🐠 Türkiye'nin en kapsamlı akvaryum ansiklopedisi
Ana Sayfa › Ansiklopedi › Akvaryum Balık Türleri › Egzotik ve Nadir Türler › Polypterus delhezi (Barred Bichir)
Egzotik ve Nadir Türler

Polypterus delhezi (Barred Bichir)

📅 18 Kas 2026
Polypterus delhezi (Barred Bichir) (Polypterus delhezi)
Fotoğraf: ばぶじ~ · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Bilimsel ad Polypterus delhezi Boulenger, 1899 Diğer bilimsel adlar: Polypterus ansorgii delhezi
Takım Polypteriformes Familya Polypteridae Cins Polypterus IUCN LC · Asgari endişe
Türkiye'de delhezi · delhezi bichir İngilizce barred bichir · armoured bichir · banded bichir · Delhez's bichir

Bir bakışta

Boy38 cm (en fazla 44 cm)
Ömür15–20 yıl
Minimum akvaryum400 L / 150 cm uzunluk
GrupTek birey (tek)
Sıcaklık24–28 °C
pH6,5–7,5
Sertlik5–15 °dGH
ZorlukOrta · dayanıklı
MizaçBarışçıl
KatmanAlt · gece
BeslenmeEtçil
ÜremeYaprak/bitki yumurtlayıcı · zor
AkvaryumculardaNadir · 6–12 cm
KapakŞart
BitkilerZarar vermez

Köken ve dağılım

Doğal yayılış (havza) Doğal olarak bulunduğu ülke Sonradan yayıldığı ülke Nehir Gözlem kaydı (GBIF)
Köken
Afrika
Doğal olarak yaşadığı ülkeler
Kongo CumhuriyetiKongo Demokratik Cumhuriyeti
Havzalar
CongoItimbiriKasaiLéfini-LikoualaMiddle CongoRukiUbangui
Nehirler
CongoKasaiUbangiLikoualaTshuapaItimbiri
Göller
Mai-NdombeTumbaPool Malebo

Kongo Havzası'nın orta kesimine özgüdür: Demokratik Kongo Cumhuriyeti (Malebo Havuzu, Kasai, Mai-Ndombe ve Tumba gölleri, Ngiri, Tshuapa, Itimbiri) ve Kongo Cumhuriyeti (Likouala). Çad Havzası kayıtları doğrulanmamıştır.

Haritadaki noktalar GBIF'teki 95 koordinatlı kaydın özetidir; ülke ve havza bilgisi FishBase'ten derlenmiştir. Akvaryumdan kaçan/salınan bireylerin kayıtları da görünebilir.

Doğal yaşam alanı

Akarsular, göller ve taşkın alanları; yavaş, sığ, çoğu zaman bitkilerle kaplı, oksijeni düşük, yumuşak ve kahverengi su.

Bakım notları ve ilgili türler

Kart verisi: FishBase · GBIF · IUCN Kırmızı Liste · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth; havzalar World Bank (CC BY 4.0).

Gövdesi gri-zeytindir, sırt boyunca dizilmiş yedi sekiz kalın siyah bant ve sırtta bir ejderhanınkini andıran yüzgeççik sırası vardır. Polypterus delhezi, bişirlerin en çok beğenilen türlerinden biridir. Bişirler akvaryumcuların “dinozor balığı” dediği gruptur: kökleri 300 milyon yıldan eskiye uzanan, bugün yalnızca Afrika’da yaşayan Polypteridae ailesinin üyeleri. Akciğerleri vardır, yüzeyden hava yutarlar; sudan çıkınca ıslak zeminde kısa mesafe sürünebilirler. Kopan göğüs yüzgecini bir ay içinde neredeyse eksiksiz yeniden büyütebilmeleri de bu eski soyun özelliklerindendir.

