Bolbitis Heteroclita
Bir bakışta
Hangi ihtiyaca uyar
Köken ve doğal yaşam alanı
Hindistan'ın kuzeydoğusundan Güney Çin, Tayvan ve Güney Japonya üzerinden Filipinler, Malezya, Endonezya ve Yeni Gine'ye, oradan Pasifik adalarına kadar yetişir. Cüce 'Difformis' formu yalnızca Filipinler'de Negros Adası'ndan, 'Cuspidata' Luzon Adası'ndan bilinir.
Yağmur ormanının nemli ve gölgeli kesimlerinde, çoğunlukla dere yakınında kayalarda, toprakta ve ağaç diplerinde sürünür; deniz kıyısından 1.500 metreye kadar çıkar ve yalnızca kimi bireyleri dere yatağında taşkınla su altında kalır.
Haritadaki noktalar GBIF'teki 1.118 koordinatlı kaydının ülkelere dengeli dağıtılmış bir özetidir. Havuzlardan ve akvaryumlardan doğaya karışmış popülasyonların kayıtları da görünebilir.
Bakım notları ve ilgili bitkiler
Kart verisi: Kew Plants of the World Online · GBIF · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth.
Bolbitis heteroclita, aynı adla satılan iki farklı bitkinin ortak adıdır ve hiçbiri yeni başlayanlar için kolay değildir. İri yapraklı tipik formu aslında nemli ortamın bitkisidir. Su altında yaşar ama çok yavaş büyür, yaprakları küçülür ve sertleşir; asıl yeri paludaryum ya da ıslak bir kökün su üstünde kalan kısmıdır. Cüce ‘Difformis’ formu ise su altında da tutunur. Akvaryumun ön ve orta alanında, taşa bağlı küçük bir öbek olarak yıllarca durur, ama aylarca neredeyse hiç büyümeyebilir. İki form da karbondioksit (CO2) sistemi olmadan yaşar; karbondioksit verilen, orta ışıklı bir akvaryumda ise belirgin biçimde daha iyi gelişir. Yeri kum değil, taş ya da köktür. Rizomu kuma gömülürse çürür.
Türkiye’de akvaryumcularda üç adla karşınıza çıkar. Tipik form “Bolbitis Asiatica” ya da “Bolbitis heteroclita Asiatica” adıyla saksıda veya köke bağlı satılır. Cüce form “Bolbitis Heteroclita Difformis” ve “baby leaf” adlarıyla gelir; bazı etiketlerde yanlışlıkla “Bolbitis Heudelotii var. Difformis” yazar. “Asiatica” botanik bir ad değildir, bitkinin Asya kökenini anlatan bir ticari etikettir. Bu bitki, sitede ayrı sayfası olan Afrika kökenli Bolbitis Heudelotii ile aynı cinstendir ama ondan hem görünüşüyle hem bakımıyla ayrılır.
Türün ilk adını Çek botanikçi Carl Presl 1825’te Acrostichum heteroclitum olarak verdi; bitki bugünkü cinsine 1934’te Ching tarafından taşındı. Cüce formun öyküsü daha yenidir. Copeland 1952’de Filipinler’in Negros Adası’ndan toplanan küçük bir eğreltiyi Edanyoa difformis adıyla ayrı bir cins olarak tanımladı. Hollandalı eğrelti uzmanı Hennipman 1977’de cinsi baştan incelerken bu bitkinin Bolbitis heteroclita’nın cüce bir formu olduğunu gösterdi ve onu türün içine aldı. Hobideki ‘Difformis’ adı bu eski tür adından kalmıştır.

Nasıl Tanınır
Tipik form, sürünerek ilerleyen koyu renkli bir rizomdan çıkan tüysüz, parlak yeşil yapraklarıyla tanınır. Yaprak tek kat tüysü bölünmüştür. Genç bitkinin yaprakları çoğunlukla üç yaprakçıklıdır; bitki olgunlaştıkça beş, yedi ve dokuz yaprakçıklı yapraklar verir. Yaprakçıkların kenarı düzdür, ne dişi ne dikeni vardır. En uçtaki yaprakçık uzar ve ucuna yakın yerde küçük, yuvarlak bir tomurcuk taşır. Bu tomurcuk yere ya da ıslak bir yüzeye değdiğinde yavru bitki verir. Su üstünde iyi beslenmiş bir bitkinin yaprakları 50 cm’yi bulabilir.
