Azolla
Bir bakışta
Hangi ihtiyaca uyar
Köken ve doğal yaşam alanı
Kanada'nın batısından Şili ve Arjantin'e kadar Amerika kıtasının yerlisidir. Süs havuzu ticaretiyle ve çeltik tarımıyla Avrupa'ya, Güney Afrika'ya ve Asya'ya yayılmış, Türkiye'de ilk kez 1996'da Kırklareli'nde kaydedilmiş, sonra Gala Gölü'nde ve Kızılırmak Deltası'nda görülmüştür.
Göletlerde, hendeklerde, bataklıklarda ve ırmakların durgun kollarında, güneş alan durgun suyun yüzeyinde yaşar.
Avrupa'nın büyük bölümünde, Güney Afrika'da ve Asya'da doğaya yerleşmiş, Türkiye'de de Trakya'da ve Kızılırmak Deltası'nda yaşayan yabancı bir türdür; Avrupa Birliği'nin istilacı türler listesinde yer almasa da akvaryumdan ya da havuzdan çıkan bitki dereye, göle ya da kanala atılmaz, kurutulup çöpe atılır.
Haritadaki noktalar GBIF'teki 39.810 koordinatlı kaydının ülkelere dengeli dağıtılmış bir özetidir. Havuzlardan ve akvaryumlardan doğaya karışmış popülasyonların kayıtları da görünebilir.
Bakım notları ve ilgili bitkiler
Kart verisi: Kew Plants of the World Online · GBIF · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth.
Azolla, su yüzeyinde serbest yüzen küçük bir eğreltidir. Dikilmez, bağlanmaz; suya bırakılır ve kopan parçalarıyla kendi kendine çoğalır. Karbondioksit (CO2) sistemi istemez, çünkü karbondioksidi doğrudan havadan alır. Bakımı açık bir bahçe havuzunda çok kolaydır, kapalı bir oda akvaryumunda ise sanıldığından zordur. Bitki güçlü ışık ister. Standart bir akvaryum lambasının altında çoğu zaman birkaç hafta içinde seyrelir ve kaybolur. Bu bitkiyi açık üstlü, lambası güçlü ve yüzeyi sakin bir akvaryuma ya da güneş alan bir havuza koyun.
Azollayı öteki yüzen bitkilerden ayıran şey iki özelliktir. Yapraklarının içinde, havadaki azotu bağlayan mavi-yeşil bir bakteri yaşar. Bitki bu sayede azotça fakir suda da büyüyebilir ve Asya’da çeltik tarlalarında doğal gübre olarak kullanılır. İkinci özelliği rengidir. Soğukta ve çok güçlü ışıkta yeşilden pas kırmızısına döner. Türkiye’de Kızılırmak Deltası’nın su yüzeylerini baharda kızıla boyayan bitki de odur.
Türkiye’de internet satıcılarında ve akvaryumcularda çoğunlukla “Azolla caroliniana” etiketiyle, porsiyon hâlinde satılır. Bu etiket büyük olasılıkla yanlıştır. Avrupa’daki üretim seraları bitkiyi Azolla filiculoides adıyla yetiştirir. “Caroliniana” adı ise uzun süre başka bir Amerikan türüne, Azolla cristata‘ya yanlış verilmiştir. Bu iki türü ancak mikroskopla ayırabilirsiniz; akvaryumdaki bakımları da aynıdır. Bu sayfa, Avrupa ticaretinde ve Türkiye’nin doğasında bulunan Azolla filiculoides‘i anlatır.

Nasıl Tanınır
Azolla, ince ve dallanan bir gövde ile bu gövdeyi kiremit gibi üst üste örten minicik yapraklardan oluşur. Her bitki üçgen ya da çokgen biçimli, yassı bir parçadır ve uzunluğu birkaç santimi geçmez. Uzaktan bakıldığında yüzeyde dantel gibi işlenmiş bir eğrelti yaprağına benzer. Yakından bakıldığında yaprakların tek tek milimetrelik pullar olduğu görülür.
