Palyaço Botia

Nasıl Tanınır

Gövde uzun, sırtı hafif kavisli, karnı düzdür. Burun sivri ve aşağı doğru kıvrıktır; ağzın çevresinde kısa bıyıklar vardır. Turuncu-sarı zeminde üç kalın siyah bant uzanır: ilki gözün üstünden geçer, ikincisi sırt yüzgecinin hemen önündedir, üçüncüsü sırt yüzgecinden başlayıp kuyruk sapına iner. Göğüs, karın ve kuyruk yüzgeçleri kırmızı-turuncudur. Sırt yüzgecinin bir kısmı siyahtır.

Gözün hemen altında, deri cebi içinde katlanmış sivri bir diken taşır. Balık korkunca ya da tutulunca bu dikeni dışarı açar. Diken kepçenin ağına takılır ve eli çizebilir. Bu yüzden palyaço botiayı kepçeyle değil, bir kap ya da poşetle yakalayın. Pulları çok küçüktür, başı tamamen pulsuzdur; ilaç verirken bunu unutmayın.

Erkek-dişi farkı zor okunur. Aynı yaştaki dişiler daha dolgun ve daha iridir. Kuyruk yüzgecinin çatal şeklinden cinsiyet okunduğu söylenir ama bu güvenilir değildir. Stresli ya da grup içinde ezilen bireyin renkleri solar, bantlar griye döner. Ortam düzelince renk geri gelir.

Sumatra ve Borneo balıkları birbirinden ayırt edilebilir. Borneo balığının karın yüzgeçleri siyahtır, bazen neredeyse tamamen kararır; kuyruk sapındaki siyah bant da kuyruk yüzgecine daha yakın biter. Sumatra balığının yüzgeçleri baştan sona kırmızıdır. Sumatra balığı daha hızlı büyür ve biraz daha iri olur. İki ada nüfusu genetik olarak da milyonlarca yıldır ayrıdır; ileride ayrı türler olarak tanımlanmaları mümkündür.

Doğada Nerede Yaşar

Yalnızca Endonezya’da, Sumatra ve Borneo adalarında yaşar. Sumatra’da Batang Hari, Musi ve Tulang Bawang nehirlerinde, Borneo’da Kapuas başta olmak üzere Kalimantan nehirlerinde bulunur. Yetişkinler büyük nehirlerin ana yatağında, taşların, batık ağaçların altında ve çamurdaki kovuklarda yaşar. Su yumuşak, hafif asidik ve yağmur ormanından gelen maddelerle çay rengindedir.

Yağmur mevsiminin başında yetişkinler su basan alanlara ve kollara göç edip orada yumurtlar. Yavrular akıntıyla sürüklenir, kıyı bitkilerinin arasında büyür. Bu yüzden genç balıklar taşkın ovalarında, yetişkinler ana nehirde bulunur.

Tür “Asgari Endişe” sınıfındadır. Yine de on yıllardır doğadan toplanarak ihraç edilir. Bugün satılan balıkların bir bölümü çiftliklerde üretiliyor, ama doğadan toplama sürüyor.

Akvaryum Nasıl Olmalı

Beş ya da daha fazla bireylik bir grup için en az 150 cm uzunluk ve 450 litre gerekir. Yetişkin bir grup için 180 cm ve üstü daha doğrudur. 3–5 cm’lik yavru grubu 100–120 cm’lik bir akvaryumda bir süre büyüyebilir, ama yavaş büyüdüğü için sahibi büyük akvaryumu ertelemeye eğilimlidir; ertelemeyin.

Taban ince kum ya da yuvarlak, ince çakıl olsun; burnuyla sürekli tabanı karıştırır. Kökler, yuvarlak taşlar, mağaralar ve boru parçalarıyla her balığa yetecek saklanma yeri kurun. Palyaço botia dar aralıklara sıkışmayı sever. Keskin kenarlı dekor koymayın ve balığın girip çıkamayacağı boşluk bırakmayın; ısıtıcının ve filtre borularının arkası tuzak olur. Kapağı kapatın, ürktüğünde dışarı atlar.

Filtre güçlü, su temiz ve oksijeni bol olsun; orta akıntıyı sever. Yumuşak yapraklı bitkileri yer, köklü bitkileri kazıyabilir. Anubias, Java eğreltisi ve Bolbitis gibi sert yapraklı, köke ya da taşa bağlanan bitkiler güvenlidir. Işık çok parlak olmasın; yüzen bitkiler işe yarar.

Su Değerleri

Sıcak, yumuşak ile orta sert, hafif asidik ile nötr su ister: Uygun değerler 25–30 °C ve pH 6–7,5’tir. Değerden çok kararlılık önemlidir. Yalnızca döngüsü oturmuş, olgun bir akvaryuma koyun. Haftada %30–50 su değiştirin; ani sıcaklık farkı beyaz benek salgınını tetikler.

Beslenme

Hepçildir, et tarafı ağır basar. Doğada salyangoz, böcek larvası, kurtçuk ve küçük kabuklular yer, bitki parçalarını da eksik etmez.

Akvaryumda seçici değildir. Batan granül ve tablet yemler temel olsun. Dondurulmuş kan kurdu, artemia ve mysis ekleyin. Haşlanmış salatalık, kabak ve ıspanağı da severek yer. Kesilmiş toprak solucanı arada bir verilir. Yemi gün içinde iki öğüne bölün; yetişkinler akşam saatlerinde daha hareketlidir.

Salyangoz yediği doğrudur. Küçük salyangozları kabuğundan emerek temizler, akvaryumda istenmeyen salyangozları kısa sürede azaltır. Ama sert kabuklu, kapaklı salyangozlarda o kadar başarılı değildir ve salyangoz sorunu için tek başına çözüm değildir. Aynı nedenle süs salyangozlarını da yer.