Su altına girdiğinde aynı bitki başka bir görünüm alır. Yeni yapraklar küçülür, sertleşir ve ışığı geçiren yarı saydam bir yeşile döner. Büyüme de belirgin biçimde yavaşlar. Akvaryumda tipik form çoğu zaman 15–30 cm boyda kalır.
‘Difformis’ ilk bakışta bir eğreltiye değil, maydanoza benzer. Yaprakları iki kat tüysü bölünmüştür, yaprakçıkları ince ve düzensiz parçalara ayrılır; su üstünde yetişen bitkinin yaprakları 4 cm’yi pek geçmez. Su altında yaprakları daha da küçülür, kabalaşır ve daha az parçalı çıkar. Bitki akvaryumda 5–10 cm boyda, alçak ve sık bir öbek olarak kalır. Bu formun spor keselerindeki sporlar gelişmez, yani bitki yalnızca vejetatif yolla çoğalır.
Varyeteler ve Ticari Formlar
Bolbitis heteroclita çok değişken bir türdür ve hobide üç formu bilinir. Formların su değerleri ve dikim biçimi aynıdır; aralarındaki fark boyda, yaprak biçiminde ve su altına ne kadar uyduklarındadır.
- Tipik form (‘Asiatica’) türün iri yapraklı hâlidir. Yaprakları tüysü bölünmüştür ve tomurcuklu uzun bir uç taşır. Paludaryumda, ıslak kök ya da taş üzerinde en iyi sonucu verir; su altında yaşar ama yavaş ve cılız büyür.
- ‘Difformis’, “baby leaf” ve “mini bolbitis” adlarıyla da satılan cüce formdur. Negros Adası’ndaki Balinsasayao Gölü çevresinden gelir. Su altında akvaryum bitkisi olarak kullanılabilen formdur ama son derece yavaş büyür.
- ‘Cuspidata’ Filipinler’de Luzon Adası’ndaki Lamao Irmağı’ndan toplanmış öteki cüce formdur. ‘Difformis’ten daha güçlü büyür ve su altına iyi uyar. Avrupa’da da nadir bulunur; Türkiye’de satışı doğrulanmamıştır.
Doğada Nerede Yetişir
Tür Hindistan’ın kuzeydoğusundan ve Himalaya eteklerinden başlayıp Çin’in güneyi, Tayvan ve Japonya’nın güney adaları üzerinden Filipinler’e, Malezya’ya, Endonezya’ya ve Yeni Gine’den Pasifik adalarına kadar uzanan geniş bir alanda yetişir. Myanmar, Tayland ve Kamboçya’nın kurak ovalarında bulunmaz. Deniz kıyısından 1.500 metre yüksekliğe kadar çıkar.
Yetiştiği yer, yağmur ormanının nemli ve gölgeli kesimleridir. Bitki kayaların üstünde, toprakta ya da ağaç diplerinde sürünür ve çoğunlukla bir derenin yakınında bulunur. Bazı bitkiler dere yatağında, taşkın sırasında su altında kalan kayalarda da yaşar, ama tür genel olarak bir kara bitkisidir. Akvaryumdaki bakımı da bunu yansıtır. Bitki gölgeye ve neme alışıktır, sürekli su altında kalmaya ise alışık değildir. Su altında yavaşlaması bu yüzdendir.
Tür uluslararası koruma listesinde henüz değerlendirilmemiştir. Geniş yayılışı nedeniyle tehdit altında sayılmaz. Cüce formların bilinen alanı ise birer adadaki tek bir bölgeyle sınırlıdır.
Akvaryumdaki Yeri ve Dikimi
Tipik formun en iyi yeri paludaryumdur. Bitkiyi suyun yüzeyine uzanan bir köke ya da taşa, kökleri suya değecek, yaprakları havada kalacak biçimde bağlayın. Su altında kullanacaksanız onu orta alanda, akıntı alan bir taşa ya da köke yerleştirin. ‘Difformis’ ön ve orta alana uyar. Küçük bir taşa ya da lav kayasına bağlanmış bir öbek, küçük akvaryumda da ölçeği bozmaz. İki form da şu sırayla bağlanır:
- Bitkiyi saksısından çıkarın ve köklerin arasındaki taş yününü tamamen ayıklayın.
- Ezilmiş ya da kararmış yaprakları sapının dibinden kesin, çok uzun kökleri kısaltın.
