Su Mercimeği
Bir bakışta
Hangi ihtiyaca uyar
Köken ve doğal yaşam alanı
Avrupa, Asya, Afrika ve Kuzey Amerika'nın büyük bölümünde doğal olarak yetişir; Türkiye'de de yerlidir. Doğal yayılışı 30'dan fazla ülkeyi kapsadığı için haritada gözlem noktalarıyla gösterilmiştir; Avustralya'ya ve Yeni Zelanda'ya sonradan yerleşmiştir.
Gölet, bataklık, hendek ve ağır akan dere gibi durgun, besince zengin sularda yüzeyde kalın örtüler oluşturur. Dalgalı ve hızlı akan suda tutunamaz, soğuk kışlara dayanır.
Haritadaki noktalar GBIF'teki 437.197 koordinatlı kaydının ülkelere dengeli dağıtılmış bir özetidir. Havuzlardan ve akvaryumlardan doğaya karışmış popülasyonların kayıtları da görünebilir.
Bakım notları ve ilgili bitkiler
Kart verisi: Kew Plants of the World Online · GBIF · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth.
Su mercimeği, akvaryuma konabilecek en zahmetsiz bitkidir. Dikilmez, suyun yüzeyinde serbest yüzer. Karbondioksit (CO2) sistemi istemez, akvaryumla birlikte gelen standart lamba ona yeter ve gübre verilmeyen balıklı bir akvaryumda da çoğalır. Bu bitkiyi yaşatmak hiçbir zaman sorun olmaz. Asıl iş onu durdurmaktır, çünkü birkaç yaprakçık birkaç hafta içinde bütün yüzeyi kaplayan yeşil bir örtüye dönüşür.
Bu sayfayı açanların bir kısmı onu bilerek ister. Su mercimeği japon balıkları ve otçul cikletler için taze bir yemdir, sudaki nitratı ve fosfatı tüketerek yosuna karşı çalışır, alttaki bitkilere ve balıklara gölge yapar, köklerinin arasında da yavrular saklanır. Öteki kısmı ise başka bir bitkinin yaprağına yapışıp akvaryuma kendiliğinden giren su mercimeğinden kurtulmak ister. Bu sayfa ikisine de cevap verir. Su mercimeğini bir köşede tutmanın ve gerekirse akvaryumdan tamamen temizlemenin yolu “Sık Görülen Sorunlar” bölümündedir.
Türkiye’de akvaryumcularda “su mercimeği” ya da “Lemna minor” adıyla, avuç büyüklüğünde porsiyonlar hâlinde satılır. Bitki Türkiye’nin kendi doğal bitkisidir ve göletlerde, hendeklerde, sulama kanallarında kendiliğinden yetişir. Adını mercimek tanesi kadar küçük, yassı yaprakçıklarından alır; eski botanik adlarından biri olan Lenticula da Latincede küçük mercimek demektir. Eski kitaplar su mercimeklerini Lemnaceae adlı ayrı bir familyada anlatır. Güncel sınıflandırma ise onları su marulunun da üyesi olduğu yılanyastığıgiller (Araceae) familyasına koyar.

Nasıl Tanınır
Su mercimeğinin ayrı bir gövdesi ve yaprağı yoktur. Bitkinin bütünü, suyun üstünde yatan tek bir yassı yaprakçıktan ibarettir. Yaprakçık oval ya da yuvarlağa yakındır ve 2–4 mm boyundadır. Üst yüzü düz, parlak ve açık yeşildir; alt yüzü şişkin değildir. Işığa tutulan yaprakçıkta üç ince damar seçilir, ama bu damarları büyüteçsiz görmek çoğu zaman zordur.
Her yaprakçığın altından tek bir kök sarkar. Kök ince ve beyazımsıdır, besinli suda birkaç santimetreye uzar. Yaprakçıklar çoğu zaman tek tek değil, ikili, üçlü ya da dörtlü kümeler hâlinde yüzer. Bu kümeler anne yaprakçıkla ondan yeni ayrılmakta olan yavrulardan oluşur.
