Tinfoil Barb

Nasıl Tanınır

Gövde yüksek, yandan basık ve kaslı; sırt profili baştan sonra belirgin bir kamburla yükselir. Pullar iri ve gümüş renkli, ışıkta sarımsı ya da mavimsi parlar. Ağız küçük ve uçtadır. Sırt yüzgeci yüksek ve sivri, ucunda siyah bir leke taşır. Kuyruk derin çatallıdır, rengi kırmızıdan turuncuya değişir. Türü tanıtan ayrıntı kuyruk loblarının her birinin dış kenarı boyunca uzanan siyah şerittir. Karın ve anal yüzgeçler de kırmızı ya da turuncudur.

Akvaryumda 25–30 cm olur, tam boyu 35 cm’dir. Yavruda renkler soluk, siyah şeritler incedir; büyüdükçe gümüş parlaklık ve kırmızı yüzgeçler belirginleşir. Yavruda erkek-dişi ayrımı yapılmaz. Olgun dişi daha yüksek gövdeli ve dolgun karınlıdır; üreme döneminde erkeğin pullarında zımpara gibi pürüzlü kabarcıklar çıkar, dişinin pulları düz kalır.

Renk Formları ve Varyeteler

Akvaryumcularda doğal gümüş formun yanında albino tinfoil de satılır: gövde beyaz-krem, gözler kırmızı, yüzgeçler kırmızı-turuncu. Altın (golden) form sarı tonlu bir seçilmiş hattır. İthalatçılarda zaman zaman pulları iri ve aşırı parlak “platin” form, kısa gövdeli ve uzun yüzgeçli hatlar da görülür. Bakımları doğal formla aynıdır.

Bir uyarı: bazı çiftlikler yabani balığı tekrarlanan iğnelerle boyar. Pembe, mavi ya da yeşil parlayan “renkli” tinfoil doğal bir varyete değildir; boya zamanla solar, balık stresten erken ölebilir. Bu balıkları almayın.

Doğada Nerede Yaşar

Mekong ve Chao Phraya havzalarından Malay Yarımadası’na, Sumatra ve Borneo’ya kadar yayılır: Kamboçya, Laos, Tayland, Vietnam, Malezya, Brunei ve Endonezya. Mekong’da Tonle Sap’a, Borneo’da Kapuas, Mahakam ve Rajang nehirlerine kadar uzanır. Singapur’da tükendiği düşünülüyordu, bugün orada salınmış balıklardan gelen küçük gruplar yaşıyor. Malezya’da Tioman Adası’na sonradan taşındı; bölge dışında Hawaii, Tayvan ve Hong Kong’a da götürüldü.

Yaşadığı yer orta ve büyük nehirlerin yağmur mevsiminde taşan kolları ve çevresindeki taşkın düzlükleridir. Sular yükselince sular altında kalan ormana ve tarlalara girer, orada beslenir ve yumurtlar; su çekilince nehre döner. Kanallarda ve baraj göllerinde de sık bulunur. Koruma durumu “Düşük Endişe”: geniş bir alanda yaygın ve bol bir tür. Hobideki balıkların çoğu çiftlik üretimidir.

Akvaryum için çıkan ders şudur: geniş, açık ve akıntılı su; bol bitki besini.

Akvaryum Nasıl Olmalı

Önce boy gelir. Altı yetişkin için en az 210 cm uzunluk, 60 cm derinlik ve 750–800 litre gerekir. Yavru sürüsü 150–200 litrede birkaç ay idare eder; balıklar 10–12 cm’ye geldiğinde 150 cm’lik, 400 litrelik akvaryuma, 20 cm’yi geçtiklerinde iki metreye taşınmalıdır. Hızlı büyür; iki yılda 15–20 cm’yi bulur. Planı satın aldığınız balığın boyuna değil, iki yıl sonraki boyuna göre yapın.

