Dario dario (Scarlet Badis)

Nasıl Tanınır

Gövde uzunca, yanlardan hafif basık, baş görece iridir. Kuyruk yüzgecinin kenarı düz kesilmiştir. Erkeğin zemini parlak kırmızı-turuncudur; yanlarında yedi dik, yanardöner mavi şerit bulunur. Cinsin erkekleri arasında yedi mavi şerit taşıyan tek tür budur. Sırt, anal ve karın yüzgeçleri kırmızıdır, kenarları beyaz ya da açık mavi parlar. Gözün önünde, arkasında ve üstünde ince koyu çizgiler vardır.

Erkek-dişi ayrımı kolaydır. Dişi daha küçük, daha kısa ve tıknazdır; rengi düz gri-bej, şeritleri soluk ya da hiç yoktur, yanlarında kırmızı veya mavi bulunmaz. Erkek olgunlaştıkça karın, sırt ve anal yüzgeçleri uzar. Genç erkekler önce soluktur, rengi birkaç ay içinde açılır; bu yüzden küçük, soluk bir balığın dişi olduğunu söylemek her zaman doğru değildir.

Akvaryumda erkek 2 cm civarında olur, dişi 1,5 cm’de kalır. 2,5 cm’yi geçen birey nadirdir.

Doğada Nerede Yaşar

Hindistan’ın kuzeydoğusuna özgüdür: Batı Bengal’in kuzeyi ve Assam’da, Brahmaputra’ya dökülen dere ve küçük nehirlerde yaşar. Butan’da da bulunması muhtemeldir. Tip yeri Assam’ın Kokrajhar bölgesindeki Janali Nehri’dir. Aynı derelerde iki Badis türüyle, B. blosyrus ve B. kanabos ile birlikte yaşar.

Yaşadığı yerler Himalaya eteklerinde, çoğunlukla pirinç tarlaları arasından akan 2–5 metre genişliğinde, 30–70 cm derinliğinde derelerdir. Su berrak, akıntı yavaş, taban kum ve ince çakıldır. Kenarlarda ve suyun içinde sık bitki vardır: Hygrophila, Limnophila, Rotala, Ottelia ve Vallisneria. Sıcaklık mevsime göre çok değişir; muson sonrası kuru dönemde 16 °C’ye iner, muson öncesinde 30 °C’ye çıkar. pH nötre yakındır.

Koruma durumu “Yetersiz Veri” (DD) olarak değerlendirilir. Yani türün tehlikede olup olmadığına karar verecek kadar veri yok. Bölgede tarım ilaçları, sanayi atıkları ve yerleşim baskısı derelerin kalitesini bozuyor. Akvaryum için toplanan balıkların büyük kısmı hâlâ doğadan gelir; akvaryumda üretilmiş balık bulabiliyorsanız onu tercih edin.

Akvaryum Nasıl Olmalı

Bir erkek ve birkaç dişi ya da tek çift için 40 litre, en az 45 cm uzunluk yeter. Birden fazla erkek koyacaksanız akvaryumu büyütün: Her erkek en az 30 cm’lik kendi bölgesini ister ve bölgeler birbirini görmemelidir. 75 litre ve üstünde iki üç erkek, sık bitki ve dağınık saklanma yerleriyle birlikte yaşayabilir.

Düzen sık bitkili, sakin bir nano akvaryumdur. Taban ince kum ya da yuvarlak ince çakıl olsun. Java yosunu, Java eğreltisi, anubias, kriptokorin ve Hygrophila, Rotala, Limnophila gibi gövdeli bitkiler iyi seçimdir; balık bitkilere dokunmaz. Küçük kökler, birkaç kuru yaprak, yüzen bitki ve ters çevrilmiş küçük kil saksılar hem saklanma yeri hem de yumurtlama alanı olur. Saklanma yerlerini akvaryuma dağıtın, bir köşeye toplamayın; her erkeğin kendi mağarası olsun.