Su mercimeği çiçek açabilen bir bitkidir, ancak çiçeği gözle zor seçilecek kadar küçüktür ve akvaryumda pek açmaz. Bitki akvaryumda yalnızca yavru yaprakçık vererek çoğalır.
Doğada Nerede Yetişir
Su mercimeği dünyanın en geniş yayılışlı bitkilerinden biridir. Avrupa’nın, Asya’nın, Afrika’nın ve Kuzey Amerika’nın büyük bölümünde doğal olarak yetişir; Avustralya’ya ve Yeni Zelanda’ya sonradan yerleşmiştir. Kart bu yüzden ülke ülke bir harita yerine gözlem noktalarını gösterir. Türkiye’de de yaygın bir bitkidir. Ülkenin sulak alanlarında yapılan bir taramada toplanan su mercimeği örneklerinin çoğu bu türe aitti. Su mercimekleri Türkiye’de deniz kıyısından 1.700 metreyi aşan yüksekliklere kadar bulunur.
Yetiştiği yer gölet, bataklık, hendek ve ağır akan dere gibi durgun ve besince zengin sulardır. Bu sularda birkaç santimetre kalınlığında örtüler oluşturur. Örtünün içinde çoğu zaman başka su mercimeği türleri de bulunur. Bitki dalgalı ve hızlı akan suda tutunamaz, bu yüzden akvaryumda da sakin yüzeyi sever. Soğuk kışlara dayanır ve büyümeyi bahara kadar durdurarak kışı atlatır.
Uluslararası koruma listesinde “Asgari Endişe” sınıfındadır. Türün herhangi bir tehdit altında olduğu düşünülmez.
Akvaryumdaki Yeri ve Dikimi
Su mercimeği dikilmez; yeri suyun yüzeyidir. Bitkiyi akvaryuma şu sırayla ekleyin:
- Porsiyonu beyaz bir kaba boşaltın ve içindeki salyangozu, salyangoz yumurtasını ve sararmış yaprakçıkları ayıklayın.
- Yaprakçıkları bir çay süzgecine alın ve akan musluk suyunun altında hafifçe durulayın.
- Bitkiyi yüzeyin sakin bir köşesine serpin. Yaprakçıklar kendiliğinden düzelir ve yüzer.
Su mercimeğini belirli bir alanda tutmak istiyorsanız onu yüzer bir halkanın içine bırakın. Akvaryumcularda satılan besleme halkası ya da uçları birleştirilmiş bir hava hortumu bu iş için yeter. Halka bitkinin bütün yüzeye yayılmasını büyük ölçüde engeller.
Filtre çıkışı yüzeyi çalkalıyorsa yaprakçıklar suyun içine çekilir, filtreye ve bitkilerin arasına dağılır. Yüzeyi hareketli suda bitki zor çoğalır. Çıkışı suyun biraz altına indirin ya da bitkiyi akıntının ulaşmadığı köşeye alın. En sık yapılan hata, yüzeyin tamamını su mercimeğine bırakmaktır. Yüzeyin en az yarısını açık tutun.
Işık, Karbondioksit ve Gübre
Az ışıkta yaşar. Standart akvaryum lambası altında da çoğalır; güçlü ışıkta ise büyümesi çok daha hızlanır. Bitki yüzeyde, lambaya en yakın yerde durduğu için alttaki bitkilerin ışığını kendisi tüketir. Kalın bir örtünün altında kalan saplı ve rozet bitkiler zayıflar, yaprak döker.
Karbondioksit sistemi gerekmez. Yaprakçığın üst yüzü havaya değdiği için bitki karbondioksiti doğrudan havadan alır.