Düzen sade olsun: kum ya da ince çakıl taban, kenarlarda iri taşlar ve kök odun, ortada boydan boya açık yüzme alanı. Bu balık bitki yer. Yumuşak yapraklı bitkiler birkaç günde kökünden kemirilir; Anubias, Microsorum ve Bolbitis gibi taşa ya da köke bağlanan sert yapraklılar en iyi ihtimalle dayanır. Bitkisiz, taş-odunlu bir nehir düzeni de gayet uygundur.

Filtre güçlü olsun: saatte en az 4–5 devir, iki büyük dış filtre ya da bir sump, iyi yüzey hareketi. Çok yer, çok kirletir; haftada %30–50 su değişimi yapın. Ürkek ve güçlü bir sıçrayıcıdır. Ağır ve tam oturan bir kapak takın, kablo ve hortum boşluklarını kapatın. Işığı bir anda yakıp söndürmeyin; panikleyen sürü cama ve kapağa çarpar.

Su Değerleri

Su kimyasında rahat ve dayanıklı; Türkiye’deki şebeke suyunun çoğu uyar. 22–26 °C, pH 6,5–7,5 ve GH 5–12 arasında tutun. Asıl mesele kalitedir: sıfır amonyak ve nitrit, düşük nitrat ve bol oksijen. Büyük bir balık için büyük ısıtıcı gerekir; gücü iki üç ısıtıcıya bölmek ani soğumayı önler.

Beslenme

Doğada ağırlıklı olarak bitki yer: su bitkileri, su altında kalmış kara bitkileri, ipliksi alg ve yosun. Yanına böcek, solucan, küçük kabuklu ve ağzına sığan küçük balıkları ekler. Hepçil ama bitki tarafı ağır basan bir balıktır.

Akvaryumda temel yem kaliteli granül olsun; yanına spirulinalı ya da alg tabletleri ekleyin. Bitkisel payı her gün verin: haşlanmış bezelye, ıspanak, kabak ve marul. Haftada iki üç kez dondurulmuş kan kurdu, artemia ya da doğranmış karides verilebilir; büyük bireyler midye ve solucan da alır. Bitkisel yem eksik kalırsa akvaryumdaki bitkileri bitirir. Ağzına sığdığı kadar yemi bir anda kapar; aşırı beslemeyin, yetişkinlere günde iki küçük öğün yeter, haftada bir gün oruç tutturun.

Davranış ve Tank Arkadaşları

Sürü balığıdır; en az altı tane alın. Az sayıda tutulan tinfoil ürkekleşir ya da huysuzlaşır, tek kalan birey ya saklanır ya da benzer balıklara sataşır. Kalabalık sürüde balıklar birbirine paralel yüzer ve sakinleşir.

Gün boyu orta katmanda, durmadan hareket hâlindedir. Saldırgan değildir ama bu hareketlilik ve yeme saldırışı, yavaş ve çekingen komşuları yorar; yem dağıtıldığında onlara bir şey kalmaz. Büyüdükçe ağzına sığan her şeyi yer: neon, lepistes, küçük rasbora ve karides bu akvaryumda yemdir. Doğru komşular aynı boya ulaşan, hızlı ve sağlam balıklardır. Aynı nehirlerden gelen kristal köpek balığı en iyi komşularından biridir; o da aynı boyu ve aynı akvaryumu ister.

Üretim

Ev akvaryumunda üretilmez. Balık kendi akvaryumunda yumurtlamaz; doğadaki üreme, yağmur mevsiminde sular yükselip taşkın alanlarına yayıldığında başlar. Damızlık için 200–300 gramlık, iki yaşında balıklar kullanılır; bunları ve binlerce yavruyu barındıracak hacmi evde kurmak pratikte mümkün değil. Üstelik yetişkinler yumurtalarını yer. Hobideki bütün balıklar Güneydoğu Asya çiftliklerinde hormonla üretilir.

Çiftlikte iş şöyle yürür: Dişiler ilk yılda olgunlaşabilir ama iki yaşındakiler daha çok ve daha iyi yumurta verir. Bir dişiye iki erkek ayrılır. Yumurta örneği alınır; olgun yumurta 1,1 mm civarındadır ve çekirdeği kenara kaymıştır. Dişiye altı saat arayla iki hormon iğnesi, erkeğe dozun beşte biri tek iğne yapılır. Son iğneden altı saat sonra dişi sağılır, yumurtaya erkeğin sütü eklenir, su verilip yıkanır.

