Midas Ciklet

Nasıl Tanınır

Gövde iri, yüksek ve yanlardan basıktır; alın dik yükselir, ağız orta büyüklükte ve dudaklar ince ya da orta kalınlıktadır. Sırt ve anal yüzgeçlerin arka uçları sivri uzar. Akvaryumda erkekler 25–30 cm’yi bulur, iyi bakılmış yaşlı erkekler 35 cm’ye ulaşır; dişiler belirgin biçimde küçük kalır.

Erkeği ayıran üç şey vardır: daha iri ve kalın gövde, daha uzun ve sivri sırt-anal yüzgeç, alındaki yağ tümseği. Doğada bu tümsek daha çok üreme döneminde şişer; akvaryumda yetişen erkeklerin çoğunda kalıcıdır. Dişide de küçük bir tümsek olabilir, bu yüzden tümsek tek başına güvenilir değildir. Kesin ayrım üreme döneminde görünen üreme borusuyla yapılır: erkeğinki ince ve sivri, dişininki kalın ve küttür.

Yavrular türün renk formu ne olursa olsun gri-kahverengi ve koyu bantlıdır. Turuncu ya da altın bireyler renklerini sonradan, büyüdükçe kazanır.

Renk Formları ve Varyeteler

Midas’ın renk değiştirmesi bu türü özel kılan şeydir. Doğadaki bireylerin büyük çoğunluğu ömür boyu gri, kahverengi ya da yeşilimsi kalır; gövdede koyu bantlar ve yan çizgi üzerinde koyu lekeler taşır. Bu yaban formudur. Bireylerin yaklaşık onda biri ise birkaç aylıkken ya da yıllar sonra koyu pigment hücrelerini kaybeder ve altın, turuncu, kırmızı ya da beyaz renge döner. Değişim parça parça ilerler; geçiş dönemindeki balık lekeli görünür ve bazı koyu bölgeler yıllarca kalabilir.

Altın renk tek bir gene bağlıdır ve baskın kalıtılır. Bu yüzden iki altın ebeveynin yavruları arasında da başta gri görünen, ama bir kısmı sonradan renk değiştirecek balıklar çıkar. Doğada altın balıklar daha göze batar, ama kavgalarda gri rakiplerine üstün gelir. Eşler de çoğunlukla kendi renginden seçilir.

Akvaryumcularda gördüğünüz Midasların neredeyse tamamı bu altın hattın seçilerek üretilmiş torunlarıdır: düz turuncu, koyu kırmızı, limon sarısı, beyaz ve turuncu-beyaz alacalı bireyler. Bantlı yaban formu ithalatta nadir gelir. Hepsi aynı türdür; bakımları ve mizaçları değişmez.

Bu türün adı iki ünlü melezle birlikte anılır. Papağan balığı (kan papağanı), Vieja melanura ile Midas’ın Asyalı üreticilerce elde edilen yapay melezidir; gaga gibi kapanmayan ağzı ve yuvarlak gövdesi bu melezlemenin sonucudur. Flowerhorn ise 1990’larda Malezya’da Midas, kırmızı şeytan, trimac ve başka Orta Amerika cikletlerinin çaprazlanmasıyla ortaya çıktı. Saf Midas’ı bu melezlerden ayırmak için alnı ve ağzı dikkatle inceleyin: papağanın ağzı kapanmaz, flowerhorn’un gövdesinde inci benekler ve koyu leke dizisi vardır.

Doğada Nerede Yaşar

Midas, Nikaragua ve Kosta Rika’nın Atlantik yamacında, San Juan Nehri havzasında yaşar. Asıl yurdu Nikaragua ve Managua büyük gölleridir; Masaya, Asososca ve Apoyeque gibi volkanik krater göllerinde de yerleşik nüfusları vardır. Göllerin kayalık kıyılarında, dik kaya duvarlarının çatlaklarında ve mağaralarında yaşar, nehirlerin yavaş akan alt kesimlerine daha az çıkar.

Apoyo ve Xiloá krater göllerine giren Midas atalarından son birkaç bin yılda yeni türler ayrıldı: Apoyo’da ince gövdeli ok ciklet A. zaliosus ile A. astorquii, A. chancho ve A. flaveolus; Xiloá’da A. amarillo, A. sagittae ve A. xiloaensis. Bu yüzden bu iki gölün balıkları bugün ayrı türler sayılır. Uluslararası Doğayı Koruma Birliği (IUCN) Midas’ı “düşük riskli” kategorisinde sayar; geniş göllerde bol bulunur. Akvaryumdan kaçan ya da salınan bireyler ABD’nin Florida eyaletinde ve Avustralya’da yabani nüfus kurdu; bu balığı asla doğaya bırakmayın.

