Gümüş Arowana
Bir bakışta
Köken ve dağılım
Amazon havzası (Brezilya, Peru, Kolombiya, Ekvador), Guyana'da Rupununi (Essequibo sistemi) ve Fransız Guyanası'nda Oyapock. Rio Negro'da yerini O. ferreirai alır.
Haritadaki noktalar GBIF'teki 579 koordinatlı kaydın özetidir; ülke ve havza bilgisi FishBase'ten derlenmiştir. Akvaryumdan kaçan/salınan bireylerin kayıtları da görünebilir.
Doğal yaşam alanı
Yavaş akan ya da durgun nehir kolları, ölü kollar ve taşkın gölleri; yağmur mevsiminde su basan ormana dağılır, yüzeyde avlanır.
Bakım notları ve ilgili türler
Kart verisi: FishBase · GBIF · IUCN Kırmızı Liste · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth; havzalar World Bank (CC BY 4.0).
Uzun, bıçak gibi yassı, iri pullu, gümüş renkli bir gövde; ağız yukarı açılan bir kepçe gibi, alt çenenin ucunda iki kısa bıyık. Gümüş arowana suyun en üstünde, burnu yüzeye değecek kadar yukarıda yüzen bir avcıdır. Doğada suyun dışına sıçrayıp dallara konmuş böcekleri ve örümcekleri kapar; Amazon’da “su maymunu” adını bu sıçramalardan alır. Akvaryumda da aynı balıktır: yüzeyi devriye gezer, önüne düşeni havada yakalar ve kapağı açık bırakılan akvaryumdan bir gece dışarı fırlar.
Türkiye’de kısaca “arowana” diye bilinir; Asya ve Avustralya arowanalarından ayırmak için “gümüş arowana” ya da “silver arowana” denir. Akvaryumcularda çoğu zaman 10–15 cm’lik, bazen karnında hâlâ yumurta kesesi sallanan yavrular satılır. Bu yavru bir iki yılda 60 cm’yi geçer. Ev akvaryumunda bakılabilen en büyük balıklardan biridir ve en az iki buçuk metrelik bir akvaryum ister. Satın almadan önce bunun hesabını yapın.
Türü 1829’da Georges Cuvier tanımladı. Cins adı Yunanca “kemik dil” demektir; ailenin bütün türlerinde dil, dişli bir kemik plaka taşır. Tür adı ise Latince “iki bıyıklı” anlamına gelir. Arowanaların ailesi dinozorlar çağından beri pek az değişmiş eski bir soydur ve bugün Güney Amerika, Afrika, Güneydoğu Asya ve Avustralya’ya dağılmış birkaç türle yaşar. Gümüş arowana bunların en kolay bulunanı ve ticareti serbest olanıdır.

Nasıl Tanınır
Gövde uzun, yandan basık ve kuyruğa doğru incelir. Sırt düz, neredeyse cetvel gibidir; ağız yukarı dönük ve çok geniştir, alt çene kapanınca üst çenenin önüne çıkar. Alt çenenin ucunda öne bakan iki kısa bıyık vardır. Sırt ve anal yüzgeç gövdenin arka yarısında başlar, uzun bir şerit hâlinde kuyruğa kadar uzanır ve kuyrukla neredeyse birleşir. Göğüs yüzgeçleri uzun ve dardır. Pullar iri, belirgin ve mozaik gibidir.
Renk gümüş beyazıdır. Pulların kenarları ışığa göre pembe, mavi ya da yeşilimsi parlar; büyük bireylerde pullar hafif pembe-turuncuya çalar. Sırt biraz daha koyu, yüzgeçler gövdeyle aynı soluk tondadır.
Yavrular yumurta kesesiyle doğar ve ilk haftalarda gövdenin ortasında koyu, tek bir boyuna şerit taşır; şerit büyüdükçe kaybolur. Akvaryumda 60–80 cm olur; doğada 90 cm’ye varan, 6 kiloyu bulan bireyler vardır. Dişi ile erkeği dışarıdan güvenilir biçimde ayırmanın yolu yoktur.