Türkiye’de yerleşmiş bir Türkçe adı yoktur. Hobide çoğu zaman yalnızca “delhezi” ya da “delhezi bişir” diye anılır; İngilizcede “barred bişir” ve “armoured bişir” adlarıyla bilinir. Akvaryumcularda en sık görülen bişir, ondan küçük olan Senegal bişirdir; delhezi daha seyrek, ithalatçılarda zaman zaman görülür. Satılanların çoğu Güneydoğu Asya’daki çiftliklerde üretilmiş 6–12 cm’lik yavrulardır. Doğadan toplanan bireyler nadiren gelir.

Türü 1899’da George Albert Boulenger tanımladı. Tür adı, Kongo’da balık toplayan ve bişirlerin yaşamına dair yerel halktan bilgi derleyen Belçikalı ressam ve doğa gözlemcisi Henri Paul Delhez’i anar. Örnekler bugünkü Mai-Ndombe Gölü’nden ve Kongo Nehri’nin orta kesiminden gelmişti.

Polypterus delhezi (Barred Bişir) – Yetişkin delhezi; sırttaki 7–8 koyu bant ve yüzgeççik sırası
Yetişkin delhezi; sırttaki 7–8 koyu bant ve yüzgeççik sırası — Fotoğraf: ばぶじ~ · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Nasıl Tanınır

Gövde uzun, neredeyse silindiriktir; kuyruğa doğru hafif yanlardan basıklaşır. Akvaryumda 35–40 cm olur, en iri bireyler 44 cm’ye ulaşır. Bişirlerin orta boy grubundadır: Senegal bişirden belirgin biçimde iri, ornatipinnisden ve endlicheri’den küçüktür.

Gövdeyi baklava biçimli, kalın ve parlak pullar kaplar. Bu pullar birbirinin üstüne binmez, zırh gibi kenetlenir; balık tutulduğunda sert gelir. Sırtta tek bir sırt yüzgeci yerine, her birinin önünde küçük bir diken bulunan 10–13 ayrı yüzgeççik dizilidir. Balık heyecanlanınca ya da gerilince bunlar kalkar. Göğüs yüzgeçleri etli bir sapın ucundadır; balık dipte bunlara dayanarak durur ve yavaş ilerlerken kol gibi kullanır.

Ayırt edici işaret bantlardır. Gri-zeytin ya da kahverengimsi zeminin üzerinde, sırttan yanlara doğru inen 7–8 koyu, düzgün kenarlı bant bulunur. Karın sarımsı ve açıktır. Dudaklardan solungaç kapağının altına uzanan, beneklerden oluşan koyu bir çizgi vardır. Yüzgeçler sarımsıdır ve kahverengi-siyah benekler taşır. Bazı bireylerde pulların kenarı sarı-yeşil parlar ve balık ışıkta yeşilimsi görünür. Çeneler aynı hizadadır ya da alt çene biraz geride kalır; bu, onu alt çenesi öne çıkık endlicheri’den ayırır.

Erkekle dişiyi yetişkinlikte anal yüzgeçten ayırırsınız: erkeğin anal yüzgeci belirgin biçimde kalın, geniş ve etlidir; dişininki ince ve küçüktür. Yavrularda fark görünmez. Çok küçük yavruların başının iki yanında, dışarıda duran tüylü solungaçlar vardır; bunlar büyüdükçe kaybolur.

Doğada Nerede Yaşar

Orta Afrika’da, Kongo Havzası’nın orta kesiminde yaşar: Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Kongo Cumhuriyeti’nde yaşar. Bilinen yerleri Malebo Havuzu, Kongo Nehri’nin orta yatağı, Kasai, Mai-Ndombe ve Tumba gölleri, Ubangi’nin bir kolu olan Ngiri, Tshuapa ve Itimbiri nehirleri ve Kongo Cumhuriyeti’ndeki Likouala’dır. Çad Havzası’ndan gelen eski kayıtlar doğrulanmamıştır.