Akvaryum Nasıl Olmalı

Tek bir yetişkin Midas için en az 150 cm uzunluğunda, 45–50 cm derinliğinde, yaklaşık 400 litrelik bir akvaryum gerekir. Bir çift ya da başka iri ciklitlerle birlikte tutulacaksa 180–200 cm ve 600 litre altına inmeyin. Saldırganlık ancak çok büyük, 1000 litre üzeri akvaryumlarda belirgin biçimde azalır.

Taban kum olsun; Midas sürekli kazar ve dekoru yerinden oynatır. Büyük kayaları doğrudan akvaryum tabanına oturtun, üst üste dizdiklerinizi yapıştırın. Kaya duvarlarıyla birkaç mağara kurun ama ortada geniş yüzme alanı bırakın. Isıtıcıyı ve filtre borularını koruma kafesine alın; iri bir erkek cam ısıtıcıyı kırabilir. Kapak sağlam olmalı.

Bitkiler sökülür ya da yenir. Yeşillik istiyorsanız kayaya ya da köke bağlanmış Anubias ve Java eğrelti otu ya da yüzen bitkiler deneyin. Balık çok yediği ve çok kirlettiği için akvaryum hacminin en az üç dört katını saatte dolaştıran güçlü bir dış filtre kullanın.

Su Değerleri

Midas su değerleri konusunda seçici değildir; nötr ile hafif bazik, orta sert su idealdir. Asıl önemli olan suyun temizliğidir: nitrat birikmesi bu iri balıkta kafada delik hastalığına ve renk solmasına yol açar. Haftada bir %30–50 su değişimi yapın.

Beslenme

Doğada hepçildir: taş yüzeylerindeki yosun ve döküntüyü, salyangozları, böcek larvalarını, kurtları ve küçük balıkları yer. Akvaryumda temel yem kaliteli bir ciklet peleti ya da çubuk yem olsun. Haftada birkaç kez kabuklu karides, midye, solucan ve dondurulmuş yemlerle zenginleştirin; kabuklu karides ve karotenli yemler turuncu rengi canlı tutar.

Bitkisel yem payını küçük tutmayın: haşlanmış bezelye, ıspanak, kabak ve salatalık düzenli verilmelidir. Dana yüreği ve kırmızı et sindirim sorunlarına yol açar, vermeyin. Canlı yem balığı beslemeye katkı sağlamaz, hastalık getirme riski taşır. Yetişkinlere günde bir, gençlere iki üç küçük öğün yeter.

Davranış ve Tank Arkadaşları

Midas, hobinin en kavgacı cikletleri arasındadır ve bu kavgacılık kendi türüne de yöneliktir. Akvaryumun bir bölümünü değil, çoğunlukla tamamını kendi bölgesi sayar. Sahibine bağlanır, elden yem alır, ama akvaryuma uzanan eli ısırabilir. En sorunsuz düzen akvaryumda tek bir Midas tutmaktır.

Çift tutmak daha risklidir. Yetişkin bir erkek tanımadığı dişiyi öldürebilir; çift kendiliğinden oluşmuşsa bile üreme dönemi dışında erkek dişiye saldırmaya devam edebilir. Birlikte tutulacak balıklar ancak çok büyük akvaryumda, benzer boyda ve sağlam yapılı olmalıdır. Kırmızı şeytan, papağan ve flowerhorn ile tutmayın: kavgaya ek olarak kolayca melezlenir.

Üretim

Midas’ı üretmek zor değildir; zor olan, dişiyi sağ tutacak bir çifti oluşturmaktır. En güvenli yol altı sekiz genç balığı birlikte büyütmek ve çiftin kendiliğinden oluşmasını beklemektir. Çift belli olunca diğerlerini hemen çıkarın. Yetişkin bir erkekle dişiyi doğrudan aynı akvaryuma koymayın; önce ızgaralı ya da delikli bir bölmeyle ayırın, birbirlerini görerek alışsınlar.