Doğada Nerede Yaşar
Amazon havzasında Brezilya, Peru, Kolombiya ve Ekvador’da yaşar; ayrıca Guyana’da Essequibo sistemindeki Rupununi ve Fransız Guyanası’ndaki Oyapock nehirlerinde bulunur. Rio Negro’da ve Kolombiya’nın doğusundaki kara su nehirlerinde yerini kardeş türü siyah arowanaya bırakır.
Evi yavaş akan ya da durgun sulardır: nehir kolları, ölü kollar ve taşkın gölleri. Yağmur mevsiminde sular yükselir, orman sular altında kalır ve arowana ağaçların arasına dağılır. Bu dönemde yiyeceğinin büyük kısmını suya düşen ya da suya sarkan dallardaki böcekler oluşturur. Kurak mevsimde sular çekilince göllerde toplanır. Yüzme kesesini yardımcı solunum organı gibi kullanır, bu yüzden oksijeni az, sıcak sulara dayanır.
Koruma durumu “Asgari Endişe” olarak değerlendirilir. Yine de yerel olarak baskı altındadır: Yavrular erkeğin ağzından toplanır ve Peru’da yavru ticareti için yuvayı taşıyan erkeklerin öldürülmesi uzun yıllar yaygın bir uygulamaydı. Doğada 16 yaşını geçen bireyler bilinir.
Akvaryum Nasıl Olmalı
Tek bir yetişkin için en az 250 cm uzunluk, 80 cm genişlik ve 1.000 litre gerekir. 300 cm daha doğrudur. Belirleyici olan hacimden çok uzunluk ve genişliktir: 70–80 cm’lik bir balık akvaryumun içinde rahatça dönebilmelidir. Dar akvaryumda dönerken camı ve yan duvarları sıyırır, sırtı ve burnu yara olur. Yükseklik ikinci plandadır; balık zamanının çoğunu yüzeyin hemen altında geçirir.
Yavrular 200–300 litrede başlayabilir, ama bu balık ilk yılında ayda birkaç santimetre büyür. Küçük akvaryumu ara durak olarak görün ve büyük akvaryumu baştan planlayın.
Kapak hayati önem taşır. Gümüş arowana akvaryum ölümlerinin başında atlama gelir: ürken, ışık birden yanınca irkilen ya da yemi kovalayan balık yüzeyden fırlar. Kapak ağır, sıkı oturan ve boşluksuz olmalı; kablo ve hortum delikleri kapatılmalı. Hafif cam kapakları ve tül örtüleri iri bir arowana kaldırıp çıkabilir. Kapak ile su yüzeyi arasında birkaç santimetre boşluk bırakın ki balık havayı yutabilsin.
Dekor sade olsun: Yüzeyde boş bir yüzme alanı, tabanda kum, birkaç büyük kök ya da yuvarlak taş. Sivri uçlu dekordan kaçının. Işığı sabah ve akşam kademeli açıp kapatın, akvaryumu kapı ağzına koymayın; ani hareket ve ışık sıçramanın başlıca tetikleyicisidir. Filtre güçlü olmalı, akıntı orta düzeyde kalmalı. Büyük bir dış filtre ya da sump ile havalandırma yeterli oksijeni sağlar.
Su Değerleri
Su kimyasında esnektir; 24–29 °C, pH 6,0–7,5 ve yumuşaktan orta serte kadar her suda yaşar. Asıl istediği temiz ve sabit sudur. Haftada %30–50 su değişimi yapın, balığı oturmamış yeni bir akvaryuma koymayın.
Beslenme
Doğada yüzey avcısıdır. Mideden çıkanların başında böcekler, özellikle iri böcekler gelir; ardından küçük balıklar, karidesler, örümcekler, suya düşen meyve ve tohumlar gelir. Yemi alttan görür, yükselir ve yüzeyden kapar; gerekirse vücudunun yarısıyla sudan çıkar.
Akvaryumda en uygun yem yüzen etçil balık granülü ve çubuklarıdır; çoğu arowana bunlara kısa sürede alışır. Yanında kabuklu karides, beyaz etli balık şeritleri, midye, cırcır böceği ve çekirge gibi böcekler verin. Yavrulara kan kurdu, doğranmış karides ve küçük böcekler verilir. Süper kurt (zophobas) gibi yağlı kurtları ara sıra ödül olarak verin, ana yem yapmayın.