Akarsularda, göllerde ve yağmur mevsiminde sular yükselince oluşan taşkın alanlarında, çoğu zaman bitkilerle kaplı, yavaş ve sığ sularda bulunur. Bu bölgenin suları sıcak, yumuşak ve çoğu zaman çürüyen yapraklarla kahverengiye boyanmış, oksijeni düşük sulardır. Akciğer burada işe yarar: balık oksijenin bir kısmını yüzeyden aldığı havadan karşılar. Yumurtlama yağmur mevsiminde, taşkın alanlarında olur.

Tür “Asgari Endişe” sınıfındadır; geniş bir alana yayılır ve büyük bir tehdit altında değildir. Yerel halk onu geçim balıkçılığında yakalar. Akvaryum ticaretine giden balıkların çoğu artık çiftlik üretimi olduğu için toplama baskısı azdır.

Akvaryum Nasıl Olmalı

Yetişkin bir delhezi için en az 150 cm uzunluk ve 60 cm derinlik gerekir; bu da yaklaşık 400 litre eder. Yükseklikten çok taban alanı önemlidir, çünkü balık zamanının neredeyse tamamını dipte geçirir. 8–10 cm’lik yavru ilk bir yıl 100–120 cm’lik bir akvaryumda büyüyebilir, ama 25 cm’yi geçince büyük akvaryuma geçmelidir.

Kapak şarttır. Delhezi kaçmasıyla bilinir: kapakla cam arasındaki aralıktan, kablo ve hortum deliklerinden geçer, gece akvaryumdan çıkıp yerde kurur. Kapağı sıkı kapatın, boşlukları sünger ya da file ile tıkayın. Ama su ile kapak arasında birkaç santim hava boşluğu bırakın; balık düzenli olarak yüzeye çıkıp hava yutar ve yüzeye ulaşamazsa boğulur.

Taban ince kum olsun. Balık karnını tabana sürterek ilerler; keskin çakıl derisini çizer. Kökler, düz taşlarla kurulmuş mağaralar ve kalın PVC borular saklanma yeri olur; gündüz bunların içinde ya da altında yatar. Işık loş olsun, yüzen bitkiler ışığı kırar ve balığın gündüz de ortaya çıkmasını kolaylaştırır. Akıntı hafif tutulsun.

Bitkilere zarar vermez, ama iri gövdesiyle ince saplı bitkileri ezer ve kökü zayıf olanları söker. Anubias, Java eğreltisi, Bolbitis ve iri Kriptokorin türleri gibi sağlam bitkiler seçin; köke ya da taşa bağlayın.

Su Değerleri

Balık sıcak, yumuşak ile orta sert, hafif asidik ile nötr suyu sever: Sıcaklık 24–28 °C, pH 6,5–7,5 olmalıdır. Çiftlik üretimi bireyler geniş bir aralığa uyar; asıl dikkat edilecek şey suyun temizliğidir. Etçil, iri ve dipte yaşayan bir balıktır; artık yem kumun içinde çürür. Haftada %30 su değiştirin, güçlü bir filtre kullanın ve tabanı düzenli sifonlayın.

Beslenme

Etçildir. Doğada gece dibi kokuyla tarar; böcek larvası, kurtçuk, küçük kabuklu ve ağzına sığan her balığı yer. Gözleri zayıftır, yemini burun deliklerindeki tüplerle kokusundan bulur.

Akvaryumda temel yem dondurulmuş kan kurdu, mysis, doğranmış karides, midye ve beyaz balık etidir. Toprak solucanı neredeyse her bireyin kabul ettiği yemdir. Çiftlik üretimi bireylerin çoğu batan etçil granülü ve tableti de alır; pul yemi genelde almaz. Yalnızca kan kurduyla beslemeyin; yemi çeşitlendirin. Canlı yem balığı vermeyin; parazit ve hastalık taşır, yetersiz bir besindir.

