Aulonocara stuartgranti (Ngara, Usisya)

Nasıl Tanınır

Gövde yanlardan basık, orta yükseklikte, sırt yüzgeci uzun tabanlıdır. Baş profili düze yakındır, göz orta büyüklüktedir. Başın alt yanlarında ve çenede iri duyu gözenekleri göze çarpar; cinsin bütün türlerinde olduğu gibi bunlar kumdaki avın titreşimini algılar.

Yetişkin erkeğin yüzü ve boğazı her formda metalik mavidir. Sırt yüzgecinin kenarında ince, açık mavi-beyaz bir şerit, anal yüzgeçte birkaç sarı-turuncu yumurta lekesi bulunur. Gövde rengi ise lokaliteye göre değişir: kuzeyden gelen formlarda mavi ağırlıklı, güneydekilerde sarı ağırlıklıdır. Ruh hâline göre gövdede koyu dikey bantlar belirip kaybolur. Erkek akvaryumda 12 cm olur, iyi bakılmış iri bireyler 13 cm’yi bulur.

Dişi ve gençler gri-bej ya da kahverengimsi olur, gövdede silik dikey bantlar taşır; yüzgeçlerde sarımsı benekler görülebilir. Dişi erkekten birkaç santim küçük kalır. Gençlerin hepsi dişi gibi görünür; erkekler dördüncü ay civarında renk açmaya başlar.

Renk Formları ve Varyeteler

Bu türün “varyeteleri” üretimle elde edilmiş renkler değil, gölün farklı kıyılarındaki doğal popülasyonlardır. Her lokalite kendi adıyla satılır ve kendi içinde üretilmelidir.

• Ngara (Alev Kuyruk): Kuzeybatı kıyısından. Erkeğin mavi gövdesi arkaya doğru sarı-turuncuya döner, kuyruk yüzgeci alev rengindedir. Ticarette en tanınan formdur.
• Mdoka: Ngara yakınlarından. Erkek baştan kuyruğa metalik mavidir; sırt yüzgecinde ince beyaz kenar, kuyrukta sarı çizgiler vardır.
• Usisya: Batı kıyısının kuzey yarısından. Erkeğin gövdesi ve sırt yüzgeci zeytin-limon sarısı, başı koyu mavidir.
• Chitimba: Kuzeybatıdaki Chitimba Koyu’nun mavi-sarı formu. Ticarette “Aulonocara masoni” adıyla dolaşır; bu ad geçerli bir tür adı değildir.
• Maleri ve Chidunga: Güneybatıdaki Maleri Adaları’nın sarı formu “yellow regal”, Chidunga Kayalıkları’nın turuncuya çalan formu “sunshine” adıyla satılır. Bu güney formlarının ayrı, henüz tanımlanmamış bir tür olabileceği düşünülüyor.
• Cobue, Undu Reef ve diğerleri: Doğu kıyısında, Mozambik ve Tanzanya sularından gelen formlar. Renkleri lokaliteye göre değişir; adlarını yakalandıkları noktadan alırlar.

Akvaryumcularda “OB”, “Rubin Red” ya da “Dragon Blood” etiketiyle satılan balıkların çoğu bu türün lokalite formu değil, Aulonocara türlerinin birbiriyle ve mbuna’larla çaprazlanmasından üretilmiş melez hatlardır. Kırmızı gözlü albino hatlar da dolaşır. Saf form arıyorsanız etikette lokalite adını arayın ve aynı lokaliteden olmayan iki stuartgranti’yi bile birlikte üretmeyin.

Doğada Nerede Yaşar

Malawi Gölü’ne endemiktir ve gölün hem batı hem doğu kıyısında, Malawi, Mozambik ve Tanzanya sularında geniş bir dağılımı vardır. Kuzeyde mavi, güneyde sarı erkekler baskındır ama formlar lokaliteden lokaliteye iç içe geçer. Bir kısmı kıyıdan uzaklaşmadığı için her kayalık burun ya da koy ayrı bir renk taşıyabilir.

Yaşadığı yer kayalık kıyının kuma dönüştüğü ara bölgedir: açık kum düzlüklerine serpilmiş kayalar ve kaya öbekleri. Erkekler kayaların arasında bölge tutar; dişiler ve gençler kumun üstünde gevşek gruplar hâlinde dolaşıp beslenir. Bazı bireyler mağaralardan çıkmayacak kadar ürkek olabilir.