Yemi yüzeyden verin. Dibe batan yem balığı sürekli aşağı bakmaya iter. Canlı yem balığını rutin yem yapmayın: Hastalık ve parazit taşır, besleyici değildir ve balığı başka yeme küstürür. Sığır kalbi, tavuk gibi memeli ve kanatlı eti de vermeyin; balık bu yağları sindiremez. Yavrular günde iki üç kez, yetişkinler günde bir kez ya da gün aşırı beslenir.
Davranış ve Tank Arkadaşları
Gümüş arowana ağzına sığan her şeyi yer, sığmayanla pek ilgilenmez. Kendi türüne ise tahammülsüzdür: Aynı akvaryumda iki arowana birbirini kovalar, yüzgeçlerini ve çenesini yaralar. Kamu akvaryumlarının dev havuzlarında gruplar tutulabilir; ev akvaryumunda tek arowana kuralına uyun. Diğer yüzey balıklarını da rakip görür.
Doğru arkadaşlar iri, sakin ve tabana yakın yaşayan balıklardır: zırhlı vantuzlu kedi balıkları, büyük konuşan kedi balıkları, bichirler, tatlı su vatozları. Orta katmanda iri ve hızlı balıklar da düşünülebilir. Birlikte koyacağınız balık, arowananın ağzına sığmayacak kadar büyük olmalı; arowana yavrusu küçük bir balıkla büyüyorsa, bir gün o balık sığacak boya gelir. Yüzeyde yüzen, yüzgeç ısıran ve yeme saldırgan balıklar arowanayı strese sokar.
| Tür | Bilimsel Ad | Uyum | Not |
|---|---|---|---|
| Zırhlı vantuzlu kedi balıkları | Pterygoplichthys türleri | Uyumlu | Tabanda yaşar, iri ve zırhlı |
| Konuşan kedi balıkları | Oxydoras niger, Pterodoras granulosus | Uyumlu | Sakin, iri dip balıkları |
| Bichirler | Polypterus türleri (iri olanlar) | Uyumlu | Dipte yaşar; küçük türler yem olabilir |
| Tatlı su vatozları | Potamotrygon türleri | Uyumlu | Geniş taban alanı ister; kuyruk dikeni zehirlidir |
| Astronot balığı | Astronotus ocellatus | Riskli | Sık tutulur; bazı bireyler yemde arowanayı kovalar |
| Tinfoil barb | Barbonymus schwanenfeldii | Riskli | İri ve hızlı; yemde rekabet yapar |
| Diğer arowanalar | Osteoglossum, Scleropages türleri | Uyumsuz | Ev akvaryumunda kavga eder |
| Melek balığı | Pterophyllum scalare | Uyumsuz | Yavruyken yem olur |
| Küçük tetralar ve lepistes | Paracheirodon, Poecilia türleri | Uyumsuz | Yem olur |
Üretim
Gümüş arowana ev akvaryumunda üretilmez. Ticarette satılan yavruların çoğu doğadan, büyük kısmı Peru ve Kolombiya’daki taşkın göllerinden toplanır; bir kısmı da ana vatanında açık havuzlarda üretilir.
Doğada üreme, suların yükselmeye başladığı döneme denk gelir. Çiftler mevsim boyunca birlikte kalır. Dişi az sayıda, iri yumurta bırakır; erkek yumurtaları döllendikten sonra ağzına alır. Yumurtalar erkeğin ağzında açılır, yavrular büyük yumurta keselerini orada tüketir. Erkek ağız kuluçkasını yaklaşık altı hafta sürdürür. Yavrular serbest yüzmeye başladıktan sonra da babanın çevresinde kalır, tehlike sezince ya da karınları doyunca onun ağzına geri döner. Bir erkeğin ağzında 50 ile 150 arası yavru bulunur.
Bu dönemde yavrulu erkekler bir araya toplanır; Amazon balıkçıları bu topluluklara “kuluçkahane” der. Taşkın göllerinde yapılan genetik incelemeler, her yuvanın tek bir çiftten gelmediğini gösterdi: Bazı erkeklerin ağzındaki yavruların bir kısmı, hatta tamamı başka bir babanındı. Erkeklerin yavruları paylaştığı, birbirinin yavrusunu taşıdığı düşünülür.