Yemi akşam, ışıklar kısılınca verin ve balığın önüne düşmesini sağlayın. Yavaş yer; hızlı ve aç gözlü komşular yemi o bulamadan bitirir. Yavruya günde bir iki küçük öğün verin; yetişkine günde bir öğün, haftada bir gün aç bırakarak yeterlidir. Fazla beslenen bişir şişmanlar.

Davranış ve Tank Arkadaşları

Gece aktiftir. Gündüz mağarasında ya da kökün altında yatar; düzene alışınca gündüz de dolaşır, göğüs yüzgeçlerine dayanıp başını kaldırarak çevreyi izler. Sahibini tanır ve yemleme saatinde öne gelir. Kendi türüne ve başka bişirlere karşı genelde hoşgörülüdür; yeterli alan ve saklanma yeri varsa birkaç bişir aynı akvaryumda yaşar. Aynı mağara için itişme olur, ama ciddi yaralanma nadirdir.

Başka balıkları kovalamaz. Tek kuralı şudur: ağzına sığan her şey yemdir. Ağzı göründüğünden geniştir; gece uyuyan küçük balıkları dipten ve camın önünden toplar. Komşular delhezinin boyunun en az yarısı kadar olmalıdır. Onu ısırabilecek, yüzgeç kemiren ve yemini elinden alacak kadar hırslı türlerden kaçının.

Tür Bilimsel ad Uyum
Synodontis Synodontis spp. (iri türler) Uyumlu: aynı kıtadan, iri ve sakin; saklanma yeri çok olsun
Melek balığı Pterophyllum scalare Uyumlu: yetişkini iri ve yüksek gövdelidir, orta ve üst katmanda yaşar
Datnoid Datnioides spp. Uyumlu: iri ve sakin; büyük akvaryum ister
Senegal bişir Polypterus senegalus Uyumlu: akraba; her bireye ayrı saklanma yeri koyun
Oskar Astronotus ocellatus Dikkatli: boyca uyar, ama yemi önce kapar ve yavru delhezinin yüzgeçlerini ısırabilir
Kongo tetra Phenacogrammus interruptus Dikkatli: aynı havzadan; yavru delhezi ile uyar, yetişkin delhezi gece yakalayabilir
Kelebek balığı Pantodon buchholzi Dikkatli: yüzeyde yaşar ama küçük kalır; o da atlar, kapak ikisi için şart
Neon tetra Paracheirodon innesi Uyumsuz: yem olur
Kiraz karides Neocaridina davidi Uyumsuz: yem olur
Sumatra Puntigrus tetrazona Uyumsuz: yüzgeç kemirir, yavaş dip balığını rahatsız eder

Üretim

Ev akvaryumunda nadiren ürer. Satılan yavruların çoğu Güneydoğu Asya’daki çiftliklerde, büyük havuzlarda üretilir; bu yöntemin ayrıntısı dışarıya pek açıklanmaz. Akvaryumda yumurtlama örnekleri vardır, ama tekrarlanabilir bir yöntem yoktur.

Bişirler doğada yağmur mevsiminde yumurtlar. Akvaryumda bunu taklit etmek için olgun bir çifti, yoğun bitkili ya da yumurtlama püskülü konmuş geniş bir akvaryuma alın. Birkaç hafta boyunca suyu yavaş yavaş yumuşatın, pH’ı hafif asidiğe çekin ve büyük, biraz daha serin su değişimleri yapın. Bol ve çeşitli etçil yemle kondisyon verin.

Bişir akrabalarında görülen yumurtlama şöyledir: çift bitkilerin arasında yan yana yüzer, erkek başıyla dişiyi dürter. Dişi durunca erkek kalın anal yüzgecini dişinin genital açıklığının altına bir kepçe gibi kıvırır. Dişi birkaç yumurtayı bu kepçenin içine bırakır, yumurtalar orada döllenir ve erkek onları kuyruk darbeleriyle bitkilerin arasına savurur. Bu, dişinin yumurtası bitene kadar tekrarlanır. Yumurtalar yapışkandır ve bitkiye tutunur.