Her yaprak iki parçalıdır. Üstteki parça yeşildir, kalındır ve havada durur. Bu parçanın içinde küçük bir boşluk vardır ve azotu bağlayan Anabaena azollae bakterisi orada yaşar. Alttaki parça incedir, renksizdir ve suya yaslanarak bitkiyi yüzdürür. Yaprağın üst yüzü kısa tüylerle kaplıdır ve suyu iter. Gövdenin dallandığı noktalardan suya ince, kahverengi ve tek kökler sarkar.
Bitkinin rengi koşullara göre değişir. Ilık suda ve orta ışıkta açık ya da zümrüt yeşilidir. Su soğuduğunda, ışık çok güçlendiğinde ya da bitki besinsiz kaldığında yapraklarda kırmızı bir pigment, antosiyanin birikir. Bitki önce kenarlarından pembeleşir, sonra baştan sona pas kırmızısına ya da kahverengiye döner. Kızaran azolla küçülür ve yavaş büyür. Koşullar düzelince yeni çıkan yapraklar yeniden yeşil olur.
Kalabalık bir örtüde bitkiler birbirini iterek yukarı doğru kalkar ve yüzeyde birkaç santim kalınlığında süngerimsi bir tabaka oluşturur. Akvaryumcudan alınan porsiyon ise genellikle tek kat, yeşil ve gevşek bitkilerden oluşur.
Doğada Nerede Yetişir
Azolla filiculoides, Kanada’nın batısından Şili ve Arjantin’in güneyine kadar uzanan Amerika kıtasının bitkisidir. Göletlerde, hendeklerde, bataklıklarda, göllerin kıyılarında ve ırmakların durgun kollarında yaşar. Hep durgun ya da çok yavaş akan suyu seçer. Akvaryumda akıntıdan hoşlanmamasının nedeni budur.
Bitki süs havuzu ticaretiyle ve çeltik tarımında gübre olarak kullanılmasıyla bütün dünyaya taşınmıştır. Bugün Avrupa’nın büyük bölümünde, Güney Afrika’da, Japonya’da ve Güney Asya’da doğaya yerleşmiştir. Besince zengin, sığ ve durgun sularda yüzeyi kalın bir örtüyle kaplar. Örtünün altında ışık kesilir, sudaki oksijen azalır ve sualtı bitkileri ile balıklar zarar görür. Soğuk kışları spor keseleriyle ve suya batan parçalarıyla atlatır, ilkbaharda yeniden çıkar.
Türkiye’de ilk kez 1996’da, Kırklareli’nde Babaeski yakınlarındaki Tekke Deresi’nde kaydedilmiştir. Sonraki yıllarda Edirne’deki Gala Gölü’nde ve Samsun’daki Kızılırmak Deltası’nda da görülmüştür. Türkiye’de istilacı yabancı bitkiler için kapsamlı bir resmî liste yoktur. Bitki, Avrupa ve Akdeniz Bitki Koruma Örgütü’nün istilacı bitkiler için tuttuğu gözlem listesindedir. Avrupa Birliği bitkiyi değerlendirmiş, ama istilacı türler listesine almamıştır. Bu yüzden Avrupa Birliği’nde satışı serbesttir. Yine de akvaryumdan ya da havuzdan çıkan azollayı hiçbir zaman dereye, göle ya da bir sulama kanalına atmayın. Fazla bitkiyi kurutup çöpe atın ya da kompost yapın.
Akvaryumdaki Yeri ve Dikimi
Azolla dikilmez ve bağlanmaz. Yeri, akvaryumun yüzeyinde suyun en sakin ve lambaya en yakın olduğu bölümdür. Akvaryuma eklemek birkaç dakika sürer:
- Porsiyonu bir kaba alın ve akvaryum suyuyla hafifçe çalkalayın. Salyangoz yumurtasını, yosun ipliklerini ve araya karışmış su mercimeğini ayıklayın.