Gölün suyu yüksek pH’lı ve iyi tamponludur ama sanıldığı kadar sert değildir: yüzeyde pH 8,5 civarı, genel sertlik 3,5–5 °dGH. Tür doğada yaygın olduğu için “Asgari Endişe” sınıfındadır. Akvaryumda satılan bireyler çoğunlukla üretimdir.

Akvaryum Nasıl Olmalı

Bir erkek ve dört altı dişi için en az 120 cm uzunluk, 240 litre verin. Başka Malawi türleriyle birlikte bakılacaksa 150 cm ve 350 litre daha rahattır. Yükseklikten çok taban alanı önemlidir; balık zamanının çoğunu kumun üstünde geçirir.

Taban ince kum olmalıdır. Balık ağzına kum alıp solungaçlarından eleyerek beslenir; iri çakıl bu davranışı engeller, solungaçları yaralayabilir. Kayaları birkaç öbek hâlinde dizin, aralarında geniş açık kum bırakın. Erkeğe bir kaya altı boşluğu, dişilere görüş hattını kesen sığınaklar verin.

Filtre güçlü olsun, akıntı sert olmasın. Bitki şart değildir; isterseniz sert suya dayanan Anubias, Vallisneria ve Sagittaria koyun. Bitkileri yemez ama kum eşelerken köklerini açabilir; köklü bitkileri taşla sabitleyin.

Su Değerleri

Hedef pH 7,8–8,6, sıcaklık 24–27 °C, genel sertlik 8–20 °dGH. Asıl önemli olan pH’ı yüksek ve sabit tutmaktır; bunu karbonat sertliği sağlar. Türkiye’deki şebeke sularının çoğu yeterince alkalidir; gerekirse filtreye mercan kırığı ya da aragonit koyun. Su kalitesindeki ani dalgalanmalara hassastır: haftada %30–50 su değişimi yapın, nitratı düşük tutun.

Beslenme

Doğada kumun içinde ya da üstünde yaşayan böcek larvaları, küçük kabuklular ve solucanlarla beslenir. Kumun birkaç santim üstünde hareketsiz asılı durur, avın kuma yaydığı en küçük su hareketini başındaki genişlemiş yanal çizgi kanallarıyla algılar. Bu tür üzerinde yapılan deneylerde balıklar zifiri karanlıkta da avı buldu; yanal çizgi geçici olarak susturulunca karanlıkta avlanma büyük ölçüde durdu.

Akvaryumda her şeyi yer. Temel yem, protein kaynağı balık ve kabuklu olan batan ince granül ya da pul olsun; içinde spirulina gibi bitkisel katkı bulunması iyidir. Haftada iki üç kez dondurulmuş artemia, mysis ve kırmızı sivrisinek larvası verin. Günde iki üç küçük öğün, tek büyük öğünden iyidir. Dana yüreği, memeli eti ve canlı tubifex vermeyin; Malawi cikletlerinde şişkinliğe davetiye çıkarır.

Davranış ve Tank Arkadaşları

Alt ve orta katmanda yaşar, mbuna’lar gibi kaya kavgası yapmaz. Başka cinslerin balıklarını çoğunlukla umursamaz. İstisna kendi rengidir: Erkek, benzer renkli her erkeği rakip sayar. Aynı akvaryumda iki stuartgranti erkeği ancak 180 cm’yi aşan, görüş hattı kesilmiş bir düzende barışır. Doğru grup bir erkek ve dört altı dişidir; tek dişi sürekli kovalanır.

Tank arkadaşı seçerken üç kural yeter. Başka Aulonocara türü ya da başka lokalite koymayın; cinsin türleri birbiriyle verimli melez verir ve dişiler neredeyse ayırt edilemez. Kavgacı mbuna’lardan (Melanochromis auratus, Maylandia, Pseudotropheus) kaçının; ezilen tavuskuşu rengini kapatır. Sakin, kum seven ya da açık suda yüzen Malawi türlerini seçin.

Üretim

Anasal ağız kuluçkacısıdır ve doğru grupta karma akvaryumda bile kendiliğinden ürer. Aynı lokaliteden bir erkek ve birkaç dişi yeterlidir.