- Rizomu gözenekli bir taşa ya da köke yatırın ve pamuk ipliğiyle veya misinayla birkaç tur sarın. İpi rizomu ezecek kadar sıkmayın.
- ‘Difformis’ gibi ince rizomlu bir bitkiyi iple tutturmak zordur. Bu durumda jel kıvamlı akvaryum yapıştırıcısından bir damlayı köklere sürün ve bitkiyi yüzeye bastırın.
Kökler birkaç hafta içinde yüzeye tutunur. Rizomu kuma ya da çakıla gömmeyin, çünkü gömülen rizom çürür. Yan yana birkaç ‘Difformis’ koyacaksanız onları aynı taşa sık bağlayın; bitki o kadar yavaş büyür ki seyrek bağlanan parçalar aylarca birleşmez.
Işık, Karbondioksit ve Gübre
Orta ışık bu bitki için en doğru düzeydir. Az ışıkta yaşar, ama su altındaki büyümesi neredeyse durur. Çok ışıkta ise yavaş büyüyen yaprakların üzerini yosun kaplar. Lambanın tam altına değil, bir kökün ya da uzun bitkilerin yarı gölgesine yerleştirin.
Karbondioksit sistemi şart değildir, ama bu bitkide fark yaratır. Karbondioksitsiz bir akvaryumda iki form da yaşar ve yavaş da olsa yaprak verir. Su altında sağlıklı ve dolgun bir öbek görmek istiyorsanız karbondioksit verilen bir akvaryum seçin.
Besinini ağırlıklı olarak sudan alır. Haftada bir sıvı gübre yeter; karbondioksit verilen akvaryumda tam doz, karbondioksitsiz akvaryumda yarım doz kullanın. Kök tableti bu bitkiye yaramaz, çünkü kökleri tabanda değil taşın üstündedir.
Su Değerleri
Yumuşak ve orta sert suyu sever. Hafif asidikten hafif baziğe kadar olan sularda yaşar; çok sert ve bazik şebeke suyunda büyümesi daha da yavaşlar. En iyi 23–28 °C’de büyür. Su 18 °C’nin altına inerse bitki zarar görür; ısıtıcısız bir akvaryuma uygun değildir.
Budama ve Bakım
Bu bitkide budama, büyümeyi yönlendirmekten çok yaşlı yaprakları temizlemektir. Kararan, yosun tutan ya da delinen yaprağı sapının rizoma birleştiği yerden kesin. Eski yaprakları düzenli almak bitkiyi yeni yaprak vermeye zorlar ve öbeği temiz tutar.
Paludaryumda yaprakların kurumaması için ortamın nemli kalması gerekir. Yaprakları arada bir püskürtün, ama yaprak üzerinde uzun süre su damlası bırakmayın. Su altındaki bitkinin yaprağındaki ince tortuyu yumuşak bir fırçayla silebilirsiniz.
Çoğaltma
En kolay yol rizomu bölmektir. Rizom birkaç dal verdikten sonra bitkiyi sudan çıkarın ve rizomu keskin bir bıçakla kesin. Her parçada birkaç yaprak ve kök kalsın. Parçaları ayrı taşlara ya da köklere bağlayın.
Tipik form ikinci bir yol da sunar. Yaprağın ucundaki tomurcuk yavru bitki verir. Bu yaprağın ucunu nemli bir taşa, ıslak bir köke ya da su yüzeyine yakın bir yüzeye değdirip hafifçe sabitleyin. Tomurcuk kök saldıktan sonra yavru bitkiyi ana yapraktan kesip ayrı bağlayın. Su üstünde yetişen yaşlı yapraklar da kendiliğinden yavru verebilir. ‘Difformis’ sporla çoğalmaz; tek yolu rizom bölmek ve yavru bitkileri ayırmaktır.
Sık Görülen Sorunlar
Yapraklar küçülüyor ve eski yapraklar ölüyor
Akvaryumcuda satılan bitkilerin çoğu serada su üstünde yetiştirilmiştir. Su altına giren bitki eski yapraklarını yavaş yavaş kaybeder ve onların yerine daha küçük, daha sert yapraklar verir. Bu geçiş bu bitkide aylar sürebilir. Ölen yaprakları dipten kesin, rizom sert ve yeşil kaldıkça sabırla bekleyin. Tipik form bu geçişten bir türlü çıkamıyorsa onu paludaryuma ya da suyun yüzeyine uzanan bir köke taşıyın.
