Black Ghost (Hayalet Balığı)

Nasıl Tanınır

Gövde yandan basık, uzun ve bıçak ağzı gibi incelir. Sırt yüzgeci yoktur; onun yerine sırtta ince bir et şeridi uzanır. Karın yüzgeci de yoktur. Hareketi sağlayan, göğüsten kuyruk sapına kadar karın boyunca uzanan uzun anal yüzgeçtir. Kuyruk yüzgeci küçüktür. Akvaryumda 30–35 cm olur; doğada 50 cm’ye ulaşır.

Renk kadife siyahtır. Burnun ucundan başın üstüne doğru beyaz bir şerit uzanır, bazen sırta kadar iner. Kuyruk sapında iki beyaz halka vardır. Gözler çok küçüktür; bu balık gözüyle değil, elektrik alanıyla yön bulur. Pulları çok küçük ve derinin içine gömülüdür; elle tutulduğunda ve ilaç verilirken pulsuz bir balık gibi davranın.

Erkek-dişi farkı zor okunur. Yetişkin erkeğin burnu daha uzun ve sivri, dişininki kısa ve yuvarlaktır. Yavru ve genç bireylerde fark görünmez.

Doğada Nerede Yaşar

Güney Amerika’nın kuzey yarısında geniş bir alana yayılır: Venezuela ve Guyanalar’dan Amazon havzası boyunca Peru ve Bolivya’ya, güneyde Paraguay ve Paraná nehirlerine kadar. Kum tabanlı, hızlı akan derelerde ve nehirlerde yaşar; yağmur mevsiminde su basan ormanlara girer. Suyu çoğu zaman bulanık ya da koyu renklidir, ışık tabana az ulaşır. Oksijeni bol suyu sever; oksijen düşünce o bölgeyi hemen terk eder.

Tür “Asgari Endişe” sınıfındadır. Yayılımı çok geniştir. Satılan balıkların büyük çoğunluğu Uzak Doğu çiftliklerinde üretilir; doğadan toplama sınırlı kalır.

Akvaryum Nasıl Olmalı

Yetişkin tek bir black ghost için en az 150 cm uzunluk ve 400 litre gerekir. Gövdesini bükemediği için dönmek için genişliğe ihtiyacı vardır; 60 cm ön-arka derinlik iyi olur. 180 cm’lik bir akvaryum daha doğru bir uzun vadeli plandır. Yavru küçük akvaryumda bir yıl idare eder ama hızlı büyür; büyük akvaryumu sonraya bırakmayın.

Akvaryumun en önemli parçası saklanma yeridir. Gündüzü bir tüpün ya da mağaranın içinde geçirir. Gövdesini tamamen alacak bir PVC boru, seramik tüp ya da kök altı kovuğu koyun. Boru açıkta kalsın, balığı görebilirsiniz; ama mutlaka olsun. Saklanacak yeri olmayan black ghost sürekli stres altındadır, yem yemez ve hastalanır.

Taban ince kum olsun; yemini tabandan arar, iri çakıl burnunu yaralar. Kökler, iri taşlar ve sağlam bitkiler kullanın. Işık loş olsun; yüzen bitkiler ışığı kırar. Filtre güçlü, akıntı orta, oksijen bol olsun. Kapağı kapatın; akşam dolaşırken boşluktan çıkabilir. Isıtıcının etrafına koruma geçirin, gece ısıtıcıya yaslanıp yanan bireyler olur.

Su Değerleri

Sıcak, yumuşak ile orta sert, hafif asidik ile nötr su ister: İdeal değerler 24–28 °C ve pH 6–7,5’tir. Suyun değeri kadar temizliği önemlidir. Amonyak ve nitrite dayanıksızdır; döngüsü oturmamış akvaryuma koymayın. Haftada %25–30 su değiştirin ve değişimi yumuşak yapın, ani sıcaklık ve pH farkı onu hemen sarsar.

Beslenme

Etçildir. Doğada gece böcek larvası, küçük kabuklu ve kurtçuk avlar. Avını elektrik alanıyla, birkaç santim mesafeden fark eder; çoğu zaman geri geri yüzerek yakalar.

Akvaryumda temel yem dondurulmuş kan kurdu, artemia, mysis ve doğranmış karidestir. Canlı kan kurdu ve kesilmiş toprak solucanı en sevdiği yemlerdir. Çoğu birey zamanla batan etçil granülü de kabul eder; pul yemi genelde almaz. Yemi ışıklar söndükten sonra ya da söndürmeden hemen önce verin. Yeni gelen balık ilk günlerde yalnızca karanlıkta yer.

Alıştıkça sahibini tanır ve yemi elden alır. Cımbızla ya da parmakla kan kurdu verirseniz borusundan çıkıp gelir. Bu, bakımın en keyifli yanıdır; ama tankın başına her geçişte yem vermeyin. Yetişkine günde bir, yavruya günde iki öğün yeter.

Davranış ve Tank Arkadaşları

Gece aktiftir. Gündüz borusunda yatar, akşam alacakaranlığında çıkar. Başka türlere karşı barışçıldır, hatta ürkektir. Ancak ağzına sığan her şeyi yer: neon, lepistes, küçük tetra ve karides yetişkin bir black ghost’un akvaryumunda uzun yaşamaz.