1. Grup: Bir erkeğe en az üç dört dişi. Dişilerin aynı lokaliteden geldiğinden emin olun.
2. Kondisyon: İki üç hafta günde iki üç küçük öğün dondurulmuş artemia, mysis ve sivrisinek larvası. Sıcaklığı 26–27 °C’ye çekin.
3. Düzen: Ayrı üretim akvaryumu şart değildir; 100–120 litrelik, ince kumlu, birkaç yassı taşlı bir akvaryum verimi artırır.
4. Yumurtlama: Erkek yassı bir taşı ya da kumda açtığı sığ çukuru seçer, renklerini koyulaştırıp titreşerek dişiyi çağırır. Dişi birkaç yumurta bırakıp hemen ağzına alır, sonra erkeğin anal yüzgecindeki yumurta lekelerini gagalar; erkek bu sırada sperm bırakır ve döllenme dişinin ağzında olur.
5. Kuluçka: Dişi yavruları üç ila dört hafta ağzında taşır ve bu sürede çoğunlukla yemez. Stres yumurtaları tükürtür ya da yutturur; dişiyi ayıracaksanız ilk iki gün içinde ya da kuluçkanın sonunda, kepçe yerine bir kapla alın.
6. Yavru: Serbest kalan yavruların bir kısmında besin kesesi hâlâ görünebilir. Hemen yeni çıkmış artemia ya da ezilmiş pul alırlar. Günde üç dört öğün ve gün aşırı %20–30 su değişimiyle hızlı büyürler.

Erkekler dört ay civarında renk açar; yavruları verirken lokalite adını mutlaka yazın. Saf hattın değeri, bu adın kuşaktan kuşağa doğru aktarılmasına bağlıdır.

Hastalıklar ve Korunma

Dayanıklı bir türdür; birinci tehlike Malawi şişkinliğidir. Belirtiler iştah kaybı, köşeye çekilme, hızlı solunum, beyaz ipliksi dışkı ve birkaç gün içinde karnın şişmesidir. Yüksek nitrat, stres, yağlı yem ve bağırsak kamçılılarının çoğalması bir arada rol oynar. Erken evrede büyük su değişimi, iki üç gün açlık ve metronidazol işe yarar; karın şiştikten sonra kurtarmak zordur.

Kafada delik hastalığı da aynı kamçılılar ve kötü su kalitesiyle ilişkilidir. Beyaz benek, yüzgeç çürümesi ve solungaç kurdu gibi genel hastalıklar çoğunlukla yeni gelen balıkla ya da kavga yaralarıyla başlar. Kuluçkadaki dişiler haftalarca yemediği için zayıf düşer; kuluçka sonrasında birkaç gün sakin bir köşede, bol ve küçük öğünlerle toparlanmalarına izin verin.

Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme

Etikete bakın: “Aulonocara stuartgranti Ngara” ya da “Usisya” gibi lokalite adı taşıyan balık saf olma ihtimali en yüksek olandır. Yalnızca “peacock” ya da “İmparator” yazan karışık sürülerden kaçının. Dişilere de bakın; dişilerde turuncu ton, düzensiz benek ya da pembe göz varsa hat temiz değildir. Sağlıklı bireyin yüzgeçleri açık, karnı şişkin değildir, kumu eşeleyerek dolaşır.

Bu tür akvaryumcularda her zaman bulunmaz; Malawi ilanlarında ve ithalatçılarda ara sıra görülür. Yavru alıyorsanız altı yedi tane alın, erkekler renk açınca fazlasını ayırın. Satıcının suyuyla sizinki arasında pH farkı büyükse balığı damla yöntemiyle en az bir buçuk saatte alıştırın ve ana akvaryuma ışıklar kapalıyken bırakın.

Benzer Türler ve Karıştırılma Riski

En büyük karışıklık sarı tavuskuşlarındadır. Sitemizdeki Sarı İmparator yazısında anlatılan A. baenschi‘nin alnı dik ve dışbükey, gözü iridir; Usisya ve Maleri formlarının profili ise düz, gözü daha küçüktür. “Sunshine” adı her iki tür için de kullanılır, bu yüzden adın yanında bilimsel ad arayın.

Mavi formlar ise başka mavi Aulonocara türleriyle karışır. Yakop Ciklet (A. jacobfreibergi) daha uzun yüzgeçli, mağara seven bir türdür. Chitande grubundan A. ethelwynnae ve A. maylandi da benzer mavi tonlar taşır. A. hansbaenschi (“Red Shoulder”) ve A. steveni bazı sistematikçilerce bu türün eş anlamlısı sayılır; ticarette ayrı ad taşısalar da aynı akvaryumda karıştırılmamalıdır.