Yumurtlamadan sonra yetişkinleri alın, yoksa yumurtaları yerler. Yumurtalar 3–4 günde açılır. Dış solungaçlı larvalar yaklaşık üç gün sonra yem almaya başlar; ilk yem artemia nauplii ve mikro kurttur. Yavrular iyi yüzmez; yemi önlerine koyun ve suyu çok temiz tutun. Büyüdükçe birbirlerini yiyebilirler; boylarına göre ayırın.

Hastalıklar ve Korunma

Delhezi dayanıklı bir balıktır; düzgün kurulmuş akvaryumda nadiren hastalanır. Kayıpların çoğu hastalıktan değil, kaçmaktan, yüzeye ulaşamamaktan ve kirli sudan olur.

İlaç verirken dikkatli olun. Bişirler, pulsuz balıklar gibi, bazı ilaçlara sıradan pullu balıklardan daha hassas tepki verir. Bakırlı ilaçları kullanmayın; formalin ve malahit yeşili içeren ilaçları yarım dozla başlatın, havalandırmayı artırın. Beyaz benek ve bakteriyel deri yaraları en sık görülen sorunlardır; ikisi de çoğunlukla yeni gelen bir balıkla ya da kirli suyla başlar.

Doğadan gelen bireyler iç parazit taşıyabilir; ilk haftalarda balığın yemi alıp almadığını ve kilo kaybedip kaybetmediğini izleyin. Kopan ya da ısırılan yüzgeç temiz suda kendiliğinden yeniden çıkar. Keskin çakıl ve sert dekor karın derisini çizer; açılan yara kirli suda kolayca enfekte olur.

Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme

Gövdesi dolgun, karnı çökmemiş, derisi yarasız, bantları net bir birey seçin. Satış akvaryumunda dipte yatması normaldir; ama sürekli telaşla yüzeye çıkıyor, gövdesinde beyaz lekeler ya da kızarıklık varsa almayın. Satıcıdan önünüzde kan kurdu vermesini isteyin; yiyen balık iyi başlar. Çiftlik üretimi yavrular yeme daha kolay alışır ve hastalık riski daha düşüktür.

Tek birey yeter. Birden fazla bişir tutacaksanız büyük akvaryumu ve her balığa ayrı saklanma yerini baştan planlayın. Akvaryuma koymadan önce kapağın deliklerini kapatın. İlk günlerde ışığı kısık tutun, yemi akşam verin. Yeni balık bir hafta kadar pek ortaya çıkmayabilir; yemin eksilip eksilmediğine bakın.

Benzer Türler ve Karıştırılma Riski

Senegal bişir (Polypterus senegalus) akvaryumcularda en sık görülen bişirdir. Daha küçük kalır, 25–30 cm civarında olur; gövdesi tek renk gri ya da bej, bantsızdır. Albino formu da yaygındır. Delhezi koyu bantlarıyla ondan hemen ayrılır.

ornatipinnis (Polypterus ornatipinnis) daha iri olur, 50–60 cm’yi bulur. Gövdesi bant yerine koyu zemin üzerinde açık renkli, ağ gibi yayılan beneklerle kaplıdır. Endlicheri (Polypterus endlicheri) de geniş eğimli bantlar taşır ve delhezi ile en çok karıştırılan türdür; ama alt çenesi üst çenesinden belirgin biçimde öne çıkar, bantları daha geniş ve düzensizdir, boyu 60 cm’yi geçer. Yavruyken ikisini çene yapısına bakarak ayırın.

Polypterus palmas Batı Afrika’dan gelen, 30 cm civarında kalan, koyu benekli ve bulanık desenli bir türdür; düzgün bantları yoktur. Akrabaları arasında yılana benzeyen ropefish (Erpetoichthys calabaricus) ise ince, ip gibi uzun gövdesi ve karın yüzgecinin olmamasıyla ayrılır.

Sıkça Sorulan Sorular

Delhezi bişir kaç cm olur?