Besinini kökleriyle sudan alır ve kök gübresine ihtiyacı yoktur. Balıklı bir akvaryumda balıkların ürettiği besin ona çoğu zaman yeter. Nitrat ve fosfat yükü yüksek olan akvaryumda bu besinleri hızla tüketir ve yosunun elindeki besini azaltır. Yaprakçıklar soluk ve sarımsı çıkıyorsa sudaki besin azalmıştır. Bu durumda demir içeren bir sıvı gübreyi yarım dozla verin. Su mercimeği az olsun istiyorsanız gübreyi kesmek de çoğalmasını yavaşlatır.
Su Değerleri
Su değerlerinde seçici değildir. Asidik sudan bazik suya, yumuşak sudan çok sert suya kadar her yerde yaşar; Türkiye’deki şebeke sularının hepsi ona uyar. Sıcaklıkta da geniş bir aralığa dayanır. Isıtıcısız salon akvaryumunda ve bahçe havuzunda kışı geçirir, 30 °C’ye kadar ılık suda da yaşar.
Budama ve Bakım
Su mercimeğinin budaması, fazlasının yüzeyden toplanmasıdır. Haftada bir, su değişimi sırasında yaprakçıkların bir kısmını kepçeyle ya da ince delikli bir çay süzgeciyle alın. Topladığınız bitkiyi japon balıklarına yem olarak verebilir, bahçedeki kompost yığınına atabilir ya da kurutup çöpe dökebilirsiniz. Fazla bitkiyi dereye ya da göle dökmeyin, çünkü içinde akvaryumdan gelen salyangozlar ve başka su mercimeği türleri bulunabilir.
Uzayan kökleri kesmeye gerek yoktur. Uzun ve beyaz kökler bitkinin sağlıklı olduğunu gösterir.
Çoğaltma
Su mercimeği kendiliğinden çoğalır. Her yaprakçığın iki yanında küçük birer cep bulunur ve yavru yaprakçık bu ceplerden birinden çıkar. Yavru bir süre anneye bağlı kalır, sonra ayrılıp kendi yavrularını verir. Uygun koşullarda yaprakçık sayısı birkaç günde ikiye katlanır. Su mercimekleri bu hızla çiçekli bitkilerin en hızlı büyüyenleri arasında sayılır.
Japon balığına ya da cikletlere yem olarak üretmek istiyorsanız bitkiyi ayrı bir kapta yetiştirin:
- Geniş ağızlı bir kovaya, plastik kutuya ya da eski bir akvaryuma 10–15 cm akvaryum suyu koyun.
- Kabı aydınlık bir pencerenin önüne ya da bir lambanın altına yerleştirin ve suyu hareketsiz bırakın.
- Su değişiminden çıkan akvaryum suyunu bu kaba ekleyin ya da birkaç damla sıvı gübre verin.
- Yüzey dolduğunda yarısını alın ve yeme verin. Kalan yarı bir iki hafta içinde yüzeyi yeniden doldurur.
Sık Görülen Sorunlar
Su mercimeği akvaryuma kendiliğinden geldi
Su mercimeği akvaryuma çoğu zaman istenmeden girer. Yaprakçık başka bir bitkinin yaprağına, saksısına ya da demetine yapışır, balığın geldiği poşet suyunda yüzer. Tek bir yaprakçık yeni bir örtü kurmaya yeter. Yeni bitkiyi akvaryuma koymadan önce akan suyun altında yaprak yaprak yıkayın ve birkaç gün ayrı bir kapta bekletin. Kaptaki suyun yüzeyine bakarak gizli yaprakçıkları yakalayın. Balığı akvaryuma alırken poşet suyunu akvaryuma dökmeyin. Doku kültürü kabında satılan bitkiler su mercimeği taşımaz.