- Kararmış, çürümüş ya da yapışıp hamurlaşmış parçaları ayırıp atın.
- Bitkiyi yeşil yüzü yukarı bakacak biçimde yüzeye bırakın. Ters dönen parça kısa sürede kendiliğinden düzelir.
Filtre çıkışını yüzeyi çalkalamayacak biçimde aşağıya ya da cama doğru çevirin. Akıntı azollayı bir köşeye yığar, yaprakları ıslatır ve parçaları suyun altına çeker. Bitkiyi tek bir bölgede tutmak isterseniz yüzeye hava hortumundan bir halka kurun. Yüzeyin en az üçte birini her zaman açık bırakın.
En sık yapılan hata, azollayı kapaklı bir akvaryumda zayıf bir lambanın altına koymaktır. Kapak ışığın bir kısmını keser, kapakta yoğuşan su yapraklara damlar ve lambanın sıcağı yüzeyi ısıtır. Bu koşullarda azolla birkaç hafta içinde küçülür, kararır ve kaybolur.
Işık, Karbondioksit ve Gübre
Azollanın asıl ihtiyacı ışıktır. Açık havada güneş alan bir havuzda en hızlı büyüyen yüzen bitkilerden biridir. Oda akvaryumunda ise güçlü bir LED’in altında, günde 8–10 saat aydınlatmayla ancak sağlıklı kalır. Zayıf ışıkta yeni yapraklar küçük çıkar, örtü seyrelir ve bitki birkaç hafta içinde tükenir. Lambanın hemen altında ve kapakla sıkışmış sıcak havada ise yapraklar kızarır ya da kahverengileşir. İdeal yer, lambadan bir karış kadar aşağıdaki açık bir yüzeydir.
Karbondioksit sistemi gerekmez. Azolla karbondioksidi yapraklarıyla doğrudan havadan alır. Suya verilen karbondioksit ona dipteki bitkiler kadar yarar sağlamaz.
Besinini sarkan kökleriyle sudan alır. Azotun büyük bölümünü yapraklarındaki bakteri havadan bağladığı için nitratı az olan suda da yeşil kalabilir. Bu, su mercimeği ve salvinia gibi yüzen bitkilerden farklı olarak azollanın nitratı hızla temizlemeyeceği anlamına da gelir. Yeni yapraklar küçük, soluk ya da kızıl çıkıyorsa haftada bir, demir ve potasyum içeren sıvı gübreyi şişede yazan dozun yarısı kadar verin. Kök tableti ona hiçbir işe yaramaz.
Su Değerleri
Su değerlerinde seçici değildir. Yumuşak ve hafif asidik sudan orta sert ve hafif bazik suya kadar geniş bir aralıkta yaşar; Türkiye’deki şebeke sularının çoğu ona uyar. En iyi 18–28 °C’de büyür. Soğuğa da dayanır. Su iyice soğuduğunda büyümesi neredeyse durur, yaprakları kızarır ve bitki küçülür. Bu yüzden ısıtıcısız bir akvaryumda ya da donmayan bir havuzda kışı geçirebilir. 30 °C’nin üstündeki sıcak suda ise zayıflar.
Budama ve Bakım
Azollanın bakımı, ışığı yeterli olan bir akvaryumda ve havuzda seyreltmeden ibarettir. Haftada bir, su değişimi sırasında fazla bitkiyi küçük bir kepçeyle ya da ince bir ağla toplayın. Önce kızarmış, kararmış ve yaşlı parçaları alın; genç ve yeşil olanları bırakın. Yüzeyin en az üçte birini açık tutun.
Suya sarkan kökler balıkların ve yavruların saklanacağı ince bir perde oluşturur. Bu kökleri kesmeniz gerekmez. Kapağın iç yüzünde biriken suyu ara sıra silin, kapağı mümkünse aralık bırakın. Toplanan fazla bitki bahçede iyi bir kompost malzemesidir, çünkü içinde bol azot taşır.