Akvaryumda 35–40 cm olur; en iri bireyler 44 cm’ye ulaşır. 6–12 cm’lik yavru olarak satılır ve ilk iki üç yılda hızlı büyür. Senegal bişirden iri, ornatipinnisden ve endlicheri’den küçüktür.

Delhezi bişir kaç litrelik akvaryumda bakılır?

Yetişkin için en az 150 cm uzunluk, 60 cm derinlik ve yaklaşık 400 litre gerekir. Yükseklikten çok taban alanı önemlidir. Yavru ilk yıl 100–120 cm’lik akvaryumda büyüyebilir.

Bişir neden “dinozor balığı” diye anılır?

Ait olduğu aile çok eski bir soydur; fosilleri dinozorlar döneminden bilinir ve bugün yaşayan akrabaları yalnızca Afrika’dadır. Zırh gibi kalın pulları, akciğeri ve sırtındaki yüzgeççik sırası balığa ilkel bir görünüş verir.

Delhezi bişir küçük balıkları yer mi?

Yer. Barışçıl bir balıktır ama ağzına sığan her şeyi gece avlar. Neon, lepistes, rasbora ve karidesle tutmayın. Komşuları en az onun yarısı boyunda, sakin türlerden seçin: iri Synodontis, melek balığı, datnoid, başka bişirler.

Delhezi bişir sudan çıkabilir mi?

Çıkabilir. Akciğeriyle hava solur ve ıslak zeminde göğüs yüzgeçleriyle kısa mesafe sürünür; kapak açık kalırsa akvaryumdan kaçar ve yerde kurur. Kapağı sıkı kapatın, delikleri tıkayın, ama yüzeyde hava boşluğu bırakın.

Delhezi bişir akvaryumda ürer mi?

Nadiren. Satılan yavruların çoğu Güneydoğu Asya’daki çiftliklerde üretilir. Ev akvaryumunda yağmur mevsimini taklit eden yumuşak, hafif asidik su ve yoğun bitkiyle yumurta alınabilir, ama tekrarlanabilir bir yöntem yoktur.

Kaynakça

  1. Boulenger, G. A. (1899). Matériaux pour la faune du Congo. Poissons nouveaux du Congo. Annales du Musée du Congo (Zoologie), Série 1.
  2. Moritz, T. & Britz, R. (2019). Revision of the extant Polypteridae (Actinopterygii: Cladistia). Ichthyological Exploration of Freshwaters, 29(2). doi:10.23788/IEF-1094.
  3. Britz, R. & Bartsch, P. (1998). On the reproduction and early development of Erpetoichthys calabaricus, Polypterus senegalus, and Polypterus ornatipinnis (Actinopterygii: Polypteridae). Ichthyological Exploration of Freshwaters, 9(4), 325–334.
  4. Cuervo, R., Hernández-Martínez, R., Chimal-Monroy, J., Merchant-Larios, H. & Covarrubias, L. (2012). Full regeneration of the tribasal Polypterus fin. PNAS, 109(10), 3838–3843. doi:10.1073/pnas.1006619109.
  5. Standen, E. M., Du, T. Y. & Larsson, H. C. E. (2014). Developmental plasticity and the origin of tetrapods. Nature, 513, 54–58. doi:10.1038/nature13708.
  6. Monsembula Iyaba, R. J. C. & Stiassny, M. L. J. (2013). Fishes of the Salonga National Park (Congo basin, central Africa): a list of species collected in the Luilaka, Salonga, and Yenge Rivers. Check List, 9(2). doi:10.15560/9.2.246.
  7. IUCN Red List: Polypterus delhezi (değerlendirme 2009).
  8. Froese, R. & Pauly, D. (ed.). FishBase: Polypterus delhezi. www.fishbase.se.
  9. Seriously Fish: Polypterus delhezi. www.seriouslyfish.com.

💬 Yorum Yaz

🐟 akvaryumpedia