Bütün yüzeyi kapladı
Yüzey tamamen kapandığında alttaki bitkiler ışıksız kalır ve suyun hava ile teması azalır. Kalabalık bir akvaryumda balıklar bu yüzden oksijen sıkıntısı çekebilir. Örtünün yarısını hemen toplayın ve bitkiyi yüzer bir halkanın içine alın. Halkanın dışına kaçan yaprakçıkları her su değişiminde süzgeçle toplayın. Yüzeyi hafifçe dalgalandıran bir filtre çıkışı da halkanın dışındaki yaprakçıkların çoğalmasını yavaşlatır.
Su mercimeğinden tamamen kurtulmak
Su mercimeğini akvaryumdan bütünüyle temizlemek mümkündür, ama tek bir yaprakçık kalırsa örtü kısa sürede geri gelir. Bu yüzden temizliği birkaç haftaya yayılan bir iş olarak planlayın:
- Isıtıcı, hortum ve filtre gövdesi gibi su yüzeyini delen eşyaları çıkarın. Yaprakçıklar bunlara yapışır; onları akvaryumun dışında yıkayın.
- Yüzeydeki örtüyü önce bir kapla ya da kepçeyle toplayın, kalan tek tük yaprakçıkları ince delikli bir çay süzgeciyle alın.
- Su seviyesini birkaç santimetre indirin. Camın su çizgisine yapışan yaprakçıkları kâğıt havluyla silin, kapağın iç yüzüne de bakın.
- Yüzen bitkileri, moss bağlı kökleri ve su yüzeyine değen yaprakları tek tek kontrol edin. Moss arasına dolanan yaprakçıkları cımbızla alın.
- Filtre süngerini ve iç filtrenin giriş kafesini kontrol edin, çünkü suyun içine çekilen yaprakçıklar orada da yaşar.
- Sonraki iki üç hafta her gün yüzeye bakın ve yeni çıkan yaprakçığı hemen alın.
Su mercimeği yiyen balıklar bu işe yardım eder. Japon balıkları ve iri guramiler yüzeydeki yaprakçıkları toplar. Akvaryumda bitki öldürücü kimyasal kullanmayın; bu kimyasallar akvaryumun öteki bitkilerine de zarar verir.
Yaprakçıklar sararıyor ya da küçülüyor
Sararan ve gittikçe küçülen yaprakçıklar suyun besince fakirleştiğini gösterir. Bu durum özellikle balığı az ya da gübresiz bir akvaryumda görülür. Demir içeren bir sıvı gübreyi yarım dozla verin; sağlıklı yaprakçıklar kısa sürede yeniden yeşil çıkar.
Su mercimeği ortadan kayboldu
Su mercimeği kendiliğinden azalıyorsa önce akvaryumdaki balıklara bakın. Japon balıkları, otçul cikletler ve guramiler bitkiyi çoğaldığından hızlı yer. Yüzeyi güçlü çalkalayan filtre de yaprakçıkları suyun içine çeker ve bitkiyi tüketir.
Hangi Akvaryuma Uyar
Su mercimeği en çok sakin yüzeyli akvaryumlara uyar. Karides akvaryumunda, yavru büyütme akvaryumunda ve küçük beta akvaryumunda işe yarar; yavrulara saklanma yeri, karideslere de otlayacak kök sunar. Isıtıcısız akvaryumun ve bahçe havuzunun serin suyuna da dayanır.
Japon balığı ve otçul ciklet akvaryumunda ise süs bitkisi değil, yemdir. Bu balıklar yüzeydeki yaprakçıkları birkaç günde bitirir. Ayrı bir kapta üretilip düzenli olarak verildiğinde bitki onlar için iyi bir yeşil yemdir. Bitkili akvaryumda alttaki bitkilerin ışığını keser; bu akvaryumlarda su mercimeğini halkanın içinde, küçük bir alanda tutun.
