplant.com.
  8. Glass Aqua (2026). Trichomanes Javanicum Fern, bitki veri sayfası. glassaqua.com.

💬 Yorum Yaz

🐟 akvaryumpedia