Akvaryumcularda karnında yumurta kesesi olan yavrular bu ağızlardan toplanır. Ev akvaryumunda bu döngüyü kurmak için birkaç yetişkin çift, havuz boyutunda alan ve mevsimsel su yükselmesini taklit eden bir düzen gerekir. Bu yüzden üretim kamu akvaryumları ve çiftlikler dışında pratikte yoktur.
Hastalıklar ve Korunma
Bu balığın en bilinen sorunu “drop-eye” denen göz düşmesidir: Gözlerden biri ya da ikisi kalıcı olarak aşağı bakar. Akvaryumda büyüyen gümüş arowanada sık görülür. Kesin nedeni bilinmiyor. Öne çıkan açıklamalar şunlardır: dibe batan yemle ya da akvaryumun altından gelen ışık ve hareketle balığın sürekli aşağı bakması, yağlı yemle göz arkasında yağ birikmesi ve sıçrama sırasında kafa darbeleri. Balığın hayatını kısaltmaz ama düzeltmek zordur. Korunmak için yemi yüzeyden verin, yağlı kurtları sınırlayın, akvaryumun altını ve yanlarını sakin tutun ve arowanayı dipte hareketli balıklarla doldurulmuş bir akvaryuma koymayın.
İkinci büyük tehlike sıçramadır. Kapaktan fırlayan balık yerde ölür; kapağa çarpan balıkta burun yarası, çene kırığı ve pul kaybı olur. Ağır kapak ve sakin bir oda bunun tek çaresidir.
Bunların dışında sorunlar çoğunlukla sudan gelir. Kirli suda yüzgeç çürümesi, solungaç sorunları ve bakteriyel enfeksiyonlar görülür; ithal yavrularda iç parazit ve beyaz benek sık görülür. Yeni balığı birkaç hafta ayrı bir akvaryumda izleyin.
Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme
Akvaryumcularda arowana ara sıra bulunur; çoğu 10–15 cm’lik yavrulardır. Karnında yumurta kesesi hâlâ duran yavrular hassastır: Kesenin tükenmesini ve balığın yem almaya başlamasını bekleyin, sonra alın. Kesesi küçülmüş, düz yüzen ve önüne atılan yemi kapan yavruyu seçin. Gözler yukarı ve yana bakmalı, çene düz kapanmalı, karın içe çökmüş olmamalı, yüzgeç uçları temiz olmalı. Satıcıdan önünüzde yem vermesini isteyin.
Tek arowana alın. Poşeti karanlıkta taşıyın, ışık kapalıyken alıştırın ve kapağı balığı koyduğunuz anda kapatın: İlk saatlerde ürken arowana yüzeyden fırlayabilir. İlk gün yem vermeyin.
Akvaryum dar gelince arowanayı doğaya bırakmayın. Türkiye kışında yaşamaz, ama doğal sulara hastalık ve parazit taşır. Bakamayacağınız balığı büyük akvaryumu olan bir hobiciye ya da akvaryumcuya verin.
Benzer Türler ve Karıştırılma Riski
En yakın akrabası siyah arowana Osteoglossum ferreirai‘dir. Rio Negro’da yaşar ve yavruyken siyah gövdesi ve sarı-turuncu yüzgeç kenarlarıyla kolayca tanınır; gümüş arowana yavrusunda ise tek, ince bir koyu şerit vardır. Yetişkin siyah arowana griye döner ve gümüş türe benzer; ayrım ancak yüzgeç ışınları ve pul sayısıyla yapılır. Siyah arowana biraz daha küçük kalır, daha yumuşak ve asidik su ister.
Asya arowanası Scleropages formosus daha kısa, daha yüksek gövdelidir; sırt ve anal yüzgeci kısa ve kuyruğa yakındır, pulları daha iridir. Kırmızı, altın ve yeşil formları vardır. Nesli tehlike altında olduğu için 1975’ten beri CITES Ek I listesindedir; uluslararası ticareti yalnızca kayıtlı çiftliklerin sertifikalı ve çipli balıklarıyla yapılabilir. Gümüş arowana ise CITES listesinde değildir. “Arowana” diye satılan balığın hangi tür olduğunu sorun; Asya arowanası belgesiz satılamaz.