| Balık / canlı | Durum | Not |
|---|---|---|
| Japon balığı | Dikkat | Yaprakçıkları hızla yer. Bitki bu akvaryumda yaşamaz, ayrı kapta üretilip yem olarak verilir. |
| Otçul cikletler | Dikkat | Bitkiyi yerler; yem olarak verilmesi uygundur. |
| İri guramiler | Dikkat | Yüzeydeki yaprakçıkları yerler ve örtüyü inceltirler. |
| Beta balığı | Uyumlu | Sakin yüzeyi sever ve yüzen bitkinin arasına köpük yuva kurar. Balığın hava alabilmesi için yüzeyin bir kısmı açık kalmalıdır. |
| Lepistes ve öteki canlıdoğuranlar | Uyumlu | Yavrular köklerin arasında saklanır. |
| Tetra, rasbora ve öteki topluluk balıkları | Uyumlu | Bitkiye dokunmazlar; gölgeli yüzeyin altında daha rahat dururlar. |
| Cüce karidesler | Uyumlu | Köklerde ve yaprakçıkların altında otlarlar, yavruları köklerin arasında saklanır. |
| Saplı ve rozet bitkiler | Dikkat | Kalın örtünün altında ışıksız kalırlar. Su mercimeğini halkayla küçük bir alanda tutun. |
Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme
Akvaryumcularda ve internet satıcılarında porsiyonla satılır. Bir porsiyon çoğu zaman küçük bir kap ya da avuç dolusu bitkidir ve küçük bir akvaryumun yüzeyini birkaç hafta içinde doldurmaya yeter. Fazlasını almayın; bitki ne kadar alırsanız alın kısa sürede çoğalır.
Sağlıklı porsiyondaki yaprakçıklar yeşil ve düzdür, köklerin rengi beyazdır. Sarı, kahverengi ya da yumuşamış yaprakçıklar çoğunluktaysa bitki yolda bozulmuştur. Su mercimeği porsiyonları salyangoz ve başka küçük yüzen bitkiler taşıyabilir. Bitkiyi akvaryuma koymadan önce beyaz bir kapta ayıklayın ve çay süzgecinde durulayın. Karides akvaryumuna girecek bitkiyi birkaç gün ayrı bir kapta, suyunu her gün değiştirerek bekletin.
Bitki ilk birkaç gün yerine alışır, sonra çoğalmaya başlar. İkinci haftadan itibaren yüzeyin ne kadarını kapladığına bakın ve toplama düzenini buna göre kurun.
Benzer Bitkiler ve Karıştırılma Riski
Akvaryumcularda “Lemna minor” adıyla satılan porsiyonların içinde başka su mercimeği türleri de bulunabilir. Bu türleri birbirinden ayırmak uzmanlar için bile zordur. Bakımları aynı olduğu için akvaryumcu açısından fark azdır, ama doğaya karışmaları açısından fark büyüktür.
Amerika kökenli Lemna minuta, Avrupa’nın birçok ülkesine sonradan yayılmıştır. Yaprakçığı daha küçük ve incedir, ışığa tutulduğunda tek damar gösterir. Bu iki tür bazen büyüteç altında bile ayrılamaz. Türkiye’de de doğal olarak yetişen Lemna gibba‘nın yaprakçığının alt yüzü şişkin ve süngerimsidir.
Spirodela polyrhiza daha iridir ve her yaprakçığının altından tek kök yerine bir demet kök sarkar; yaprakçığın alt yüzü kırmızı-mor renklidir. Landoltia punctata akvaryumlara sık karışır ve birkaç kök verir; yaprakçığı daha uzunca ve alt yüzü kırmızımsıdır. Wolffia türleri ise köksüzdür ve yüzeyde toz tanesi kadar küçük yeşil topçuklar gibi görünür.
Salvinia, su mercimeğiyle aynı ölçekte görünse de bir su eğreltisidir. Yaprakları tüylüdür ve bir sap boyunca ikişer ikişer dizilir. Su marulu da yüzen bir bitkidir, ama yaprakları tüylü bir rozet oluşturur ve birkaç santimetreye kadar irileşir.