Yapraklar yosun tutuyor
Su altında çok yavaş büyüyen yaprak, güçlü ışıkta kısa sürede nokta yosunu ya da sakal yosunuyla kaplanır. Aydınlatma süresini günde 6–8 saate indirin ve bitkiyi yarı gölgeye alın. Kaplanan yaprağı kesin; yosun yiyen karidesler ve salyangozlar yaprakları temiz tutmaya yardım eder.
Rizom çürüyor
Çürüyen rizom yumuşar ve kararır, yapraklar kolayca kopar. En sık nedeni rizomun gömülmesi ya da ipin rizomu ezmesidir. Yumuşak kısmı sağlam dokuya kadar kesip atın ve sağlam parçayı yeniden bağlayın.
Paludaryumda yapraklar kuruyor
Yaprak kenarları kahverengileşip kuruyorsa ortamın havası fazla kurudur. Kapağı kapatın ya da nemi artırın. Bitkinin köklerinin suya ya da ıslak bir yüzeye değdiğinden emin olun.
Hangi Akvaryuma Uyar
Bu bitki en çok paludaryuma ve karbondioksit verilen, orta ışıklı bitkili akvaryumlara uyar. ‘Difformis’, taşlı bir karides akvaryumunda ya da küçük bir doğal düzende ön alanı dolduran ince dokulu bir öbek olur. Isıtıcısız japon balığı akvaryumuna ve sert, bazik sulu ciklet akvaryumlarına ise uygun değildir. Diskus akvaryumunun 29–30 °C’lik suyu da bu bitkinin üst sınırını aşar.
| Balık / canlı | Durum | Not |
|---|---|---|
| Cüce karidesler | Uyumlu | Yaprak ve rizom üzerinde biyofilm otlarlar. Yeni bitkiyi ilaç kalıntısına karşı birkaç gün ayrı suda bekletin. |
| Tetra, rasbora ve küçük topluluk balıkları | Uyumlu | Bitkiye dokunmazlar. |
| Beta balığı | Uyumlu | Bitkiye zarar vermez; yumuşak ve sıcak suyu bitkiyle uyuşur. |
| Ancistrus ve öteki vantuzlu balıklar | Dikkat | Aç kaldıklarında yavaş büyüyen yaprağı kazıyabilirler; ek yem verin. |
| İri cikletler | Uyumsuz | Bitkiyi yerinden söker; çoğu ciklet akvaryumunun sert suyu da bitkiye uymaz. |
| Japon balığı | Uyumsuz | Isıtıcısız akvaryumun serin suyu bitkiye uymaz. |
| Kerevitler | Uyumsuz | Bitkileri kıskaçlarıyla keser ve söker. |
Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme
Tipik form akvaryumcularda saksıda, lav kayasına ya da köke bağlı olarak satılır. ‘Difformis’ çoğunlukla saksıda gelir ve stokta her zaman bulunmaz. Etiketteki adı dikkatle okuyun. “Heudelotii var. Difformis” yazan bitki Afrika bolbitisi değil, bu sayfadaki cüce formdur.
Sağlıklı bitkinin rizomu sert ve yeşilimsi kahverengidir; yumuşak, kararmış ya da kötü kokan rizomlu bitkiyi almayın. Yaprakların koyu yeşil olmasına, ucunda yeni açılan bir yaprak bulunmasına bakın. Saksılı bitki salyangoz ve küçük omurgasız canlılar taşıyabilir. Bitkiyi akvaryuma koymadan önce akan suyun altında iyice yıkayın.
Satılan bitki çoğu zaman su üstünde yetiştirilmiştir. İlk aylarda yeni yaprak beklemeyin; bitki önce kök salar ve bu sırada eski yapraklarının bir kısmını kaybeder. Rizomun ucundan çıkan ilk küçük su altı yaprağı, bitkinin yerine alıştığını gösterir.
Benzer Bitkiler ve Karıştırılma Riski
En sık karıştırıldığı bitki Afrika kökenli Bolbitis Heudelotii‘dir. İkisi de rizomludur ve taşa bağlanır. Afrika bolbitisinin dar yaprakçıklarının kenarı dişli ya da derin loblu olur, yaprak ucunda tomurcuk taşımaz ve bitki su altına çok daha iyi uyar. Bolbitis heteroclita’nın tipik formunun yaprakçıkları ise bütün kenarlıdır ve yaprak ucunda yavru veren bir tomurcuk bulunur.