Kendi türüne karşı huysuzdur. İki birey elektrik alanlarıyla sürekli birbirini “duyar”, baskın olan zayıfı yemden ve borudan uzaklaştırır; zayıf olan zamanla yemi bırakıp erir. Bu yüzden tek tutun. Grup tutulacaksa çok büyük bir akvaryum ve her balığa ayrı bir boru şarttır. Aynı nedenle başka elektrikli balıklarla (Apteronotus leptorhynchus, Eigenmannia, fil burunlu balık) birlikte tutmayın.

Komşu seçerken iki kurala bakın: ağzına sığmayacak kadar iri olsun, saldırgan ve aşırı hareketli olmasın. Yem zamanı hızlı ve iri yiyiciler black ghost’u aç bırakabilir; yemin bir kısmını ışıklar söndükten sonra verin.

Üretim

Ev akvaryumunda üretimi pratikte yoktur. Satılan balıkların neredeyse tamamı Endonezya’daki çiftliklerden gelir. Çiftlikler damızlıkları büyük açık havuzlarda ya da geniş tanklarda gruplar halinde tutar; yağmur mevsimini taklit eden su değişimleriyle, gerektiğinde hormon desteğiyle yumurta alır.

Endonezya’da yapılan bir çalışma çiftleşmenin nasıl işlediğini gösterir. Yumurtlama gece olur. Her seferinde bir erkek ile bir dişi eşleşir, ama aynı grup içinde eşler değişir. Birden fazla erkek varsa erkekler birbirini kovalar. İki erkeğe üç dişi oranı en düzenli sonucu verdi: grup beş gece üst üste yumurtladı.

Çift bir kovuk seçer ve yumurtaları oraya bırakır. Yumurtalar iri, sarımsı, 2 mm kadardır ve 25–27 °C’de üç günde açılır. Serbest yüzen yavru 1 cm boyundadır ve hemen artemia nauplii alır. Damızlıklar ancak yarı boylarına ulaştıktan sonra olgunlaşır; bu da evde 20 cm’yi aşmış, birbirini öldürmeyecek bir grubu yüzlerce litrelik bir akvaryumda tutmak demektir. Ev akvaryumunda denemenin önündeki engel budur.

Hastalıklar ve Korunma

Black ghost’un zayıf noktası derisidir. Pulları neredeyse yok sayılacak kadar küçük olduğu için ilaçları pullu balıklardan çok daha fazla emer. Bakırlı ilaçları hiç kullanmayın. Formalin, malahit yeşili ve metilen mavisini etiketteki dozun yarısıyla başlatın. Tuz tedavisi de dikkat ister; yüksek dozda tuz bu balığı öldürür.

En sık görülen hastalık beyaz benektir. Siyah gövdede beyaz noktalar hemen göze çarpar ve balık hızla zayıflar. Erken fark edin, sıcaklığı yavaş yavaş 29–30 °C’ye çıkarın, havalandırmayı artırın ve ilacı yarım dozla başlatın. Yeni gelen her balığı karantinada tutun; beyaz benek çoğunlukla yeni bir komşuyla gelir.

Diğer sorunlar bakım hatasından doğar. Kirli suda deri soyulur, burunda ve yüzgeç kenarında yaralar açılır. Saklanacak yeri olmayan ya da kendi türüyle tutulan birey yem bırakır, gövdesi incelir. İri çakılda beslenen balığın burnu tahriş olur. Isıtıcı yanığı da bu balıkta sık görülür; korumasız ısıtıcı kullanmayın.

Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme

Gövdesi dolgun, derisi parlak ve beyaz lekesiz bir birey seçin. Kuyruk ucu tam, burun yarasız olsun. Satış tankında gündüz bir köşeye sıkışmış durması normaldir; ama nefes nefese yüzeye çıkıyor ya da yan yatıyorsa almayın. Satıcıdan önünüzde kan kurdu vermesini isteyin; yiyen balık iyi başlar.

Tek alın. Akvaryuma eklemeden önce borusu yerinde olsun. Işıkları kapalı tutarak yavaşça aklime edin ve ilk birkaç gün ışığı kısık bırakın. Yemi akşam verin. İlk hafta saklanması, hatta hiç görünmemesi normaldir; borunun ağzına bıraktığınız kan kurdunun eksilip eksilmediğine bakın.

Benzer Türler ve Karıştırılma Riski

Türkiye’de satılan bıçak balıkları arasında black ghost’u ayırt etmek kolaydır: simsiyah gövde, burunda beyaz şerit, kuyrukta iki beyaz halka. Apteronotus leptorhynchus (brown ghost) aynı cinsten, aynı biçimdedir ama gövdesi kahverengidir ve sırtında açık renkli bir çizgi uzanır. Eigenmannia virescens yarı saydam ve sürü balığıdır.

Afrika bıçak balığı (Xenomystus nigri) ve palyaço bıçak (Chitala ornata) da bıçak gövdelidir ama bambaşka bir aileden gelir; elektrik alanı üretmezler, gümüşi ya da benekli renkleriyle ayrılırlar. Palyaço bıçak black ghost’tan çok daha büyür ve onu yiyebilir.