Sıkça Sorulan Sorular
Su mercimeği akvaryumdan nasıl temizlenir?
Yüzeyi delen ısıtıcı ve hortum gibi eşyalar çıkarılır, örtü kepçeyle, kalan yaprakçıklar çay süzgeciyle toplanır. Camın su çizgisine yapışan yaprakçıklar su seviyesi indirilip kâğıt havluyla silinir. Tek bir yaprakçık örtüyü yeniden kurduğu için yüzey iki üç hafta her gün kontrol edilir.
Su mercimeği balıklara zarar verir mi?
Su mercimeği zehirli değildir ve birçok balık onu yer. Yüzeyi bütünüyle kaplayan kalın bir örtü ise suyun hava ile temasını azaltır ve alttaki bitkilerin ışığını keser. Yüzeyin en az yarısını açık tutarsanız bitki balıklara zarar vermez.
Japon balığı su mercimeği yer mi?
Japon balığı su mercimeğini severek yer ve akvaryumdaki örtüyü birkaç günde bitirir. Bitkiyi ayrı bir kovada ya da kutuda üretip düzenli olarak vermek, japon balığına sürekli taze yeşil yem sağlar.
Su mercimeği nitratı düşürür mü?
Su mercimeği hızlı büyüdüğü için sudaki nitratı ve fosfatı tüketir ve yosunun kullanacağı besini azaltır. Bu etkinin sürmesi için fazla bitkinin düzenli olarak toplanması gerekir. Su değişiminin yerini tutmaz.
Su mercimeği CO2 ister mi?
Su mercimeği karbondioksit sistemi istemez. Yaprakçığın üst yüzü havaya değdiği için karbondioksiti havadan alır. Standart lamba altında ve gübresiz balıklı akvaryumda da çoğalır.
Su mercimeği neden yayılmıyor ya da kayboluyor?
Su mercimeğinin en sık kaybolma nedeni, onu yiyen balıklardır. Yüzeyi çalkalayan filtre çıkışı da yaprakçıkları suyun içine çeker. Gübresiz ve balığı az akvaryumda ise besin yetmez ve yaprakçıklar küçülüp sararır.
Kaynakça
- Ziegler, P., Adelmann, K., Zimmer, S., Schmidt, C. & Appenroth, K.-J. (2015). Relative in vitro growth rates of duckweeds (Lemnaceae) – the most rapidly growing higher plants. Plant Biology, 17(Suppl. 1), 33–41.
- Ceschin, S., Leacche, I., Pascucci, S. & Abati, S. (2016). Morphological study of Lemna minuta Kunth, an alien species often mistaken for the native L. minor L. (Araceae). Aquatic Botany, 131, 51–56.
- Appenroth, K.-J., Sree, K. S., Böhm, V., Hammann, S., Vetter, W., Leiterer, M. & Jahreis, G. (2017). Nutritional value of duckweeds (Lemnaceae) as human food. Food Chemistry, 217, 266–273.
- Coşkun, Ö. F., Aydın, D., Akıska, S., Özel, H. B. & Varol, T. (2018). Türkiye’de yayılış gösteren sumercimeğigil üyelerinin belirlenmesi. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 20(1), 145–151.
- Lansdown, R. V. (2019). Lemna minor. The IUCN Red List of Threatened Species 2019: e.T164057A120125670.
- POWO (2026). Lemna minor L. Plants of the World Online, Royal Botanic Gardens, Kew. powo.science.kew.org.
- GBIF Secretariat (2026). Lemna minor L. GBIF Backbone Taxonomy. www.gbif.org.
- Flowgrow (2026). Lemna minor; Lemna spp. Aquatic Plant Database. www.flowgrow.de.
- Aquasabi (2026). Getting rid of duckweed. Aquascaping Wiki. www.aquasabi.de.
💬 Yorum Yaz