Çoğaltma
Azolla kendi kendine çoğalır ve bunun için sizin bir şey yapmanız gerekmez. Gövde uzadıkça dallanır, eski dallar kırılır ve her parça ayrı bir bitki olarak büyümeyi sürdürür. Başka bir akvaryuma ya da havuza bitki vermek isterseniz bir avuç bitkiyi ayırıp oraya bırakmanız yeterlidir.
Bitki açık havada, özellikle sonbaharda, yaprakların dibinde küçük spor keseleri oluşturur. Bu keseler kışı suyun dibinde geçirir ve ilkbaharda yeni bitkiler verir. Akvaryumda spor keseleri nadir görülür; akvaryumdaki çoğalma tamamen kopan parçalarla olur.
Sık Görülen Sorunlar
Azolla kapalı akvaryumda kayboluyor
Bitki ilk günlerde iyi görünür, sonra her hafta biraz daha seyrelir ve bir ay içinde yalnızca birkaç kararmış parça kalır. En sık nedeni ışık yetersizliğidir. Kapağın altındaki standart lamba azollanın büyümesine yetmez. Buna kapakta yoğuşup yapraklara damlayan su ve lambanın yaydığı sıcak da eklenir. Lambayı güçlendirin, kapağı aralık bırakın ya da bitkiyi açık üstlü bir akvaryuma veya havuza alın. Kapalı bir oda akvaryumu için salvinia ya da Limnobium daha kolay bir seçimdir.
Yapraklar kızarıyor
Yapraklar önce kenarlarından pembeleşir, sonra pas kırmızısına döner. Bu bir hastalık değildir. Bitki soğukta, çok güçlü ışıkta ve besin azaldığında yapraklarında kırmızı pigment biriktirir. Havuzda sonbaharın ve kışın kızarması doğaldır; bitki ilkbaharda yeniden yeşerir. Akvaryumda kızaran azolla çoğunlukla lambaya çok yakındır ya da aç kalmıştır. Lambayla yüzey arasındaki mesafeyi açın ve yarım doz sıvı gübre verin.
Bitki kararıyor ve çürüyor
Parçalar kahverengiden siyaha döner, birbirine yapışır ve suyun altına batar. Nedeni çoğu zaman yüzeyi çalkalayan akıntıdır ya da kapaktan damlayan sudur. Filtre çıkışını çevirin, kapağın iç yüzünü silin ve çürüyen parçaları hemen toplayın. Çürüyen bitki suyu kirletir.
Havuzun yüzeyi tamamen kapandı
Açık havada, sıcak ve güneşli bir yazda azolla bir havuzun yüzeyini birkaç hafta içinde kalın bir halı gibi kaplar. Altında kalan sualtı bitkileri ışıksız kalır, gece sudaki oksijen düşer ve balıklar yüzeye çıkıp hava yutar. Örtüyü ince bir ağla ya da kepçeyle her hafta toplayın. Bitkiyi tamamen kaldırmak istiyorsanız birkaç hafta boyunca her gün toplayın; tek bir parça bile kalırsa bitki yeniden çoğalır.
Hangi Akvaryuma Uyar
Azollanın en iyi yeri açık havadaki süs ve bahçe havuzlarıdır. Bu havuzlarda güneş ona yeter, kışın kızarıp küçülse de çoğunlukla yaşamaya devam eder. Oda akvaryumlarında ise açık üstlü, lambası güçlü ve akıntısı az düzenlere uyar. Paludaryumlarda ıslak toprak ve yosun üzerinde su üstü formunda da büyür.