Davranış ve Tank Arkadaşları

Sosyal ve meraklı bir balıktır. Grup içinde sıkı bir sıralama kurar; en iri ve baskın balık çoğu zaman bir dişidir. Genç balıklar yaşlıların yanında, onların hareketlerini kopyalayarak yüzer. Yem sonrası, su değişiminden sonra ya da yeni balık eklenince bütün grup akvaryumda telaşla tur atar. Bunlar normaldir.

Tıkırtı sesi çıkarır; yem zamanı ve heyecanlandığında ses artar. Dinlenirken yan yatar, ters döner ya da dekorun arasına garip açılarla sıkışır. Bu davranış güvende hissettiğini gösterir. Solungaçları düzenli çalışıyorsa ve renkleri canlıysa balık uyuyordur; ölü sanıp kepçeyle uğraşmayın.

Tek ya da iki-üç bireyle tutulan palyaço botia ya içine kapanır ya da benzer gövdeli balıklara saldırganlaşır. Küçük grupta baskın olan diğerlerini yemden uzaklaştırır. Bu yüzden en az beş, mümkünse sekiz-on birey tutun.

Diğer türlere karşı genelde barışçıldır, ama iri ve hareketlidir. Yavaş yüzen, uzun yüzgeçli balıkların yüzgeçlerini kemirebilir. Ağzına sığan karidesleri ve süs salyangozlarını yer. Komşular aynı sıcak suyu seven, hızlı ve orta-iri balıklar olsun.

Üretim

Ev akvaryumunda üretilmez. Akvaryumda kendiliğinden yumurtlayıp yavru alınmış bir grup yoktur. Satılan palyaço botiaların tamamı ya doğadan toplanır ya da Endonezya’daki ve son yıllarda Doğu Avrupa’daki çiftliklerde hormon iğnesiyle üretilir.

Çiftlikteki yöntem şöyledir: Damızlıklar havuzlarda olgunlaştırılır; dişiler ancak üç yaşından sonra, 15–20 cm boyda yumurtaya gelir. Olgun dişiye arka arkaya iki hormon iğnesi yapılır, erkeğe bir iğne yapılır. Yumurtlama zamanı gelince yumurta ve süt elle sağılıp kapta döllenir. Bir dişiden binlerce yumurta alınır. Yumurtalar hareketli suda, 24–30 °C arasında kuluçkaya yatırılır; durgun suda yavrular sakat çıkar. Yavrular çıktıktan üç gün sonra dibe iner ve yem almaya başlar.

Akvaryumda üretilememesinin nedeni doğadaki göç ve yağmur mevsimi düzeninin evde kurulamamasıdır. Akvaryumda hormonsuz yumurtlama çok nadirdir; olduğunda da yumurtalar döllenmemiş çıkar. Piyasada Botia histrionica ile melezlenmiş ya da bant düzeni bozuk balıklar da dolaşır; bunlar da çiftlik üretimidir.

Hastalıklar ve Korunma

Palyaço botianın en bilinen derdi beyaz benektir. Taşıma, yeni balık eklemek, dekor değişikliği ya da ani sıcaklık farkı sonrası akvaryumda ilk hastalanan çoğu zaman odur. Pulları çok küçük, başı pulsuz olduğu için ilacı fazla emer. Bakırlı ilaç kullanmayın. Malahit yeşili ve formalin içeren ilaçları etiketteki dozun yarısıyla başlatın. Sıcaklığı yavaş yavaş 29–30 °C’ye çıkarın ve havalandırmayı artırın. Tedaviyi benekler kaybolduktan sonra birkaç gün daha sürdürün.

Yeni gelen balıklarda sık görülen bir başka sorun “zayıflama hastalığı”dır: balık yemek yer ama karnı çöker, sırtı incelir. Nedeni çoğunlukla iç parazittir. Karantinada bu belirtiyi gösteren balığa iç parazit tedavisi gerekir.

Gerisi bakım hatasından doğar. Kirli, oksijeni düşük suda renk solar, balık saklanır ve yem bırakır. Dar akvaryumda ve küçük grupta sürekli stres altındadır; bu da hastalığa kapı açar. Kepçeye takılan göz dikeni balığı yaralar.

Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme

Karnı dolgun, sırtı çökmemiş, bantları net ve yüzgeçleri kırmızı bireyleri seçin. Gövdede ve yüzgeçlerde beyaz nokta olmasın. Satış akvaryumunda birkaç balık yan yatmışsa telaşlanmayın; ama solungaçları hızlı çalışıyor, renkleri gri ve kendisi yüzeyde soluk soluğaysa almayın. Bant düzeni bozuk, gövdesi tıknaz ya da beneklenmiş balıklar melez olabilir.

Grubu bir kerede alın: en az beş birey olsun. Yeni balıklar iki-üç hafta karantinada kalsın; beyaz benek bu balıkla sık gelir. Akvaryuma eklerken suyu yavaşça alıştırın ve kepçe kullanmayın. İlk günlerde saklanmaları normaldir.

Benzer Türler ve Karıştırılma Riski

Turuncu zemin üzerindeki üç kalın siyah bantla palyaço botiayı başka bir balıkla karıştırmak zordur. Asıl risk melezlerdir. Botia histrionica ile yapılan melezlerde bantlar daha ince ya da bölünmüş, zemin daha soluk sarıdır.

Kaplan botia (Syncrossus helodes) da sarı-turuncu zemin üzerinde siyah bantlıdır, ama bantları daha çok ve incedir; o da çok büyür ve palyaço botiadan çok daha kavgacıdır. Sumatra barbının (Puntigrus tetrazona) dört siyah bandı vardır, ama gövdesi kısa ve yüksektir, bıyıksızdır ve orta katmanda yüzer.