1. Akvaryum: 180 cm ve üzeri; içinde düz yüzeyli büyük kayalar, yan yatırılmış iri saksılar ve kaya mağaraları. Sıcaklık 26–28 °C.
2. Kondisyon: İki üç hafta zengin ve çeşitli yem, sık su değişimi. Erkeğin tümseği şişer, renkler koyulaşır.
3. Kur: Uzun ve sert geçer. Çift karşılıklı ağız ağıza itişir, kuyruk çırpar, taban kazar. Dişi hazır değilse erkek ona ağır zarar verebilir; dişinin saklanacak yeri olmalı, gerekirse bölmeyi geri takın.
4. Yumurtlama: Yumurtalar mağara tavanına, dik bir kaya yüzeyine ya da temizlenmiş bir taşa bırakılır. İri bir dişi 300 ile 1000 arasında yumurta verir. Dişi yumurtaları yelpazeler, erkek çevreyi korur.
5. Açılma: 26–28 °C’de yumurtalar 2–3 günde açılır. Ebeveynler larvaları kumda kazdıkları çukurlara taşır.
6. Serbest yüzme: 5–7 gün sonra yavrular yüzmeye başlar. İlk haftalarda anne babanın gövdesine sürtünerek derilerindeki mukusu yerler; bu türün en çok çalışılan davranışlarından biridir.
7. İlk yem: Yeni çıkmış artemia ve ince toz yem; sonra ezilmiş pul ve mikro pelet. Sık ve az besleyin, her gün küçük bir su değişimi yapın.
8. Ayırma: Ebeveyn bakımı birkaç hafta sürer. Erkek yeni yumurtlama için hazırlanınca hem yavrulara hem dişiye sertleşir; yavruları 3–4 haftalık olunca ayrı akvaryuma alın.

Yavrular gri ve bantlı büyür. Altın hattan gelenlerde renk değişimi birkaç aydan sonra, genellikle 5–6 cm boyda başlar; bazı yavrular hiç değişmez. Bir yumurtlamadan yüzlerce yavru çıkar ve bu balığın yavrularına alıcı bulmak zordur. Sayıyı buna göre planlayın.

Hastalıklar ve Korunma

Midas çok dayanıklı bir balıktır; kötü koşullarda akvaryumda en son ölen balıklardan biri olur. Sorunların büyük kısmı iki yerden gelir: kavga yaraları ve kirli su. Yırtılmış yüzgeç, dökülen pul ve ağız yaraları mantar ve bakteriye kapı açar. Yaralı balığı temiz suda ayrı tutmak çoğu zaman yeter.

İri ciklitlerin tipik sorunu kafada delik hastalığıdır: baş ve yan çizgi boyunca küçük çukurlar açılır. Yüksek nitrat, aktif karbonun aşırı kullanımı ve tek düze yem başlıca nedenlerdir. Su değişimini artırın, yemi çeşitlendirin. Kırmızı etle beslenen balıklarda şişkinlik ve bağırsak sorunları görülür. Beyaz benek ve yüzgeç çürümesi diğer akvaryum balıklarındaki gibi tedavi edilir.

Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme

Akvaryumcularda Midas çoğunlukla küçük yavru olarak satılır; bu boyda Midas, kırmızı şeytan, melezleri ve hatta papağan yavruları birbirine çok benzer. Saf Midas istiyorsanız ebeveynlerini görebileceğiniz bir üreticiden alın ya da türün tanındığı bir ithalatçıya yönelin. Gövdesi yüksek, alnı dik, ağzı normal kapanan ve yüzgeçleri tam bireyleri seçin; solgun, kısık yüzgeçli ve köşede duran balıklardan uzak durun.

Kaç tane alacağınızı akvaryumunuz belirler. Tek balık için bir tane alın. Çift istiyorsanız altı sekiz yavru alıp birlikte büyütün ve fazlasını teslim edebileceğiniz bir yer önceden ayarlayın. Midas’ı akvaryuma en son ekleyin; önce gelen balık bölge kurar. Eklemeden önce dekoru yeniden düzenleyin ve ışıklar kapalıyken bırakın.

Benzer Türler ve Karıştırılma Riski

En büyük karışıklık kırmızı şeytanla yaşanır. Amphilophus labiatus aynı büyük göllerde yaşayan kardeş türdür ve ticarette sık sık Midas adıyla, ya da tersine, satılır. Kırmızı şeytanın gövdesi daha uzun ve ince, burnu daha sivri, alnı daha yatıktır; Midas daha yüksek ve tıknazdır, alnı dik yükselir ve erkeklerin tümseği daha büyüktür. Kırmızı şeytan çoğu zaman çok kalın dudaklıdır, ama dudak kalınlığı iki türde de değişir, tek başına güvenilir değildir. İki tür akvaryumda kolayca melezlenir; satılan pek çok “Midas” aslında bu melezlerdir.

Apoyo Gölü’nün ok cikleti A. zaliosus çok daha ince ve uzun gövdelidir. Trimac (A. trimaculatus) gövdesindeki üç koyu lekeyle ayrılır. Papağan balığının ağzı kapanmaz ve boyu 20 cm civarında kalır. Flowerhorn’un gövdesinde inci beneklerden ve koyu lekelerden oluşan bir desen bulunur, alın tümseği çok erken yaşta ve çok iri gelişir.