Döllü yumurtalar huni kuluçkada sürekli suyla döndürülür; şişip hacimleri on kata çıkar. 25–28 °C’de bir günde açılırlar. 200–300 gramlık bir dişi 5.000 ile 15.000 arası yumurta verir; ebeveyn bakımı yoktur. Yavrular hızlı büyür ve birkaç ayda akvaryumcuların sattığı 4–5 cm’lik boya gelir.

Hastalıklar ve Korunma

Dayanıklı bir balıktır; sorunların çoğu dar hacim ve kirli sudan çıkar. En sık görülen hastalık beyaz benektir: tuz tanesi gibi noktalar, kısık yüzgeç, taşa sürtünme. Tetikleyici çoğunlukla ani soğuma ya da karantinasız eklenen yeni balıktır. Sıcaklığı yavaşça 28–30 °C’ye çıkarıp 10–14 gün tutun, havalandırmayı artırın; gerekirse malaşit yeşilli ilaç kullanın.

Türe özgü üç zayıf nokta var. Birincisi bodurlaşma: küçük akvaryumda kalan tinfoil büyümesini tamamlayamaz, omurgası eğrilir, ömrü kısalır. İkincisi çarpma yaraları: ürken balığın burnunda ve yanlarında pul kaybı ve yara açılır, bunlar mantar ve bakteriye kapı açar. Üçüncüsü yağlanma ve sindirim sorunları: proteinli yem fazla, bitkisel yem eksik olduğunda karın şişer. Kirli suda yüzgeç kenarları saçaklanır; önce büyük su değişimi, sonra karantinada antibakteriyel ilaç.

Korunma kısa bir liste: büyük ve düzenli su değişimi, 3–4 hafta karantina, altının altına düşmeyen sürü, ağır bir kapak ve her gün bitkisel yem.

Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme

Akvaryumcularda çoğunlukla 4–5 cm’lik yavrular, bazen 10–12 cm’lik gençler satılır; albino form da sık bulunur. Yüzgeçlerini açık taşıyan, sürüyle birlikte yüzen, pulları eksiksiz ve parlak bireyleri seçin. Burnu sıyrık, pulları dökük ya da köşede tek duran balığı almayın. Boyalı, pembe-mavi parlayan balıklardan uzak durun. Aynı akvaryumdan en az altı tane birlikte alın.

Satın almadan önce kendinize tek soru sorun: iki yıl sonra 25 cm’lik altı balığı nereye koyacağım? Büyüyen tinfoili geri almak isteyen akvaryumcu azdır. Cevabınız iki metrelik bir akvaryum değilse başka bir barb seçin.

Yavruları karantina kabına ışıklar kapalıyken alın, 15–20 dakika yüzdürüp 45–60 dakika damlatma yapın. Karantina kabı kapaklı ve sünger filtreli olsun. Ana akvaryuma akşam ekleyin; ilk gün yem almamaları normaldir.

Benzer Türler ve Karıştırılma Riski

En sık karışan tür Barbonymus altus (red-tailed tinfoil) olur. O da “tinfoil” adıyla aynı boyda satılır, ama 20 cm civarında kalır. Ayırmanın yolu kuyruktur: B. schwanefeldii‘nin her iki kuyruk lobunda dış kenar boyunca siyah şerit vardır, B. altus‘ta yoktur. Yetişkin B. altus altın-bronz tonludur, B. schwanefeldii gümüştür.

“Java barb” adıyla satılan Barbonymus gonionotus Asya’nın en yaygın çiftlik barblarındandır; yüzgeçleri gri-sarı, kuyruğunda siyah şerit yoktur ve 40 cm’yi geçer. Akvaryum ticaretine nadiren girer. Kristal köpek balığı da gümüş ve hızlıdır ama gövdesi torpido biçimlidir, yüzgeç kenarları kırmızı değil siyahtır. “Gümüş balığı” adıyla satılan küçük yem balıklarının tinfoille ilgisi yoktur.