Java eğreltisi de aynı biçimde bağlanır ve yaprak kenarında yavru bitki verir. Yaprağı ise bölünmemiştir; bitki az ışıkta ve karbondioksitsiz akvaryumda bu bitkiden çok daha kolay büyür. Java eğreltisinin ince parçalı yapraklı kültivarı Java Fern Windeløv, ‘Difformis’ ile karıştırılabilir. Windeløv’ün yaprak uçları çatallanır, ‘Difformis’in yaprakları ise baştan iki kat tüysü bölünmüştür.
Sıkça Sorulan Sorular
Bolbitis heteroclita su altında yaşar mı?
Bolbitis heteroclita su altında yaşar ama çok yavaş büyür. İri yapraklı tipik formu asıl olarak nemli ortamın bitkisidir ve en iyi paludaryumda gelişir. Cüce ‘Difformis’ formu su altında daha iyi tutunur, ancak onun büyümesi de son derece yavaştır.
Bolbitis difformis CO2 ister mi?
Bolbitis difformis karbondioksit sistemi olmadan yaşar. Ancak karbondioksitsiz akvaryumda büyümesi neredeyse durur. Dolgun bir öbek isteyenler onu karbondioksit verilen, orta ışıklı bir akvaryumda tutmalıdır.
Bolbitis taşa nasıl bağlanır?
Saksıdan çıkarılan bitkinin köklerindeki taş yünü temizlenir. Rizom gözenekli bir taşa ya da köke yatırılır ve pamuk ipliğiyle veya misinayla sarılır. İnce rizomlu ‘Difformis’ için jel kıvamlı akvaryum yapıştırıcısı daha kolaydır. Rizom kuma gömülmez.
Bolbitis asiatica ile Bolbitis heudelotii aynı bitki mi?
İki bitki aynı bitki değildir. “Bolbitis asiatica” adıyla satılan bitki Asya kökenli Bolbitis heteroclita’dır. Bolbitis heudelotii ise Afrika’dan gelir, yaprakçıklarının kenarı dişli ya da loblu olur ve su altına çok daha iyi uyar.
Bolbitis difformis neden büyümüyor?
Bolbitis difformis su altında doğası gereği çok yavaş büyür. Su üstünde yetiştirilmiş bitki akvaryuma girdikten sonra aylarca yalnızca kök salar. Rizom sert kaldıkça bitki sağlıklıdır; karbondioksit ve orta ışık büyümeyi hızlandırır.
Bolbitis paludaryumda yetişir mi?
Bolbitis heteroclita paludaryumda su altından daha iyi yetişir. Kökleri suya değen, yaprakları nemli havada kalan bir köke ya da taşa bağlanmalıdır. ‘Difformis’ paludaryumda zamanla alçak ve sık bir örtü oluşturur.
Kaynakça
- Hennipman, E. (1977). A monograph of the fern genus Bolbitis (Lomariopsidaceae). Leiden Botanical Series, 2. Leiden University Press.
- Copeland, E. B. (1952). Edanyoa difformis. Philippine Journal of Science, 81, 22, pl. 17.
- POWO (2026). Bolbitis heteroclita (C.Presl) Ching. Plants of the World Online, Royal Botanic Gardens, Kew. powo.science.kew.org.
- IPNI (2026). Bolbitis heteroclita (C.Presl) Ching, 17308340-1; Acrostichum heteroclitum C.Presl, 17003540-1. International Plant Names Index. www.ipni.org.
- GBIF Secretariat (2026). Bolbitis heteroclita (C.Presl) Ching. GBIF Backbone Taxonomy. www.gbif.org.
- Flowgrow (2026). Bolbitis heteroclita; Bolbitis heteroclita ‘Difformis’; Bolbitis heteroclita ‘Cuspidata’. Aquatic Plant Database. www.flowgrow.de.
- Aquasabi (2026). Bolbitis heteroclita ‘Difformis’, bitki veri sayfası. www.aquasabi.com.
- ADA Aqua Design Amano (2026). ADA Plants Gallery 08: Bolbitis heteroclita. www.adana.co.jp.
- National Parks Board Singapore (2026). Bolbitis heteroclita ‘Difformis’. Flora & Fauna Web. www.nparks.gov.sg.
💬 Yorum Yaz