Akıntı zayıf olmalı; sünger filtre ya da çıkışı kısılmış küçük filtre yeter. Filtre girişini süngerle kapatın, bu boyda bir balık emilebilir. Yeni kurulmuş akvaryuma koymayın; döngüsü oturmuş, birkaç aylık bir akvaryum ister. Haftada %20–30 su değişimi yapın.

Su Değerleri

22–26 °C, pH 6,5–8,0, GH 2–15 arasında rahat yaşar. Su kimyası konusunda seçici değildir; klorsuzlaştırılmış şebeke suyu çoğu yerde uyar. Asıl mesele temizliktir: Amonyak ve nitrit sıfır, nitrat düşük olmalı. Ani sıcaklık ve pH değişimlerinden kaçının. Çok sıcak suda ömrü kısalır; tropikal akvaryumun serin ucunda, 24 °C civarında tutun. Üretim için 26 °C’ye çekebilirsiniz.

Beslenme

Mikro avcıdır. Doğada küçük kabuklular, kurtlar, böcek larvaları ve zooplanktonla beslenir. Akvaryumda en sık yapılan hata balığı aç bırakmaktır: Pul ve granül yemi çoğu zaman tanımaz, ağzına alıp tükürür. Akvaryumda üretilmiş bazı bireyler zamanla çok küçük granüle alışır ama buna güvenmeyin.

Ana yem canlı ya da dondurulmuş küçük yemdir. Canlı artemia yavrusu, dafni, siklops, mikro kurt, grindal kurdu ve muz kurdu temel menüdür. Dondurulmuş artemia, dafni ve siklops da yenir; çözdürüp küçük parçalar hâlinde verin. Kan kurdu ve tubifeksi ya hiç vermeyin ya da çok seyrek, küçük doğrayarak verin; bu ailede yağlanma ve sindirim sorunlarına yol açar.

Avına bakarak, yavaşça nişan alıp yer. Günde iki küçük öğün verin ve her balığın gerçekten yediğini izleyin. Tok balığın karnı hafif yuvarlaktır; içe çökmüş karın açlığın işaretidir. Bitkili ve olgun bir akvaryumda yosunlar arasındaki küçük canlılar ara öğün olur.

Davranış ve Tank Arkadaşları

Gündüz aktiftir; alt ve orta katmanda, bitkilerin arasında yavaşça süzülür. Çekingendir; kalabalık ve hızlı balıklar arasında saklanır, yeme çıkmaz. Erkekler birbirine karşı serttir. Küçük akvaryumda iki erkek sürekli kavga eder, zayıf olan saklanır ve aç kalır. Kavgada balıklar renklerini koyulaştırır, yüzgeçlerini açarak birbirine yan döner.

Kurulum basittir: Küçük akvaryumda bir erkek ve iki üç dişi yeter. Dişi bulamıyorsanız tek erkek de olur; tek başına da sağlıklı yaşar. Gruba dişi eklemek ileride zor olacağından mümkünse baştan alın.

En iyi sonuç yalnızca bu türün olduğu akvaryumdadır. Ortak akvaryum düşünüyorsanız komşular küçük, sakin ve üst katmanda yüzen balıklar olmalı. Hızlı yemciler bu balığın yemini kapar. Yetişkin karideslere dokunmaz ama karides yavrularını avlar.

Üretim

Dişiniz varsa akvaryumda kendiliğinden ürer. Sık bitkili, olgun bir akvaryumda yavrular arada bir kendiliğinden görünür. Çok yavru almak istiyorsanız türü ayrı bir üretim akvaryumunda tutun; başka balık koymayın.