Sarkan kökleri yavru balıklara saklanacak yer olur ve yüzeyin gölgesi çekingen balıkları sakinleştirir. Bitki yumuşak ve besleyicidir; otçul balıklar onu kısa sürede yer.
| Balık / canlı | Durum | Not |
|---|---|---|
| Medaka ve küçük havuz balıkları | Uyumlu | Durgun ve açık havuzda azollanın köklerini yumurtlama ve saklanma yeri olarak kullanırlar. |
| Lepistes, moli ve öteki doğuran balıklar | Uyumlu | Yavrular sarkan köklerin arasına saklanır. Balıklar yaprakları zaman zaman didikleyebilir. |
| Tetra, rasbora ve küçük topluluk balıkları | Uyumlu | Bitkiye dokunmazlar; yüzeyin gölgesi bu balıkları sakinleştirir. |
| Cüce karidesler | Uyumlu | Sarkan köklerde otlarlar. Karides akvaryumu kapalı ve lambası zayıfsa bitki uzun yaşamaz. |
| Beta balığı ve guramiler | Dikkat | Durgun yüzeyi severler, ama bu akvaryumlar çoğunlukla kapalıdır ve lambası zayıftır; azolla orada seyrelir. Yüzeyin bir kısmı açık kalmalıdır. |
| Japon balığı ve koi | Uyumsuz | Yumuşak yüzen bitkileri yerler. Havuzda azolla ancak balıkların yetişemediği kadar hızlı büyürse ayakta kalır. |
| Gümüş dolar, iri cikletler ve öteki otçul balıklar | Uyumsuz | Bitkiyi kısa sürede yer bitirirler. |
| Hava yutan balıklar (labirentliler, koridoralar) | Dikkat | Azolla yüzeyi tamamen kaplarsa hava almakta zorlanırlar; açık alan bırakın. |
Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme
Türkiye’de azolla çoğunlukla internet satıcılarında, kap ya da porsiyonla satılır. Akvaryumcularda her zaman bulunmaz; havuz bitkisi satan yerlerde yaz aylarında daha sık görülür. Az miktarda almanız yeterlidir, çünkü ışığı yeterli bir yerde bitki kısa sürede çoğalır.
Sağlıklı azollanın yaprakları yeşil, dolgun ve kurudur; üstlerine damlayan su boncuk gibi toplanır. Kenarlarının hafif pembe olması sorun değildir. Kararmış, yapışık ve suyun içinde hamurlaşmış bitkiyi almayın. Kargoyla gelen bitki birkaç gün karanlıkta kaldığı için bir kısmı kararmış olabilir. Bu parçaları ayıklayın; sağlam kalanlar bir iki hafta içinde toparlanır.
Porsiyonla gelen azolla sık sık su mercimeği, salyangoz yumurtası ve küçük canlılar taşır. Su mercimeği bir kez akvaryuma girerse temizlenmesi çok zordur. Bitkiyi akvaryuma koymadan önce bir kapta yıkayın ve parça parça gözden geçirin.
Benzer Bitkiler ve Karıştırılma Riski
Azollanın kendi türlerini birbirinden ayırmak kolay değildir. Akvaryumcularda “Azolla caroliniana” diye satılan bitki ya Azolla filiculoides ya da yine Amerika kökenli Azolla cristata‘dır. Bu iki türü yaprak tüylerine mikroskopla bakarak ayırabilirsiniz. Azolla filiculoides‘in tüyleri tek hücrelidir, Azolla cristata‘nınkiler ise iki hücrelidir. Gözle bakan biri için aralarında belirgin bir fark yoktur ve bakımları aynıdır. Asya ve Afrika kökenli Azolla pinnata ise daha üçgen biçimli, kuş tüyünü andıran bitkiler oluşturur; ABD’de federal zararlı otlar listesindedir.
Su mercimeği de yüzeyi kaplar, ama ondan kolayca ayrılır. Su mercimeğinin her bitkisi birkaç milimetrelik, tüysüz ve parlak tek bir yapraktan oluşur, altından tek bir kök sarkar. Azollanın ise pul pul, dallanan ve tüylü yaprakları vardır. Salvinia da yüzen bir eğreltidir; yaprakları azollanınkinden çok daha iridir, gövdenin her boğumunda çift çift dizilir ve üstleri belirgin beyaz tüylerle kaplıdır. Riccia da yüzeyde yeşil bir yumak oluşturur, ama yaprağı yoktur; çatallanarak dallanan ince şeritlerden oluşan bir ciğerotudur ve suyun hemen altında yüzer.