Avustralya’nın benekli arowanası Scleropages jardinii de Asya türüne benzer gövdelidir ve pullarında kırmızımsı benekler taşır. Kendi türüne ve diğer balıklara gümüş arowanadan daha sert davranır.
Sıkça Sorulan Sorular
Gümüş arowana kaç litrelik akvaryumda bakılır?
Tek bir yetişkin için en az 250 cm uzunluk, 80 cm genişlik ve 1.000 litre; 300 cm daha iyidir. Yavrular 200–300 litrede başlayabilir, ama bir yıl içinde büyük akvaryuma geçmeleri gerekir.
Arowana ne kadar büyür?
Akvaryumda 60–80 cm olur; doğada 90 cm’ye varan bireyler vardır. 10–15 cm’lik yavru iyi beslenirse ilk yılında bunun yarısını geçer.
Arowananın gözü neden aşağı kayar?
Buna “drop-eye” denir ve kesin nedeni bilinmiyor. Dibe batan yemle sürekli aşağı bakmak, yağlı yem ve sıçrama sırasındaki darbeler en çok öne sürülen nedenlerdir. Yemi yüzeyden verin, yağlı kurtları sınırlayın, akvaryumun altını sakin tutun.
İki arowana aynı akvaryumda tutulur mu?
Ev akvaryumunda tutulmaz. Arowanalar birbirini kovalar, yüzgeç ve çenelerini yaralar. Tek arowana, yanında da iri ve sakin dip balıkları en sağlıklı düzendir.
Arowanaya canlı balık vermek gerekir mi?
Gerekmez. Çoğu arowana yüzen etçil granüle kısa sürede alışır. Yanında karides, balık şeridi, midye ve böcekler verin. Canlı yem balıkları hastalık ve parazit taşır, memeli eti ise yağlanma yapar.
Gümüş arowana ile Asya arowanası arasındaki fark nedir?
Gümüş arowana Güney Amerika’dandır; gövdesi daha uzun, sırt ve anal yüzgeci şerit gibi uzundur ve ticareti serbesttir. Asya arowanası daha kısa ve yüksek gövdeli, renkli formları olan bir türdür; CITES Ek I listesindedir ve yalnızca sertifikalı, çipli çiftlik balığı olarak satılabilir.
Kaynakça
- Kanazawa, R. H. (1966). The fishes of the genus Osteoglossum with a description of a new species from the Rio Negro. Ichthyologica, the Aquarium Journal, 37(4), 161–172.
- Lowry, D., Wintzer, A. P., Matott, M. P., Whitenack, L. B., Huber, D. R., Dean, M. & Motta, P. J. (2005). Aerial and aquatic feeding in the silver arawana, Osteoglossum bicirrhosum. Environmental Biology of Fishes, 73(4), 453–462.
- Moreau, M.-A. & Coomes, O. T. (2006). Potential threat of the international aquarium fish trade to silver arawana Osteoglossum bicirrhosum in the Peruvian Amazon. Oryx, 40(2), 152–160.
- Duponchelle, F. vd. (2012). Contrasted hydrological systems of the Peruvian Amazon induce differences in growth patterns of the silver arowana, Osteoglossum bicirrhosum. Aquatic Living Resources, 25(1).
- Verba, J. T., Rabello Neto, J. G., Zuanon, J. & Farias, I. P. (2014). Evidence of multiple paternity and cooperative parental care in the so called monogamous silver arowana Osteoglossum bicirrhosum (Osteoglossiformes: Osteoglossidae). Neotropical Ichthyology, 12(1).
- Yılmaz, E., Yılmaz, A. & Bilgin, B. (2010). Arowana (Osteoglossum bicirrhosum) yetiştiriciliği. Süleyman Demirel Üniversitesi Eğirdir Su Ürünleri Fakültesi Dergisi, 6(1), 37–42.
- Froese, R. & Pauly, D. (Eds.) (2025). FishBase. Osteoglossum bicirrhosum (Cuvier, 1829). www.fishbase.se.
- Seriously Fish (2025). Osteoglossum bicirrhosum – Silver Arowana. www.seriouslyfish.com.
- IUCN (2020). Osteoglossum bicirrhosum. The IUCN Red List of Threatened Species.
💬 Yorum Yaz