1. Kurulum: 25–40 litrelik, sık bitkili, sünger filtreli bir akvaryum. Küçük mağaralar, ters saksı parçaları, geniş yapraklı bitkiler ve yosun koyun. Sıcaklık 26 °C.
2. Damızlık: Bir erkek ve iki dört dişi. Birden çok erkek varsa genelde yalnızca baskın olan ürer.
3. Kondisyon: Bir iki hafta bol canlı ve dondurulmuş yem verin. Erkek renklenip bir bölge seçer.
4. Kur: Birkaç gün sürebilir. Erkek renklerini en parlak hâline getirip dişiyi bölgesinin ortasına çağırır; dişi hazır değilse kovalanır, sonra yeniden çağrılır.
5. Yumurtlama: Saniyeler sürer. Yumurtalar mağara tavanına, geniş bir yaprağın altına ya da kıvrılmış bir yaprağın içine yapıştırılır. Ardından erkek dişiyi kovalar ve yumurtaları tek başına korur.
6. Açılma: 26 °C’de yumurtalar 2–3 günde açılır. Larvalar bir hafta kadar besin kesesiyle yaşar, sonra serbest yüzer.
7. Yavru yemi: İlk günlerde terliksi hayvan ve çok ince toz yem, ardından mikro kurt ve taze çıkmış artemia. Bitkili, olgun akvaryumdaki mikro canlılar yavrular için en iyi başlangıç yemidir.

Yetişkinler yumurta ve yavru yiyebilir; çok yavru istiyorsanız yumurtaları ya da yetişkinleri ayırın. Sık yosun, yavruların saklanması için de iyidir. Asıl zorluk ilk iki haftadaki çok ince yemdir; terliksi hayvan kültürünü yumurtlamadan önce hazırlayın.

Hastalıklar ve Korunma

Bu türün zayıf noktası açlık ve kirli sudur. Dükkândan gelen balıkların çoğu doğadan toplanmıştır ve uzun yolculuktan zayıf çıkar; yemini bulamayan ya da daha hızlı balıklarla yarışan dario birkaç haftada erir. İlk haftalarda canlı yemle besleyin, karınlarını izleyin.

Nitrat birikimine ve ani su değişimlerine duyarlıdır; kötü suda derisinde yaralar ve bakteriyel enfeksiyonlar görülür. Kan kurdu ve tubifeksle beslenen balıklarda yağlanma ve sindirim sorunları yaygındır. Doğadan gelen balıklarda iç parazit olabilir; kısa bir karantina yararlıdır. Beyaz benek gibi genel hastalıklar diğer tropikal balıklardaki gibi tedavi edilir; bu kadar küçük bir balıkta ilaç dozunu dikkatle ayarlayın.

Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme

Türkiye’de nadir görülür; ithalatçılarda zaman zaman bulunur ya da ön siparişle gelir. Satılan balıkların neredeyse hepsi erkektir. Dişi istiyorsanız akvaryumcuya önceden söyleyin ve gelen balığa dikkatle bakın: Gerçek dişi gri-bej, kısa ve tıknazdır; mavi şerit ve kırmızı yüzgeç taşımaz.

Sağlıklı balık dik yüzer, rengi canlıdır, karnı içe çökmemiştir. Satıcıdan balığa yem vermesini isteyin; dondurulmuş artemiaya ilgi gösteren balık seçin. Erkekleri birbirinden ayrı görürseniz kavgadan dolayı yüzgeçleri yırtık olmasın. Akvaryuma eklerken suya yavaş alıştırın, ışığı birkaç saat kısık tutun. İlk günlerde saklanır; bitkiler arasında yem bırakın.

Benzer Türler ve Karıştırılma Riski

Badis badis en sık karıştırılan türdür; eski etiketlerdeki “bengalensis” adı da bu karışıklıktan doğdu. Badis iki katı büyür, 5–6 cm olur; rengi kırmızı değil kahverengi-mavidir ve ruh hâline göre değişir; kuyruk yüzgecinin kenarı yuvarlaktır, dario’nunki düz kesilmiştir. Ayrıca daha baskındır; aynı akvaryumda dario’yu yemden uzaklaştırır.

Aynı cinsten Dario hysginon Myanmar’dan gelir; erkeği kırmızıdır ama yanlarında yedi belirgin mavi şerit yoktur. Dario tigris ve henüz adlandırılmamış “Myanmar” formları koyu, kalın şeritlidir ve kırmızı zemin taşımaz. Dario urops güneybatı Hindistan’dan gelir ve biraz daha iridir. Badis ruber de kırmızıdır, ancak 5 cm’ye ulaşır ve dario ile aynı akvaryumda bakılmamalıdır.