Sıkça Sorulan Sorular
Azolla akvaryumda neden kayboluyor?
Azolla kapalı akvaryumda çoğunlukla ışık yetersizliğinden kaybolur. Kapağın altındaki standart lamba ona yetmez, kapakta yoğuşan su da yapraklarını ıslatıp çürütür. Lambayı güçlendirin, kapağı aralık bırakın ve filtre çıkışının yüzeyi çalkalamasını önleyin.
Azolla neden kırmızı olur?
Azolla soğukta, çok güçlü ışıkta ve besin azaldığında yapraklarında kırmızı pigment biriktirir. Havuzda sonbaharda kızarması doğaldır ve bitki ilkbaharda yeniden yeşerir. Akvaryumda kızaran azollayı lambadan biraz uzaklaştırın ve yarım doz sıvı gübre verin.
Azolla CO2 ister mi?
Azolla karbondioksit sistemi istemez. Yüzeyde yaşadığı için karbondioksidi doğrudan havadan alır. Ona gereken asıl şey güçlü ışık ve sakin bir yüzeydir.
Japon balığı azolla yer mi?
Japon balığı ve koi azolla gibi yumuşak yüzen bitkileri yer. Havuzda azolla ancak balıkların yiyebildiğinden hızlı büyürse ayakta kalır. Japon balığı akvaryumunda azollanın uzun süre yaşamasını beklemeyin.
Azolla havuzda kışı geçirir mi?
Azolla soğuğa dayanıklıdır ve donmayan bir havuzda kışı küçülüp kızararak geçirir. Sert donlarda yüzeydeki bitki ölebilir, ama dibe çöken parçalar ve spor keseleri ilkbaharda yeni bitkiler verir. Bitkiyi garantiye almak isterseniz bir avuç azollayı kışın aydınlık ve donmayan bir yerde bir kapta saklayın.
Azolladan nasıl kurtulurum?
Azollayı ince bir ağla ya da kepçeyle birkaç hafta boyunca her gün toplayın. Tek bir parça kalırsa bitki yeniden çoğalır. Toplanan bitkiyi kurutup çöpe atın ya da kompost yapın; hiçbir zaman dereye veya göle dökmeyin.
Kaynakça
- Ünal, M. & Üzen, E. (1996). A new aquatic fern record for the flora of Turkey: Azolla filiculoides Lam. Turkish Journal of Botany, 20(4), 379–383.
- Kösesakal, T. (2014). Effects of seasonal changes on pigment composition of Azolla filiculoides Lam. American Fern Journal, 104(2), 58–66.
- Evrard, C. & Van Hove, C. (2004). Taxonomy of the American Azolla species (Azollaceae): a critical review. Systematics and Geography of Plants, 74(2), 301–318.
- Arslan, Z. F., Uludağ, A. & Üremiş, İ. (2015). Status of invasive alien plants included in EPPO lists in Turkey. EPPO Bulletin, 45(1), 66–72.
- EPPO (2024). Azolla filiculoides: Avrupa Birliği için risk analizi kaydı. pra.eppo.int.
- Avrupa Komisyonu (2016). Uygulama Tüzüğü (AB) 2016/1141: Birlik açısından endişe verici istilacı yabancı türler listesi, 07.08.2025 tarihli birleştirilmiş metin. eur-lex.europa.eu.
- POWO (2026). Azolla filiculoides Lam. Plants of the World Online, Royal Botanic Gardens, Kew. powo.science.kew.org.
- GBIF Secretariat (2026). Azolla filiculoides Lam. GBIF Backbone Taxonomy. www.gbif.org.
- Flowgrow (2026). Azolla filiculoides; Azolla caroliniana. Aquatic Plant Database. www.flowgrow.de.
- Dennerle Plants (2026). Azolla filiculoides (351), bitki veri sayfası. dennerleplants.com.
💬 Yorum Yaz